
অধ্যায় ৯ত সনৎকুমাৰে সাধাৰণভাৱে নৰকগতিৰ বৰ্ণনা কৰি উপদেশ দিয়ে। পাপী জীৱে কৰ্মানুসাৰে মৃত্যুৰ পাছত দণ্ড ভোগ কৰে—নৰকাগ্নিত সিজাই আৰু শুকুৱাই দিয়া হয়, যেন ধাতু অগ্নিত পৰিশোধিত হয়। যমদূতে তেওঁলোকক বান্ধি মহাবৃক্ষত ওলোমাই ভয়ংকৰভাৱে দোলাই অচেতন কৰে, আৰু ভৰী লোহাৰ বোজা পায়ত বান্ধি যন্ত্ৰণা দিয়ে। এই ভোগান্তি কৰ্মক্ষয়ৰ নিয়ম; অশুদ্ধি ক্ষয় হৈ অৱশিষ্ট কৰ্মফলৰ পৰিপাক সম্পূৰ্ণ হয়। এই ভয়াবহ নৰকচিত্রৰ গূঢ় শিক্ষা বৈৰাগ্য জগাই ধাৰ্মিক আচৰণ আৰু শৈৱশুদ্ধিৰ পথলৈ ঘূৰাই, পাপৰ শৃংখলা ভাঙিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়া।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । एषु पापाः प्रपच्यंते शोष्यंते नरकाग्निषु । यातनाभिर्विचित्राभिरास्वकर्म्मक्षयाद्भृशम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—এই নৰকসমূহত পাপ নৰকাগ্নিত পকি দহি শুষ্ক হয়। বিচিত্ৰ ঘোৰ যাতনাৰে সি অত্যন্ত ক্ষয় হয়, যেতিয়ালৈকে নিজৰ কৰ্ম নিঃশেষ নহয়।
Verse 2
स्वमलप्रक्षयाद्यद्वदग्नौ धास्यंति धातवः । तत्र पापक्षयात्पापा नराः कर्मानुरूपतः
যেনে অগ্নিত নিক্ষিপ্ত ধাতু নিজ মল ক্ষয় হৈ শুদ্ধ হয়, তেনে পাপ ক্ষয় হ’লে পাপী নৰসকলে নিজৰ কৰ্মানুৰূপ ফল ভোগ কৰে।
Verse 3
सुगाढं हस्तयोर्बद्ध्वा ततश्शृंखलया नराः । महावृक्षाग्रशाखासु लम्ब्यन्ते यमकिंकरैः
নৰসকলৰ দুয়োটা হাত কসাকৈ বেঁধি, তাৰ পিছত শৃঙ্খলাৰে আবদ্ধ কৰি, যমৰ কিঙ্কৰসকলে তেওঁলোকক মহাবৃক্ষৰ শীৰ্ষ শাখাত ঝুলাই দিয়ে।
Verse 4
ततस्ते सर्वयत्नेन क्षिप्ता दोलंति किंकरैः । दोलंतश्चातिवेगेन विसंज्ञा यांति योजनम्
তাৰ পিছত কিঙ্কৰসকলে সকলো যৎনেৰে তেওঁলোকক দোলাত নিক্ষেপ কৰে। অতিবেগে দোল খাই খাই তেওঁলোক অচেতন হৈ এক যোজন দূৰলৈ গমন কৰে।
Verse 5
अंतरिक्षस्थितानां च लोहभारशतं पुनः । पादयोर्बध्यते तेषां यमदूतैर्महाबलैः
আকাশত ঝুলিয়া থকা তেওঁলোকৰ পাদত যমৰ মহাবল দূতসকলে পুনৰ লোহাৰ শত ভাৰ বেঁধি দিয়ে।
Verse 6
तेन भारेण महता प्रभृशं ताडिता नराः । ध्यायंति स्वानि कर्माणि तूष्णीं तिष्ठन्ति निश्चलाः
সেই মহাভাৰে প্ৰবলভাবে তাড়িত নৰসকলে নিজৰ কৰ্মসমূহ অন্তৰ্মুখে ধ্যান কৰে; কৰ্মভাৰত বশীভূত হৈ তেওঁলোক নীৰৱ আৰু নিশ্চল হৈ থাকে।
Verse 7
ततोंऽकुशैरग्निवर्णैर्लोह दण्डैश्च दारुणैः । हन्यंते किंकरैघोरैस्समन्तात्पापकर्म्मिणः
তাৰ পাছত অগ্নিবৰ্ণ অঙ্কুশ আৰু কঠোৰ লৌহদণ্ডেৰে, চাৰিওফালে, ভয়ংকৰ কিঙ্কৰসকলে পাপকর্মীসকলক প্ৰহাৰ কৰে।
Verse 8
ततः क्षारेण दीप्तेन वह्नेरपि विशेषतः । समंततः प्रलिप्यंते तीवेण तु पुनः पुनः
তাৰ পাছত দীপ্ত ক্ষাৰেৰে—বিশেষকৈ অগ্নিৰ সহায়তাত—তেওঁলোকক চাৰিওফালে সেই তীব্ৰ পদাৰ্থেৰে পুনঃ পুনঃ লেপন কৰা হয়।
Verse 9
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सामान्यतो नरकगतिवर्णनंनाम नवमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ পঞ্চম উমাসংহিতাত ‘সামান্যতঃ নৰকগতিবৰ্ণন’ নামৰ নবম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 10
वृताकवत्प्रपच्यंते तप्तलोहकटाहकैः । विष्ठापूर्णे तथा कूपे कृमीणां निचये पुनः
তপ্ত লোহাৰ কড়াইত সিহঁত বেঙেনাৰ দৰে সিজে; পুনৰ বিষ্ঠাৰে ভৰা, কৃমিৰ গোটেৰে ভৰি থকা কূপত নিক্ষিপ্ত হয়।
Verse 11
मेदोऽसृक्पूयपूर्णायां वाप्यां क्षिप्यंति ते पुनः । भक्ष्यंते कृमिभिस्तीक्ष्णैर्लोंहतुंडैश्च वायसैः
পুনৰ তেওঁলোকক মেদ, ৰক্ত আৰু পূয়েৰে ভৰা এটা পুখুৰীত নিক্ষেপ কৰা হয়; তাত তীক্ষ্ণ কৃমি আৰু লৌহতুণ্ড কাকসকলে তেওঁলোকক ভক্ষণ কৰে।
Verse 12
श्वभिर्द्दंशैर्वृकैर्व्याघ्रैर्रौद्रैश्च विकृताननैः । पच्यंते मत्स्यवच्चापि प्रदीप्तांगारराशिषु
উগ্ৰ কুকুৰ, দংশনকাৰী হিংস্ৰ জন্তু, নেকুৰা আৰু বিকৃত মুখৰ ভয়ংকৰ বাঘে তেওঁলোকক যন্ত্ৰণা দিয়ে; আৰু জ্বলি থকা অঙ্গাৰৰ ঢেঁৰাত মাছৰ দৰে সেঁকা হয়।
Verse 13
भिन्नाः शूलैस्तु तीक्ष्णैश्च नराः पापेन कर्म्मणा । तैलयन्त्रेषु चाक्रम्य घोरैः कर्म्मभिरात्मनः
পাপকর্মৰ ফলত সেই নৰসকল তীক্ষ্ণ শূলৰে বিদ্ধ হয়; আৰু নিজৰেই ঘোৰ কৰ্মফলত তেল-যন্ত্ৰত ঠেলি দি পিষি পেলোৱা হয়।
Verse 14
तिला इव प्रपीड्यंते चक्राख्ये जनपिंडकाः । भ्रज्यंते चातपे तप्ते लोहभाण्डेष्वनेकधा
‘চক্ৰ’ নামৰ স্থানত মানুহৰ দল তিলৰ দৰে পিষি দিয়া হয়; আৰু সূৰ্যৰ দাহক তাপত ৰঙা-গৰম লোহাৰ পাত্ৰত নানা ধৰণে ভাজি দিয়া হয়।
Verse 15
तैलपूर्णकटाहेषु सुतप्तेषु पुनःपुनः । बहुधा पच्यते जिह्वा प्रपीड्योरसि पादयोः
তেলে ভৰা আৰু অতি তপ্ত কড়াইত পুনঃপুনঃ জিহ্বা নানা ধৰণে সিজোৱা হয়; আৰু পায়েৰে বুকখন কঠোৰভাৱে চেপি ধৰা হয়।
Verse 16
यातनाश्च महत्योऽत्र शरीरस्याति सर्वतः । निश्शेषनरकेष्वेवं क्रमंति क्रमशो नराः
ইয়াত দেহক চাৰিওফালৰ পৰা ভয়ংকৰ মহাযাতনাই পীড়া দিয়ে। এইদৰে মানুহে নিঃশেষ সকলো নৰকত ক্ৰমে ক্ৰমে গতি কৰে।
Verse 17
नरकेषु च सर्वेषु विचित्रा यमयातना । याम्यैश्च दीयते व्यास सर्वांगेषु सुकष्टदा
হে ব্যাস! সকলো নৰকত যমৰ বিচিত্ৰ যাতনা যমদূতসকলে দিয়ে; সেয়া দেহৰ প্ৰতিটো অংগত তীব্ৰ কষ্ট দিয়ে।
Verse 18
ज्वलदंगारमादाय मुखमापूर्य्य ताड्यते । ततः क्षारेण दीप्तेन ताम्रेण च पुनःपुनः
জ্বলি থকা অঙ্গাৰ লৈ মুখ ভৰাই প্ৰহাৰ কৰা হয়; তাৰ পাছত দীপ্ত ক্ষাৰ আৰু তপ্ত তাম্ৰেৰে পুনঃপুনঃ দগ্ধ কৰা হয়।
Verse 19
घृतेनात्यन्ततप्तेन तदा तैलेन तन्मुखम् । इतस्ततः पीडयित्वा भृशमापूर्य्य हन्यते
তেতিয়া তাৰ মুখ প্ৰথমে অতি তপ্ত ঘিউৰে আৰু পাছত তেলেৰে, ইফাল-সিফালৰ পৰা বলপূৰ্বক চেপি, বহুতকৈ ভৰাই দহাই, ঘোৰ যন্ত্ৰণা দিয়া হয়।
Verse 20
विष्ठाभिः कृमिभिश्चापि पूर्यमाणाः क्वचित्क्वचित् । परिष्वजंति चात्युग्रां प्रदीप्तां लोहशाल्मलीम्
কিছুমান ঠাইত সিহঁতক বিষ্ঠা আৰু কৃমিৰে ভৰাই দিয়া হয়; আৰু আন ঠাইত ভয়ংকৰকৈ জ্বলি থকা লোহাৰ শাল্মলী গছক বলপূৰ্বক আলিঙ্গন কৰোৱা হয়।
Verse 21
हन्यंते पृष्ठदेशे च पुनर्दीप्तैर्महाघनैः । दन्तुरेणादिकंठेन क्रकचेन बलीसया
তেওঁলোকক প্ৰজ্বলিত আৰু গধুৰ গদাৰে পিঠিত বাৰে বাৰে প্ৰহাৰ কৰা হয় আৰু কৰতৰ দ্বাৰা যন্ত্ৰণা দিয়া হয়।
Verse 22
शिरःप्रभृति पीड्यंते घोरैः कर्मभिरात्मजैः । खाद्यंते च स्वमांसानि पीयते शोणितं स्वकम्
তেওঁলোকে নিজৰ ঘোৰ কৰ্মৰ ফলত মূৰৰ পৰা ভৰিলৈকে পীড়িত হয়; তেওঁলোকে নিজৰ মঙহ খায় আৰু নিজৰ তেজ পান কৰে।
Verse 23
अन्नं पानं न दत्तं यैस्सर्वदा स्वात्मपोषकैः । इक्षुवत्ते प्रपीड्यंते जर्जरीकृत्य मुद्गरैः
যিসকলে কেৱল নিজৰ পোহপাল দিছিল আৰু অন্ন-জল দান কৰা নাছিল, তেওঁলোকক কুঁহিয়াৰৰ দৰে পেহা হয় আৰু মুদগৰেৰে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰা হয়।
Verse 24
असितालवने घोरे छिद्यन्ते खण्डशस्ततः । सूचीभिर्भिन्नसर्वाङ्गास्तप्तशूलाग्ररोपिताः
ভয়ংকৰ অসিতাল বনত তেওঁলোকক খণ্ড-বিখণ্ড কৰা হয়। তেওঁলোকৰ গোটেই শৰীৰটো বেজীৰে বিন্ধোৱা হয় আৰু তপ্ত শূলৰ ওপৰত উঠাই দিয়া হয়।
Verse 25
संचाल्यमाना बहुशः क्लिश्यंते न म्रियन्ति च । तथा च तच्छरीराणि सुखदुःखसहानि च
বাৰে বাৰে খেদি পঠোৱাৰ পিছতো তেওঁলোকে বহুত কষ্ট সহ্য কৰে কিন্তু মৃত্যু নহয়; তেওঁলোকৰ সেই শৰীৰবোৰ সুখ আৰু দুখ দুয়োটা সহ্য কৰিব পৰা ক্ষমতা থাকে।
Verse 26
देहादुत्पाट्य मांसानि भिद्यंते स्वैश्च मुद्गरैः । दंतुराकृतिभिर्र्घोरैर्यमदूतैर्बलोत्कटैः
দেহৰ পৰা মাংস ছিঙি উলিয়াই, দন্তুৰ আকৃতিৰ ভয়ংকৰ আৰু অতিবলৱান যমদূতসকলে নিজৰ মুদ্গৰেৰে তাক চূর্ণ কৰে।
Verse 27
निरुच्छ्वासे निरुछ्वासास्तिष्ठंति नरके चिरम् । उत्ताड्यंते तथोछ्वासे वालुकासदने नराः
‘নিরুচ্ছ্বাস’ নামৰ নৰকত তেওঁলোকে নিঃশ্বাসহীন হৈ দীঘল সময় থাকে। আৰু ‘উচ্ছ্বাস’ নৰকত জ্বলা বালিৰ বাসস্থানত তেওঁলোকক আঘাত কৰি কঠোৰ যন্ত্ৰণা দিয়া হয়।
Verse 28
रौरवे रोदमानाश्च पीड्यंते विविधै वधैः । महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च
‘ৰৌৰৱ’ নৰকত বিলাপ কৰা জীৱসকল নানা ধৰণৰ বধ আৰু দণ্ডে পীড়িত হয়। ‘মহাৰৌৰৱ’ৰ যাতনাত মহাবলৱানসকলেও শোকে কান্দে।
Verse 29
पत्सु वक्त्रे गुदे मुंडे नेत्रयोश्चैव मस्तके । निहन्यंते घनैस्तीक्ष्णैस्सुतप्तैर्लोह शंकुभिः
ভৰিত, মুখত, গুদত, মুণ্ডিত মস্তকত, চকুত আৰু মস্তকৰ শিখৰতেও—ভাৰী, তীক্ষ্ণ, লাল-তপ্ত লোহৰ শঙ্কুৰে তেওঁলোকক বাৰে বাৰে বিদ্ধ কৰা হয়।
Verse 30
सुतप्तावालुकायां तु प्रयोज्यंते मुहुर्मुहुः । जंतुपंके भृशं तप्ते क्षिप्ताः क्रन्दंति विस्वरम्
লাল-তপ্ত বালিত তেওঁলোকক বাৰে বাৰে শুৱাই দিয়া হয়। আৰু কৃমিভৰা অতি দহক কাদাত নিক্ষিপ্ত হৈ তেওঁলোকে ভঙা, বেসুৰ স্বৰে আর্তনাদ কৰে।
Verse 31
कुंभीपाकेषु च तथा तप्ततैलेषु वै मुने । पापिनः कूरकर्म्माणोऽसह्येषु सर्वथा पुनः
হে মুনি, নিষ্ঠুৰ কৰ্ম কৰা পাপীসকল পুনঃপুনঃ কুম্ভীপাক নৰকত আৰু তপ্ত তেলৰ কড়াহত নিক্ষিপ্ত হয়—অসহ্য যাতনা ভোগ কৰিবলৈ।
Verse 32
लालाभक्षेषु पापास्ते पात्यंते दुःखदेषु वै । नानास्थानेषु पच्यंते नरकेषु पुनःपुनः
সেই পাপীসকল ‘লালাভক্ষ’ নামৰ দুখদ নৰকত পতিত হয়; তাত আহাৰ বুলিলে লালা-মাত্ৰ। নানাস্থানত তেওঁলোকে পুনঃপুনঃ যাতনা ভোগ কৰে।
Verse 33
सूचीमुखे महाक्लेशे नरके पात्यते नरः । पापी पुण्यविहीनश्च ताड्यते यमकिंकरैः
পাপী আৰু পুণ্যবিহীন মানুহ ‘সূচীমুখ’ নামৰ মহাক্লেশকৰ নৰকত পতিত হয়; যমৰ কিঙ্কৰসকলে তাক প্ৰহাৰ কৰি দণ্ডিত কৰে।
Verse 34
लौहकुम्भे विनिःक्षिप्ताः श्वसन्तश्च शनैःशनैः । महाग्निना प्रपच्यंते स्वपापैरेव मानवाः
লোহাৰ কুম্ভত নিক্ষিপ্ত হৈ, ধীৰে ধীৰে শ্বাস ল’বলৈ ল’বলৈ মানুহ মহাঅগ্নিত সম্পূৰ্ণকৈ পকাই দিয়া হয়—কেৱল নিজৰ পাপৰ ফলতেই।
Verse 35
दृढं रज्ज्वादिभिर्बद्ध्वा प्रपीड्यंते शिलासु च । क्षिप्यंते चान्धकूपेषु दश्यंते भ्रमरैर्भृशम्
ৰজ্জু আদিৰে দৃঢ়কৈ বান্ধি শিলাৰ ওপৰত চেপি পিষি দিয়া হয়; অন্ধ কূপতো নিক্ষেপ কৰা হয়, আৰু ভ্ৰমৰদলে তেওঁলোকক ভীষণভাবে দংশন কৰে।
Verse 36
कृमिभिर्भिन्नसर्वांगाश्शतशो जर्जरीकृताः । सुतीक्ष्णक्षारकूपेषु क्षिप्यंते तदनंतरम्
কৃমিয়ে তেওঁলোকৰ সৰ্বাঙ্গ বিদীৰ্ণ কৰে আৰু শত শতভাৱে জৰ্জৰিত কৰে; তাৰ পাছত তেওঁলোকক অতি তীক্ষ্ণ ক্ষাৰে পূৰ্ণ কূপত নিক্ষেপ কৰা হয়।
Verse 37
महाज्वालेऽत्र नरके पापाः क्रन्दंति दुःखिताः । इतश्चेतश्च धावंति दह्यमानास्तदर्चिषा
এই মহাজ্বালা-নৰকত পাপীসকল দুখে পীড়িত হৈ কৰুণ ক্ৰন্দন কৰে। সেই অগ্নিশিখাত দগ্ধ হৈ ভয় আৰু বেদনাৰে ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰে।
Verse 38
पृष्ठे चानीय तुण्डाभ्यां विन्यस्त स्कंधयोजिते । तयोर्मध्येन वाकृष्य बाहुपृष्ठेन गाढतः
দুটা দাঁতেৰে তাক পিঠিত তুলি আনি, জোৰা কাঁধৰ ওপৰত দৃঢ়কৈ থৈ দিলে। তাৰপিছত দুয়োৰ মাজলৈ টানি আনি, বাহুৰ পিঠেৰে কটাকৈ চেপি ধৰি বেঁধি ৰাখিলে।
Verse 39
बद्ध्वा परस्परं सर्वे सुभृशं पापरज्जुभिः । बद्धपिंडास्तु दृश्यंते महा ज्वाले तु यातनाः
পাপৰ ৰজ্জুৰে সকলোকে পৰস্পৰে অতি মুৰুককৈ বান্ধি থোৱা হয়; তেওঁলোক বান্ধা পিণ্ডৰ দৰে দেখা যায়। মহাজ্বালাত তেওঁলোকে যাতনা ভোগ কৰে।
Verse 40
रज्जुभिर्वेष्टिताश्चैव प्रलिप्ताः कर्द्दमेन च । करीषतुषवह्नौ च पच्यंते न म्रियंति च
তেওঁলোক ৰজ্জুৰে মেৰিয়াই থোৱা হয় আৰু কাদাৰে সৰ্বাঙ্গ লেপি দিয়া হয়। গোবৰ-কাঠি আৰু তুষৰ জুইত পুৰিলেও তেওঁলোক দগ্ধ হৈ পাকে, তথাপি নুমৰে।
Verse 41
सुतीक्ष्णं चरितास्ते हि कर्कशासु शिलासु च । आस्फाल्य शतशः पापाः पच्यंते तृणवत्ततः
অতি তীক্ষ্ণ আৰু কৰ্কশ শিলাৰ ওপৰত চলা আৰু দেহক বাৰে বাৰে আঘাত কৰা দ্বাৰা শত শত পাপ তৃণৰ দৰে ‘পকি’ দগ্ধ হয়; সেই তপস্যাৰে মলিনতা শীঘ্ৰ ক্ষয় হয়।
Verse 42
शरीराभ्यंतरगतैः प्रभूतैः कृमिभिर्नराः । भक्ष्यंते तीक्ष्णवदनैरात्मदेहक्षयाद्भृशम्
দেহৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি বাস কৰা অসংখ্য কৃমিয়ে তীক্ষ্ণ মুখে মানুহক ভয়ংকৰভাৱে ভক্ষণ কৰে; ফলত নিজৰ দেহৰ তীব্ৰ ক্ষয় হয়—মল-পাশত বন্ধ পশু মুক্তিদাতা পতি ভগৱান শিৱলৈ মুখ নুঘুৰোৱা পৰ্যন্ত।
Verse 43
कृमीणां निचये क्षिप्ताः पूयमांसास्थिराशिषु । तिष्ठंत्युद्विग्नहृदयाः पर्वताभ्यां निपीडिताः
কৃমিৰ দলে নিক্ষিপ্ত হৈ, পূয়-মাংস-অস্থিৰ ৰাশিৰ মাজত তেওঁলোকে উদ্বিগ্ন হৃদয়ে থাকে; আৰু দুটা পৰ্বতৰ মাজত পিষ্ট হয়।
Verse 44
तप्तेन वज्रलेपेन शरीरमनुलिप्यते । अधोमुखोर्ध्वपादाश्च तातप्यंते स्म वह्निना
তপ্ত বজ্ৰলেপে তেওঁলোকৰ দেহ লেপা হয়; আৰু অধোমুখ কৰি, ভৰি ওপৰলৈ ৰাখি, তেওঁলোক অগ্নিৰে তপোৱা হয়।
Verse 45
वदनांतः प्रविन्यस्तां सुप्रतप्तामयोगदाम् । ते खादन्ति पराधीनास्तैस्ताड्यंते समुद्गरैः
তেওঁলোকৰ মুখ জোৰকৈ খুলি অত্যন্ত তপ্ত লোৰ লেকাম ভিতৰত সুমুৱাই দিয়া হয়। তেওঁলোকে পৰাধীন হৈ সেইটো চোবাই থাকে আৰু গধুৰ মুদগৰেৰে প্ৰহৃত হয়।
Verse 46
इत्थं व्यास कुकर्म्माणो नरकेषु पचंति हि । वर्णयामि विवर्णत्वं तेषां तत्त्वाय कर्म्मिणाम्
এইদৰে, হে ব্যাস, কুকৰ্ম কৰা লোকসকল নিশ্চয় নৰকসমূহত দহি থাকে। তত্ত্ব অনুসাৰে মই সেই কৰ্মীসকলৰ ভয়ংকৰ অৱস্থা বৰ্ণনা কৰোঁ।
Rather than a single mythic episode, the chapter advances a theological-ethical argument: naraka experiences follow karmic proportionality (karmānurūpataḥ) and function as pāpa-kṣaya (exhaustion of sin), illustrated through standardized punitive scenes administered by Yama’s attendants.
The imagery encodes a pedagogy of moral causality: fire and cutting signify ‘refinement’ and ‘disintegration’ of karmic impurity, while binding, suspension, and weights symbolize the constraining force of one’s own actions. The intended rahasya is practical—generate fear-informed discernment (viveka) and detachment (vairāgya) that turns the agent toward purification and Śaiva sādhanā.
This chapter is not centered on a particular Śiva/Umā manifestation; its focus is moral cosmology (naraka-gati) and karmic mechanics. The Śaiva orientation is implicit: the descriptions serve as a negative-theology prompt steering conduct toward purity and liberation under Śiva-tattva rather than iconographic revelation.