Liṅga-pratiṣṭhāvidhiḥ — Installation Standards and Auspicious Parameters for Liṅga Worship
অধ্যায় ১১ প্ৰশ্নোত্তৰধৰ্মী আৰু বিধিগত। ঋষিসকলে (i) লিঙ্গ-প্ৰতিষ্ঠাৰ পদ্ধতি, (ii) শুভ ‘বাত’ৰ লক্ষণ (অনুকূল পৰিবেশ/নিমিত্ত), আৰু (iii) দেশ-কাল অনুসৰি পূজাৰ সঠিক ৰীতি সুধে। সূতে প্ৰথমে শুভ কাল আৰু পুণ্য তীৰ্থস্থানক প্ৰাধান্য দিয়ে; তাৰ পিছত চল-অচল লিঙ্গভেদ, মাটি/শিল/ধাতু আদি দ্ৰব্য নিৰ্বাচন, আৰু স্থিৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে লিঙ্গ–পীঠৰ সঙ্গত নক্সাৰ প্ৰয়োজন ব্যাখ্যা কৰে। মাপ-নিয়মত কৰ্তাৰ বাবে বাৰ অঙ্গুল আদৰ্শ; কম হ’লে ফল হ্ৰাস পায়, বেছি হ’লে দোষ ধৰা নহয়। বিমান নিৰ্মাণ আৰু দৃঢ়, শুদ্ধ গৰ্ভগৃহ প্ৰস্তুতি উল্লেখ কৰি দেখুৱায়—ৰূপ, প্ৰমাণ আৰু শুভ পৰিস্থিতিৰ সামঞ্জস্যতেই পূজাফল সিদ্ধ হয়।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कथं लिंगं प्रतिष्ठाप्यं कथं वातस्य लक्षणम् । कथं वा तत्समभ्यर्च्यं देशे काले च केन हि
ঋষিসকলে ক’লে—‘শিৱলিঙ্গ কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে? ব্ৰত-আচাৰৰ লক্ষণ কি? আৰু সেই লিঙ্গৰ সম্যক অর্চনা কোনে, কোন দেশত আৰু কোন কালে কৰিব?’
Verse 2
सूत उवाच । युष्मदर्थं प्रवक्ष्यामि बुद्ध्यतामवधानतः । अनुकूले शुभे काले पुण्ये तीर्थे तटे तथा
সূতে ক’লে—‘তোমালোকৰ হিতাৰ্থে মই এই কথা ব্যাখ্যা কৰিম; অবধানসহ বুদ্ধিৰে বুজা। অনুকূল শুভ কালে, পুণ্য তীৰ্থত, আৰু তাৰ পবিত্ৰ তটতো।’
Verse 3
यथेष्टं लिंगमारोप्यं यत्र स्यान्नित्यमर्चनम् । पार्थिवेन तथाप्येनं तैजसेन यथारुचि
ইচ্ছামতে শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি য’ত নিত্য পূজা কৰিব পৰা যায়, তাত নিয়মিত অর্চনা কৰিব লাগে—পার্থিৱ (মাটিৰ) লিঙ্গে বা তেজস (অগ্নিময়) ৰূপে, নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু ৰুচি অনুসাৰে।
Verse 4
कल्पलक्षणसंयुक्तं लिंगं पूजाफलं लभेत् । सर्वलक्षणसंयुक्तं सद्यः पूजाफलप्रदम्
শাস্ত্ৰোক্ত লক্ষণযুক্ত শিৱলিঙ্গৰ পূজা কৰিলে পূজাৰ ফল লাভ হয়; কিন্তু সকলো মঙ্গল লক্ষণসমন্বিত লিঙ্গ তৎক্ষণাৎ পূজাফল প্ৰদান কৰে।
Verse 5
चरे विशिष्यते सूक्ष्मं स्थावरे स्थूलमेव हि । सलक्षणं सपीठं च स्थापयेच्छिवनिर्मितम्
চল (বহনযোগ্য) ৰূপত লিঙ্গ সূক্ষ্ম হোৱাই শ্ৰেয়; কিন্তু স্থাৱৰ (স্থিৰ) ৰূপত ই বৃহৎ হোৱাই উচিত। যথাযথ লক্ষণসহ আৰু পীঠসহ শিৱ-নিৰ্মিত/শিৱ-সম্মত লিঙ্গ স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 6
मंडलं चतुरस्रं वा त्रिकोणमथवा तथा । खट्वांगवन्मध्यसूक्ष्मं लिंगपीठं महाफलं
মণ্ডল চতুৰস্ৰ বা ত্ৰিকোণো কৰিব পাৰি। লিঙ্গ-পীঠ খট্বাংগৰ দৰে সূক্ষ্ম মধ্যভাগযুক্ত কৰি গঢ়িব লাগে; এনে লিঙ্গ-পীঠ মহাফল প্ৰদান কৰে।
Verse 7
प्रथमं मृच्छिलादिभ्यो लिगं लोहादिभिः कृतम् । येन लिंगं तेन पीठं स्थावरे हि विशिष्यते
প্ৰথমে লিঙ্গ মাটি, শিল আদি বা ধাতু আদি দ্ৰব্যেৰে গঢ়িব লাগে। যি দ্ৰব্যেৰে লিঙ্গ গঢ়া হয়, স্থাৱৰ প্ৰতিষ্ঠাত পীঠ (যোনি)ও সেই একে দ্ৰব্যৰ হোৱাই বিশেষভাবে উচিত।
Verse 8
लिंगं पीठं चरे त्वेकं लिंगं बाणकृतं विना । लिंगप्रमाणं कर्तृणां द्वादशांगुलमुत्तमम्
লিঙ্গ আৰু পীঠ একেটা একখণ্ড ৰূপে গঢ়িব লাগে; কেৱল বাণশিলা (স্বাভাৱিক শিলা)ৰ লিঙ্গত ব্যতিক্ৰম। কৰ্তাসকলৰ বাবে লিঙ্গৰ উত্তম মাপ দ্বাদশ অঙ্গুল।
Verse 9
न्यूनं चेत्फलमल्पं स्यादधिकं नैव दूष्यते । कर्तुरेकांगुलन्यूनं चरेपि च तथैव हि
কম হ’লে ফল অলপ হয়; কিন্তু বেছি হ’লে দোষ ধৰা নহয়। তেনেদৰে কৰ্তাৰ নিৰ্ধাৰিত মাপৰ পৰা এক অঙ্গুল কম হ’লেও ফল তদনুসাৰে কমে।
Verse 10
आदौ विमानं शिल्पेन कार्यं देवगणैर्युतम् । तत्र गर्भगृहे रम्ये दृढे दर्पणसंनिभे
প্ৰথমে শিল্পশাস্ত্ৰ অনুসাৰে দেবগণসমেত অলংকৃত বিমান (মন্দিৰ-শিখৰ) নিৰ্মাণ কৰিব লাগে; আৰু তাৰ ভিতৰত সুন্দৰ, দৃঢ় আৰু দৰ্পণসদৃশ দীপ্ত গৰ্ভগৃহত (শিৱৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।
Verse 11
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायांएकदशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ বিদ্যেশ্বৰ-সংহিতাত একাদশ অধ্যায় সমাপ্ত।
Verse 12
मुक्ताप्रवालगोमेदवज्राणि नवरत्नकम् । मध्ये लिंगं महद्द्रव्यं निक्षिपेत्सहवैदिके
মুক্তা, প্ৰৱাল, গোমেদ, বজ্ৰ আদি নৱৰত্ন বৈদিক বিধিসহ স্থাপন কৰিব লাগে; আৰু তাৰ মাজত মহাদ্ৰব্য—শিৱলিঙ্গ—প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।
Verse 13
संपूज्य लिंगं सद्याद्यैः पंचस्थाने यथाक्रमम् । अग्नौ च हुत्वा बहुधा हविषास कलं च माम्
পাঁচটা স্থানত যথাক্ৰমে সদ্যাদি পঞ্চোপচাৰে শিৱলিঙ্গক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পিছত পবিত্ৰ অগ্নিত ঘৃতাদি হৱিসেৰে বহু আহুতি দিব—এইদৰে মোৰ কলাৰূপ পৰমেশ্বৰক আৰাধনা কৰিব।
Verse 14
अभ्यर्च्य गुरुमाचार्यमर्थैः कामैश्च बांधवम् । दद्यादैश्वर्यमर्थिभ्यो जडमप्यजडं तथा
যথোচিত ধন-সাধন আৰু উপযুক্ত সেৱাৰে গুৰু, আচাৰ্য আৰু বান্ধৱসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা-সন্মান কৰিব লাগে। তাৰপিছত অৰ্থীসকলক ঐশ্বৰ্য দান কৰিলে জড়ো অজড় (প্ৰবুদ্ধ) হয়।
Verse 15
स्थावरं जंगमं जीवं सर्वं संतोष्य यत्नतः । सुवर्णपूरिते श्वभ्रे नवरत्नैश्च पूरिते
স্থাৱৰ আৰু জঙ্গম—সকলো জীৱক যত্নসহকাৰে সন্তুষ্ট কৰি, সোণৰে ভৰ্তি আৰু নৱৰত্নেৰে পৰিপূৰ্ণ এটা গাঁত (শ্বভ্ৰ) সাজিব লাগে।
Verse 16
सद्यादि ब्रह्म चोच्चार्य ध्यात्वा देवं परं शुभम् । उदीर्य च महामंत्रमओंकारं नादघोषितम्
‘সদ্যঃ…’ আদি ব্ৰহ্মমন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি পৰম শুভ দেৱৰ ধ্যান কৰিব লাগে। তাৰপিছত নাদে ঘোষিত ওঁকাৰৰূপ মহামন্ত্ৰ জপ কৰি উচাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 17
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य लिगं पीठेन योजयेत् । लिंगं सपीठं निक्षिप्य नित्यलेपेन बंधयेत्
তাত লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি পীঠৰ সৈতে তাক সংযোগ কৰিব লাগে। লিঙ্গক পীঠসহ স্থাপন কৰি নিত্য-লেপ (নিয়ত বন্ধন-লেপ)ৰে দৃঢ়ভাৱে বন্ধন কৰিব লাগে।
Verse 18
एवं बेरं च संस्थाप्यं तत्रैव परमं शुभम् । पंचाक्षरेण बेरं तु उत्सवार्थं वहिस्तथा
এইদৰে তাতেই পৰম মঙ্গলভাবে বেৰ (শিৱৰ অভিষিক্ত প্ৰতিমা) স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত উৎসৱ-আৰাধনাৰ বাবে পঞ্চাক্ষৰী ‘নমঃ শিৱায়’ জপ কৰি কৰি সেই বেৰক বাহিৰলৈও বহন কৰিব লাগে।
Verse 19
बेरं गुरुभ्यो गृह्णीयात्साधुभिः पूजितं तु वा । एवं लिंगे च बेरे च पूजा शिवपदप्रदा
বেরা (পূজাৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰতীক/বিগ্ৰহ) গুৰুৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিব লাগে, অথবা সাধুসকলে পূৰ্বে পূজা কৰা বেৰাও গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এইদৰে লিঙ্গ আৰু বেরা—উভয়ৰ পূজা শিৱপদ (মোক্ষ) প্ৰদান কৰে।
Verse 20
पुनश्च द्विविधं प्रोक्तं स्थावरं जंगमं तथा । स्थावरं लिंगमित्याहुस्तरुगुल्मादिकं तथा
পুনৰায় ইয়াক দুবিধ বুলি কোৱা হৈছে—স্থাৱৰ আৰু জঙ্গম। স্থাৱৰক ‘লিঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়; যেনে গছ, গুল্ম আদি (য’ত শিৱৰ অধিষ্ঠান মানি পূজা কৰা হয়)।
Verse 21
जंगमं लिंगमित्याहुः कृमिकीटादिकं तथा । स्थावरस्य च शुश्रूषा जंगमस्य च तर्पणम्
তেওঁলোকে কয় যে ‘জংগম লিঙ্গ’ বুলিলে প্ৰাণীসকলক—কৃমি, কীট আদি—বুজায়। স্থাবৰ শিৱলিঙ্গৰ শুশ্ৰূষা আৰু জংগম জীৱৰ তৰ্পণ—দুয়োটাই পূজা।
Verse 22
तत्तत्सुखानुरागेण शिवपूजां विदुर्बुधाः । पीठमंबामयं सर्वं शिवलिंगं च चिन्मयम्
সেই পৰম সুখৰ প্ৰতি প্ৰেমভক্তিৰে জ্ঞানীসকলে শিৱপূজাক বুজে। তেওঁলোকে সমগ্ৰ পীঠক অম্বাময় (দেৱী-ব্যাপ্ত) আৰু শিৱলিঙ্গক চিন্ময় (শুদ্ধ চৈতন্যস্বৰূপ) বুলি ধাৰে।
Verse 23
यथा देवीमुमामंके धृत्वा तिष्ठति शंकरः । तथा लिंगमिदं पीठं धृत्वा तिष्ठति संततम्
যেনেকৈ শংকৰে দেৱী উমাক কোলাত ধৰি সদায় বিরাজ কৰে, তেনেকৈ এই পবিত্ৰ পীঠেও এই লিঙ্গ ধৰি নিৰন্তৰ স্থিত থাকে।
Verse 24
एवं स्थाप्य महालिंगं पूजयेदुपचारकैः । नित्यपूजा यथा शक्तिध्वजादिकरणं तथा
এইদৰে মহালিঙ্গক বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰি নিৰ্ধাৰিত উপচাৰে পূজা কৰিব। নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে নিত্যপূজা কৰিব আৰু শক্তিধ্বজ, পতাকা আদি ব্যৱস্থাও কৰিব।
Verse 25
इति संस्थापयेल्लिंगं साक्षाच्छिवपदप्रदम् । अथवा चरलिंगं तु षोडशैरुपचारकैः
এইদৰে সাক্ষাৎ শিৱপদ (মোক্ষ) প্ৰদানকাৰী লিঙ্গ স্থাপন কৰিব। অথবা চললিঙ্গক ষোড়শ উপচাৰে পূজা কৰিব।
Verse 26
पूजयेच्च यथान्यायं क्रमाच्छिवपदप्रदम् । आवाहनं चासनं च अर्घ्यं पाद्यं तथैव च
শিৱপদ প্ৰদানকাৰী পূজা শাস্ত্ৰমতে ক্ৰমে ক্ৰমে কৰিব—আৱাহন, আসন, অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্য আদি অৰ্পণ কৰি।
Verse 27
तदंगाचमनं चैव स्नानमभ्यंगपूर्वकम् । वस्त्रं गंधं तथा पुष्पं धूपं दीपं निवेदनम्
তাৰপিছত সেই অঙ্গসমূহৰ আচমন কৰাই অভ্যঙ্গ (তেল-মৰ্দন) পূৰ্বক স্নান কৰাব। তাৰপিছত বস্ত্ৰ, গন্ধ, পুষ্প, ধূপ, দীপ আৰু নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব।
Verse 28
नीराजनं च तांबूलं नमस्कारो विसर्जनम् । अथवाऽर्घ्यादिकं कृत्वा नैवेद्यां तं यथाविधि
তাৰপিছত নীৰাজন কৰিব, তাম্বূল অৰ্পণ কৰিব, নমস্কাৰ কৰিব আৰু বিসৰ্জন কৰিব। অথবা অৰ্ঘ্য আদি অৰ্পণ কৰি বিধিমতে তেওঁলৈ নৈবেদ্য নিবেদন কৰিব।
Verse 29
अथाभिषेकं नैवेद्यं नमस्कारं च तर्पणम् । यथाशक्ति सदाकुर्यात्क्रमाच्छिवपदप्रदम्
তাৰ পাছত সামৰ্থ্য অনুসাৰে সদায় ক্ৰমে অভিষেক, নৈবেদ্য, নমস্কাৰ আৰু তৰ্পণ কৰিব লাগে; এইবোৰ ক্ৰমে কৰিলে শিৱপদ দান কৰে।
Verse 30
अथवा मानुषे लिंगेप्यार्षे दैवे स्वयंभुवि । स्थापितेऽपूर्वके लिंगे सोपचारं यथा तथा
লিঙ্গ মানৱকৃত হওক, ঋষি-স্থাপিত হওক, দৈৱ হওক বা স্বয়ম্ভূ হওক—এনে অপূৰ্ব (নৱস্থাপিত) লিঙ্গ স্থাপন হ’লে বিধিমতে উপচাৰসহ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 31
पूजोपकरणे दत्ते यत्किंचित्फलमश्नुते । प्रदक्षिणानमस्कारैः क्रमाच्छिवपदप्रदम्
পূজাৰ উপকৰণৰ পৰা অলপ কিবা দান কৰিলেও মানুহে কিছুমান ফল নিশ্চয় পায়। প্ৰদক্ষিণা আৰু নমস্কাৰে সেই পুণ্য ক্ৰমে শিৱপদ দানকাৰী হয়।
Verse 32
लिंगं दर्शनमात्रं वा नियमेन शिवप्रदम् । मृत्पिष्टगोशकृत्पुष्पैः करवीरेण वा फलैः
শিৱলিঙ্গৰ কেৱল দৰ্শনো যদি বিধি-নিয়ম মানি কৰা হয়, তেন্তে সেয়া শিৱপ্ৰাপ্তি আৰু অনুগ্ৰহ দান কৰে। মাটিৰ লিঙ্গ, গো-ময়ৰ পুষ্প, কৰবীৰ ফুল বা ফলৰে কৰা পূজাও শিৱকৃপা লাভৰ উপায়।
Verse 33
गुडेन नवनीतेन भस्मनान्नैर्यथारुचि । लिंगं यत्नेन कृत्वांते यजेत्तदनुसारतः
গুড়, নবনীৎ (মাখন), ভস্ম বা অন্ন—ৰুচি অনুসাৰে—এই দ্ৰব্যে যত্ন কৰি লিঙ্গ গঢ়ি, সেই দ্ৰব্যৰ বিধি অনুসাৰে তাৰ পূজা কৰা উচিত।
Verse 34
अंगुष्ठादावपि तथा पूजामिच्छंति केचन । लिंगकर्मणि सर्वत्र निषेधोस्ति न कर्हिचित्
কিছুমান ভক্তে অঙ্গুষ্ঠ আদি আঙুলিৰ পৰা আৰম্ভ কৰিও পূজা কৰিব খোজে। শিৱলিঙ্গ-সম্পৰ্কীয় সকলো কৰ্মত ক’তো, কোনো কালতে নিষেধ নাই—ই সদায় অনুমোদিত।
Verse 35
सर्वत्र फलदाता हि प्रयासानुगुणं शिवः । अथवा लिंगदानं वा लिंगमौल्यमथापि वा
সৰ্বত্ৰ শিৱে প্ৰয়াস অনুসাৰে ফল দান কৰে। সেয়ে লিঙ্গদান হওক বা লিঙ্গৰ মূল্য অৰ্পণ—দুয়োটাই পুণ্যপ্ৰদ।
Verse 36
श्रद्धया शिवभक्ताय दत्तं शिवपदप्रदम् । अथवा प्रणवं नित्यं जपेद्दशसहस्रकम्
শ্ৰদ্ধাৰে শিৱভক্তক দিয়া দান শিৱপদ (মুক্তি) প্ৰদান কৰে। নতুবা নিত্য প্ৰণৱ ‘ওঁ’ দশ সহস্ৰ বাৰ জপ কৰা উচিত।
Verse 37
संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् । जपकाले मकारांतं मनःशुद्धिकरं भजेत्
প্ৰভাত আৰু সায়ং সন্ধিক্ষণত সহস্ৰ জপ শিৱপদদায়ক বুলি জানিব লাগে। জপকালত ‘ম’কাৰান্ত মন্ত্ৰ—‘নমঃ শিৱায়’—ভজনা কৰিব; ই মন শুদ্ধ কৰে।
Verse 38
समाधौ मानसं प्रोक्तमुपांशु सार्वकालिकम् । समानप्रणवं चेमं बिंदुनादयुतं विदुः
সমাধিত মানস জপকেই বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে; উপাংশু (মৃদুস্বৰ) জপ সৰ্বকালত উপযুক্ত। এই জপ একে প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰ সৈতে যুক্ত আৰু বিন্দু-নাদযুত বুলি জানিবা।
Verse 39
अथ पंचाक्षरं नित्यं जपेदयुतमादरात् । संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम्
সেয়ে পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্র নিত্য ভক্তিভাৱে জপ কৰা উচিত—দশ হাজাৰবাৰ; নতুবা প্ৰভাত-সায়ং সন্ধিক্ষণে হাজাৰবাৰ। ই শিৱপদ প্ৰদানকাৰী সাধনা।
Verse 40
प्रणवेनादिसंयुक्तं ब्राह्मणानां विशिष्यते । दीक्षायुक्तं गुरोर्ग्राह्यं मंत्रं ह्यथ फलाप्तये
প্ৰণৱ (ওঁ)ৰে আদিসংযুক্ত মন্ত্র ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে বিশেষ বিধেয়। আৰু ফললাভৰ বাবে দীক্ষাসহ সেই মন্ত্র গুৰুৰ পৰােই গ্ৰহণীয়।
Verse 41
कुंभस्नानं मंत्रदीक्षां मातृकान्यासमेव च । ब्राह्मणः सत्यपूतात्मा गुरुर्ज्ञानी विशिष्यते
যিয়ে কুম্ভস্নান সম্পন্ন কৰিছে, মন্ত্রদীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছে আৰু মাতৃকান্যাস অনুশীলন কৰিছে—সত্যে পবিত্ৰ অন্তঃকৰণযুক্ত সেই ব্ৰাহ্মণ গুৰুঃ জ্ঞানী ৰূপে বিশেষভাবে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Verse 42
द्विजानां च नमःपूर्वमन्येषां च नमोन्तकम् । स्त्रीणां च क्वचिदिच्छंति नमो तं च यथाविधि
দ্বিজসকলৰ বাবে ‘নমঃ’ আগত ৰাখি নমস্কাৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে; অন্যসকলৰ বাবে ‘নমো’ শেষত থাকে। আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত নাৰীয়েও সেই একে সন্মানসূচক ‘নমো’ ইচ্ছা কৰে—সেয়ে বিধিমতে তেনেকৈয়ে নিবেদন কৰা উচিত।
Verse 43
विप्रस्त्रीणां नमः पूर्वमिदमिच्छंति केचन । पंचकोटिजपं कृत्वा सदा शिवसमो भवेत्
কিছুমানে প্ৰথমে এই প্ৰণাম কামনা কৰে—“ব্ৰাহ্মণ-পত্নীসকলক নমস্কাৰ।” পাঁচ কোটি জপ সম্পূৰ্ণ কৰিলে ভক্ত সদা শিৱসম হয়।
Verse 44
एकद्वित्रिचतुःकोट्याब्रह्मादीनां पदं व्रजेत् । जपेदक्षरलक्षंवा अक्षराणां पृथक्पृथक्
এক, দুই, তিনি বা চাৰি কোটি জপ কৰিলে মানুহে ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ পদ লাভ কৰে। অথবা প্ৰতিটো আখৰৰ পৃথকে পৃথকে এক লাখ জপ কৰা উচিত।
Verse 45
अथवाक्षरलक्षं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् । सहस्रं तु सहस्राणां सहस्रेण दिनेन हि
অথবা এক লাখ জপ শিৱপদ প্ৰদানকাৰী বুলি জানিব। প্ৰতিদিনে এহেজাৰ জপ কৰিলে এহেজাৰ দিনত এই সংখ্যা পূৰ্ণ হয়।
Verse 46
जपेन्मंत्रादिष्टसिद्धिर्नित्यं ब्राह्मणभोजनात् । अष्टोत्तरसहस्रं वै गायत्रीं प्रातरेव हि
মন্ত্ৰে নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধি লাভৰ বাবে নিত্য জপ কৰা উচিত আৰু নিয়মিতভাৱে ব্ৰাহ্মণভোজন কৰোৱা উচিত। বিশেষকৈ প্ৰাতে গায়ত্ৰী এক হাজাৰ আঠ বাৰ জপ কৰিব।
Verse 47
ब्राह्मणस्तु जपेन्नित्यं क्रमाच्छिवपदप्रदान् । वेदमंत्रांस्तु सूक्तानि जपेन्नियममास्थितः
কিন্তু ব্ৰাহ্মণে প্ৰতিদিন ক্ৰমে শিৱপদ প্ৰদানকাৰী শিৱমন্ত্ৰসমূহ জপ কৰিব; আৰু নিয়মাচৰণত স্থিত হৈ বৈদিক মন্ত্ৰ আৰু সূক্তো জপ কৰিব।
Verse 48
एकं दशार्णं मंत्रं च शतोनं च तदूर्ध्वकम् । अयुतं च सहस्रं च शतमेकं विना भवेत्
দশাক্ষৰ মন্ত্ৰৰ বাবে জপসংখ্যা এশ আৰু তাতকৈ অধিক নিৰ্ধাৰিত হওক; লগতে দহ হাজাৰ, এক হাজাৰ, বা এশ একো বিধেয়—পূৰ্ণ নিৰ্দিষ্ট সংখ্যা বিনা জপ নহ’ব।
Verse 49
वेदपारायणं चैव ज्ञेयं शिवपदप्रदम् । अन्यान्बहुतरान्मंत्राञ्जपेदक्षरलक्षतः
বেদপাৰায়ণ শিৱপদ প্ৰদানকাৰী বুলি জানিব লাগে। লগতে আন বহু মন্ত্ৰও জপ কৰিব—লক্ষ অক্ষৰৰ পৰিমাণত।
Verse 50
एकाक्षरांस्तथा मंत्राञ्जपेदक्षरकोटितः । ततः परं जपेच्चैव सहस्रं भक्तिपूर्वकम्
একাক্ষৰী (বীজ) মন্ত্ৰ আৰু অন্যান্য মন্ত্ৰ কোটি অক্ষৰ পৰ্যন্ত জপ কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ভক্তিপূৰ্বক পুনৰ এক হাজাৰ জপো কৰিব লাগে।
Verse 51
एवं कुर्याद्यथाशक्ति क्रमाच्छिव पदं लभेत् । नित्यं रुचिकरं त्वेकं मंत्रमामरणांतिकम्
এইদৰে যথাশক্তি আচৰণ কৰিলে ক্ৰমে শিৱপদ লাভ হয়। সেয়ে প্ৰতিদিন হৃদয়প্ৰিয় একেটি মন্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰি, জীৱনান্তলৈকে নিৰন্তৰ জপ কৰা উচিত।
Verse 52
जपेत्सहस्रमोमिति सर्वाभीष्टं शिवाज्ञया । पुष्पारामादिकं वापि तथा संमार्जनादिकम्
শিৱৰ আজ্ঞাৰে ‘ওঁ’ সহস্ৰবাৰ জপ কৰিলে সকলো অভীষ্ট সিদ্ধ হয়। পুষ্প-উদ্যানৰ সেৱা আৰু মন্দিৰ-স্থান ঝাড়ু দিয়া, পৰিষ্কাৰ-পরিচ্ছন্নতা আদি কৰ্মো কৰা উচিত।
Verse 53
शिवाय शिवकार्याथे कृत्वा शिवपदं लभेत् । शिवक्षेत्रे तथा वासं नित्यं कुर्याच्च भक्तितः
শিৱৰ বাবে শিৱকাৰ্য কৰিলে শিৱপদ লাভ হয়। আৰু ভক্তিভাৱে শিৱক্ষেত্ৰত নিত্য বাস কৰা উচিত।
Verse 54
जडानामजडानां च सर्वेषां भुक्तिमुक्तिदम् । तस्माद्वासं शिवक्षेत्रे कुर्यदामरणं बुधः
মূঢ় আৰু বিবেকী—সকলো প্ৰাণীৰ বাবে সেই শিৱক্ষেত্ৰ ভুক্তি আৰু মুক্তি দান কৰে। সেয়ে জ্ঞানী জনে মৃত্যুপৰ্যন্ত শিৱক্ষেত্ৰত বাস কৰা উচিত।
Verse 55
लिंगाद्धस्तशतं पुण्यं क्षेत्रे मानुषके विदुः । सहस्रारत्निमात्रं तु पुण्यक्षेत्रे तथार्षके
মানৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ক্ষেত্ৰত শিৱলিঙ্গৰ পৰা এশ হস্ত পৰ্যন্ত স্থান পুণ্যপ্ৰদ বুলি কোৱা হয়; কিন্তু ঋষিসংস্কৃত পুণ্যক্ষেত্ৰত সেই পৰিসৰ সহস্ৰ অৰত্নি পৰ্যন্ত।
Verse 56
दैवलिंगे तथा ज्ञेयं सहस्रारत्निमानतः । धनुष्प्रमाणसाहस्रं पुण्यं क्षेत्रे स्वयं भुवि
দৈৱলিঙ্গৰ ক্ষেত্ৰতো তাৰ বিস্তাৰ সহস্ৰ অৰত্নি পৰ্যন্ত বুলি জানিব লাগে। আৰু পৃথিৱীত তাৰ স্বয়ং সান্নিধ্যৰ ফলত চাৰিওফালে সহস্ৰ ধনুষ-প্ৰমাণ পৰ্যন্ত ক্ষেত্ৰ পুণ্যময় হয়।
Verse 57
पुण्यक्षेत्रे स्थिता वापी कूपाद्यं पुष्कराणि च । शिवगंगेति विज्ञेयं शिवस्य वचनं यथा
পুণ্যক্ষেত্ৰত থকা বাওলী, কূপ আদি আৰু অন্যান্য জলাশয়—শিৱৰ বচন অনুসাৰে ‘শিৱগঙ্গা’ বুলিয়েই জানিব লাগে।
Verse 58
तत्र स्नात्वा तथा दत्त्वा जपित्वा हि शिवं व्रजेत् । शिवक्षेत्रं समाश्रित्य वसेदामरणं तथा
তাত স্নান কৰি, বিধিপূৰ্বক দান দি আৰু জপ সম্পন্ন কৰি ভক্তে নিশ্চয় শিৱক প্ৰাপ্ত হওক। শিৱক্ষেত্ৰৰ আশ্ৰয় লৈ তাতেই বাস কৰক—মৃত্যুৰ অতীত অমৃতত্ব লাভ কৰক।
Verse 59
दाहं दशाहं मास्यं वा सपिंडीकरणं तु वा । आब्दिकं वा शिवक्षेत्रे क्षेत्रे पिंडमथापि वा
দাহকর্ম, দশাহ, মাসিক ক্ৰিয়া, সপিণ্ডীকৰণ বা বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধ—এই সকলো যদি শিৱক্ষেত্ৰত সম্পন্ন হয়, তেন্তে তাত কৰা পিণ্ডদানো ফলপ্ৰদ হয়।
Verse 60
सर्वपाप विनिर्मुक्तः सद्यः शिवपदं लभेत् । अथवा सप्तरात्रं वा वसेद्वा पंचरात्रकम्
সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ সি তৎক্ষণাৎ শিৱপদ লাভ কৰে; নহ’লে তাত সাত ৰাতি, বা অন্তত পাঁচ ৰাতি বাস কৰা উচিত।
Verse 61
त्रिरात्रमेकरात्रं वा क्रमाच्छिवपदं लभेत् । स्ववर्णानुगुणं लोके स्वाचारात्प्राप्नुते नरः
তিন ৰাতি—অথবা এক ৰাতি—আচৰণ কৰিলেও ক্ৰমে শিৱপদ লাভ হয়। এই লোকত মানুহে নিজৰ বৰ্ণানুগুণ ফল যথোচিত আচাৰ-ৱ্ৰতেৰে লাভ কৰে।
Verse 62
वर्णोद्धारेण भक्त्या च तत्फलातिशयं नरः । सर्वं कृतं कामनया सद्यः फलमवाप्नुयात्
ভক্তিসহ বৰ্ণোদ্ধাৰ কৰিলে মানুহে তাৰ ফলৰ উৎকৰ্ষ লাভ কৰে। আৰু প্ৰিয় কামনাৰে কৰা সকলো কামৰ ফল তৎক্ষণাৎ পোৱা যায়।
Verse 63
सर्वं कृतमकामेन साक्षाच्छिवपदप्रदम् । प्रातर्मध्याह्नसायाह्नमहस्त्रिष्वेकतः क्रमात्
এই সকলো নিষ্কামভাৱে কৰিলে সেয়া সাক্ষাৎ শিৱপদ প্ৰদান কৰে। প্ৰাতঃ, মধ্যাহ্ন আৰু সায়াহ্ন—এই তিন পবিত্ৰ সময়ত ক্ৰমে, প্ৰতিবাৰ পূৰ্ণ অনুষ্ঠানৰূপে কৰিব লাগে।
Verse 64
प्रातर्विधिकरं ज्ञेयं मध्याह्नं कामिकं तथा । सायाह्नं शांतिकं ज्ञेयं रात्रावपि तथैव हि
প্ৰাতঃকালের শিৱপূজা বিধি-পালনকাৰী বুলি জানিবা; মধ্যাহ্নৰ পূজা কামনা-সিদ্ধিদায়িনী। সায়াহ্নৰ পূজা শান্তিদায়িনী; আৰু ৰাত্ৰিৰ পূজাও তেনেদৰেই শমনকাৰী।
Verse 65
कालो निशीथो वै प्रोक्तोमध्ययामद्वयं निशि । शिवपूजा विशेषेण तत्कालेऽभीष्टसिद्धिदा
‘নিশীথ’ বুলি কোৱা কাল ৰাত্ৰিৰ মধ্যৰ দুটা যাম। সেই সময়ত বিশেষকৈ কৰা শ্ৰীশিৱপূজা ইষ্টসিদ্ধি দান কৰে।
Verse 66
एवं ज्ञात्वा नरः कुर्वन्यथोक्तफलभाग्भवेत् । कलौ युगे विशेषेण फलसिद्धिस्तु कर्मणा
এইদৰে জানি যি মানুহে শাস্ত্ৰোক্ত মতে কৰে, সি কোৱা ফলৰ অধিকাৰী হয়। বিশেষকৈ কলিযুগত যথাবিধি কৰা কৰ্মৰ দ্বাৰাই ফলসিদ্ধি হয়।
Verse 67
उक्तेन केनचिद्वापि अधिकारविभेदतः । सद्वृत्तिः पापभीरुश्चेत्ततत्फलमवाप्नुयात्
এই কথা যিয়েই কওক, সাধকৰ অধিকাৰ-ভেদ অনুসৰি ই সত্য। যি সদাচাৰী আৰু পাপভীৰু, সি তদনুযায়ী ফল লাভ কৰে।
Verse 68
ऋषय ऊचुः । अथ क्षेत्राणि पुण्यानि समासात्कथयस्व नः । सर्वाः स्त्रियश्च पुरुषा यान्याश्रित्य पदं लभेत्
ঋষিসকলে ক’লে— এতিয়া আমাক সংক্ষেপে সেই পুণ্য ক্ষেত্ৰসমূহ কওক, যাৰ আশ্ৰয় ল’লে সকলো নাৰী আৰু পুৰুষে পৰম পদ লাভ কৰিব পাৰে।
Verse 69
सूत योगिवरश्रेष्ठ शिवक्षेत्रागमांस्तथा । सूत उवाच । शृणुत श्रद्धया सर्वक्षेत्राणि च तदागमान्
সূত ক’লে—হে যোগিবৰশ্ৰেষ্ঠ, শ্ৰদ্ধাৰে সকলো শিৱক্ষেত্ৰ আৰু সেইসম্বন্ধীয় আগমসমূহ শুনা।
Frequently Asked Questions
Rather than a mythic episode, the chapter presents a theological-ritual argument: Śiva’s worship becomes reliably efficacious when the liṅga is installed and maintained according to śāstric parameters (deśa–kāla suitability, lakṣaṇa, and pramāṇa), converting metaphysical doctrine into verifiable liturgical procedure.
The liṅga–pīṭha ensemble functions as a symbolic and operative axis: the liṅga signifies Śiva’s transcendent presence while the pīṭha stabilizes that presence in the world of form; measurements, shapes (maṇḍala/caturasra/trikoṇa), and sanctum construction encode the principle that cosmic order (ṛta) must be mirrored in ritual geometry for grace and ‘phala’ to manifest.
The emphasis is on Śiva as present through the installed liṅga (a non-anthropomorphic manifestation suited to continuous worship), with no single anthropomorphic form of Śiva or a distinct form of Gaurī foregrounded in the sampled discourse; the chapter’s focus is procedural consecration rather than icon-specific mythology.