Munipraśna-varṇana (Description of the Sages’ Inquiry)

Verse 1

इति श्रीशैवेमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां मुनिप्रश्नवर्णनो नाम प्रथमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশৈৱ মহাপুৰাণ (শিৱপুৰাণ)ৰ বিদ্যেশ্বৰসংহিতাত ‘মুনিপ্ৰশ্নবৰ্ণন’ নামৰ প্ৰথম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 2

मुनयः शंसितात्मानस्सत्यव्रतपरायणाः । महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे

সেই মুনিসকল—প্ৰশংসিত আৰু সংযমিত মনৰ অধিকাৰী, সত্যব্ৰতত পৰায়ণ—মহাতেজস্বী আৰু মহাভাগ্যবান; তেওঁলোকে মহাসত্র (দীৰ্ঘ যজ্ঞসত্র) আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 3

तत्र सत्रं समाकर्ण्य व्यासशिष्यो महामुनिः । आजगाम मुनीन्द्र ष्टुं सूतः पौराणिकोत्तमः

তাত চলি থকা সত্রযজ্ঞৰ সংবাদ শুনি, ব্যাসশিষ্য মহামুনি, পুৰাণবক্তাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সূত মুনীন্দ্ৰসকলক দৰ্শন কৰিবলৈ আহিল।

Verse 4

तं दृष्ट्वा सूतमायांतं हर्षिता मुनयस्तदा । चेतसा सुप्रसन्नेन पूजां चक्रुर्यथाविधि

আহি থকা সূতক দেখি মুনিসকল তেতিয়া আনন্দে উল্লসিত হ’ল। অতি প্ৰসন্ন চিত্তে তেওঁলোকে বিধিমতে তেওঁৰ পূজা-সত্কাৰ কৰিলে।

Verse 5

ततो विनयसंयुक्ता प्रोचुः सांजलयश्च ते । सुप्रसन्ना महात्मानः स्तुतिं कृत्वायथाविधि

তাৰ পাছত তেওঁলোকে বিনয়যুক্ত হৈ, কৰজোড়ে ক’লে। সেই মহাত্মাসকলে বিধিমতে স্তৱ কৰি অতি প্ৰসন্ন হৈছিল।

Verse 6

रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्वै भाग्यगौरवात् । पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यर्थमीयिवान्

হে ৰোমহর্ষণ, হে সৰ্বজ্ঞ! তোমাৰ সৌভাগ্যৰ গৌৰৱে তুমি ব্যাসৰ পৰা সমগ্ৰ পুৰাণবিদ্যা যথাৰ্থ অৰ্থসহ লাভ কৰিছা।

Verse 7

तस्मादाश्चर्य्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम् । रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः

সেয়ে আশ্চৰ্যস্বৰূপ পবিত্ৰ কথাসকলৰ তুমি-ই যোগ্য পাত্ৰ; যেন ৰত্নাকৰ সাগৰে উত্তম সাৰযুক্ত ৰত্নসমূহ নিজৰ ভিতৰত ধাৰণ কৰে।

Verse 8

यच्च भूतं च भव्यं च यच्चान्यद्वस्तु वर्तते । न त्वयाऽविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते

হে ভগৱান শিৱ! যি অতীতত ঘটিছে, যি ভৱিষ্যতে ঘটিব, আৰু যি আন যিকোনো বস্তু বিদ্যমান—ত্ৰিলোকত আপোনাৰ অজানা একোৱেই নাই।

Verse 9

त्वं मद्दिष्टवशादस्य दर्शनार्थमिहागतः । कुर्वन्किमपि नः श्रेयो न वृथा गंतुमर्हसि

মোৰ আদেশ অনুসৰি তুমি তেওঁৰ দৰ্শনৰ বাবে ইয়ালৈ আহিছা; সেয়ে আমাৰ মঙ্গলৰ বাবে কিবা এটা কৰা, যাতে তোমাৰ প্ৰস্থান বৃথা নহয়।

Verse 10

तत्त्वं श्रुतं स्म नः सर्वं पूर्वमेव शुभाशुभम् । न तृप्तिमधिगच्छामः श्रवणेच्छा मुहुर्मुहुः

শুভ-অশুভসহ সকলো তত্ত্ব আমি আগতেই শুনিছোঁ; তথাপি তৃপ্তি নাহে—বাৰে বাৰে শুনিবলৈ ইচ্ছা অন্তৰত জাগে।

Verse 11

इदानीमेकमेवास्ति श्रोतव्यं सूत सन्मते । तद्र हस्यमपि ब्रूहि यदि तेऽनुग्रहो भवेत्

এতিয়া, হে সূত, হে সন্মতে! শুনিবলগীয়া সত্য একেটাই আছে; যদি তোমাৰ অনুগ্ৰহ হয়, তেন্তে সেই গূঢ় ৰহস্যও কোৱা।

Verse 12

प्राप्ते कलियुगे घोरे नराः पुण्यविवर्जिताः । दुराचाररताः सर्वे सत्यवार्तापराङ्मुखाः

ভয়ংকৰ কলিযুগ আহিলে মানুহ পুণ্যবিহীন হয়; সকলোৱে দুষ্চাৰত ৰমে আৰু সত্যবাৰ্তাৰ পৰা মুখ ঘূৰাই লয়।

Verse 13

परापवादनिरताः परद्र व्याभिलाषिणः । परस्त्रीसक्तमनसः परहिंसापरायणाः

তেওঁলোক পৰনিন্দাত নিৰত থাকে, পৰধনৰ লোভ কৰে, পৰস্ত্ৰীত আসক্ত মন ৰাখে আৰু পৰহিংসাত পৰায়ণ হয়।

Verse 14

देहात्मदृष्टया मूढा नास्तिकाः पशुबुद्धयः । मातृपितृकृतद्वेषाः स्त्रीदेवाः कामकिंकराः

যিসকলে দেহকেই আত্মা বুলি ধৰি মোহিত হয়, সিহঁত নাস্তিক আৰু পশুবুদ্ধিসম্পন্ন হয়। সিহঁতে মাতা-পিতাৰ প্ৰতিও দ্বেষ পোষে, নাৰীক ‘দেৱতা’ কৰি কামৰ দাস হয়।

Verse 15

विप्रा लोभग्रहग्रस्ता वेदविक्रयजीविनः । धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्या मदविमोहिताः

বিপ্ৰসকল লোভৰ গ্ৰাসত পৰি বেদ বিক্ৰী কৰি জীৱিকা চলাবলৈ ধৰিলে। ধনাৰ্জনৰ বাবেই বিদ্যা অভ্যাস কৰিলে, আৰু মদ-মোহে বিবেক হেৰাল।

Verse 16

त्यक्तस्वजातिकर्माणः प्रायशःपरवंचकाः । त्रिकालसंध्यया हीना ब्रह्मबोधविवर्जिताः

তেওঁলোকে নিজৰ বৰ্ণ-ধৰ্মৰ কৰ্তব্য ত্যাগ কৰি অধিকাংশই পৰক ঠগা লোক হৈ উঠিল। ত্ৰিকাল সন্ধ্যা-বন্দনা নথকাৰ বাবে ব্ৰহ্মবোধ—আত্মজ্ঞান—বিহীন ৰ’ল।

Verse 17

अदयाः पंडितं मन्यास्स्वाचारव्रतलोपकाः । कृष्युद्यमरताः क्रूरस्वभावा मलिनाशयाः

তেওঁলোক দয়াহীন, তথাপি নিজকে পণ্ডিত বুলি মানে। স্বাচাৰ আৰু ব্ৰত ত্যাগ কৰি কৃষি আৰু লোকিক পৰিশ্ৰমতেই মগ্ন থাকে; স্বভাৱে কঠোৰ আৰু অন্তৰে কলুষিত।

Verse 18

क्षत्रियाश्च तथा सर्वे स्वधर्मत्यागशीलिनः । असत्संगाः पापरता व्यभिचारपरायणाः

ক্ষত্ৰিয়সকলেও তথা সকলেই নিজৰ নিজৰ স্বধৰ্ম ত্যাগ কৰিবলৈ প্ৰবৃত্ত হ’ল। তেওঁলোকে অসৎসঙ্গত আসক্ত, পাপত ৰত আৰু ব্যভিচাৰ‑অধৰ্মত পৰায়ণ হ’ল।

Verse 19

अशूरा अरणप्रीताः पलायनपरायणाः । कुचौरवृत्तयः शूद्रा ः कामकिंकरचेतसः

তেওঁলোক শৌৰ্যহীন, অৰণ্য‑অব্যৱস্থাত প্ৰীত আৰু সদায় পলায়নত পৰায়ণ। ক্ষুদ্ৰ চৌৰ্যবৃত্তিৰে জীৱিকা কৰা এনে লোক—শূদ্ৰ হৈও—মনতে কামনাৰ দাস হৈ পৰিল।

Verse 20

शस्त्रास्त्रविद्यया हीना धेनुविप्रावनोज्झिताः । शरण्यावनहीनाश्च कामिन्यूतिमृगास्सदा

তেওঁলোক শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰবিদ্যাহীন, ধেনু আৰু ব্ৰাহ্মণৰ ৰক্ষাৰ পৰা বঞ্চিত, আৰু শৰণ্য বন-আশ্ৰয়ো নথকা আছিল; তেওঁলোক সদায় কামনাত অস্থিৰ, দলে দলে বিষয়ৰ পিছে দৌৰা হৰিণৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিছিল।

Verse 21

प्रजापालनसद्धर्मविहीना भोगतत्पराः । प्रजासंहारका दुष्टा जीवहिंसाकरा मुदा

প্ৰজাপালনৰ সদ্ধৰ্মৰ পৰা বঞ্চিত হৈ তেওঁলোক কেৱল ভোগত আসক্ত হ’ল। দুষ্ট স্বভাৱৰ তেওঁলোক প্ৰজাৰ বিনাশ ঘটাই আনন্দেৰে জীৱহিংসা কৰিলে।

Verse 22

वैश्याः संस्कारहीनास्ते स्वधर्मत्यागशीलिनः । कुपथाः स्वार्जनरतास्तुलाकर्मकुवृत्तयः

বৈশ্যসকল সংস্কাৰহীন আৰু স্বধৰ্ম ত্যাগী। তেওঁলোক কুপথগামী, স্বাৰ্থপৰ আৰু বাণিজ্যত অসৎ আচৰণ কৰা লোক।

Verse 23

गुरुदेवद्विजातीनां भक्तिहीनाः कुबुद्धयः । अभोजितद्विजाः प्रायः कृपणा बद्धमुष्टयः

তেওঁলোক গুৰু, দেৱতা আৰু দ্বিজসকলৰ প্ৰতি ভক্তিহীন আৰু কুবুদ্ধি সম্পন্ন। তেওঁলোক দ্বিজসকলক ভোজন নকৰোৱা কৃপণ লোক।

Verse 24

कामिनीजारभावेषु सुरता मलिनाशयाः । लोभमोहविचेतस्काः पूर्तादिसुवृषोज्झिताः

তেওঁলোক কামাসক্ত আৰু পৰস্ত্ৰীগামী, তেওঁলোকৰ মন কলুষিত। লোভ আৰু মোহত পৰি তেওঁলোকে দান-পুণ্য আদি সৎকৰ্ম ত্যাগ কৰিছে।

Verse 25

तद्वच्छूद्रा श्च ये केचिद्ब्राह्मणाचारतत्पराः । उज्ज्वलाकृतयो मूढाः स्वधर्मत्यागशीलिनः

সেইদৰে কিছুমান শূদ্ৰ ব্ৰাহ্মণ-আচাৰ গ্ৰহণত তৎপৰ হয়; বাহিৰে উজ্জ্বল ৰূপ দেখা গ’লেও তেওঁলোক মোহগ্ৰস্ত, নিজ স্বধৰ্ম ত্যাগত প্ৰৱণ।

Verse 26

कर्तारस्तपसां भूयो द्विजतेजोपहारकाः । शिश्वल्पमृत्युकाराश्च मंत्रोच्चारपरायणाः

তেওঁলোক অধিক তপস্যা কৰিবলৈ সক্ষম হয়; দ্বিজসকলৰ তেজ বৃদ্ধি কৰে; অকালমৃত্যু হ্ৰাস ঘটায়; আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণত সদা পৰায়ণ থাকে।

Verse 27

शालिग्रामशिलादीनां पूजकाहोमतत्पराः । प्रतिकूलविचाराश्च कुटिला द्विजदूषकाः

তেওঁলোক শালিগ্ৰাম-শিলা আদি পূজাত আৰু হোমকর্মত তৎপৰ থাকে; কিন্তু তেওঁলোকৰ চিন্তা প্ৰতিকূল, আচৰণ কুটিল, আৰু দ্বিজসকলক দোষাৰোপ-নিন্দা কৰে।

Verse 28

धनवंतः कुकर्म्माणो विद्यावन्तो विवादिनः । आख्यायोपासना धर्मवक्तारो धर्मलोपकाः

(এই যুগত) ধনী লোক কুকৰ্মত ৰত হ’ব, আৰু বিদ্বানসকল কলহপ্ৰিয় বিতৰ্ককাৰী হ’ব। কাহিনী-কথন আৰু বাহ্য উপাসনাত আসক্ত লোক ধৰ্মৰ কথা ক’ব—কিন্তু সিহঁতেই ধৰ্মক্ষয়ৰ কাৰণ হ’ব।

Verse 29

सुभूपाकृतयो दंभाः सुदातारो महामदाः । विप्रादीन्सेवकान्मत्वा मन्यमाना निजं प्रभुम्

মহাৰাজাৰ দৰে ভাও ধৰা সেই দম্ভীসকল, দেখুৱাই দান কৰিলেও মহা অহংকাৰ-মদত মত্ত হ’ল। ব্ৰাহ্মণ আদি লোককো সেৱক বুলি ভাবি, নিজকে হে স্বামী বুলি মানিবলৈ ধৰিলে।

Verse 30

स्वधर्मरहिता मूढाः संकराः क्रूरबुद्धयः । महाभिमानिनो नित्यं चतुर्वर्णविलोपकाः

যিসকল স্বধৰ্মৰহিত, মূঢ়, সংকৰ আচৰণযুক্ত আৰু ক্ৰূৰবুদ্ধি, তেওঁলোকে সদায় মহাঅভিমানত মত্ত হৈ চতুৰ্বৰ্ণ-ব্যৱস্থাৰ লোপ ঘটায়।

Verse 31

सुकुलीनान्निजान्मत्वा चतुर्वर्णैर्विवर्तनाः । सर्ववर्णभ्रष्टकरा मूढास्सत्कर्मकारिणः

সুকুলীন লোককেই নিজৰ (সত্য) জন বুলি ভাবি চতুৰ্বৰ্ণ নিজ নিজ ক্ৰমৰ পৰা বিকৃত হয়। এনে মূঢ়সকল সৎকৰ্মকাৰী যেন দেখা গ’লেও, সকলো বৰ্ণৰ পতন আৰু ভ্ৰষ্টতাৰ কাৰণ হয়।

Verse 32

स्त्रियश्च प्रायशो भ्रष्टा भर्त्रवज्ञानकारिकाः । श्वशुरद्रो हकारिण्यो निर्भया मलिनाशनाः

স্ত্ৰীসকল প্ৰায়ে ধৰ্মচ্যুত হৈ স্বামীৰ অবজ্ঞা কৰিবলৈ ধৰিলে। শ্বশুৰ আদি জ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতিও দ্ৰোহী, নিৰ্ভয়, নিৰ্লজ্জ আৰু শৌচ‑লজ্জাহীন হৈ পৰিল।

Verse 33

कुहावभावनिरताः कुशीलास्स्मरविह्वलाः । जारसंगरता नित्यं स्वस्वामिविमुखास्तथा

সিহঁত ছল‑কপট আৰু ভান‑ভণিতাত লীন, কুচৰিত্ৰ আৰু কামজ্বৰত ব্যাকুল হ’ল। সদায় পৰপুৰুষ‑সংগত আসক্ত হৈ নিজৰ স্বামী আৰু স্বধৰ্মৰ পৰা বিমুখ ৰ’ল।

Verse 34

तनया मातृपित्रोश्च भक्तिहीना दुराशयाः । अविद्यापाठका नित्यं रोगग्रसितदेहकाः

সন্তানসকল মাতৃ‑পিতৃভক্তিহীন আৰু দুষ্কামনাৰে ভৰা হ’ল। সিহঁতে নিত্য অবিদ্যাৰ পাঠত লীন থাকিল আৰু দেহ সদায় ৰোগগ্ৰস্ত হৈ থাকিল।

Verse 35

एतेषां नष्टबुद्धीनां स्वधर्मत्यागशीलिनाम् । परलोकेपीह लोके कथं सूत गतिर्भवेत्

যিসকলৰ বুদ্ধি নষ্ট হৈছে আৰু যিসকল স্বধৰ্ম ত্যাগত অভ্যস্ত—হে সূত! তেওঁলোকৰ ইহলোকে বা পৰলোকে শুভ গতি কেনেকৈ হ’ব?

Verse 36

इति चिंताकुलं चित्तं जायते सततं हि नः । परोपकारसदृशो नास्ति धर्मो परः खलु

এইদৰে আমাৰ চিত্ত সদায় চিন্তাত ব্যাকুল হয়। নিশ্চয়, পৰোপকাৰৰ দৰে উচ্চ ধৰ্ম আন একো নাই।

Verse 37

लघूपायेन येनैषां भवेत्सद्योघनाशनम् । सर्व्वसिद्धान्तवित्त्वं हि कृपया तद्वदाधुना

কৃপা কৰি এতিয়া সেই সহজ উপায় কওক, যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ পাপৰ ঘনৰাশি তৎক্ষণাৎ নষ্ট হয় আৰু শিৱ-সম্পৰ্কীয় সকলো সিদ্ধান্তৰ সত্য জ্ঞান লাভ হয়।

Verse 38

व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । मनसा शंकरं स्मृत्वा सूतः प्रोवाच तान्मुनीन्

ব্যাসে ক’লে—ভাবিতাত্মা মুনিসকলৰ বাক্য এইদৰে শুনি, সূতে মনে শংকৰক স্মৰণ কৰি পাছত সেই মুনিসকলক উদ্দেশ কৰি ক’লে।