पार्थिवप्रतिमापूजाविधानम् (Pārthiva-pratimā Pūjā-vidhāna — Procedure for Worship of an Earthen Icon)

Verse 1

कृत्तिकाशुक्रवारेषु गजकोमेडयाजनात्

কৃত্তিকা নক্ষত্ৰ শুক্ৰবাৰৰ সৈতে যোগ হ’লে, গজ আৰু ‘কোমেড’ আদি পৰম্পৰাসিদ্ধ আহুতি-সহ কৰা যজন মহাফলদায়ক হয়; ই শিৱভক্তি দৃঢ় কৰে আৰু তেওঁৰ কৃপাৰে মোক্ষপথ পুষ্ট কৰে।

Verse 2

सूत उवाच । सुसाधुपृष्टं युष्माभिः सदा सर्वार्थदायकम् । सद्यो दुःखस्य शमनं शृणुत प्रब्रवीमि वः

সূত ক’লে—তোমালোকে অতি উত্তমভাৱে প্ৰশ্ন কৰিছা; ই সদায় সকলো পুৰুষাৰ্থ দানকাৰী। ই তৎক্ষণাৎ দুখ শমায়; শুনা, মই তোমালোকক ক’ম।

Verse 3

अपमृत्युहरं कालमृत्योश्चापि विनाशनम् । सद्यः कलत्रपुत्रादिधनधान्यप्रदं द्विजाः

হে দ্বিজসকল, ই অপমৃত্যু হৰণ কৰে আৰু নিয়তকালৰ মৃত্যুকো বিনাশ কৰে; লগতে শীঘ্ৰে পত্নী, পুত্ৰাদি আৰু ধন-ধান্য প্ৰদান কৰে।

Verse 4

अन्नादिभोज्यं वस्त्रादिसर्वमुत्पद्यते यतः । ततो मृदादिप्रतिमापूजाभीष्टप्रदा भुवि

যিহেতু অন্নাদি ভোজ্য আৰু বস্ত্ৰাদি সকলো বস্তু তাৰ পৰাই উৎপন্ন হয়, সেয়েহে পৃথিৱীত মাটি আদি দিয়ে গঢ়া প্ৰতিমাৰ পূজা ইষ্টফল দান কৰে।

Verse 5

पुरुषाणां च नारीणामधिकारोत्र निश्चितम् । नद्यां तडागे कूपे वा जलांतर्मृदमाहरेत्

ইয়াত নিশ্চিত কৰা হৈছে যে পুৰুষ আৰু নাৰী—উভয়ৰে এই অনুষ্ঠানত অধিকাৰ আছে। নদী, পুখুৰী বা কূপৰ পানীৰ ভিতৰৰ পৰা পবিত্ৰ মাটি সংগ্ৰহ কৰিব লাগে।

Verse 6

संशोध्य गंधचूर्णेन पेषयित्वा सुमंडपे । हस्तेन प्रतिमां कुर्यात्क्षीरेण च सुसंस्कृताम्

সুগন্ধি চূৰ্ণেৰে শোধন কৰি, সুন্দৰ মণ্ডপত ভালদৰে পিহি, হাতেৰে প্ৰতিমা গঢ়িব লাগে; আৰু গাখীৰে তাক উত্তমভাৱে সংস্কাৰিত কৰিব লাগে।

Verse 7

अंगप्रत्यंगकोपेतामायुधैश्च समन्विताम् । पद्मासनस्थितां कृत्वा पूजयेदादरेण हि

অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰে সম্পূৰ্ণ আৰু দিৱ্য আয়ুধেৰে সমন্বিত (দেৱীৰূপ) গঢ়ি, তাক পদ্মাসনত আসীন কৰি, আদৰেৰে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 8

विघ्नेशादित्यविष्णूनामंबायाश्च शिवस्य च । शिवस्यशिवलिंगं च सर्वदा पूजयेद्द्विज

হে দ্বিজ! বিঘ্নেশ, সূৰ্য, বিষ্ণু, অম্বা আৰু শিৱক নিত্য পূজা কৰা; বিশেষকৈ শিৱৰ স্বলিঙ্গ সদায় আৰাধনা কৰা।

Verse 9

षोडशैरुपचारैश्च कुर्यात्तत्फलसिद्धये । पुष्पेण प्रोक्षणं कुर्यादभिषेकं समंत्रकम्

ফলসিদ্ধিৰ বাবে শিৱক ষোড়শোপচাৰে বিধিমতে পূজা কৰা। পুষ্পেৰে প্ৰোক্ষণ কৰি, মন্ত্ৰসহ অভিষেক সম্পন্ন কৰা।

Verse 10

शाल्यन्नेनैव नैवेद्यं सर्वं कुडवमानतः । गृहे तु कुडवं ज्ञेयं मानुषे प्रस्थमिष्यते

সমস্ত নৈবেদ্য শালি-চাউলৰে ‘কুডৱ’ মাপ অনুসাৰে অৰ্পণ কৰিব লাগে। গৃহপূজাত মান ‘কুডৱ’; সাধাৰণ মানৱ-ব্যৱহাৰত তাক ‘প্ৰস্থ’ বুলি ধৰা হয়।

Verse 11

दैवे प्रस्थत्रयं योग्यं स्वयंभोः प्रस्थपंचकम् । एवं पूर्णफलं विद्यादधिकं वै द्वयं त्रयम्

দৈৱ (প্ৰতিষ্ঠিত) লিঙ্গত তিন প্ৰস্থ নৈবেদ্য যোগ্য, আৰু স্বয়ম্ভূ লিঙ্গত পাঁচ প্ৰস্থ বিধেয়। এইদৰে পূজা কৰিলে ফল সম্পূৰ্ণ হয়—আৰু দ্বিগুণ বা ত্ৰিগুণো বৃদ্ধি পায়।

Verse 12

सहस्रपूजया सत्यं सत्यलोकं लभेद्द्विजः । द्वादशांगुलमायामं द्विगुणं च ततोऽधिकम्

সত্যসহ সহস্ৰ-পূজা কৰিলে দ্বিজ ভক্তে সত্যলোক লাভ কৰে। যথাযথ মাপ দৈৰ্ঘ্যত বাৰ অঙ্গুল, আৰু প্ৰস্থত তাৰ দ্বিগুণ—অথবা কিছু অধিক।

Verse 13

प्रमाणमंगुलस्यैकं तदूर्ध्वं पंचकत्रयम् । अयोदारुकृतं पात्रं शिवमित्युच्यते बुधैः

ইয়াৰ পৰিমাপ এক অঙ্গুল, আৰু তাৰ ওপৰত তিন পঞ্চক (অৰ্থাৎ পনৰ অঙ্গুল) থাকে। লোহা বা কাঠেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰক জ্ঞানীগণে ‘শিৱ-পাত্ৰ’ বুলি কয়।

Verse 14

तदष्टभागः प्रस्थः स्यात्तच्चतुःकुडवं मतम् । दशप्रस्थं शतप्रस्थं सहस्रप्रस्थमेव च

ইয়াৰ অষ্টমাংশ ‘প্ৰস্থ’ বুলি জনা যায়, আৰু সেই প্ৰস্থক পৰম্পৰামতে চাৰ ‘কুডৱ’ বুলি ধৰা হয়। তদ্ৰূপ ‘দশপ্ৰস্থ’, ‘শতপ্ৰস্থ’ আৰু ‘সহস্ৰপ্ৰস্থ’ও স্বীকৃত।

Verse 15

जलतैलादिगंधानां यथायोग्यं च मानतः । मानुषार्षस्वयंभूनां महापूजेति कथ्यते

জল, তেল আদি সুগন্ধি দ্ৰব্য যথাযথভাৱে আৰু যথোচিত পৰিমাণে অৰ্পণ কৰিলে—লিঙ্গ মানৱকৃত হওক, ঋষি-প্ৰতিষ্ঠিত হওক বা স্বয়ম্ভূ হওক—সেই পূজাই ‘মহাপূজা’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां षोडशोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ বিদ্যেশ্বৰ-সংহিতাৰ ষোড়শ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 17

दीपाज्ज्ञानमवाप्नोति तांबूलाद्भोगमाप्नुयात् । तस्मात्स्नानादिकं षट्कं प्रयत्नेन प्रसाधयेत्

দীপ অৰ্পণ কৰিলে জ্ঞান লাভ হয়, আৰু তাম্বূল অৰ্পণে ভোগ-সুখ তথা মঙ্গল লাভ হয়। সেয়ে স্নান আদি ছয় উপচাৰ যত্নে পালন কৰা উচিত।

Verse 18

नमस्कारो जपश्चैव सर्वाभीष्टप्रदावुभौ । पूजान्ते च सदाकार्यौ भोगमोक्षार्थिभिर्नरैः

নমস্কাৰ আৰু জপ—এই দুয়োটাই সকলো অভীষ্ট ফল দান কৰে। সেয়ে পূজাৰ অন্তত ভোগ বা মোক্ষ কামনাকাৰী লোকসকলে সেয়া সদায় কৰিব লাগে।

Verse 19

संपूज्य मनसा पूर्वं कुर्यात्तत्तत्सदा नरः । देवानां पूजया चैव तत्तल्लोकमवाप्नुयात्

প্ৰথমে মনতে অন্তঃপূজা কৰি, তাৰ পিছত মানুহে সদায় সেই অনুসাৰে বাহ্য পূজা কৰিব লাগে। দেৱতাসকলৰ পূজাৰে সি সেই-সেই লোক লাভ কৰে।

Verse 20

तदवांतरलोके च यथेष्टं भोग्यमाप्यते । तद्विशेषान्प्रवक्ष्यामि शृणुत श्रद्धया द्विजाः

আৰু সেই অন্তৰলোকসমূহত মানুহে নিজৰ ইচ্ছা আৰু পুণ্য অনুসাৰে ভোগ লাভ কৰে। এতিয়া মই সিহঁতৰ বিশেষ ভেদ ক’ম—হে দ্বিজসকল, শ্ৰদ্ধাৰে শুনা।

Verse 21

विघ्नेशपूजया सम्यग्भूर्लोकेऽभीष्टमाप्नुयात् । शुक्रवारे चतुर्थ्यां च सिते श्रावणभाद्र के

বিঘ্নেশ (গণেশ)ৰ সম্যক পূজাৰে মানুহে এই ভূলোকে ইষ্টসিদ্ধি লাভ কৰে। বিশেষকৈ শুক্ৰবাৰে, শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্থীত, শ্ৰাৱণ আৰু ভাদ্ৰপদ মাহত।

Verse 22

भिषगृक्षे धनुर्मासे विघ्नेशं विधिवद्यजेत् । शतं पूजासहस्रं वा तत्संख्याकदिनैर्व्रजेत्

ভিষগ্ নক্ষত্ৰত আৰু ধনুৰ্মাহত বিধিপূৰ্বক বিঘ্নেশৰ পূজা কৰিব লাগে। শত বা সহস্ৰ পূজা কৰি, তত সংখ্যক দিনতেই সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগে।

Verse 23

देवाग्निश्रद्धया नित्यं पुत्रदं चेष्टदं नृणाम् । सर्वपापप्रशमनं तत्तद्दुरितनाशनम्

দেৱতা আৰু পবিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰে নিত্য আচৰণ কৰিলে, ই মানুহক পুত্ৰপ্ৰদ আৰু ইষ্টসিদ্ধিদায়ক হয়; সৰ্ব পাপ প্ৰশমিত কৰি প্ৰতিটো দুৰিত নাশ কৰে।

Verse 24

वारपूजांशिवादीनामात्मशुद्धिप्रदां विदुः । तिथिनक्षत्रयोगानामाधारं सार्वकामिकम्

জ্ঞানীসকলে বাৰ অনুসাৰে শিৱ আদি দেৱতাৰ পূজাক আত্মশুদ্ধিদায়িনী বুলি জানে। ই তিথি, নক্ষত্ৰ আৰু যোগ-আধাৰিত অনুষ্ঠানৰ সৰ্বকামিক আধাৰ।

Verse 25

तथा बृद्धिक्षयाभावात्पूर्णब्रह्मात्मकं विदुः । उदयादुदयं वारो ब्रह्मप्रभृति कर्मणाम्

তদ্ৰূপ বৃদ্ধি-ক্ষয় নথকাৰ বাবে জ্ঞানীসকলে তেওঁক পূৰ্ণ ব্ৰহ্মস্বৰূপ বুলি জানে। উদয়ৰ পৰা উদয়লৈ ব্ৰহ্মা আদি কৰ্মৰ বাৰ-পরম্পৰা পুনঃপুনঃ প্ৰকাশ পায়।

Verse 26

तिथ्यादौ देवपूजा हि पूर्णभोगप्रदा नृणाम् । पूर्वभागः पितृणां तु निशि युक्तः प्रशस्यते

তিথিৰ আৰম্ভণিতে দেৱপূজা নিশ্চয়েই মানুহক পূৰ্ণ ভোগফল দিয়ে। কিন্তু পিতৃসকলৰ বাবে ৰাতিৰ পূৰ্বভাগ বিধিযুক্তভাৱে পালন কৰাই প্ৰশংসিত।

Verse 27

परभागस्तु देवानां दिवा युक्तः प्रशस्यते । उदयव्यापिनी ग्राह्या मध्याह्ने यदि सा तिथिः

দেৱকাৰ্যত দিনৰ সৈতে যুক্ত সময়ৰ উত্তৰাংশ প্ৰশংসনীয়। যি তিথি সূৰ্যোদয়লৈকে ব্যাপে সেয়া গ্ৰাহ্য; আৰু যদি মধ্যাহ্নতো থাকে তেন্তে সেই তিথিও কৰ্মৰ বাবে গ্ৰহণীয়।

Verse 28

देवकार्ये तथा ग्राह्यास्थिति ऋक्षादिकाः शुभाः । सम्यग्विचार्य वारादीन्कुर्यात्पूजाजपादिकम्

দেৱকাৰ্যত নক্ষত্ৰ আদি শুভ অৱস্থাসমূহহে বিধিপূৰ্বক গ্ৰহণীয়। বাৰ আদি কাল-উপাদানসমূহ সম্যক বিচাৰ কৰি তাৰ পিছত পূজা, জপ আদি শিৱভক্তিৰ অনুষ্ঠান কৰা উচিত।

Verse 29

पूजार्यते ह्यनेनेति वेदेष्वर्थस्य योजना । पूर्णभोगफलसिद्धिश्च जायते तेन कर्मणा

বেদত অৰ্থৰ স্থাপন এইদৰে—“এই কৰ্মে মানুহ পূজাৰ যোগ্য হয়।” আৰু সেই কৰ্মৰ দ্বাৰাই ভোগ‑ফলৰ পূৰ্ণ সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 30

मनोभावांस्तथा ज्ञानमिष्टभोगार्थयोजनात् । पूजाशब्दर्थ एवं हि विश्रुतो लोकवेदयोः

ইষ্ট ভোগ‑ফল লাভৰ বাবে মনৰ শুভ ভাব আৰু সম্যক জ্ঞানক যথাযথভাৱে সংযুক্ত কৰে; সেয়ে ‘পূজা’ শব্দৰ এই অৰ্থ লোক আৰু বেদ—উভয়তে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 31

नित्यनैमित्तिकं कालात्सद्यः काम्ये स्वनुष्ठिते । नित्यं मासं च पक्षं च वर्षं चैव यथाक्रमम्

নিত্য আৰু নৈমিত্তিক কৰ্মৰ ফল সময়মতে লাভ হয়; কিন্তু কাম্য কৰ্ম বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰিলে তাৰ ফল তৎক্ষণাৎ প্ৰকাশ পায়। ক্ৰমে—কাম্যত সদ্য, আৰু অন্যত দৈনিক, মাসিক, পক্ষিক আৰু বাৰ্ষিক।

Verse 32

तत्तत्कर्मफलप्राप्तिस्तादृक्पापक्षयः क्रमात् । महागणपतेः पूजा चतुर्थ्यां कृष्णपक्षके

সেই সেই কৰ্মৰ উপযুক্ত ফল ক্ৰমে লাভ হয়, আৰু তদ্ৰূপ পাপক্ষয়ো ধীৰে ধীৰে ঘটে। সেয়ে কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্থীত মহাগণপতিৰ পূজা কৰা উচিত।

Verse 33

पक्षपापक्षयकरी पक्षभोगफलप्रदा । चैत्रे चतुर्थ्यां पूजा च कृता मासफलप्रदा

এই পূজা পক্ষৰ পাপ ক্ষয় কৰে আৰু সেই পক্ষৰ ভোগ-ফল প্ৰদান কৰে। চৈত্র মাহৰ চতুৰ্থীত কৰা পূজা মাসফল প্ৰদানকাৰী হয়।

Verse 34

वर्षभोगप्रदा ज्ञेया कृता वै सिंहभाद्र के । श्रवण्यादित्यवारे च सप्तम्यां हस्तभे दिने

এই অনুষ্ঠান এক বছৰলৈকে ভোগ আৰু সমৃদ্ধি দান কৰে বুলি জানিবা—ভাদ্ৰপদ মাহত সিংহ ৰাশিৰ সময়ত, ৰবিবাৰে, শ্ৰৱণা নক্ষত্ৰসহ, সপ্তমী তিথিত, আৰু চন্দ্ৰ হস্ত নক্ষত্ৰত থাকোঁতে কৰা হলে।

Verse 35

माघशुक्ले च सप्तम्यामादित्ययजनं चरेत् । ज्येष्ठभाद्र कसौम्ये च द्वादश्यां श्रवर्णक्षके

মাঘ শুক্লপক্ষৰ সপ্তমীত আদিত্য (সূৰ্য)ৰ যজন-পূজা কৰা উচিত। তদ্ৰূপে জ্যেষ্ঠ আৰু ভাদ্ৰপদ মাহত, সোমবাৰে, দ্বাদশী তিথিত, আৰু শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰ থাকিলেও বিধিপূৰ্বক সেই উপাসনা কৰা উচিত।

Verse 36

द्वादश्यां विष्णुयजनमिष्टंसंपत्करं विदुः । श्रावणे विष्णुयजनमिष्टारोग्यप्रदं भवेत्

দ্বাদশী তিথিত বিষ্ণু-আৰাধনা মঙ্গলকাৰী আৰু সমৃদ্ধিদায়ক—বুলি জ্ঞানীসকলে কয়। আৰু শ্রাৱণ মাহত বিষ্ণু-আৰাধনা ইচ্ছিত আৰোগ্য দিয়ে ৰোগ নাশ কৰে।

Verse 37

गवादीन्द्वादशानर्थान्सांगान्दत्वा तु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति द्वादश्यां विष्णुतर्पणात्

গো-আদি দ্বাদশ দান সাঙ্গোপাঙ্গভাৱে দিলে যি ফল লাভ হয়, দ্বাদশী তিথিত ভগৱান বিষ্ণুক তৰ্পণ কৰিলে সেই একে ফলেই প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 38

द्वादश्यां द्वादशान्विप्रान्विष्णोर्द्वादशनामतः । षोडशैरुपचारैश्च यजेत्तत्प्रीतिमाप्नुयात्

দ্বাদশী তিথিত বিষ্ণুৰ দ্বাদশ নাম জপ কৰি বাৰজন বিদ্বান ব্ৰাহ্মণক ষোড়শোপচাৰে পূজা কৰা উচিত; তাতে সেই দেৱতাৰ প্ৰসন্নতা আৰু কৃপা লাভ হয়।

Verse 39

एवं च सर्वदेवानां तत्तद्द्वादशनामकैः । द्वादशब्रह्मयजनं तत्तत्प्रीतिकरं भवेत्

এইদৰে সকলো দেৱতাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ নিজ নিজ দ্বাদশ নামৰে কৰা পূজা ‘দ্বাদশ-ব্ৰহ্মযজন’ হয় আৰু ই প্ৰতিজন দেৱতাক প্ৰীতি আৰু সন্তোষ দিয়ে।

Verse 40

कर्कटे सोमवारे च नवम्यां मृगशीर्षके । अंबां यजेद्भूतिकामः सर्वभोगफलप्रदाम्

চন্দ্ৰ কৰ্কট ৰাশিত থাকিলে, সোমবাৰ, নবমী তিথি আৰু মৃগশীৰ্ষ নক্ষত্ৰ থাকিলে—সমৃদ্ধি কামনা কৰা জনে অম্বাৰ পূজা কৰক; তেওঁ সকলো ভোগৰ ফল দান কৰে।

Verse 41

आश्वयुक्छुक्लनवमी सर्वाभीष्टफलप्रदा । आदिवारे चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः

আশ্বযুজ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ নবমী সকলো অভীষ্ট ফল দান কৰে। বিশেষকৈ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী যদি দেওবাৰে পৰে, তেন্তে শিৱপূজাৰ সিদ্ধি অতি প্ৰবল হয়।

Verse 42

आर्द्रायां च महार्द्रायां शिवपूजा विशिष्यते । माघकृष्णचतुर्दश्यां सर्वाभीष्टफलप्रदा

আৰ্দ্ৰা আৰু মহা-আৰ্দ্ৰা নক্ষত্ৰত কৰা শিৱপূজা বিশেষভাৱে শ্ৰেষ্ঠ। লগতে মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত কৰা পূজা সকলো অভীষ্ট ফল দান কৰে।

Verse 43

आयुष्करी मृत्युहरा सर्वसिद्धिकरी नृणाम् । ज्येष्ठमासे महार्द्रायां चतुर्दशीदिनेपि च

ই মানুহক দীঘলীয়া আয়ু দিয়ে, মৃত্যুভয় নাশ কৰে আৰু সকলো সিদ্ধি প্ৰদান কৰে—বিশেষকৈ জ্যেষ্ঠ মাহত, মহা আৰ্দ্ৰা নক্ষত্ৰত আৰু চতুৰ্দশী তিথিতো।

Verse 44

मार्गशीर्षार्द्रकायां वा षोडशैरुपचारकैः । तत्तन्मूर्तिशिवं पूज्य तस्य वै पाददर्शनम्

অথবা মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ আৰ্দ্ৰকা-অনুষ্ঠানত ষোলো উপচাৰে সেই বিশেষ মূৰ্তিধাৰী শিৱক পূজা কৰিলে, নিশ্চয়েই তেওঁৰ চৰণৰ মঙ্গলদৰ্শন লাভ হয়।

Verse 45

शिवस्य यजनं ज्ञेयं भोगमोक्षप्रदं नृणाम् । वारादिदेवयजनं कार्तिके हि विशिष्यते

জানিবা, শিৱযজন মানুহক ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো প্ৰদান কৰে। বিশেষকৈ কাৰ্তিক মাহত শিৱসহ দেৱসকলৰ পূজা অধিক ফলদায়ক।

Verse 46

कार्तिके मासि संप्राप्ते सर्वान्देवान्यजेद्बुधः । दानेन तपसा होमैर्जपेन नियमेन च

কাৰ্তিক মাহ আহিলে জ্ঞানী ভক্তে দান, তপস্যা, হোম, জপ আৰু নিয়মানুশাসনেৰে সকলো দেৱতাক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 47

षोडशैरुपचारैश्च प्रतिमा विप्रमंत्रकैः । ब्राह्मणानां भोजनेन निष्कामार्तिकरो भवेत्

ষোলো উপচাৰে, বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলৰ মন্ত্রোচ্চাৰণসহ প্ৰতিমাৰ পূজা কৰি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰালে সাধক নিষ্কাম আৰতি-কৰ্তা হয়।

Verse 48

कार्तिके देवयजनं सर्वभोगप्रदं भवेत् । व्याधीनां हरणं चैव भवेद्भूतग्रहक्षयः

কাৰ্তিক মাহত দেৱযজন কৰিলে সকলো শুভ ভোগ আৰু আশীৰ্বাদ লাভ হয়; ই ৰোগ নাশ কৰে আৰু ভূত-গ্ৰহজনিত উপদ্ৰৱ শমাই ক্ষয় কৰে।

Verse 49

कार्तिकादित्यवारेषु नृणामादित्यपूजनात् । तैलकार्पासदानात्तु भवेत्कुष्ठादिसंक्षयः

কাৰ্তিক মাহত আদিত্যবাৰে মানুহে সূৰ্যপূজা কৰিলে আৰু তেল-কাৰ্পাস (তুলা) দান কৰিলে কুষ্ঠ আদি ৰোগৰ ক্ষয় আৰু নাশ হয়।

Verse 50

हरीतकीमरीचीनां वस्त्रक्षीरादिदानतः । ब्रह्मप्रतिष्ठया चैव क्षयरोगक्षयो भवेत्

হৰীতকী আৰু মৰিচী (ক’লা জলকীয়া), লগতে বস্ত্ৰ, ক্ষীৰ আদি দান কৰিলে—আৰু ব্ৰহ্ম-প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে—ক্ষয়ৰোগ আৰু দেহক্ষয়জনিত ব্যাধিৰ নাশ হয়।

Verse 51

दीपसर्षपदानाच्च अपस्मारक्षयो भवेत् । कृत्तिकासोमवारेषु शिवस्य यजनं नृणाम्

দীপ আৰু সৰ্ষপ (সৰিষা) দান কৰিলে অপস্মাৰ ৰোগৰ ক্ষয় হয়। আৰু কৃত্তিকা নক্ষত্ৰযুক্ত সোমবাৰে মানুহৰ শিৱযজন বিশেষ ফলদায়ক হয়।

Verse 52

महादारिद्र्य शमनं सर्वसंपत्करं भवेत् । गृहक्षेत्रादिदानाच्च गृहोपकरणादिना

গৃহ, ক্ষেত্ৰ আৰু গৃহোপকৰণ আদি দান কৰিলে মহাদাৰিদ্ৰ্য শমে আৰু সৰ্বপ্ৰকাৰ সম্পদ লাভৰ কাৰণ হয়।

Verse 53

कृत्तिकाभौमवारेषु स्कंदस्य यजनान्नृणाम् । दीपघंटादिदानाद्वै वाक्सिद्धिरचिराद्भवेत्

কৃত্তিকা নক্ষত্ৰে মঙলবাৰ পৰিলে স্কন্দৰ পূজা কৰি দীপ-ঘণ্টা আদি দান দিলে অচিৰেই বাক্‌সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 54

कृत्तिकासौम्यवारेषु विष्णोर्वै यजनं नृणाम् । दध्योदनस्य दानं च सत्संतानकरं भवेत्

কৃত্তিকা নক্ষত্ৰ বুধবাৰৰ সৈতে মিলিলে মানুহৰ বাবে ভগৱান বিষ্ণুৰ পূজা কল্যাণকাৰী বুলি কোৱা হয়। লগতে দধি-অন্ন (দই-ভাত) দান সৎ সন্তান লাভৰ কাৰণ হয়।

Verse 55

कृतिकागुरुवारेषु ब्रह्मणो यजनाद्धनैः । मधुस्वर्णाज्यदानेन भोगवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

কৃত্তিকা নক্ষত্ৰ বৃহস্পতিবাৰৰ সৈতে মিলিলে ধনেৰে ব্ৰাহ্মণক পূজা-সন্মান কৰা আৰু মধু, সোণ, ঘিউ দান কৰাৰ ফলত মানুহৰ ভোগ আৰু সমৃদ্ধি বৃদ্ধি পায়।

Verse 56

गंधपुष्पान्नदानेन भोग्यवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

সুগন্ধি, পুষ্প আৰু অন্ন দান/অৰ্পণ কৰিলে মানুহৰ ভোগ্য সম্পদ আৰু উপভোগ বৃদ্ধি পায়।

Verse 57

वंध्या सुपुत्रं लभते स्वर्णरौप्यादिदानतः । कृत्तिकाशनिवारेषु दिक्पालानां च वंदनम्

সোণ, ৰূপ আদি দান কৰিলে বন্ধ্যা নাৰীয়েও সুপুত্ৰ লাভ কৰে। কৃত্তিকা দিনত আৰু শনিবাৰে দিক্‌পালসকলক ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰা উচিত।

Verse 58

दिग्गजानां च नागानां सेतुपानां च पूजनम् । त्र्यंबकस्य च रुद्रस्य विष्णोः पापहरस्य च

দিশাৰ দিগ্গজ, নাগসকল আৰু সেতুপালসকলৰ পূজা কৰা উচিত; তদ্ৰূপ ত্ৰ্যম্বক ৰুদ্ৰৰ আৰু পাপহৰ বিষ্ণুৰো পূজা কৰা উচিত।

Verse 59

ज्ञानदं ब्रह्मणश्चैव धन्वंतर्यश्विनोस्तथा । रोगापमृत्युहरणं तत्कालव्याधिशांतिदम्

ই ব্ৰহ্মাৰ দৰে জ্ঞান দান কৰে আৰু ধন্বন্তৰি তথা অশ্বিনীকুমাৰসকলৰ দৰে চিকিৎসাশক্তি প্ৰদান কৰে; ৰোগ আৰু অকাল মৃত্যু হৰণ কৰি হঠাৎ ব্যাধি তৎক্ষণাৎ শান্ত কৰে।

Verse 60

लवणायसतैलानां माषादीनां च दानतः । त्रिकटुफलगंधानां जलादीनां च दानतः

লৱণ, লোহা আৰু তেল দান; মাষ আদি ধান্য দান; ত্ৰিকটু, ফল আৰু সুগন্ধি দ্ৰব্য অৰ্পণ; আৰু জল আদি প্ৰয়োজনীয় বস্তু দান কৰিলে পুণ্য বৃদ্ধি পায় আৰু শিৱভক্তিৰ পথ পুষ্ট হয়।

Verse 61

द्रवाणां कठिनानां च प्रस्थेन पलमानतः । स्वर्गप्राप्तिर्धनुर्मासे ह्युषःकाले च पूजनम्

দ্ৰৱ আৰু কঠিন দ্ৰব্য প্ৰস্থ-মান আৰু পল-মান অনুসাৰে অৰ্পণ কৰিলে স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি হয়; ধনুৰ্মাহত, বিশেষকৈ উষঃকালত কৰা পূজা অতি পুণ্যদায়ক।

Verse 62

शिवादीनां च सर्वेषां क्रमाद्वै सर्वसिद्धये । शाल्यन्नस्य हविष्यस्य नैवेद्यं शस्तमुच्यते

শিৱ আদি সকলো দেৱতাৰ ক্ৰম অনুসৰি বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে সৰ্বসিদ্ধিলাভৰ বাবে শালি-চাউলৰ শুদ্ধ হবিশ্যান্ন নৈবেদ্যই অতি প্ৰশস্ত বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 63

विविधान्नस्य नैवेद्यं धनुर्मासे विशिष्यते । मार्गशीर्षेऽन्नदस्यैव सर्वमिष्टफलं भवेत्

ধনুৰ্মাহত নানাবিধ পক্ব অন্নৰ নৈবেদ্য বিশেষভাৱে প্ৰশংসিত। আৰু মাৰ্গশীৰ্ষত অন্নদান কৰা ভক্তে সকলো ইষ্ট মঙ্গলফল লাভ কৰে।

Verse 64

पापक्षयं चेष्टसिद्धिं चारोग्यं धर्ममेव च । सम्यग्वेदपरिज्ञानं सदनुष्ठानमेव च

ই পাপক্ষয়, ইষ্টসিদ্ধি আৰু আৰোগ্য দিয়ে; ধৰ্মত প্ৰতিষ্ঠা কৰে, বেদৰ সম্যক পৰিজ্ঞান দিয়ে আৰু সৎ-অনুষ্ঠানলৈ প্ৰবৃত্ত কৰে।

Verse 65

इहामुत्र महाभोगानंते योगं च शाश्वतम् । वेदांतज्ञानसिद्धिं च मार्गशीर्षान्नदो लभेत्

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত অন্নদান কৰা জনে ইহলোক আৰু পৰলোকত মহাভোগ লাভ কৰে; আৰু অন্তত শাশ্বত যোগ (শিৱ-সায়ুজ্য) আৰু বেদান্তজ্ঞান-সিদ্ধি প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 66

मार्गशीर्षे ह्युषःकाले दिनत्रयमथापि वा । यजेद्देवान्भोगकामो नाधनुर्मासिको भवेत्

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত প্ৰভাতকালত, তিনিদিন (অথবা তিমানেই) ভোগকামনাৰে দেৱসকলক পূজা কৰিলে, সি ধনুৰ্মাস-ব্ৰতৰ কঠোৰ নিয়মত আবদ্ধ নহয়।

Verse 67

यावत्संगवकालं तु धनुर्मासो विधीयते । धनुर्मासे निराहारो मासमात्रं जितेंद्रियः

ধনুৰ্মাসৰ বিধান সঙ্গবকাল (মধ্য-প্ৰভাত) পৰ্যন্ত। ধনুৰ্মাসত ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ পূৰ্ণ এক মাহ নিৰাহাৰ থাকিব লাগে।

Verse 68

आमध्याह्नजपेद्विप्रो गायत्रीं वेदमातरम् । पंचाक्षरादिकान्मंत्रान्पश्चादासप्तिकं जपेत्

মধ্যাহ্নত দ্বিজে বেদমাতা গায়ত্ৰী জপ কৰিব। তাৰ পিছত পঞ্চাক্ষৰী আদি মন্ত্ৰ জপ কৰি, বিধান অনুসাৰে সপ্তকলৈকে জপ আগবঢ়াব।

Verse 69

ज्ञानं लब्ध्वा च देहांते विप्रो मुक्तिमवाप्नुयात् । अन्येषां नरनारीणां त्रिःस्नानेन जपेन च

সত্য জ্ঞান লাভ কৰি ব্ৰাহ্মণে দেহান্তত মুক্তি পায়। অন্য নৰ-নাৰীৰ বাবে ত্ৰিকাল স্নান আৰু জপসাধনাই (শিৱোপাসনাৰ শুদ্ধ আচাৰ অনুসাৰে) মুক্তিৰ পথ নিকট কৰে।

Verse 70

सदा पंचाक्षरस्यैव विशुद्धं ज्ञानमाप्यते । इष्टमन्त्रान्सदा जप्त्वा महापापक्षयं लभेत्

পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রত নিত্য ভক্তি ৰাখিলে নিৰ্মল, বিশুদ্ধ জ্ঞান লাভ হয়। আৰু ইষ্টমন্ত্র সদায় জপ কৰিলে মহাপাপো ক্ষয় হয়।

Verse 71

धनुर्मासे विशेषेण महानैवेद्यमाचरेत् । शालितंडुलभारेण मरीचप्रस्थकेन च

ধনুৰ্মাহত বিশেষকৈ শিৱলৈ মহা-নৈবেদ্য নিবেদন কৰা উচিত—শালি চাউলৰ পূৰ্ণ ভাৰ আৰু মৰিচ (ক’লা গোলমৰিচ) এক প্ৰস্থ পৰিমাণসহ।

Verse 72

गणनाद्द्वादशं सर्वं मध्वाज्यकुडवेन हि । द्रोणयुक्तेन मुद्गेन द्वादशव्यंजनेन च

এই সকলো দ্ৰব্যত গণনা দ্বাদশেই হ’ব—মধু আৰু ঘৃত কুডৱ পৰিমাপে, মুদ্গ (মুগ) দ্ৰোণ পৰিমাপে, আৰু দ্বাদশ প্ৰকাৰ ব্যঞ্জনসহ।

Verse 73

घृतपक्वैरपूपैश्च मोदकैः शालिकादिभिः । द्वादशैश्च दधिक्षीरैर्द्वादशप्रस्थकेन च

ঘৃতত পকোৱা অপূপ, মোদক, আৰু শালি চাউল আদি সহ; লগতে দধি আৰু ক্ষীৰৰো দ্বাদশ মাত্রা—মুঠতে দ্বাদশ প্ৰস্থ পৰিমাপে নিবেদন কৰা উচিত।

Verse 74

नारिकेलफलादीनां तथा गणनया सह । द्वादशक्रमुकैर्युक्तं षट्त्रिंशत्पत्रकैर्युतम्

নাৰিকল আদি ফল বিধিমতে গণনা কৰি সজাব লাগে। তাত বাৰটা সুপাৰী (ক্রমুক) আৰু ছত্রিশটা পাতা নিয়মানুসাৰে যুক্ত থাকিব।

Verse 75

कर्पूरखुरचूर्णेन पंचसौगंधिकैर्युतम् । तांबूलयुक्तं तु यदा महानैवेद्यलक्षणम्

কপূৰ আৰু সুগন্ধি সূক্ষ্ম চূৰ্ণে, পঞ্চ-সুগন্ধিৰে যুক্ত, আৰু তাম্বূলসহ যি নৈবেদ্য—সেয়াই ‘মহানৈবেদ্য’ৰ লক্ষণ।

Verse 76

महानैवेद्यमेतद्वै देवतार्पणपूर्वकम् । वर्णानुक्रमपूर्वेण तद्भक्तेभ्यः प्रदापयेत्

ইয়াই নিশ্চিতভাৱে মহানৈবেদ্য। প্ৰথমে দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক অৰ্পণ কৰি, তাৰ পিছত বৰ্ণানুক্ৰম অনুসাৰে সেই প্ৰভুৰ ভক্তসকলক বিতৰণ কৰিব লাগে।

Verse 77

एवं चौदननैवेद्याद्भूमौ राष्ट्रपतिर्भवेत् । महानैवेद्यदानेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

এইদৰে ৰন্ধা অন্ন নৈবেদ্য ৰূপে অৰ্পণ কৰিলে মানুহে পৃথিৱীত ৰাজ্যৰ অধিপতি হয়; আৰু মহা নৈবেদ্য-দান কৰিলে সি স্বৰ্গলোক লাভ কৰে।

Verse 78

महानैवेद्यदानेन सहस्रेण द्विजर्षभाः । सत्यलोके च तल्लोके पूर्णमायुरवाप्नुयात्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! মহা নৈবেদ্য সহস্ৰবাৰ অৰ্পণ কৰিলে মানুহে সত্যলোক (ব্ৰহ্মলোক) লাভ কৰে আৰু সেই লোকতেই পূৰ্ণ আয়ু পায়।

Verse 79

सहस्राणां च त्रिंशत्या महानैवेद्यदानतः । तदूर्ध्वलोकमाप्यैव न पुनर्जन्मभाग्भवेत्

হাজাৰ আৰু ত্ৰিশ পৰিমাণ মহা-নৈবেদ্য দান কৰিলে ভক্ত ঊৰ্ধ্বলোক লাভ কৰে; সেই উৎকৃষ্ট ধামত উপনীত হৈ সি পুনৰ জন্মৰ ভাগী নহয়।

Verse 80

सहस्राणां च षट्त्रिंशज्जन्म नैवेद्यमीरितम् । तावन्नैवेद्यदानं तु महापूर्णं तदुच्यते

ঘোষণা কৰা হৈছে যে শিৱক নৈবেদ্য অৰ্পণৰ ফল হাজাৰ হাজাৰ পুণ্যৰ মাজত ছত্রিশ জন্মৰ সমান; সেয়ে সেই পৰিমাণ নৈবেদ্যদানক ‘মহাপূৰ্ণ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 81

महापूर्णस्य नैवेद्यं जन्मनैवेद्यमिष्यते । जन्मनैवेद्यदानेन पुनर्जन्म न विद्यते

মহাপূৰ্ণ—সৰ্বপৰিপূৰ্ণ ভগৱান শিৱৰ বাবে ‘জন্ম-নৈবেদ্য’ নামৰ নৈবেদ্য বিধান কৰা হৈছে; এই জন্ম-নৈবেদ্য দান কৰিলে পুনৰ জন্ম নাথাকে।

Verse 82

ऊर्जे मासि दिने पुण्ये जन्म नैवेद्यमाचरेत् । संक्रांतिपातजन्मर्क्षपौर्णमास्यादिसंयुते

ঊৰ্জ (কাৰ্ত্তিক) মাহৰ পুণ্য দিনত জন্ম-নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰা উচিত। বিশেষকৈ সংক্রান্তি, পাত, জন্মনক্ষত্র, পূৰ্ণিমা আদি শুভ সংযোগত।

Verse 83

अब्दजन्मदिने कुर्याज्जन्मनैवेद्यमुत्तमम् । मासांतरेषु जन्मर्क्षपूर्णयोगदिनेपि च

জন্মবাৰ্ষিকীৰ দিনত উত্তম জন্ম-নৈবেদ্য কৰা উচিত। লগতে মাজৰ মাহসমূহতো—জন্মনক্ষত্রৰ দিন আৰু পূৰ্ণ (শুভ) যোগৰ দিনতো।

Verse 84

मेलने च शनैर्वापि तावत्साहस्रमाचरेत् । जन्मनैवेद्यदानेन जन्मार्पणफलं लभेत्

পবিত্ৰ মেলনত (দৰ্শন/লিঙ্গ-সংযোগত) ধীৰে ধীৰে হওক বা একেবাৰে একেলগে, তাক সহস্ৰবাৰ আচৰণ কৰা উচিত। জন্মক নৈবেদ্যৰূপে দান কৰিলে ‘জন্মাৰ্পণ’ৰ ফল লাভ হয়।

Verse 85

जन्मार्पणाच्छिवः प्रीतिः स्वसायुज्यं ददाति हि । इदं तज्जन्मनैवेद्यं शिवस्यैव प्रदापयेत्

জন্মাৰ্পণত শিৱ প্ৰসন্ন হয় আৰু নিশ্চিতভাৱে স্বসাযুজ্য দান কৰে। সেয়ে এই ‘জন্ম-নৈবেদ্য’ কেৱল শিৱকেই অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 86

योनिलिंगस्वरूपेण शिवो जन्मनिरूपकः । तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थं जन्म पूजा शिवस्य हि

যোনি-লিঙ্গ স্বৰূপে শিৱেই জন্মৰ নিৰূপক আৰু নিয়ন্তা। সেয়ে জন্মনিবৃত্তিৰ বাবে শিৱৰ এই ‘জন্ম-পূজা’ কৰা হয়।

Verse 87

बिंदुनादात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । बिंदुः शक्तिः शिवो नादः शिवशक्त्यात्मकं जगत्

এই সমগ্ৰ জগত্—স্থাৱৰ আৰু জংগম—বিন্দু আৰু নাদ-স্বৰূপ। বিন্দু শক্তি, নাদ শিৱ; সেয়ে জগত্ শিৱ-শক্তিময় একাত্ম তত্ত্ব।

Verse 88

नादाधारमिदं बिंदुर्बिंद्वाधारमिदं जगत् । जगदाधारभूतौ हि बिंदुनादौ व्यवस्थितौ

এই বিন্দু নাদৰ ওপৰত আশ্ৰিত, আৰু এই সমগ্ৰ জগত্ বিন্দুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। নাদ আৰু বিন্দু সঁচাকৈ জগতৰ আধাৰস্বৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 89

बिन्दुनादयुतं सर्वं सकलीकरणं भवेत् । सकलीकरणाज्जन्मजगत्प्राप्नोत्यसंशयः

যেতিয়া সমগ্ৰ তত্ত্ব বিন্দু আৰু নাদৰ সৈতে যুক্ত হয়, তেতিয়া সেয়া ‘সকলীকৰণ’—প্ৰকাশিত অভিব্যক্তিৰ অৱস্থা—হয়। এই সকলীকৰণৰ পৰাই নিঃসন্দেহে জন্মজগত, দেহধাৰী বিশ্ব, উদ্ভৱ হয়।

Verse 90

बिंदुनादात्मकं लिंगं जगत्कारणमुच्यते । बिंदुर्देवीशिवो नादः शिवलिंगं तु कथ्यते

বিন্দু-নাদাত্মক লিঙ্গক জগতৰ কাৰণ বুলি কোৱা হয়। বিন্দু দেৱী-শিৱ তত্ত্ব, আৰু নাদ শিৱৰ আদ্য স্পন্দন; সেয়ে একে ‘শিৱলিঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 91

तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थं शिवलिंगं प्रपूजयेत् । माता देवी बिंदुरूपा नादरूपः शिवः पिता

সেয়ে পুনৰ্জন্ম-নিবৃত্তিৰ বাবে শিৱলিঙ্গক ভক্তিভাৱে পূজা কৰা উচিত। দেৱী বিন্দুৰূপে মাতা, আৰু শিৱ নাদৰূপে পিতা।

Verse 92

पूजिताभ्यां पितृभ्यां तु परमानंद एव हि । परमानंदलाभार्थं शिवलिंगं प्रपूजयेत्

পিতৃসকলক যথোচিত পূজা কৰিলে তেওঁলোকে নিশ্চয় পৰমানন্দ লাভ কৰে। সেয়ে সেই পৰমানন্দ-লাভৰ বাবে শিৱলিঙ্গক শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰা উচিত।

Verse 93

सा देवी जगतां माता स शिवो जगतः पिता । पित्रोः शुश्रूषके नित्यं कृपाधिक्यं हि वर्धते

সেই দেৱী জগতসমূহৰ মাতা, আৰু সেই শিৱ জগতৰ পিতা। যি ভক্ত এই দুয়ো পিতামাতাক নিত্য শ্ৰদ্ধাৰে সেৱা কৰে, তাৰ ওপৰত কৃপাৰ অধিক্য দিনে দিনে বৃদ্ধি পায়।

Verse 94

कृपयांतर्गतैश्वर्यं पूजकस्य ददाति हि । तस्मादंतर्गतानंदलाभार्थं मुनिपुंगवाः

কৰুণাবশে ভগৱান শিৱে পূজকক অন্তৰ্গত ঐশ্বৰ্য (আধ্যাত্মিক অধিপত্য) দান কৰে। সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, অন্তৰত উদ্ভৱ হোৱা আনন্দলাভৰ বাবে পূজা কৰা উচিত।

Verse 95

पितृमातृस्वरूपेण शिवलिंगं प्रपूजयेत् । भर्गः पुरुषरूपो हि भर्गा प्रकृतिरुच्यते

পিতৃ-মাতৃ স্বৰূপে শিৱলিঙ্গক যথাবিধি পূজা কৰা উচিত। কিয়নো ‘ভৰ্গ’ পুৰুষস্বৰূপ (চেতন প্ৰভু) আৰু ‘ভৰ্গা’ প্ৰকৃতি (তাঁৰ শক্তি) বুলি কোৱা হয়।

Verse 96

अव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः पुरुष उच्यते । सुव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः प्रकृतिरुच्यते

যি ‘গৰ্ভ’ৰ অন্তৰাধাৰ অব্যক্ত, তাক পুৰুষ বোলা হয়; আৰু যি ‘গৰ্ভ’ৰ অন্তৰাধাৰ সুব্যক্ত, তাক প্ৰকৃতি বোলা হয়।

Verse 97

पुरुषत्वादिगर्भो हि गर्भवाञ्जनको यतः । पुरुषात्प्रकृतो युक्तं प्रथमं जन्म कथ्यते

যিহেতু গৰ্ভৱান জনক (ব্ৰহ্মা) নিজৰ ভিতৰত ‘পুৰুষত্ব’ আদি বীজ ধাৰণ কৰে, সেয়ে পুৰুষৰ সৈতে যুক্ত প্ৰকৃতিৰ উদ্ভৱকেই ‘প্ৰথম জন্ম’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 98

प्रकृतेर्व्यक्ततां यातं द्वितीयं जन्म कथ्यते । जन्म जंतुर्मृत्युजन्म पुरुषात्प्रतिपद्यते

প্ৰকৃতিৰ দ্বাৰা যেতিয়া জীৱ ব্যক্ত হয়, তাকেই ‘দ্বিতীয় জন্ম’ বুলি কোৱা হয়। জীৱে জন্ম আৰু মৃত্যুজনিত পুনর্জন্মৰ চক্ৰ পুৰুষ (অন্তৰ্যামী প্ৰভু)ৰ পৰাই লাভ কৰে।

Verse 99

अन्यतो भाव्यतेऽवश्यं मायया जन्म कथ्यते । जीर्यते जन्मकालाद्यत्तस्माज्जीव इति स्मृतः

শিৱৰ পৰা ‘অন্য’ বুলি যাক অনিবাৰ্যভাৱে ভাবা হয়, তাৰ দেহজন্ম মায়াৰ দ্বাৰাই হয় বুলি কোৱা হয়। আৰু যি জন্মক্ষণৰ পৰাই ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়, তাকেই ‘জীৱ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 100

जन्यते तन्यते पाशैर्जीवशब्दार्थ एव हि । जन्मपाशनिवृत्त्यर्थं जन्मलिंगं प्रपूजयेत्

‘জীৱ’ শব্দৰ অৰ্থই এই যে সি জন্মায় আৰু পাশবন্ধনেৰে সদায় আবদ্ধ থাকে। সেয়ে জন্মপাশ নিবৃত্তিৰ বাবে ‘জন্মলিঙ্গ’ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 101

भं वृद्धिं गच्छतीत्यर्थाद्भगः प्रकृतिरुच्यते । प्राकृतैः शब्दमात्राद्यैः प्राकृतेंद्रियभोजनात्

‘ভ’ অক্ষৰে ‘বৃদ্ধি আৰু বিস্তাৰ’ অৰ্থ বুজায়, সেয়ে ‘ভগ’ক প্ৰকৃতি বুলি কোৱা হয়। ই শব্দ-তন্মাত্ৰ আদি প্ৰাকৃত সূক্ষ্ম তত্ত্বে গঠিত আৰু প্ৰাকৃত ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ ভোগক্ষেত্ৰ।

Verse 102

भगस्येदं भोगमिति शब्दार्थो मुख्यतः श्रुतः । मुख्यो भगस्तु प्रकृतिर्भगवाञ्छिव उच्यते

‘ভগ’ শব্দৰ মুখ্য অৰ্থ ‘ভোগ’ বুলি শ্ৰুতিত শুনা যায়। কিন্তু পৰম ‘ভগ’ স্বয়ং প্ৰকৃতি; সেয়ে সেই পৰাশক্তিৰ অধিকারী আৰু নিয়ন্তা শিৱ ‘ভগৱান’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 103

भगवान्भोगदाता हि नाऽन्यो भोगप्रदायकः । भगस्वामी च भगवान्भर्ग इत्युच्यते बुधैः

ভগৱানেই একমাত্র সকলো ভোগৰ দাতা; তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনো ভোগদাতা নাই। আৰু তেওঁ ‘ভগ’ (ঐশ্বৰ্য-দিব্যশক্তি) ৰ স্বামী হোৱাৰ বাবে জ্ঞানীসকলে তেওঁক ‘ভৰ্গ’ বুলি কয়।

Verse 104

भगेन सहितं लिंगं भगंलिंगेन संयुतम् । इहामुत्र च भोगार्थं नित्यभोगार्थमेव च

ভগাৰ সৈতে সংযুক্ত লিঙ্গ—ভগলিঙ্গ—ইহলোকে আৰু পৰলোকে ভোগ আৰু মঙ্গলফল দান কৰে, আৰু নিত্য-নতুন ভোগো প্ৰদান কৰে।

Verse 105

भगवंतं महादेवं शिवलिंगं प्रपूजयेत् । लोकप्रसविता सूर्यस्तच्चिह्नं प्रसवाद्भवेत्

ভগৱান মহাদেৱক শিৱলিঙ্গ-ৰূপে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত। সূৰ্য লোকসমূহৰ প্ৰসবকৰ্তা; তেওঁৰ চিহ্ন সেই প্ৰসবক্ৰিয়াৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়।

Verse 106

लिंगेप्रसूतिकर्तारं लिंगिनं पुरुषो यजेत् । लिंगार्थगमकं चिह्नं लिंगमित्यभिधीयते

মানুহে লিঙ্গৰ প্ৰসূতিকৰ্তা লিঙ্গী—অন্তৰ্যামী শিৱ—ক পূজা কৰা উচিত। যি চিহ্নে লিঙ্গৰ অৰ্থ বুজায়, তাকেই ‘লিঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 107

लिंगमर्थं हि पुरुषं शिवं गमयतीत्यदः । शिवशक्त्योश्च चिह्नस्य मेलनं लिंगमुच्यते

ইয়াক ‘লিঙ্গ’ বোলা হয়, কিয়নো ই অৰ্থৰূপ পৰম পুৰুষ—শিৱ—লৈ লৈ যায়। শিৱ-শক্তিৰ চিহ্নতত্ত্বৰ মেলনকো ‘লিঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 108

स्वचिह्नपूजनात्प्रीतश्चिह्नकार्यं न वीयते । चिह्नकार्यं तु जन्मादिजन्माद्यं विनिवर्तते

নিজ চিহ্নৰ পূজাত প্ৰসন্ন হৈ (শিৱ) চিহ্নজন্য ফলশক্তি ক্ষয় হ’বলৈ নিদিয়ে; আৰু সেই শক্তিয়েই অনাদি জন্ম-পরম্পৰা আৰু তাৰ কাৰণসমূহ নিবৃত্ত কৰে।

Verse 109

प्राकृतैः पुरुषैश्चापि बाह्याभ्यंतरसंभवैः । षोडशैरुपचारैश्च शिवलिंगं प्रपूजयेत्

সাধাৰণ মানুহেও বাহ্য কৰ্ম আৰু অন্তৰৰ ভক্তিৰ পৰা উদ্ভূত ষোলো উপচাৰে শিৱলিঙ্গৰ সম্যক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 110

एवमादित्यवारे हि पूजा जन्मनिवर्तिका । आदिवारे महालिंगं प्रणवेनैव पूजयेत्

এইদৰে আদিত্যবাৰে (ৰবিবাৰে) কৰা পূজা জন্ম-জন্মান্তৰৰ নিবৃত্তিদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। সেয়ে ৰবিবাৰে মহালিঙ্গক কেৱল প্ৰণৱ ‘ওঁ’ দ্বাৰাই পূজা কৰা উচিত।

Verse 111

आदिवारे पंचगव्यैरभिषेको विशिष्यते । गोमयं गोजलं क्षीरं दध्याज्यं पंचगव्यकम्

ৰবিবাৰে পঞ্চগব্যেৰে কৰা অভিষেক বিশেষ শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে। গোময়, গোজল (গোমূত্ৰ), ক্ষীৰ, দধি আৰু আজ্য—এই পাঁচটাই পঞ্চগব্য।

Verse 112

क्षीराद्यं च पृथक्च्चैव मधुना चेक्षुसारकैः । गव्यक्षीरान्ननैवेद्यं प्रणवेनैव कारयेत्

দুধ আদি শুদ্ধ দ্ৰব্য পৃথক পৃথককৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে, লগতে মধু আৰু ইক্ষু-সাৰ (চিনি/গুৰ) সহো নিবেদন কৰিব লাগে। গোৰ দুধ আৰু অন্নে প্ৰস্তুত নৈবেদ্য কেৱল প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 113

प्रणवं ध्वनिलिंगं तु नादलिंगं स्वयंभुवः । बिंदुलिंगं तु यंत्रं स्यान्मकारं तु प्रतिष्ठितम्

প্ৰণৱ ‘ওঁ’ ধ্বনি-লিঙ্গ আৰু নাদ-লিঙ্গ—স্বয়ম্ভূ। বিন্দু হৈছে লিঙ্গৰূপ পবিত্ৰ বিন্দু; তাক যন্ত্ৰৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে। আৰু ‘ম’কাৰ প্ৰতিষ্ঠাত তাৰ দৃঢ় আধাৰ হিচাপে স্থাপিত।

Verse 114

उकारं चरलिंगं स्यादकारं गुरुविग्रहम् । षड्लिंगं पूजया नित्यं जीवन्मुक्तो न संशयः

‘উ’ অক্ষৰক চল (চৰ) লিঙ্গ বুলি কোৱা হয় আৰু ‘অ’ অক্ষৰ গুৰুৰ সাক্ষাৎ স্বৰূপ। যিয়ে নিত্য ষড়লিঙ্গ পূজা কৰে, সি জীৱন্মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 115

शिवस्य भक्त्या पूजा हि जन्ममुक्तिकरी नृणाम् । रुद्रा क्षधारणात्पादमर्धं वैभूतिधारणात्

ভক্তিসহ কৰা শিৱপূজা মানুহক পুনর্জন্মবন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰে। ৰুদ্ৰাক্ষ ধাৰণত তাৰ এক-চতুৰ্থাংশ ফল, আৰু বিভূতি ধাৰণত তাৰ অর্ধেক ফল লাভ হয়।

Verse 116

त्रिपादं मंत्रजाप्याच्च पूजया पूर्णभक्तिमान् । शिवलिंगं च भक्तं च पूज्य मोक्षं लभेन्नरः

ত্রিপুণ্ড্ৰ ধাৰণ, মন্ত্ৰজপ আৰু পূজাৰ দ্বাৰা ভক্তি পৰিপূৰ্ণ হয়। যিয়ে শিৱলিঙ্গ আৰু শিৱভক্ত—দুয়োকে পূজা কৰে, সি মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 117

य इमं पठतेऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । तस्यैव शिवभक्तिश्च वर्धते सुदृढा द्विजाः

হে দ্বিজসকল! যিয়ে একাগ্ৰচিত্তে এই অধ্যায় পঢ়ে বা শুনে, তাৰ শিৱভক্তি বৃদ্ধি পায় আৰু সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।