Praṇava-Māhātmya and the Twofold Mantra (Sūkṣma–Sthūla) in Śaiva Sādhanā

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रणवस्य च माहात्म्यं षड्लिंगस्य महामुने । शिवभक्तस्य पूजां च क्रमशो ब्रूहि नःप्रभो

ঋষিসকলে ক’লে: হে মহামুনে, হে প্ৰভো! অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক্ৰমে প্ৰণৱ (ওঁ) ৰ মাহাত্ম্য, ষড়লিঙ্গৰ তত্ত্ব আৰু শিৱভক্তৰ পূজাক্ৰমো বুজাই কওক।

Verse 2

सूत उवाच । तपोधनैर्भवद्भिश्च सम्यक्प्रश्नस्त्वयं कृतः । अस्योत्तरं महादेवो जानाति स्म न चापरः

সূতে ক’লে—হে তপোধন মুনিসকল, তোমালোকে এই প্ৰশ্নটো যথাযথভাৱে আৰু সম্যক্‌ভাৱে কৰিছে। ইয়াৰ সত্য উত্তৰ কেৱল মহাদেৱেই জানে; আন কোনো নহয়।

Verse 3

अथापि वक्ष्ये तमहं शिवस्य कृपयैव हि । शिवोऽस्माकं च युष्माकं रक्षां गृह्णातु भूरिशः

তথাপি মই সেয়া ক’ম—নিশ্চয় শিৱৰ কৃপাৰ বলতেই। অপাৰ শক্তিধৰ শিৱে আমাৰ আৰু তোমালোকৰ ৰক্ষা গ্ৰহণ কৰক।

Verse 4

प्रो हि प्रकृतिजातस्य संसारस्य महोदधेः । नवं नावांतरमिति प्रणवं वै विदुर्बुधाः

প্ৰকৃতিজাত সংসাৰ-ৰূপ মহাসাগৰ পাৰ হ’বলৈ জ্ঞানীসকলে প্ৰণৱ ‘ওঁ’ ক সদায় নৱীন নাও আৰু পৰম উপায় বুলি জানে।

Verse 5

प्रः प्रपंचो न नास्तिवो युष्माकं प्रणवं विदुः । प्रकर्षेण नयेद्यस्मान्मोक्षं वः प्रणवं विदुः

জ্ঞানীগণে আপোনাৰ প্ৰণৱ ‘ওঁ’ক এনে বুলি জানে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত জগতৰ অস্বীকাৰ নহয়, বৰং তাৰ সম্যক্ বোধ হয়। আৰু যিহেতু ই প্ৰবলভাৱে মোক্ষলৈ লৈ যায়, সেয়েহে সেই প্ৰণৱকেই আপোনাৰ মোক্ষোপায় বুলি মানে।

Verse 6

स्वजापकानां योगिनां स्वमंत्रपूजकस्य च । सर्वकर्मक्षयं कृत्वा दिव्यज्ञानं तु नूतनम्

যিসকল যোগীয়ে অবিচলভাৱে নিজৰ মন্ত্র-জপ কৰে আৰু যি ভক্তে নিজৰ ইষ্ট-মন্ত্রৰ পূজা কৰে, তেওঁলোকৰ সকলো কৰ্ম ক্ষয় পাই নিঃশেষ হয়; তাৰ পিছত নিশ্চয় অন্তৰত নৱ দিৱ্য জ্ঞান উদয় হয়।

Verse 7

तमेव मायारहितं नूतनं परिचक्षते । प्रकर्षेण महात्मानं नवं शुद्धस्वरूपकम्

তেওঁকেই তেওঁলোকে মায়াৰহিত আৰু নিত্য-নূতন বুলি বৰ্ণনা কৰে। পৰম অৰ্থত তেওঁ মহাত্মা—সদায় নবীন, সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ স্বৰূপ।

Verse 8

नूतनं वै करोतीति प्रणवं तं विदुर्बुधाः । प्रणवं द्विविधं प्रोक्तं सूक्ष्मस्थूलविभेदतः

যি (সাধকক) নূতন কৰি তোলে, জ্ঞানীসকলে তাক ‘প্ৰণৱ’ বুলি জানে। সূক্ষ্ম আৰু স্থূল ভেদে প্ৰণৱ দুবিধ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 9

सूक्ष्ममेकाक्षरं विद्यात्स्थूलं पंचाक्षरं विदुः । सूक्ष्ममव्यक्तपंचार्णं सुव्यक्तार्णं तथेतरत्

সূক্ষ্মক একাক্ষৰ (ওঁ) বুলি জানিবা, আৰু স্থূলক পঞ্চাক্ষৰ (নমঃ শিৱায়) বুলি কোৱা হয়। সূক্ষ্মটো অব্যক্ত পঞ্চাৰ্ণ তত্ত্ব, আৰু আনটো স্পষ্ট অক্ষৰ-ৰূপে পূজাৰ্থে প্ৰকাশিত।

Verse 10

जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मं हि सर्वसारं हि तस्य हि । मंत्रेणार्थानुसंधानं स्वदेहविलयावधि

জীৱন্মুক্তৰ বাবে এই সূক্ষ্ম উপলব্ধিয়েই তেওঁৰ সৰ্বসাৰ। মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা তেওঁ তাৰ অৰ্থৰ অনুধ্যান কৰে, নিজৰ দেহ-বিলয় হোৱা পৰ্যন্ত।

Verse 11

स्वदेहेगलिते पूर्णं शिवं प्राप्नोति निश्चयः । केवलं मंत्रजापी तु योगं प्राप्नोति निश्चयः

যেতিয়া দেহাভিমান গলি যায়, তেতিয়া নিশ্চিতভাৱে পূৰ্ণ শিৱক লাভ কৰে। কিন্তু যি কেৱল মন্ত্ৰজপ কৰে, সি নিশ্চিতভাৱে কেৱল যোগাৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 12

षट्त्रिंशत्कोटिजापी तु निश्चयं योगमाप्नुयात् । सूक्ष्मं च द्विविधं ज्ञेयं ह्रस्वदीर्घविभेदतः

যি ছত্রিশ কোটি জপ কৰে, সি নিশ্চিতভাৱে যোগ লাভ কৰে। আৰু সূক্ষ্ম (জপ/নাদ) হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘ ভেদে দুবিধ বুলি জানিব লাগে।

Verse 13

अकारश्च उकारश्च मकारश्च ततः परम् । बिंदुनादयुतं तद्धि शब्दकालकलान्वितम्

‘অ’, ‘উ’ আৰু ‘ম’—আৰু এইসকলৰ অতীত যি প্ৰণৱ—সেই বিন্দু-নাদযুক্ত, আৰু শব্দ, কাল আৰু কলা-শক্তিৰে সমন্বিত।

Verse 14

दीर्घप्रणवमेवं हि योगिनामेव हृद्गतम् । मकारं तंत्रितत्त्वं हि ह्रस्वप्रणव उच्यते

এইদৰে দীৰ্ঘ প্ৰণৱ (ওঁ) যোগীসকলৰ হৃদয়ত নিত্য অধিষ্ঠিত বুলি কোৱা হয়। আৰু তন্ত্ৰতত্ত্বৰূপ ‘ম’ অক্ষৰক হ্ৰস্ব প্ৰণৱ বোলা হয়।

Verse 15

शिवः शक्तिस्तयोरैक्यं मकारं तु त्रिकात्मकम् । ह्रस्वमेवं हि जाप्यं स्यात्सर्वपापक्षयैषिणाम्

শিৱ, শক্তি আৰু দুয়োৰ ঐক্য—এই ত্ৰিৰূপ ‘ম’ অক্ষৰত প্ৰকাশিত। সেয়ে সৰ্ব পাপক্ষয় কামনাকাৰীসকলে ইয়াক হ্ৰস্বৰূপে জপ কৰিব।

Verse 16

भूवायुकनकार्णोद्योःशब्दाद्याश्च तथा दश । आशान्वयेदशपुनः प्रवृत्ता इति कथ्यते

পৃথিৱী, বায়ু, অগ্নি (কনক-তেজ), জল আৰু জ্যোতি/আকাশ; লগতে শব্দাদি দহ—এইসকলক দহ বুলি কোৱা হয়। পুনৰ দিশা (আশা)ৰ সংযোগে আন দহো উদ্ভৱ হয়—এনেদৰে ঘোষিত।

Verse 17

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां सप्तदशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ বিদ্যেশ্বৰ সংহিতাত সপ্তদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 18

वेदादौ च प्रयोज्यं स्याद्वंदने संध्ययोरपि । नवकौटिजपाञ्जप्त्वा संशुद्धः पुरुषो भवेत्

ই বেদপাঠৰ আৰম্ভণিতে আৰু প্ৰাতঃ-সায়ং দুয়ো সন্ধ্যাৰ বন্দনা-উপাসনাতো প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। নব-কোটি জপ সম্পন্ন কৰিলে মানুহ সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ হয়।

Verse 19

पुनश्च नवकोट्या तु पृथिवीजयमाप्नुयात् । पुनश्च नवकोट्या तु ह्यपांजयमवाप्नुयात्

পুনৰ নব-কোটি (জপ)ৰ পুণ্যৰে পৃথিৱীৰ ওপৰত জয় লাভ হয়; আৰু পুনৰ নব-কোটিত নিশ্চিতভাৱে জলতত্ত্বৰ ওপৰত বিজয় লাভ হয়।

Verse 20

पुनश्च नवकोट्या तु तेजसांजयमाप्नुयात् । पुनश्च नवकोट्या तु वायोर्जयमवाप्नुयात् । आकाशजयमाप्नोति नवकोटिजपेन वै

পুনৰ আন নব-কোটি (জপ)ৰ দ্বাৰা অগ্নিতত্ত্বৰ ওপৰত জয় লাভ হয়। পুনৰ আন নব-কোটিত বায়ুৰ ওপৰত অধিকার লাভ হয়। আৰু নব-কোটি জপে নিশ্চিতভাৱে আকাশতত্ত্বৰ ওপৰতও প্ৰভুত্ব লাভ হয়।

Verse 21

गंधादीनांक्रमेणैवनवकोटिजपेणवै । अहंकारस्य च पुनर्नव कोटिजपेन वै

গন্ধ আদি সূক্ষ্ম তত্ত্বসমূহক ক্ৰমে ক্ৰমে নৱ কোটি জপেৰে সাধন কৰিব লাগে; আৰু অহংকাৰ-তত্ত্বৰ বাবেও পুনৰ নৱ কোটি জপেই কৰ্তব্য।

Verse 22

सहस्रमंत्रजप्तेन नित्यशुद्धो भवेत्पुमान् । ततः परं स्वसिद्ध्यर्थं जपो भवति हि द्विजाः

মন্ত্ৰ সহস্ৰবাৰ জপ কৰিলে মানুহ নিত্য শুদ্ধ হয়। তাৰ পাছত, হে দ্বিজসকল, নিজৰ সিদ্ধিৰ বাবে জপ কৰা হয়।

Verse 23

एवमष्टोत्तरशतकोटिजप्तेन वै पुनः । प्रणवेन प्रबुद्धस्तु शुद्धयोगमवाप्नुयात्

এইদৰে পুনৰ প্ৰণৱ (ওঁ) একশ আঠ কোটি পৰিমাণে জপ কৰিলে, সেই প্ৰণৱে সম্পূৰ্ণ প্ৰবুদ্ধ হোৱা সাধকে শুদ্ধ-যোগ লাভ কৰে।

Verse 24

शुद्धयोगेन संयुक्तो जीवन्मुक्तो न संशयः । सदा जपन्सदाध्यायञ्छिवं प्रणवरूपिणम्

শুদ্ধ-যোগে যুক্ত ব্যক্তি জীৱন্মুক্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই। সি সদা জপ কৰে, সদা স্বাধ্যায় কৰে আৰু প্ৰণৱৰূপ শিৱক ধ্যান কৰে।

Verse 25

समाधिस्थो महायोगीशिव एव न संशयः । ऋषिच्छंदोदेवतादि न्यस्य देहेपुनर्जपेत्

সমাধিস্থ মহাযোগী নিঃসন্দেহে শিৱেই—ইয়াত সন্দেহ নাই। ঋষি, ছন্দ, দেৱতা আদি ন্যাস দেহত কৰি, পুনৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 26

प्रणवं मातृकायुक्तं देहे न्यस्य ऋषिर्भवेत् । दशमातृषडध्वादि सर्वं न्यासफलं लभेत्

মাতৃকা বৰ্ণসহ প্ৰণৱক দেহত ন্যাস কৰিলে সাধক ঋষিত্ব লাভ কৰে। দশমাতৃ, ষড়ধ্ব আদি সহ ন্যাসৰ সম্পূৰ্ণ ফল শিৱপূজাত লাভ হয়।

Verse 27

प्रवृत्तानां च मिश्राणां स्थूलप्रणवमिष्यते । क्रियातपोजपैर्युक्तास्त्रिविधाः शिवयोगिनः

প্ৰবৃত্তিত নিয়োজিত আৰু মিশ্ৰ সাধনাৰ বাবে স্থূল প্ৰণৱ বিধেয়। শিৱযোগী তিন প্ৰকাৰ—ক্ৰিয়া, তপ আৰু জপত নিষ্ঠ।

Verse 28

धनादिविभवैश्चैव कराद्यंगैर्नमादिभिः । क्रियया पूजया युक्तः क्रियायोगीति कथ्यते

যি ধন আদি বিভৱ অৰ্পণ কৰি, হাত আদি অঙ্গৰ প্ৰয়োগে আৰু নমস্কাৰ-প্ৰণাম আদি সহ ক্ৰিয়াময় পূজাত নিয়োজিত থাকে, তাক ক্ৰিয়াযোগী বোলা হয়।

Verse 29

पूजायुक्तश्च मितभुग्बाह्येंद्रि यजयान्वितः । परद्रो हादिरहितस्तपोयोगीति कथ्यते

যি পূজাত স্থিৰ, মিতাহাৰী, বাহ্য ইন্দ্ৰিয়-জয়ী আৰু পৰদ্ৰোহ তথা অন্য হিংসা-অপকাৰৰহিত—তাকেই ‘তপো-যোগী’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 30

एतैर्युक्तः सदा क्रुद्धः सर्वकामादिवर्जितः । सदा जपपरः शांतोजपयोगीति तं विदुः

এই সাধনাৰে যুক্ত, সদা দৃঢ় আৰু তেজস্বী, সকলো কামনা-বাসনাৰ পৰা মুক্ত, সদায় মন্ত্র-জপত পৰায়ণ আৰু অন্তৰে শান্ত—তাক ‘জপ-যোগী’ বুলি জনা যায়।

Verse 31

उपचारैः षोडशभिः पूजया शिवयोगिनाम् । सालोक्यादिक्रमेणैव शुद्धो मुक्तिं लभेन्नरः

শিৱযোগীসকলে শিকোৱা বিধিৰে ষোড়শোপচাৰে শিৱপূজা কৰিলে মানুহ শুদ্ধ হয় আৰু সালোখ্য আদি ক্ৰমে আগবাঢ়ি মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 32

जपयोगमथो वक्ष्ये गदतः शृणुत द्विजाः । तपःकर्तुर्जपः प्रोक्तो यज्जपन्परिमार्जते

এতিয়া মই জপযোগ ক’ম; হে দ্বিজসকল, মনোযোগে শুনা। তপস্যা কৰোঁতাৰ বাবে জপকেই মুখ্য সাধনা বোলা হৈছে; জপ কৰিলে সাধক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিশুদ্ধ হয়।

Verse 33

शिवनाम नमःपूर्वं चतुर्थ्यां पंचतत्त्वकम् । स्थूलप्रणवरूपं हि शिवपंचाक्षरं द्विजाः

হে দ্বিজসকল, ‘নমঃ’ আগত ৰাখি আৰু চতুৰ্থ স্থানত ‘শিৱ’ স্থাপন কৰি যি পঞ্চতত্ত্বময় মন্ত্র গঠিত হয়, সেয়াই শিৱপঞ্চাক্ষৰ; ই প্ৰণৱ (ওঁ)-ৰ স্থূল ৰূপ।

Verse 34

पंचाक्षरजपेनैव सर्वसिद्धिं लभेन्नरः । प्रणवेनादिसंयुक्तं सदा पंचाक्षरं जपेत्

পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰৰ জপেৰে মানুহে সকলো সিদ্ধি লাভ কৰে। সেয়ে আদিত প্ৰণৱ ‘ওঁ’ যুক্ত পঞ্চাক্ষৰ সদায় জপ কৰা উচিত।

Verse 35

गुरूपदेशं संगम्य सुखवासे सुभूतले । पूर्वपक्षे समारभ्य कृष्णभूतावधि द्विजाः

গুৰুৰ উপদেশ লাভ কৰি দ্বিজসকলে শুভ ভূমিত সুখদ বাসস্থানত থাকক। শুক্লপক্ষত আৰম্ভ কৰি অমাৱস্যা পৰ্যন্ত এই অনুষ্ঠান পালন কৰক।

Verse 36

माघं भाद्रं विशिष्टं तु सर्वकालोत्तमोत्तमम् । एकवारं मिताशीतु वाग्यतो नियतेंद्रि यः

কালসমূহৰ ভিতৰত মাঘ আৰু ভাদ্ৰপদ মাহ বিশেষ—সকলো কালের ভিতৰত উত্তমোত্তম। এই সময়ত যি দিনে এবাৰ মিতাহাৰ কৰে, বাক্‌সংযমী থাকে আৰু ইন্দ্ৰিয়নিগ্ৰহ কৰে, সি শিৱপূজাৰ উচ্চ ফলৰ যোগ্য হয়।

Verse 37

स्वस्य राजपितृणां च शुश्रूषणं च नित्यशः । सहस्रजपमात्रेण भवेच्छुद्धोऽन्यथा ऋणी

নিজ ৰজা (ধৰ্মসম্মত অধিকাৰ) আৰু পিতৃসকলৰ নিত্য শুশ্ৰূষা কৰা উচিত। সহস্ৰ জপমাত্ৰেই সি শুদ্ধ হয়; নহ’লে সি ঋণী হৈয়ে থাকে।

Verse 38

पंचाक्षरं पंचलक्षं जपेच्छिवमनुस्मरन् । पद्मासनस्थं शिवदं गंगाचंद्र कलान्वितम्

শিৱক অনুস্মৰণ কৰি পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰ পাঁচ লক্ষবাৰ জপ কৰা উচিত। পদ্মাসনত উপবিষ্ট, বৰদায়ক, গংগা আৰু চন্দ্ৰকলাৰে বিভূষিত প্ৰভুৰ ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 39

वामोरुस्थितशक्त्या च विराजं तं महागणैः । मृगटंकधरं देवं वरदाभयपाणिकम्

বাওঁ উৰুত অধিষ্ঠিতা শক্তিসহ, মহাগণৰ মাজত দীপ্তিমান সেই দেৱ মৃগ আৰু টঙ্ক (কুঠাৰ) ধাৰণ কৰি, বৰদ আৰু অভয়-মুদ্ৰাযুক্ত হস্তযুগলে শোভিত আছিল।

Verse 40

सदानुग्रहकर्त्तारं सदा शिवमनुस्मरन् । संपूज्य मनसा पूर्वं हृदिवासूर्यमंडले

সদা অনুগ্রহকাৰী সদাশিৱক নিত্য স্মৰণ কৰি, প্ৰথমে মনতে পূজা কৰি, হৃদয়স্থিত সূৰ্যমণ্ডলত তেওঁক নিবাসী ৰূপে ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 41

जपेत्पंचाक्षरीं विद्यां प्राण्मुखः शुद्धकर्मकृत् । प्रातः कृष्णचतुर्दश्यां नित्यकर्मसमाप्य च

শুদ্ধ আচৰণ আৰু কৰ্মসম্পন্ন সাধকে পূৰ্বমুখে বহি পঞ্চাক্ষৰী বিদ্যাৰ জপ কৰিব। কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীৰ প্ৰাতে নিত্যকৰ্ম সমাপ্ত কৰি এই জপ কৰা উচিত।

Verse 42

मनोरमे शुचौ देशे नियतः शुद्धमानसः । पंचाक्षरस्य मंत्रस्य सहस्रं द्वादशं जपेत्

মনোৰম আৰু শুচি স্থানত, নিয়ত আৰু শুদ্ধমন হৈ, পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রৰ দ্বাদশ সহস্ৰ—অৰ্থাৎ বাৰ হাজাৰবাৰ—জপ কৰিব।

Verse 43

वरयेच्च सपत्नीकाञ्छैवान्वै ब्राह्मणोत्तमान् । एकं गुरुवरं शिष्टं वरयेत्सांबमूर्तिकम्

পত্নীসহ শ্ৰেষ্ঠ শৈৱ ব্ৰাহ্মণসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰিব। আৰু বিশেষকৈ এজন উত্তম গুৰু—শিষ্ট, সদাচাৰী, উমাসহিত শিৱ (সাম্ব)ৰ মূর্তিস্বৰূপ—কো আহ্বান কৰিব।

Verse 44

ईशानं चाथ पुरुषमघोरं वाममेव च । सद्योजातं च पंचैव शिवभक्तान्द्विजोत्तमान्

তাৰ পিছত তেওঁ ঈশান, তৎপুৰুষ, অঘোৰ, বাম আৰু সদ্যোজাত—এই পাঁচজনক শিৱভক্ত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজৰূপে বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 45

पूजाद्र व्याणि संपाद्य शिवपूजां समारभेत् । शिवपूजां च विधिवत्कृत्वा होमं समारभेत्

পূজাৰ দ্ৰব্যসমূহ সঠিকভাৱে সংগ্ৰহ কৰি শিৱপূজা আৰম্ভ কৰিব লাগে। বিধিপূৰ্বক শিৱপূজা সম্পন্ন কৰি তাৰ পিছত হোম আৰম্ভ কৰিব লাগে।

Verse 46

मुखांतं च स्वसूत्रेण कृत्वा होमं समारभेत् । दशैकं वा शतैकं वा सहस्रैकमथापि वा

নিজৰ সূত্ৰ অনুসাৰে মুখান্ত পৰ্যন্ত বিধি সম্পন্ন কৰি তাৰ পিছত হোম আৰম্ভ কৰিব লাগে। আহুতি এগাৰবাৰ, বা একশ একবাৰ, বা এক হাজাৰ একবাৰো হ’ব পাৰে।

Verse 47

कापिलेन घृतेनैव जुहुयात्स्वयमेव हि । कारयेच्छिवभक्तैर्वाप्यष्टोत्तरशतं बुधः

সেই কপিলা গাইৰ ঘিউৰে নিজে আহুতি দিব লাগে। অথবা জ্ঞানী ব্যক্তি শিৱভক্তসকলৰ দ্বাৰা অষ্টোত্তৰ শত (১০৮) আহুতি কৰাব পাৰে।

Verse 48

होमान्ते दक्षिणा देया गुरोर्गोमिथुनं तथा । ईशानादिस्वरूपांस्तान्गुरुं सांबं विभाव्य च

হোমৰ অন্তত গুৰুলৈ দক্ষিণা দিব লাগে, আৰু গাইৰ এটা যোৰাও অৰ্পণ কৰিব লাগে। গুৰুত ঈশানাদি স্বৰূপসমূহ ভাবি, অম্বাসহিত শিৱৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 49

तेषां पत्सिक्ततोयेन स्वशिरः स्नानमाचरेत् । षट्त्रिंशत्कोटितीर्थेषु सद्यः स्नानफलं लभेत्

তেওঁলোকৰ পদপ্ৰক্ষালিত জলে নিজৰ মস্তক স্নান কৰিব লাগে। এনে কৰিলে ছত্ত্ৰিশ কোটি তীৰ্থস্নানৰ ফল তৎক্ষণাৎ লাভ হয়।

Verse 50

दशांगमन्नं तेषां वै दद्याद्वैभक्तिपूर्वकम् । पराबुद्ध्या गुरोः पत्नीमीशानादिक्रमेण तु

ভক্তিপূৰ্বক তেওঁলোকক দশাঙ্গ (দশবিধ) অন্ন দান কৰিব লাগে। আৰু ঈশানাদি ক্ৰম অনুসৰি পৰম শ্ৰদ্ধাৰে গুৰুপত্নীকো সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 51

परमान्नेन संपूज्य यथाविभवविस्तरम् । रुद्रा क्षवस्त्रपूर्वं च वटकापूपकैर्युतम्

শ্ৰেষ্ঠ পৰমান্ন (উৎকৃষ্ট পকা অন্ন)ৰে শিৱক সম্যক পূজা কৰি, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সেৱাৰ বিস্তাৰ কৰিব লাগে। প্ৰথমে বস্ত্ৰ আৰু ৰুদ্ৰাক্ষ ধাৰণ কৰি, বড়া আৰু অপূপ (মিঠা পিঠা)সহ নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 52

बलिदानं ततः कृत्वा भूरिभोजनमाचरेत् । ततः संप्रार्थ्य देवेशं जपं तावत्समापयेत्

তাৰ পিছত বিধিমতে বলিদান কৰি, বহুল ভোজনদানের ব্যৱস্থা (অন্নদান) কৰিব লাগে। তাৰপিছত দেবেশ শিৱক আন্তৰিকভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰি, সেই সময়ৰ জপ বিধিপূৰ্বক সমাপ্ত কৰিব লাগে।

Verse 53

पुरश्चरणमेवं तु कृत्वा मन्त्रीभवेन्नरः । पुनश्च पंचलक्षेण सर्वपापक्षयो भवेत्

এইদৰে বিধিপূৰ্বক পুৰশ্চৰণ সম্পন্ন কৰিলে মানুহে মন্ত্ৰসিদ্ধি লাভ কৰে। পুনৰ পাঁচ লক্ষ জপ কৰিলে সকলো পাপৰ ক্ষয় হয়।

Verse 54

अतलादि समारभ्य सत्यलोकावधिक्रमात् । पंचलक्षजपात्तत्तल्लोकैश्वर्यमवाप्नुयात्

অতল আদি লোকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে সত্যলোকলৈকে, পাঁচ লক্ষ জপৰ দ্বাৰা সাধকে সেই-সেই লোকৰ ঐশ্বৰ্য আৰু অধিকার লাভ কৰে।

Verse 55

मध्ये मृतश्चेद्भोगांते भूमौ तज्जापको भवेत् । पुनश्च पंचलक्षेण ब्रह्मसामीप्यमाप्नुयात्

যদি মাজতে মৃত্যু হয়, তেন্তে কৰ্মফল-ভোগৰ অন্তত সি পৃথিৱীত সেই জপৰ সাধক হৈ পুনৰ জন্ম লয়। তাৰ পিছত পুনৰ পাঁচ লক্ষ জপে ব্ৰহ্ম-সামীপ্য, অৰ্থাৎ পৰমেশ্বৰ সান্নিধ্য, লাভ কৰে।

Verse 56

पुनश्च पंचलक्षेण सारूप्यैश्वर्यमाप्नुयात् । आहत्य शतलक्षेण साक्षाद्ब्रह्मसमो भवेत्

পুনৰ পাঁচ লক্ষ জপে শিৱ-সাৰূপ্যৰ ঐশ্বৰ্য লাভ হয়; আৰু মুঠতে শত লক্ষ (এক কোটি) জপে সি সাক্ষাৎ ব্ৰহ্মসম হয়।

Verse 57

कार्यब्रह्मण एवं हि सायुज्यं प्रतिपद्य वै । यथेष्टं भोगमाप्नोति तद्ब्रह्मप्रलयावधि

এইদৰে কাৰ্য-ব্ৰহ্মৰ সৈতে সায়ুজ্য লাভ কৰি, সি ইচ্ছামতে ভোগ উপভোগ কৰে—ব্ৰহ্মাৰ প্ৰলয়কাললৈকে।

Verse 58

पुनः कल्पांतरे वृत्ते ब्रह्मपुत्रः सजायते । पुनश्च तपसा दीप्तः क्रमान्मुक्तो भविष्यति

আন এটা কল্পান্তৰ পাৰ হ’লে সি পুনৰ ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰৰূপে জন্ম লয়। আৰু পুনৰ তপস্যাৰ তেজে দীপ্ত হৈ, ক্ৰমে ক্ৰমে মুক্তি লাভ কৰিব।

Verse 59

पृथ्व्यादिकार्यभूतेभ्यो लोका वै निर्मिताः क्रमात् । पातालादि च सत्यांतं ब्रह्मलोकाश्चतुर्दश

পৃথিৱী আদি কাৰ্যভূত তত্ত্বৰ পৰা ক্ৰমে লোকসমূহ নিৰ্মিত হ’ল। পাতালৰ পৰা সত্যলোকলৈ, ব্ৰহ্মলোকসহ মুঠ চৌদটা লোক।

Verse 60

सत्यादूर्ध्वं क्षमांतं वैविष्णुलोकाश्चतुर्दश । क्षमलोके कार्यविष्णुर्वैकुंठे वरपत्तने

সত্যলোকৰ ওপৰৰ পৰা ক্ষমালোকলৈ বিষ্ণুৰ চৌদটা লোক আছে। ক্ষমালোকত তেওঁ কাৰ্যবিষ্ণুৰূপে, আৰু পৰম নগৰ বৈকুণ্ঠত বৰদাতা ৰূপে বাস কৰে।

Verse 61

कार्यलक्ष्म्या महाभोगिरक्षां कृत्वाऽधितिष्ठति । तदूर्ध्वगाश्च शुच्यंतां लोकाष्टाविंशतिः स्थिताः

কাৰ্যলক্ষ্মীৰ বিধান অনুসাৰে মহাভোগীসকলৰ মহাৰক্ষা স্থাপন কৰি তেওঁ তাত অধিষ্ঠিত থাকে। তাৰ ওপৰত শুচি অৱস্থাত ঊৰ্ধ্বগামী আঠাইশ লোক স্থিত।

Verse 62

शुचौ लोके तु कैलासे रुद्रो वै भूतहृत्स्थितः । षडुत्तराश्च पंचाशदहिंसांतास्तदूर्ध्वगाः

শুচি লোক কাইলাসত ৰুদ্ৰ সঁচাকৈয়ে সকলো ভূতৰ হৃদয়ত স্থিত। তাৰ ওপৰত অহিংসাত অন্ত হোৱা ছাপ্পান্ন উচ্চ অৱস্থা আৰু ঊৰ্ধ্বগামী।

Verse 63

अहिंसालोकमास्थाय ज्ञानकैलासके पुरे । कार्येश्वरस्तिरोभावं सर्वान्कृत्वाधितिष्ठति

অহিংসা-লোক আশ্ৰয় কৰি, জ্ঞান-কাইলাসৰ পুৰীত অৱস্থান কৰি, কাৰ্যেশ্বৰ তিৰোভাৱ-শক্তিৰে সকলোকে আৱৰণ কৰি অধিষ্ঠিত থাকে।

Verse 64

तदंते कालचक्रं हि कालातीतस्ततः परम् । शिवेनाधिष्ठितस्तत्र कालश्चक्रेश्वराह्वयः

তাৰ অন্তত কালচক্ৰ আছে; আৰু কালাতীত ৰূপে তাৰো ওপৰত পৰম তত্ত্ব আছে। তাত শিৱৰ অধিষ্ঠানত ‘চক্ৰেশ্বৰ’ নামে কাল স্থিত।

Verse 65

माहिषं धर्ममास्थाय सर्वान्कालेन युंजति । असत्यश्चाशुचिश्चैव हिंसा चैवाथ निर्घृणा

মাহিষ—পশুবৎ ধৰ্ম আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে সকলোকে কালৰ বলেৰে বান্ধে। তেওঁলোকে অসত্য, অশুচিতা আৰু হিংসাত লিপ্ত হৈ সম্পূৰ্ণ নিৰ্দয় হয়।

Verse 66

असत्यादिचतुष्पादः सर्वांशः कामरूपधृक् । नास्तिक्यलक्ष्मीर्दुःसंगो वेदबाह्यध्वनिः सदा

সি অসত্য আদি চাৰিটা পাদৰ ওপৰত স্থিত; সি অধৰ্মতত্ত্বৰ সম্পূৰ্ণ অংশ আৰু কামনাই যিদৰে চায় তেনেদৰে ৰূপ ধৰে। তাৰ আছে নাস্তিক্যৰ ‘লক্ষ্মী’, সি কুসঙ্গ কৰে আৰু সদায় বেদ-প্ৰমাণৰ বাহিৰৰ বাক্য উচ্চাৰে।

Verse 67

क्रोधसंगः कृष्णवर्णो महामहिषवेषवान् । तावन्महेश्वरः प्रोक्तस्तिरोधास्तावदेव हि

ক্ৰোধসঙ্গযুক্ত, কৃষ্ণবৰ্ণ, আৰু মহামহিষৰ বেশ ধাৰণ কৰা—এই পৰিমাণলৈকে মহেশ্বৰক ‘তিৰোধা’ (আৱৰণশক্তি) বুলি কোৱা হয়; সঁচাকৈ আৱৰণ ততটাই।

Verse 68

तदर्वाक्कर्मभोगो हि तदूर्ध्वं ज्ञानभोगकम् । तदर्वाक्कर्ममाया हि ज्ञानमाया तदूर्ध्वकम्

সেই স্তৰৰ তলত অভিজ্ঞতা কৰ্মভোগ—কৰ্মজন্য সুখ-দুখ; তাৰ ওপৰত অভিজ্ঞতা জ্ঞানভোগ—জ্ঞানজন্য আনন্দ—হয়। তলত কৰ্মমায়া বন্ধন কৰে, ওপৰত জ্ঞানমায়া কাৰ্য কৰে।

Verse 69

मा लक्ष्मीः कर्मभोगो वै याति मायेति कथ्यते । मा लक्ष्मीर्ज्ञानभोगो वै याति मायेति कथ्यते

কথিত আছে—লক্ষ্মীক যদি কৰ্মভোগৰূপে কামনা কৰা হয়, তেন্তে সি মায়ালৈ লৈ যায়। আৰু লক্ষ্মীক যদি জ্ঞানভোগৰূপে কামনা কৰা হয়, তেতিয়াও সি মায়ালৈয়ে লৈ যায়।

Verse 70

तदूर्ध्वं नित्यभोगो हि तदर्वाण्नश्वरं विदुः । तदर्वाक्च तिरोधानं तदूर्ध्वं न तिरोधनम्

সেই অৱস্থাৰ ঊৰ্ধ্বে নিত্য-অনুভৱ (নিত্যভোগ) আছে; তাৰ তলত সকলো নশ্বৰ—এ কথা জ্ঞানীয়ে জানে। আৰু তিৰোধান (আবৰণ) কেৱল তলতেই কাৰ্য কৰে; ঊৰ্ধ্বে কোনো আবৰণ নাই।

Verse 71

तदर्वाक्पाशबंधो हि तदूर्ध्वं न हि बंधनम् । तदर्वाक्परिवर्तंते काम्यकर्मानुसारिणः

সেই (উচ্চ অৱস্থা) তলত পাশবন্ধনেই আছে; তাৰ ওপৰত কোনো বন্ধন নাই। কাম্যকৰ্মৰ অনুসাৰীসকল তাৰ তলতেই ঘূৰি ফুৰে।

Verse 72

निष्कामकर्मभोगस्तु तदूर्ध्वं परिकीर्तितः । तदर्वाक्परिवर्तंते बिंदुपूजापरायणाः

তাৰ ওপৰত নিষ্কাম কৰ্মভোগৰ অৱস্থা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। কিন্তু তাৰ তলত বিন্দুপূজাত পৰায়ণ লোকসকলেই পুনৰাৱর্তনৰ চক্ৰত ঘূৰি থাকে।

Verse 73

तदूर्ध्वं हि व्रजंत्येव निष्कामा लिंगपूजकाः । तदर्वाक्परिवर्तंते शिवान्यसुरपूजकाः

নিষ্কামভাৱে শিৱলিঙ্গ পূজা কৰা ভক্তসকল ঊৰ্ধ্বলৈ, উচ্চ দিৱ্য অৱস্থালৈ গমন কৰে; কিন্তু শিৱ ব্যতীত অন্য দেৱতা আৰু অসুৰ পূজা কৰাসকল অধোমুখে উভতি যায়।

Verse 74

शिवैकनिरता ये च तदूर्ध्वं संप्रयांति ते । तदर्वाग्जीवकोटिः स्यात्तदूर्ध्वं परकोटिकाः

যিসকল কেৱল শিৱত একনিষ্ঠ, তেওঁলোক ঊৰ্ধ্বলৈ উচ্চ অৱস্থালৈ গমন কৰে। তাৰ তলত বন্ধ জীৱসকলৰ শ্ৰেণি, আৰু তাৰ ওপৰত পৰম শ্ৰেণিসমূহ (মুক্ত/অতীত) আছে।

Verse 75

सांसारिकास्तदर्वाक्च मुक्ताः खलु तदूर्ध्वगाः । तदर्वाक्परिवर्तंते प्राकृतद्र व्यपूजकाः

যিসকল সংসাৰবন্ধনত থাকে তেওঁলোক তলতেই থাকে; আৰু মুক্তজন নিশ্চয় ঊৰ্ধ্বগামী হয়। কিন্তু যিসকল কেৱল প্ৰাকৃত দ্ৰব্যৰে পূজা কৰে, তেওঁলোক পুনৰ অধোমুখে উভতি যায়।

Verse 76

तदूर्ध्वं हि व्रजंत्येते पौरुषद्र व्यपूजकाः । तदर्वाक्छक्तिलिंगं तु शिवलिंगं तदूर्ध्वकम्

যিসকলে দ্ৰব্য-উপচাৰে পৌৰুষ-তত্ত্বৰ পূজা কৰে, তেওঁলোকে তাৰ ঊৰ্ধ্বলৈ গমন কৰে। তাৰ তলত শক্তিলিঙ্গ, আৰু তাৰ ওপৰত শিৱলিঙ্গ স্থিত।

Verse 77

तदर्वागावृतं लिंगं तदूर्ध्वं हि निरावृति । तदर्वाक्कल्पितं लिंगं तदूर्ध्वं वै न कल्पितम्

তলৰ লিঙ্গভাগ আৱৃত (ঢাকি) ৰাখিব লাগে; ওপৰৰ ভাগ নিৰাৱৃত থাকে। তলৰ ভাগ কল্পিত/নিৰ্মিত লিঙ্গ, কিন্তু ওপৰৰ ভাগ সত্যই অকল্পিত—মানৱ-নিৰ্মাণাতীত।

Verse 78

तदर्वाग्बाह्यलिंगं स्यादंतरंगं तदूर्ध्वकम् । तदर्वाक्छक्तिलोका हि शतं वै द्वादशाधिकम्

তাৰ তলত বাহ্য লিঙ্গ, আৰু তাৰ ওপৰত অন্তৰঙ্গ (সূক্ষ্ম) লোক। আৰু সেই অন্তৰঙ্গৰ তলত শক্তিলোক—মুঠ একশ বাৰ—নিশ্চয় আছে।

Verse 79

तदर्वाग्बिंदुरूपं हि नादरूपं तदुत्तरम् । तदर्वाक्कर्मलोकस्तु तदूर्ध्वं ज्ञानलोककः

তাৰ তলত বিন্দু-ৰূপ লোক, আৰু তাৰ ওপৰত নাদ-ৰূপ লোক। তাৰ তলত কৰ্মলোক, আৰু তাৰ ওপৰত জ্ঞানলোক প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 80

नमस्कारस्तदूर्ध्वं हि मदाहंकारनाशनः । जनिजं वै तिरोधानं नानिषिद्ध्यातते इति

তাৰ পিছত নমস্কাৰ—ই মদ আৰু অহংকাৰ নাশ কৰে। দেহজাত তিৰোধান (আবৰণ) আঁতৰাই সাধকক পথত বাধা নপৰিবলৈ সহায় কৰে।

Verse 81

ज्ञानशब्दार्थ एवं हि तिरोधाननिवारणात् । तदर्वाक्परिवर्तंते ह्याधिभौतिकपूजकाः

‘জ্ঞান’ শব্দৰ অৰ্থই হৈছে তিৰোধানৰূপ আৱৰণৰ নিৱাৰণ; সেয়ে যিসকলে কেৱল বাহ্য, ভৌতিক পূজা কৰে, তেওঁলোকে তাৰ তলতে ঘূৰি থাকে।

Verse 82

आध्यात्मिकार्चका एव तदूर्ध्वं संप्रयांतिवै । तावद्वै वेदिभागं तन्महालोकात्मलिंगके

কেৱল আধ্যাত্মিক অৰ্চকসকলেই তাৰ ওপৰলৈ সত্যৰূপে উঠি যায়; অন্যসকলে বেদী-ভাগ পৰ্যন্তহে পায়। ‘মহালোক’ স্বৰূপ লিঙ্গ বিষয়ে এই ভেদ উপদেশিত।

Verse 83

प्रकृत्याद्यष्टबंधोपि वेद्यंते संप्रतिष्ठतः । एवमेतादृशं ज्ञेयं सर्वं लौकिकवैदिकम्

প্ৰকৃতি আদি পৰা আৰম্ভ কৰি অষ্টবন্ধো সঠিক প্ৰতিষ্ঠাৰ দ্বাৰা বোধগম্য হয়। এইদৰে লৌকিক বা বৈদিক যি কোৱা হৈছে, সকলোকে একে ধৰণে জানিব লাগে।

Verse 84

अधर्ममहिषारूढं कालचक्रं तरंति ते । सत्यादिधर्मयुक्ता ये शिवपूजापराश्च ये

অধৰ্মৰূপ মহিষত আৰূঢ় কালচক্ৰক তেওঁলোকেই পাৰ হয়—যিসকলে সত্য আদি ধৰ্মে যুক্ত আৰু যিসকলে শিৱপূজাত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ।

Verse 85

तदूर्ध्वं वृषभो धर्मो ब्रह्मचर्यस्वरूपधृक् । सत्यादिपादयुक्तस्तु शिवलोकाग्रतः स्थितः

তাৰ ওপৰত বৃষভ-ৰূপ ধৰ্ম স্থিত, ব্ৰহ্মচৰ্য-স্বৰূপধাৰী। সত্যাদি পাদসমন্বিত সি শিৱলোকৰ সম্মুখত অৱস্থান কৰে।

Verse 86

क्षमाशृङ्गः शमश्रोत्रो वेदध्वनिविभूषितः । आस्तिक्यचक्षुर्निश्वासगुरुबुद्धिमना वृषः

ধৰ্মৰূপী বৃষভৰ শৃংগ হৈছে ক্ষমা, আৰু কৰ্ণ হৈছে শম (শান্তি); সি বেদধ্বনিয়ে বিভূষিত। তাৰ চকু আস্তিক্য (শ্ৰদ্ধা), আৰু তাৰ নিশ্বাস গুৰুভক্তি; তাৰ মন স্থিৰ, উত্তম বুদ্ধিৰে সমৃদ্ধ।

Verse 87

क्रियादिवृषभा ज्ञेयाः कारणादिषु सर्वदा । तं क्रियावृषभं धर्मं कालातीतोधितिष्ठति

ক্ৰিয়া আদি যি ‘বৃষভ’সমূহ, সিহঁত কাৰণ-তত্ত্ব আদি সকলোতে সদায় বিদ্যমান—এ কথা জানিবা। ক্ৰিয়াবলযুক্ত সেই ধৰ্ম-বৃষভক কালাতীত শিৱ অধিষ্ঠান কৰে—ধাৰে আৰু অতিক্ৰমো কৰে।

Verse 88

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्वस्वायुर्दिनमुच्यते । तदूर्ध्वं न दिनं रात्रिर्न जन्ममरणादिकम्

ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ—তেওঁলোকৰ নিজ নিজ আয়ু ‘দিন’ বুলি কোৱা হয়। কিন্তু সেই পৰম অৱস্থাৰ ঊৰ্ধ্বে ন দিন আছে ন ৰাতি; ন জন্ম-মৰণ আদি একোৱেই।

Verse 89

पुनः कारणसत्यांताः कारणब्रह्मणस्तथा । गंधादिभ्यस्तु भूतेभ्यस्तदूर्ध्वं निर्मिताः सदा

পুনৰায় ‘কাৰণ-সত্য’ আদি তত্ত্বসমূহ কাৰণ-ব্ৰহ্মৰ পৰা উৎপন্ন হয়। আৰু তাৰ ওপৰত, গন্ধগুণযুক্ত পৃথিৱী আদি ভূতৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, পৰৱৰ্তী স্তৰসমূহ সদায় ক্ৰমে নিৰ্মিত হয়।

Verse 90

सूक्ष्मगंधस्वरूपा हि स्थिता लोकाश्चतुर्दश । पुनः कारणविष्णोर्वै स्थिता लोकाश्चतुर्दश

নিশ্চয় চতুৰ্দশ লোক সূক্ষ্ম গন্ধ-স্বৰূপে অৱস্থিত; আৰু পুনৰায় সেই চতুৰ্দশ লোক কাৰণ-বিষ্ণুতেও স্থিত।

Verse 91

पुनःकारणरुद्र स्य लोकाष्टाविंशका मताः । पुनश्च कारणेशस्य षट्पंचाशत्तदूर्ध्वगाः

পুনৰায় কোৱা হৈছে যে কাৰণ-ৰুদ্ৰৰ আঠাইশটা লোক আছে। আৰু সিহঁতৰো ওপৰত কাৰণেশ (কাৰণ-প্ৰভু)ৰ ছাপ্পান্নটা লোক আছে।

Verse 92

ततः परं ब्रह्मचर्यलोकाख्यं शिवसंमतम् । तत्रैव ज्ञानकैलासे पंचावरणसंयुते

তাৰো ওপৰত ‘ব্ৰহ্মচৰ্য-লোক’ নামে ধাম আছে, যি শিৱসন্মত। তাতেই পঞ্চ-আৱৰণেৰে সংযুক্ত ‘জ্ঞান-কৈলাস’ অৱস্থিত।

Verse 93

पंचमंडलसंयुक्तं पंचब्रह्मकलान्वितम् । आदिशक्तिसमायुक्तमादिलिंगं तु तत्र वै

তাত নিশ্চয়েই আছে আদি-লিঙ্গ—পঞ্চ-মণ্ডলৰে সংযুক্ত, পঞ্চব্ৰহ্ম-কলাৰে অন্বিত, আৰু আদি-শক্তিৰ সৈতে সমায়ুক্ত।

Verse 94

शिवालयमिदं प्रोक्तं शिवस्य परमात्मनः । परशक्त्यासमायुक्तस्तत्रैव परमेश्वरः

ইয়াক পৰমাত্মা শিৱৰ শিৱালয় বুলি কোৱা হৈছে। তাতেই পৰাশক্তিৰ সৈতে সমায়ুক্ত পৰমেশ্বৰ বিরাজমান।

Verse 95

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोप्यनुग्रहः । पंचकृत्यप्रवीणोऽसौ सच्चिदानंदविग्रहः

সৃষ্টি, স্থিতি, সংহাৰ, তিৰোভাব আৰু অনুগ্ৰহ—এইবোৰেই তেওঁৰ পঞ্চ দিৱ্য কৃত্য। তেওঁ পঞ্চকৃত্যত প্ৰৱীণ; সচ্চিদানন্দ-স্বৰূপ শিৱ।

Verse 96

ध्यानधर्मः सदा यस्य सदानुग्रहतत्परः । समाध्यासनमासीनः स्वात्मारामो विराजते

যাৰ স্বভাৱ সদা ধ্যান, যি সদা অনুগ্ৰহ দানত তৎপৰ, তেওঁ সমাধি-আসনত আসীন হৈ স্বাত্মানন্দত ৰমি দীপ্তিমান হৈ বিৰাজে।

Verse 97

तस्य संदर्शनं सांध्यं कर्मध्यानादिभिः क्रमात् । नित्यादिकर्मयजनाच्छिवकर्ममतिर्भवेत्

সন্ধ্যাকালত নিয়মিত তেওঁৰ দৰ্শন কৰি, কৰ্ম-ধ্যান আদি অনুশীলন ক্ৰমে ক্ৰমে পালন কৰি, নিত্যকৰ্ম আৰু পূজা সম্পাদন কৰিলে বুদ্ধি শিৱকৰ্মত স্থিৰ হয় আৰু মন শিৱাভিমুখ হয়।

Verse 98

क्रियादिशिवकर्मभ्यः शिवज्ञानं प्रसाधयेत् । तद्दर्शनगताः सर्वे मुक्ता एव न संशयः

ক্ৰিয়া আদি শৈৱ কৰ্মৰ দ্বাৰা শিৱজ্ঞান সম্যকভাৱে সাধন কৰিব লাগে। যিসকলে সেই প্ৰত্যক্ষ শিৱদৰ্শনত প্ৰৱিষ্ট হৈছে, তেওঁলোক নিঃসন্দেহে মুক্ত।

Verse 99

मुक्तिरात्मस्वरूपेण स्वात्मारामत्वमेव हि । क्रियातपोजपज्ञानध्यानधर्मेषु सुस्थितः

মুক্তি মানে নিজৰ আত্মস্বৰূপত স্থিত হৈ কেৱল স্বাত্মানন্দত ৰমা। যি ক্ৰিয়া, তপ, জপ, জ্ঞান, ধ্যান আৰু ধৰ্মত সুদৃঢ়ভাৱে স্থিত, সি সেই অৱস্থাৰ যোগ্য হয়।

Verse 100

शिवस्य दर्शनं लब्धा स्वात्मारामत्वमेव हि । यथा रविः स्वकिरणादशुद्धिमपनेष्यति

শিৱদৰ্শন লাভ কৰি সাধক নিঃসন্দেহে স্বাত্মানন্দত স্থিত হয়; যেনেকৈ সূৰ্যই নিজৰ কিৰণে অশুদ্ধি আঁতৰায়।

Verse 101

कृपाविचक्षणः शंभुरज्ञानमपनेष्यति । अज्ञानविनिवृत्तौ तु शिवज्ञानं प्रवर्तते

কৰুণাত নিপুণ শম্ভু অজ্ঞান আঁতৰাই দিয়ে। অজ্ঞান নিবৃত্ত হলে সাধকৰ ভিতৰত শিৱজ্ঞান স্বতঃই প্ৰৱৰ্তিত হয়।

Verse 102

शिवज्ञानात्स्वस्वरूपमात्मारामत्वमेष्यति । आत्मारामत्वसंसिद्धौ कृतकृत्यो भवेन्नरः

শিৱজ্ঞানৰ দ্বাৰা সাধকে নিজৰ সত্য স্বৰূপ লাভ কৰি আত্মাৰামত্বত প্ৰতিষ্ঠিত হয়। আত্মাৰামত্ব সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ হ’লে মানুহ কৃতকৃত্য—জীৱনৰ উদ্দেশ্য পূৰ্ণ—হয়।

Verse 103

पुनश्च शतलक्षेण ब्रह्मणः पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण विष्णोः पदमवाप्नुयात्

পুনৰায় সেই সাধনা এক লক্ষবাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপদ লাভ হয়। আৰু পুনৰ এক লক্ষবাৰ কৰিলে বিষ্ণুপদ লাভ হয়।

Verse 104

पुनश्च शतलक्षेण रुद्र स्य पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण ऐश्वर्यं पदमाप्नुयात्

পুনৰ এক লক্ষবাৰ কৰিলে ৰুদ্ৰপদ লাভ হয়। আৰু পুনৰ এক লক্ষবাৰ কৰিলে ঐশ্বৰ্যপদ—দৈৱ অধিপত্যৰ স্থান—লাভ হয়।

Verse 105

पुनश्चैवंविधेनैव जपेन सुसमाहितः । शिवलोकादिभूतं हि कालचक्रमवाप्नुयात्

পুনৰ এইধৰণৰ জপত সুসমাহিত হৈ সাধকে শিৱলোক আদি-উদ্ভৱ কালচক্ৰ লাভ কৰে—শিৱকৃপাৰে লৌকিক সময় অতিক্ৰম কৰে।

Verse 106

कालचक्रं पंचचक्रमेकैकेन क्रमोत्तरे । सृष्टिमोहौ ब्रह्मचक्रं भोगमोहौ तु वैष्णवम्

কালচক্ৰ পাঁচ চক্ৰৰ সমষ্টি; প্ৰতিটো পৰৱৰ্তী চক্ৰ ক্ৰমে ক্ৰমে উচ্চতৰ হয়। সৃষ্টিসংক্রান্ত মোহ ব্ৰহ্মচক্ৰৰ, আৰু ভোগসংক্রান্ত মোহ বৈষ্ণৱচক্ৰৰ।

Verse 107

कोपमोहौ रौद्र चक्रं भ्रमणं चैश्वरं विदुः । शिवचक्रं ज्ञानमोहौ पंचचक्रं विदुर्बुधाः

ক্ৰোধ আৰু মোহ ‘ৰৌদ্ৰচক্ৰ’; অশান্ত ভ্ৰমণক ‘ঐশ্বৰচক্ৰ’ বুলি জানে। আৰু জ্ঞানসহ মোহ ‘শিৱচক্ৰ’—এইদৰে বুধজনে এই পঞ্চচক্ৰক জানে।

Verse 108

पुनश्च दशकोट्या हि कारणब्रह्मणः पदम् । पुनश्च दशकोट्या हि तत्पदैश्वर्यमाप्नुयात्

আকৌ দহ কোটি (জপ)ৰ দ্বাৰা কাৰণ-ব্ৰহ্মৰ পদ লাভ হয়; আৰু আকৌ দহ কোটিৰ দ্বাৰা সেই পদৰ ঐশ্বৰ্য-অধিপত্য লাভ হয়।

Verse 109

एवं क्रमेण विष्ण्वादेः पदं लब्ध्वा महौजसः । क्रमेण तत्पदैश्वर्यं लब्ध्वा चैव महात्मनः

এইদৰে ক্ৰমে মহাতেজস্বী মহাত্মাই বিষ্ণু আদি দেৱপদ লাভ কৰিলে; আৰু ক্ৰম অনুসাৰে সেই উচ্চ পদসমূহৰ ঐশ্বৰ্য-অধিপত্যও লাভ কৰিলে।

Verse 110

शतकोटिमनुं जप्त्वा पंचोत्तरमतंद्रि तः । शिवलोकमवाप्नोति पंचमावरणाद्बहिः

যি সাধকে শতকোটি বাৰ মন্ত্রজপ কৰি, অলসতা নকৰাকৈ পুনৰ একশ পাঁচ বাৰ জপ কৰে, সি পঞ্চম আৱৰণৰ বাহিৰত থকা শিৱলোক লাভ কৰে।

Verse 111

राजसं मंडपं तत्र नंदीसंस्थानमुत्तमम् । तपोरूपश्च वृषभस्तत्रैव परिदृश्यते

তাত ৰাজস বৈভৱে উজ্জ্বল মণ্ডপ দেখা যায়, আৰু তাতেই নন্দীৰ উত্তম স্থানো আছে। সেই স্থানতেই তপোৰূপ বৃষভ—নন্দী—দৰ্শনীয়।

Verse 112

सद्योजातस्य तत्स्थानं पंचमावरणं परम् । वामदेवस्य च स्थानं चतुर्थावरणं पुनः

সদ্যোজাতৰ স্থানেই সেই পৰম পঞ্চম আৱৰণ। আৰু বামদেৱৰ স্থান পুনৰ চতুৰ্থ আৱৰণ বুলি কোৱা হয়।

Verse 113

अघोरनिलयं पश्चात्तृतीयावरणं परम् । पुरुषस्यैव सांबस्य द्वितीयावरणं शुभम्

তাৰ পিছত পৰম তৃতীয় আৱৰণ অঘোৰৰ নিবাস। আৰু শক্তিযুক্ত শিৱৰ সাম্বা-স্বৰূপ পুৰুষৰেই শুভ দ্বিতীয় আৱৰণ।

Verse 114

ईशानस्य परस्यैव प्रथमावरणं ततः । ध्यानधर्मस्य च स्थानं पंचमं मंडपं ततः

তাৰ পিছত পৰম ঈশানৰ প্ৰথম আৱৰণ। তাৰপিছত ধ্যান-ধৰ্মৰ আসন; তাৰপিছত পঞ্চম মণ্ডপ।

Verse 115

बलिनाथस्य संस्थानं तत्र पूर्णामृतप्रदम् । चतुर्थं मंडपं पश्चाच्चंद्र शेखरमूर्तिमत्

তাত বালিনাথৰ পবিত্ৰ স্থান আছে, যি পূৰ্ণ অমৃত প্ৰদান কৰে। তাৰ পিছত চতুৰ্থ মণ্ডপ, চন্দ্ৰশেখৰ মূৰ্তিযুক্ত।

Verse 116

सोमस्कंदस्य च स्थानं तृतीयं मंडपं परम् । द्वितीयं मंडपं नृत्यमंडपं प्राहुरास्तिकाः

তৃতীয় পৰম মণ্ডপক সোমাস্কন্দৰ পবিত্ৰ স্থান বুলি কোৱা হৈছে। আস্তিকসকলে দ্বিতীয় মণ্ডপক নৃত্য-মণ্ডপ বুলি ঘোষণা কৰে।

Verse 117

प्रथमं मूलमायायाः स्थानं तत्रैव शोभनम् । ततः परं गर्भगृहं लिंगस्थानं परं शुभम्

প্ৰথমে তাতেই মূলমায়াৰ শোভন আসন স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰপিছত তাৰ পৰে গৰ্ভগৃহ—লিঙ্গৰ পৰম শুভ স্থান—নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

Verse 118

नंदिसंस्थानतः पश्चान्न विदुः शिववैभवम् । नंदीश्वरो बहिस्तिष्ठन्पंचाक्षरमुपासते

নন্দিৰ স্থানৰ বাহিৰত যিসকল থাকে, তেওঁলোকে শিৱৰ বৈভৱ সত্যকৈ নাজানে। সেয়ে নন্দীশ্বৰ বাহিৰত থিয় হৈ পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রে প্ৰভুক উপাসনা কৰে।

Verse 119

एवं गुरुक्रमाल्लब्धं नंदीशाच्च मया पुनः । ततः परं स्वसंवेद्यं शिवे नैवानुभावितम्

এইদৰে গুৰু-পরম্পৰাৰ ক্ৰমে আৰু পুনৰ নন্দীশৰ পৰাো মই এই জ্ঞান লাভ কৰিলোঁ। ইয়াৰ পাছত যি স্বয়ং-অনুভৱে জানিবলগীয়া, সেয়া শিৱৰ বিষয়ে হলেও কথাৰে বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰি।

Verse 120

शिवस्य कृपया साक्षाच्छिव लोकस्य वैभवम् । विज्ञातुं शक्यते सर्वैर्नान्यथेत्याहुरास्तिकाः

শিৱৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই শিৱলোকৰ বৈভৱ সাক্ষাৎ সকলোৱে জানিব পাৰে; আস্তিকসকলে কয়—ইয়াৰ বাহিৰে আন উপায় নাই।

Verse 121

एवंक्रमेणमुक्ताः स्युर्ब्राह्मणा वै जितेंद्रि यः । अन्येषां च क्रमं वक्ष्ये गदतः शृणुतादरात्

এই ক্ৰমতেই ইন্দ্ৰিয়-সংযমী ব্ৰাহ্মণসকলে নিশ্চয় মুক্তি লাভ কৰে। এতিয়া আনসকলৰ বাবেও বিধিৰ ক্ৰম ক’ম—মোৰ কথা শ্ৰদ্ধাৰে মনোযোগ দি শুনা।

Verse 122

गुरूपदेशाज्जाप्यं वै ब्राह्मणानां नमोऽतकम् । पंचाक्षरं पंचलक्षमायुष्यं प्रजपेद्विधिः

গুৰুৰ উপদেশ লাভ কৰি ব্ৰাহ্মণে ‘নমো’ মন্ত্ৰৰ জপ কৰিব লাগে। বিধিমতে দীঘলীয়া আয়ুৰ সিদ্ধিৰ বাবে পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰ পাঁচ লক্ষবাৰ জপ কৰা উচিত।

Verse 123

स्त्रीत्वापनयनार्थं तु पंचलक्षं जपेत्पुनः । मंत्रेण पुरुषो भूत्वा क्रमान्मुक्तो भवेद्बुधः

স্ত্ৰীত্বৰ অৱস্থা আঁতৰাবলৈ পুনৰ পাঁচ লক্ষবাৰ জপ কৰিব লাগে। সেই মন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱত পুৰুষত্বৰ যোগ্য হৈ জ্ঞানী জন ক্ৰমে মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 124

क्षत्रियः पंचलक्षेण क्षत्त्रत्वमपनेष्यति । पुनश्च पंचलक्षेण क्षत्त्रियो ब्राह्मणो भवेत्

ক্ষত্ৰিয় পাঁচ লক্ষ জপে ক্ষত্ৰিয়ত্ব ত্যাগ কৰে। পুনৰ আৰু পাঁচ লক্ষ জপে সেই ক্ষত্ৰিয় ব্ৰাহ্মণ হয়।

Verse 125

मंत्रसिद्धिर्जपाच्चैव क्रमान्मुक्तो भवैन्नरः । वैश्यस्तु पंचलक्षेण वैश्यत्वमपनेष्यति

জপৰ দ্বাৰাই মন্ত্ৰসিদ্ধি হয়, তাৰ পাছত মানুহ ক্ৰমে মুক্তি লাভ কৰে। বৈশ্য পাঁচ লক্ষ জপে বৈশ্যত্বৰ সীমা আঁতৰায়।

Verse 126

पुनश्च पंचलक्षेण मंत्रक्षत्त्रिय उच्यते । पुनश्च पंचलक्षेण क्षत्त्रत्वमपनेष्यति

পুনৰ পাঁচ লক্ষ জপ সম্পূৰ্ণ হলে তাক ‘মন্ত্ৰ‑ক্ষত্ৰিয়’ বুলি কোৱা হয়। পুনৰ আন পাঁচ লক্ষে সেই ক্ষত্ৰিয়ত্বও অপসাৰিত হয়; মন্ত্ৰ‑পৰিপাকে সি তাৰ ঊৰ্ধ্বলৈ উঠে।

Verse 127

पुनश्च पंचलक्षेण मंत्रब्राह्मण उच्यते । शूद्र श्चैव नमओंतेन पंचविंशतिलक्षतः

পুনৰ পাঁচ লক্ষ জপে তাক ‘মন্ত্ৰ‑ব্ৰাহ্মণ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু শূদ্ৰেও ‘নমঃ‑ওঁ’ মন্ত্ৰ পঁচিশ লক্ষবাৰ জপ কৰিলে সেই পদ লাভ কৰে।

Verse 128

मंत्रविप्रत्वमापद्य पश्चाच्छुद्धो भवेद्द्विजः । नारीवाथ नरो वाथ ब्राह्मणो वान्य एव वा

মন্ত্ৰ‑বিপ্ৰত্ব লাভ কৰি পাছত সি দ্বিজ শুদ্ধ হয়। নাৰী হওক বা নৰ, ব্ৰাহ্মণ হওক বা অন্য—মন্ত্ৰে সি শিৱমাৰ্গৰ শুদ্ধতাৰ যোগ্য হয়।

Verse 129

नमोन्तं वा नमःपूर्वमातुरः सर्वदा जपेत् । ततः स्त्रीणां तथैवोह्यगुरुर्निर्दर्शयेत्क्रमात्

আতুৰ (কষ্টগ্ৰস্ত) ব্যক্তিয়ে ‘নমঃ’ অন্তযুক্ত বা ‘নমঃ’ পূৰ্বযুক্ত মন্ত্ৰ সদায় জপ কৰিব। তাৰ পাছত গুৰুৱে স্ত্ৰীসকলকো তেনেদৰে ক্ৰমে ক্ৰমে বিধি দেখুৱাব।

Verse 130

साधकः पंचलक्षान्ते शिवप्रीत्यर्थमेव हि । महाभिषेक नैवेद्यं कृत्वा भक्तांश्च पूजयेत्

সাধকে যেতিয়া পাঁচ লক্ষ জপ সম্পূৰ্ণ কৰে, তেতিয়া কেৱল শিৱপ্ৰীতিৰ বাবে মহাভিষেক কৰি নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰি শিৱভক্তসকলকো শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিব।

Verse 131

पूजया शिवभक्तस्य शिवः प्रीततरो भवेत् । शिवस्य शिवभक्तस्य भेदो नास्ति शिवो हि सः

শিৱভক্তৰ পূজাৰে শিৱ অধিক প্ৰীত হয়। শিৱ আৰু শিৱভক্তৰ মাজত কোনো ভেদ নাই; সেই ভক্তেই সত্যতে শিৱ।

Verse 132

शिवस्वरूपमंत्रस्य धारणाच्छिव एव हि । शिवभक्तशरीरे हि शिवे तत्परमो भवेत्

শিৱস্বরূপ মন্ত্ৰ ধাৰণ কৰিলে মানুহ নিশ্চয় শিৱৰূপ হয়। আৰু শিৱভক্তৰ দেহত সি শিৱত পৰম তৎপৰ, একান্ত শিৱনিষ্ঠ হয়।

Verse 133

शिवभक्ताः क्रियाः सर्वा वेदसर्वक्रियां विदुः । यावद्यावच्छिवं मंत्रं येन जप्तं भवेत्क्रमात्

শিৱভক্তসকলে কৰা সকলো আচাৰ-কৰ্ম বেদৰ সকলো কৰ্মৰেই সাৰ বুলি জানিব লাগে; কিয়নো ক্ৰমে যিমান যিমান শিৱমন্ত্ৰ জপ কৰা হয়, সিমান সিমানেই সকলো পুণ্যকৰ্মৰ ফল সিদ্ধ হয়।

Verse 134

तावद्वै शिवसान्निध्यं तस्मिन्देहे न संशयः । देवीलिंगं भवेद्रू पं शिवभक्तस्त्रियास्तथा

যিমানদিন সেই অৱস্থা থাকে, সিমানদিন সেই দেহতেই শিৱসান্নিধ্য নিঃসন্দেহে থাকে। তদ্ৰূপ শিৱভক্ত নাৰীৰ ক্ষেত্ৰতো ৰূপত দেবীলিঙ্গ (দেৱীৰ চিহ্ন) প্ৰকাশ পায়।

Verse 135

यावन्मंत्रं जपेद्देव्यास्तावत्सान्निध्यमस्ति हि । शिवं संपूजयेद्धीमान्स्वयं वै शब्दरूपभाक्

যিমান সময় কোনোবাই দেৱীৰ মন্ত্ৰ জপ কৰে, সিমান সময় নিশ্চয়কৈ তেওঁৰ সান্নিধ্য থাকে। সেয়ে জ্ঞানী ভক্তে পূৰ্ণ ভক্তিৰে শিৱক সংপূজা কৰা উচিত—কাৰণ সি নিজেই পবিত্ৰ শব্দৰূপ মন্ত্ৰত অংশী হয়।

Verse 136

स्वयं चैव शिवो भूत्वा परां शक्तिं प्रपूजयेत् । शक्तिं बेरं च लिंगं च ह्यालेख्या मायया यजेत्

নিজকে স্বয়ং শিৱৰূপে স্থাপন কৰি পৰাশক্তিৰ পূজা কৰিব লাগে। পবিত্ৰ ধ্যানশক্তিৰে শক্তি, বেৰ-ৰূপ আৰু লিঙ্গক মনত অংকিত কৰি আৰাধনা কৰিব।

Verse 137

शिवलिंगं शिवं मत्वा स्वात्मानं शक्तिरूपकम् । शक्तिलिंगं च देवीं च मत्वा स्वं शिवरूपकम्

শিৱলিঙ্গক স্বয়ং শিৱ বুলি জানি নিজৰ আত্মাক শক্তিৰূপে ধ্যান কৰিব। আৰু শক্তিলিঙ্গ আৰু দেৱীক শক্তি বুলি জানি নিজকে শিৱৰূপে ধ্যান কৰিব।

Verse 138

शिवलिंगं नादरूपं बिंदुरूपं तु शक्तिकम् । उपप्रधानभावेन अन्योन्यासक्तलिंगकम्

শিৱলিঙ্গ নাদস্বৰূপ, আৰু শক্তি বিন্দুস্বৰূপ। প্ৰধান-উপপ্ৰধান ভাৱে দুয়ো পৰস্পৰ অবিচ্ছেদ্য; সেয়ে লিঙ্গ সদায় শক্তিসহ যুক্ত।

Verse 139

पूजयेच्च शिवं शक्तिं स शिवो मूलभावनात् । शिवभक्ताञ्छिवमंत्ररूपकाञ्छिवरूपकान्

শক্তিসহ শিৱক পূজা কৰিব; মূল-ভাবনাৰে সেই উপাসক শিৱতুল্য হয়। আৰু শিৱভক্তসকলকো সন্মান কৰিব—তেওঁলোক শিৱমন্ত্ৰস্বৰূপ আৰু শিৱৰূপ।

Verse 140

षोडशैरुपचारैश्च पूजयेदिष्टमाप्नुयात् । येन शुश्रूषणाद्यैश्च शिवभक्तस्य लिंगिनः

ষোড়শ উপচাৰে পূজা কৰিলে ইষ্ট ফল লাভ হয়। তেনেদৰে লিঙ্গধাৰী শিৱভক্তৰ শুশ্ৰূষা আদি সেৱা কৰিলেও সেই একে শুভ ফল পোৱা যায়।

Verse 141

आनंदं जनयेद्विद्वाञ्छिवः प्रीततरो भवेत् । शिवभक्तान्सपत्नीकान्पत्न्या सह सदैव तत्

জ্ঞানী লোকে আনন্দ সৃষ্টি কৰিব; তাতে শিৱ অধিক প্ৰসন্ন হয়। সেয়ে পত্নীৰ সৈতে সদায় শিৱভক্তসকলক—বিশেষকৈ পত্নীৰ সৈতে অহাসকলক—আনন্দিত কৰিব লাগে।

Verse 142

पूजयेद्भोजनाद्यैश्च पंच वा दश वा शतम् । धने देहे च मंत्रे च भावनायामवंचकः

ভোজন আদি অৰ্পণেৰে—পাঁচ, দহ বা শত হলেও—পূজা কৰিব লাগে। ধনত, দেহাচৰণত, মন্ত্ৰজপত আৰু অন্তৰ্ভাৱনাত সি যেন কপটমুক্ত থাকে।

Verse 143

शिवशक्तिस्वरूपेण न पुनर्जायते भुवि । नाभेरधो ब्रह्मभागमाकंठं विष्णुभागकम्

যি শিৱ-শক্তিৰ স্বৰূপত স্থিত থাকে, সি পৃথিৱীত পুনৰ জন্ম নলয়। নাভিৰ তলত ব্ৰহ্মাৰ ভাগ আৰু কণ্ঠ পৰ্যন্ত বিষ্ণুৰ ভাগ বুলি জনা যায়।

Verse 144

मुखं लिंगमिति प्रोक्तं शिवभक्तशरीरकम् । मृतान्दाहादियुक्तान्वा दाहादिरहितान्मृतान्

কোৱা হৈছে যে শিৱভক্তৰ দেহেই লিঙ্গ, আৰু মুখেই লিঙ্গ (প্ৰধান পবিত্ৰ অংগ)। এই উপদেশ মৃতলোকৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য—দাহাদি ক্ৰিয়া কৰা হোক বা নকৰা হোক।

Verse 145

उद्दिश्य पूजयेदादिपितरं शिवमेव हि । पूजां कृत्वादिमातुश्च शिवभक्तांश्च पूजयेत्

শুদ্ধ উদ্দেশ্যে আদিপিতা—স্বয়ং ভগৱান শিৱ—ৰ পূজা কৰা উচিত। আদিমাতাৰ পূজা সম্পন্ন কৰি পাছত শিৱভক্তসকলকো সন্মানসহ পূজা কৰা উচিত।

Verse 146

पितृलोकं समासाद्यक्रमान्मुक्तो भवेन्मृतः । क्रियायुक्तदशभ्यश्च तपोयुक्तो विशिष्यते

পিতৃলোকত উপনীত হৈ মৃত ব্যক্তি ক্ৰমে মুক্তি লাভ কৰে; আৰু ক্ৰিয়ানুষ্ঠানত নিয়োজিত দহজনৰ ভিতৰত তপস্যাযুক্ত জন শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য হয়।

Verse 147

तपोयुक्तशतेभ्यश्च जपयुक्तो विशिष्यते । जपयुक्तसहस्रेभ्यः शिवज्ञानी विशिष्यते

তপস্যাত নিয়োজিত শতজনৰ মাজত জপ-পরায়ণ শ্ৰেষ্ঠ; আৰু জপকাৰী সহস্ৰজনৰ মাজত শিৱতত্ত্বজ্ঞ সৰ্বোত্তম।

Verse 148

शिवज्ञानिषु लक्षेषु ध्यानयुक्तो विशिष्यते । ध्यानयुक्तेषु कोटिभ्यः समाधिस्थो विशिष्यते

শিৱজ্ঞানীৰ লক্ষ লক্ষৰ মাজত ধ্যানযুক্ত শ্ৰেষ্ঠ; আৰু ধ্যানযুক্ত কোটি জনৰ মাজত সমাধিনিষ্ঠ সৰ্বোত্তম।

Verse 149

उत्तरोत्तर वै शिष्ट्यात्पूजायामुत्तरोत्तरम् । फलं वैशिष्ट्यरूपं च दुर्विज्ञेयं मनीषिभिः

পূজা যিমান যিমান অধিক শিষ্ট আৰু পৰিশুদ্ধ হয়, ফলও সিমান সিমান উচ্চতৰ হয়; কিন্তু সেই ফলৰ বিশেষ, স্তৰভেদ স্বৰূপ মনীষীসকলৰ বাবেও দুৰ্বিজ্ঞেয়।

Verse 150

तस्माद्वै शिवभक्तस्य माहात्म्यं वेत्ति को नरः । शिवशक्त्योः पूजनं च शिवभक्तस्य पूजनम्

সেয়ে শিৱভক্তৰ মাহাত্ম্য কোন মানুহে জানিব পাৰে? শিৱ-শক্তিৰ পূজাই প্ৰকৃততে শিৱভক্তৰ পূজা।

Verse 151

कुरुते यो नरो भक्त्या स शिवः शिवमेधते । य इमं पठतेऽध्यायमर्थवद्वेदसंमतम्

যি মানুহে ভক্তিৰে এই কৰ্ম কৰে, সি শিৱস্বৰূপ হৈ শিৱৰ মঙ্গলময় সমৃদ্ধি লাভ কৰে। আৰু যি অৰ্থৱন্ত, বেদসম্মত এই অধ্যায় পঢ়ে, সিও সেই পবিত্ৰ ফল পায়।

Verse 152

शिवज्ञानी भवेद्विप्रः शिवेन सह मोदते । श्रावयेच्छिवभक्तांश्च विशेषज्ञो मनीश्वराः

যি বিপ্ৰ শিৱক যথাৰ্থভাৱে জানে, সি শিৱজ্ঞानी হয় আৰু শিৱৰ সৈতে আনন্দিত হয়। বিবেচক আৰু জ্ঞানী আচার্য হৈ, শিৱভক্তসকলকো এই শিক্ষা শুনুৱাই উপদেশ দিব লাগে।

Verse 153

शिवप्रसादशिद्धिः स्याच्छिवस्य कृपया बुधाः

হে বুধজন, শিৱৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই কেৱল শিৱপ্ৰসাদজনিত সিদ্ধি উদ্ভৱ হয়।