Durgama’s Seizure of the Vedas and the Gods’ Refuge in Yogamāyā (दुर्गमकृतवेदनाशः—योगमायाशरणगमनम्)
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক দুৰ্গাদেৱীৰ আশ্চৰ্য কাহিনী আৰু তাৰ অন্তৰ্নিহিত তত্ত্ব অধিক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। সূতে ৰুরু-পুত্ৰ অসুৰ দুৰ্গমৰ কথা কয়; ব্ৰহ্মাৰ বৰপ্ৰভাৱে সি চাৰিওটা বেদ-শ্ৰুতিক নিজৰ অধীন কৰি দেৱতাসকলৰো অজেয় হৈ জগতত উপদ্ৰৱ আৰু অশুভ নিমিত্ত বিস্তাৰ কৰে। বেদ লুপ্ত হোৱাত ক্ৰিয়া-কর্মকাণ্ড ভাঙি পৰে; তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলৰ আচাৰভ্ৰংশ, ধৰ্মবিপৰ্যয় আৰু অধৰ্মৰ প্ৰসাৰ ঘটে। যজ্ঞ-দান বন্ধ হয়, এশ বছৰ অনাবৃষ্টি নামি আহে; দুৰ্ভিক্ষ আৰু তৃষ্ণাই সকলো জীৱক কষ্ট দিয়ে; নদী, সাগৰ, কূপ, পুখুৰী শুকাই যায় আৰু উদ্ভিদজগত ক্ষয় হয়। এই মহাবিপৰ্যয় দেখি দেৱতাসকলে যোগমায়া-ৰূপিণী মহেশ্বৰীৰ শৰণ লৈ সৃষ্টিৰক্ষা আৰু ক্ৰোধ-শমন প্ৰাৰ্থনা কৰে। অধ্যায়টোৱে শৈৱ-শাক্ত সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰে—দেৱী, শিৱৰ কাৰ্যশক্তি; তেখেতৰ সংৰক্ষণেৰে বেদধাৰা, যজ্ঞফল আৰু জগতস্থিতি স্থিৰ থাকে।
Shlokas
Verse 1
मुनय ऊचुः । श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् । अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम्
মুনিসকলে ক’লে—আমি সকলোৱে দুৰ্গাদেৱীৰ চৰিত সম্পূৰ্ণকৈ শুনিবলৈ ইচ্ছুক। আৰু হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, সেই অদ্ভুত তত্ত্বও আমাক বৰ্ণনা কৰি কওক।
Verse 2
शृण्वतान्त्वन्मुखाम्भोजात्कथा नाना सुधोपमाः । न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम
আপোনাৰ মুখকমলৰ পৰা বৈ অহা নানা অমৃতসম কথা শুনিলেও, হে সূত—সৰ্বাৰ্থবিত্—আমাৰ মন তৃপ্ত নহয়।
Verse 3
सूत उवाच । दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः । ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः
সূতে ক’লে—ৰুরুৰ পুত্ৰ ‘দুৰ্গম’ নামে প্ৰসিদ্ধ এক মহাবলী আছিল। ব্ৰহ্মাৰ বৰদানে সি চাৰিওটা শ্ৰুতি—বেদ—লাভ কৰিলে।
Verse 4
देवाजेयबलं चापि संप्राप्य जगतीतले । करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे
দেৱতাসকলেও জয় কৰিব নোৱাৰা বল লাভ কৰি সি পৃথিৱীতললৈ আহি বহু উৎপাত আৰু অপশকুনসূচক ঘটনা ঘটাবলৈ ধৰিলে; আৰু স্বৰ্গতো দেৱগণ কঁপি উঠিল।
Verse 5
सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह । ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूबुस्ससुरास्तदा
যেতিয়া সকলো বেদ লুপ্ত হ’ল, তেতিয়া পবিত্ৰ ক্ৰিয়াকৰ্মো বিনষ্ট হ’ল। তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলেও দুঃআচাৰত প্ৰবৃত্ত হৈ সেই সময়ত স্বভাৱে অসুৰসম হৈ পৰিল।
Verse 6
न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि । अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी
দান নাছিল, অতিউগ্ৰ তপো নাছিল, যজ্ঞ নাছিল, হৱনো নাছিল। সেয়েহে পৃথিৱীত শতবছৰ ধৰি অনাবৃষ্টি দেখা দিলে।
Verse 7
हाहाकारो महानासीत्त्रिषु लोकेषु दुःखिताः । अभवंश्च जनास्सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम्
তিনিও লোকত মহা হাহাকাৰ উঠিল, সকলো প্ৰাণী দুঃখিত হ’ল। ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাই ভীষণ পীড়া দিলে সকলো মানুহ অবসন্ন হৈ পৰিল।
Verse 8
सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च । निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः
নদী আৰু সাগৰ, লগতে পুখুৰী, কূপ আৰু সৰোবৰ—সকলো নিৰ্জল হৈ পৰিল; গছ আৰু লতাবোৰ সম্পূৰ্ণ শুকাই গ’ল।
Verse 9
ततो दृष्ट्वा मदाद्दुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् । त्रिदशाश्शरणं याता योगमायां महेश्वरीम्
তাৰ পাছত গৰ্ব-মদৰ বাবে দীনচিত্ত প্ৰজাসকলৰ দুখ দেখি, দেৱসকলে মহেশ্বৰী যোগমায়াৰ শৰণ ল’লে।
Verse 10
देवा ऊचुः । रक्षरक्ष महामाये स्वकीयास्सकलाः प्रजाः । कोपं संहर नूनन्त्वं लोका नंक्ष्यंति वान्यथा
দেৱসকলে ক’লে—হে মহামায়া, ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা; তোমাৰ নিজস্ব সকলো প্ৰজাক ৰক্ষা কৰা। নিশ্চয়েই ক্ৰোধ সংহাৰ কৰা; নহ’লে লোকসমূহ বিনষ্ট হ’ব।
Verse 11
कथा शुंभोहतो दैत्यो निशुंभश्च महाबलः । धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः
কথাত বৰ্ণিত—দৈত্য শুম্ভ নিহত হ’ল, আৰু মহাবলী নিশুম্ভো; তদুপৰি ধূম্ৰাক্ষ, চণ্ড আৰু মুণ্ড, আৰু অতি শক্তিমান ৰক্তবীজ।
Verse 12
स मधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च । तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम्
সেই দৈত্য মধু আৰু কৈটভ, আৰু মহিষাসুৰো সেই। তেনেদৰে এইজনকো সংহাৰ কৰা—হে কৃপাসিন্ধু, হে দীনবন্ধু—শীঘ্ৰে।
Verse 13
अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे । सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना
শিশুসকলে পদে পদে ভুল কৰাই স্বাভাৱিক। এই জগতত সেয়া কোনে সহিব—মাতৃ ব্যতীত?
Verse 14
यदायदाभवद्दुःख देवानां ब्रह्मणान्तथा । तदातदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान्
যেতিয়া যেতিয়া দেৱসকল আৰু ব্ৰহ্মাসকলৰো দুখ উদ্ভৱ হৈছিল, তেতিয়া তেতিয়াই আপুনি শীঘ্ৰে অৱতীৰ্ণ হৈ জনসকলক সুখী আৰু নিশ্চিন্ত কৰিছিল।
Verse 15
इति विक्लवितन्तेषां समाकर्ण्य कृपामयी । अनन्ताक्षमयं रूपन्दर्शयामास साम्प्रतम्
তেওঁলোকৰ ব্যাকুল বাক্য শুনি কৃপাময়ী দেৱীয়ে তৎক্ষণাৎ অনন্ত নয়নে পূৰ্ণ নিজৰ ৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 16
धनुर्बाणौ तथा पद्म नानामूलफलानि च । चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा
চাৰি হাতে ধনু-বাণ, পদ্ম আৰু নানা মূল-ফল ধৰি, তেওঁৰ পদ্মমুখ প্ৰসন্ন আৰু দীপ্তিময় আছিল।
Verse 17
ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा । रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीस्समाकुला
তাৰ পিছত দুখে দগ্ধ প্ৰজাসকলক দেখি, কৰুণাৰে পূৰ্ণ নয়নে তেওঁ ব্যাকুল হৈ নৱ দিন নৱ ৰাতি কান্দিলে।
Verse 18
मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः । ताभिः प्रतर्प्पिता लोका औषध्यः सकला अपि
তেওঁৰ দৃষ্টিৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ জলধাৰা ওলাই আহিল; সেই জলে লোকসকল তৃপ্ত হ’ল আৰু সকলো ঔষধি-উদ্ভিদো পুষ্ট হ’ল।
Verse 19
अगाधतोयास्सरितो बभूवुः सागरा अपि । रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च
নদীবোৰ অগাধ পানীৰে গভীৰ হৈ উঠিল, সাগৰো স্ফীত হ’ল। পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত শাক, মূল আৰু ফল অঙ্কুৰিত হৈ বৃদ্ধি পালে।
Verse 20
विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च । गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः
তেওঁ নিজৰ হাতত থকা বস্তুৰ পৰা সুমনস্ক লোকসকলক ফল বিতৰণ কৰিলে। গাইবোৰক মনোৰম ঘাঁহ দিলে, আৰু অন্যসকলকো যোগ্যতা অনুসাৰে যথোচিত দান কৰিলে।
Verse 21
सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदैव द्विजमानुषाः । ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः
সকলো দ্বিজ আৰু অন্য মানুহ সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হৈ সদায় তৃপ্ত থাকিল। তেতিয়া সেই দেৱীয়ে ক’লে, “তোমালোকৰ বাবে আৰু কি কৰোঁ?”
Verse 22
समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः । वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम्
তেতিয়া দেৱসকল একেলগে মিলি ক’লে, “দেৱী, আপুনি জনসকলক সন্তুষ্ট কৰিছে। কৃপা কৰি দুৰ্গমে সংগ্ৰহ কৰি লৈ যোৱা বেদসমূহ আমাক দান কৰক।”
Verse 23
तथास्त्विति प्रभाष्याह यातयात निजालयम् । वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः
“তথাস্তु” বুলি কৈ তেওঁ ক’লে, “যোৱা, যোৱা, নিজৰ নিজৰ আলয়লৈ। অতি সোনকালেই মই তোমালোকক বেদ দান কৰিম।”
Verse 24
ततः प्रमुदिता देवास्स्वं स्वं धाम समाययुः । सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम्
তাৰ পিছত দেৱসকল আনন্দিত হৈ নিজৰ নিজৰ ধামলৈ উভতি গ’ল, জগদ্যোনি—ফুলা নীলপদ্ম সদৃশ নয়নযুক্তা মাতৃক গভীৰ প্ৰণাম কৰি।
Verse 25
ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके । तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम्
তেতিয়া স্বৰ্গ, পৃথিৱী আৰু অন্তৰীক্ষত মহা কোলাহল উঠিল। সেই শব্দ শুনি ৰৌৰৱে তৎক্ষণাৎ নগৰীক চাৰিওফালে ঘেৰিলে।
Verse 26
ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा । रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद्बहिर्गता
তাৰ পিছত শিৱা (পাৰ্বতী) চাৰিওফালে তেজোময় অগ্নিচক্ৰ ৰচনা কৰি ৰক্ষাকবচ স্থাপন কৰিলে; দেৱতাসকলৰ ৰক্ষাৰ্থে তেওঁ নিজেই তাৰ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 27
ततः समभवयुद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः । ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कंकटच्छिदः
তাৰ পিছত দেৱী আৰু দৈত্যৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। সেই সমৰত উভয় পক্ষই তীক্ষ্ণ বাণৰ বৰ্ষা কৰিলে—যি বর্মকো ভেদ কৰিব পাৰে।
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे तस्याः शरीराद्रम्यमूर्त्तयः । काली तारा च्छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी
এই অন্তৰত তেওঁৰ দেহৰ পৰা মনোহৰ আৰু মঙ্গলময় দিৱ্য মূৰ্তিসকল প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—কালী, তাৰা, ছিন্নমস্তা, শ্ৰীবিদ্যা (ত্ৰিপুৰসুন্দৰী) আৰু ভুৱনেশ্বৰী।
Verse 29
भैरवी बगला धूम्र श्रीमत्त्रिपुरसुदरी । मातंगी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः
ভৈৰৱী, বগলা, ধূম্ৰা, শ্ৰীমৎ ত্ৰিপুৰসুন্দৰী আৰু মাতঙ্গী—এই মহাবিদ্যাসকল দহ ৰূপে প্ৰকাশ পালে; প্ৰত্যেকেই নিজৰ নিজৰ আয়ুধ লৈ সায়ুধ আছিল।
Verse 30
असंख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः । चन्द्रलेखाधरास्सर्वास्सर्वा विद्युतत्समप्रभाः
তেতিয়া দিৱ্য-মূৰ্তিধাৰী অসংখ্য মাতৃগণ উদ্ভৱ হ’ল। সকলোৰে ললাটত চন্দ্ৰলেখা আছিল আৰু সকলো বিদ্যুৎসম প্ৰভাৰে দীপ্ত হৈছিল।
Verse 31
ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयंकरम् । रौरवीयं हतन्ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम्
তাৰ পিছত মাতৃগণৰ সৈতে ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। তেওঁলোকৰ সংহাৰত ৰৌৰবীয় দলে—শত অক্ষৌহিণী সেনা—ধ্বংস হ’ল।
Verse 32
जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया । पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा
তেতিয়া তেওঁ শূলধাৰিণী হৈ দানৱ দুৰ্গমক বধ কৰিলে। শিকড় কাটি উখলোৱা গছৰ দৰে সি পৃথিৱীৰ ওপৰত লুটি পৰিল।
Verse 33
इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनाम कम् । आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी
এইদৰে দুৰ্গমাসুৰ নামৰ দানৱক বধ কৰি ঈশ্বৰীয়ে চাৰিও বেদ উদ্ধাৰ কৰি দেৱসকলক পুনৰ দান কৰিলে।
Verse 34
देवा ऊचुः । अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् । मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीन्त्वामतोऽम्बिके
দেৱতাসকলে ক’লে—আমাৰ হিতাৰ্থে তুমি অনন্ত নয়নে গঠিত এই ৰূপ ধাৰণ কৰিছা; সেয়ে, হে অম্বিকে, মুনিসকলে এতিয়াৰ পৰা তোমাক ‘শতাক্ষী’—শতনয়না দেৱী—বুলি কীৰ্তন কৰিব।
Verse 35
आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः । शाकंभरीति विख्यातन्तत्ते नाम भविष्यति
হে দেৱী, তোমাৰ নিজ দেহৰ পৰা উৎপন্ন শাক-সব্জিৰে মৃত্যুপীড়িত লোকসমূহ পোষিত হ’ল; সেয়ে তুমি ‘শাকম্ভৰী’ নামে খ্যাত হ’বা।
Verse 36
दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे । दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यंति मानवाः
হে শিৱে, ‘দুৰ্গম’ নামৰ মহাদৈত্য তোমাৰ দ্বাৰা নিহত হোৱাৰ বাবে, মানুহে সেই কল্যাণী ভদ্ৰা ভগৱতীক ‘দুৰ্গা’ বুলি আহ্বান কৰিব।
Verse 37
योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले । नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः
হে যোগনিদ্ৰা, তোমাক নমস্কাৰ; হে মহাবলে, তোমাক নমস্কাৰ। হে জ্ঞানপ্ৰদায়িনী, তোমাক প্ৰণাম; হে বিশ্বমাতা, পুনঃপুনঃ নমো নমঃ।
Verse 38
तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः
‘তত্ত্বমসি’ আদি মহাবাক্যৰে যাঁৰ বোধ হয়, সেই পৰমেশ্বৰীক নমো নমঃ; অনন্ত কোটি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ নায়িকাক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।
Verse 39
वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् । स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्व त्प्रभावाबुधा वयम्
হে মাতা! বাক্-মন-কায়াৰ অগম্য, সূৰ্য-চন্দ্ৰ-অগ্নি-নয়না! আমি অল্পবুদ্ধি; তোমাৰ প্ৰভাৱ স্তৱ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।
Verse 40
मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीन्दयाम् । वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षी मातरं विना
আমাৰ দৰে দেৱতাক এনে দুৰৱস্থাত দেখি এনে দয়া কোনে কৰিব পাৰিলেহেঁতেন? সুৰেশানী—শতাক্ষী মাতৃক বাদ দি আন কোনেও নোৱাৰিলে।
Verse 41
त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् । एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम्
তিনিও লোক যেন নিৰন্তৰ বাধা-বিপদে আচ্ছন্ন নহয়। সেয়ে আমাৰ শত্রুবিনাশৰ বাবে তুমি যথোচিত চেষ্টা কৰিব লাগিব।
Verse 42
देव्युवाच । वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् । तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती
দেৱী ক’লে—যেনেকৈ গাইবোৰে বাছুৰক দেখি ব্যাকুল হৈ সোনকালে দৌৰি যায়, তেনেকৈ আপোনালোকক দেখি মই সতীও ব্যাকুল হৈ দৌৰি আহোঁ।
Verse 43
मम युष्मानपश्यन्त्या पश्यन्त्या बालकानिव । अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते
মই আপোনালোকক নেদেখিলে এটা ক্ষণো যুগৰ দৰে দীঘল লাগে; কিন্তু শিশুসন্তানক চোৱা মাতৃৰ দৰে আপোনালোকক দেখিলে, প্ৰাণো ত্যাগ কৰিলেও সেই ক্ষণ পূৰ্ণতাৰ দৰে লাগে।
Verse 44
कापि चिन्ता न कर्त्तव्या युष्माभिर्भ क्तिशालिभिः । भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः
ভক্তিশালী তোমালোক কোনো চিন্তা নকৰিবা; মই তোমালোকৰ সৈতে স্থিত থাকোঁতে তোমালোকৰ নিজ আপদাসমূহ সংহাৰ কৰি লয় কৰিম।
Verse 45
यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान् । संशयो नात्र कर्त्तव्यस्सत्यंसत्यं ब्रवीम्यहम्
যেনেকৈ পূৰ্বে দৈত্যসকল হতা হৈছিল, তেনেকৈ এই অসুৰসকলকো মই বধ কৰিম; ইয়াত সন্দেহ নকৰিবা—মই সত্য, সত্যই কৈছোঁ।
Verse 46
यदा शुंभो निशुंभश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः । तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी
যেতিয়া শুম্ভ আৰু নিশুম্ভ নামৰ সেই দুজন অন্য দৈত্য উদ্ভৱ হ’ব, তেতিয়া মই যশোময়ী হৈ নন্দৰ পত্নী যশোদাত প্ৰাদুৰ্ভৱ হ’ম।
Verse 47
योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले । हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम्
গৰ্ভজাত ৰূপ ধাৰণ কৰি মই গোপসকলৰ গোকুলত জন্ম ল’ম। সেই দুজন অসুৰক বধ কৰিম; তেতিয়া লোকসকলে মোক ‘নন্দৰ কন্যা’ বুলি ঘোষণা কৰিব।
Verse 48
भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः । भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः
ভ্ৰমৰদলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি মই অৰুণক বধ কৰিম; সেয়ে এই লোকত মানুহে মোক ‘ভ্ৰামৰী’ নামে কীৰ্তন কৰিব।
Verse 49
कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति
যেতিয়া মই পুনৰ ভয়ংকৰ ৰূপ ধৰি ৰাক্ষসসকলক সংহাৰ কৰিম, তেতিয়া ‘ভীমা দেৱী’ নামে মোৰ খ্যাতি হ’ব।
Verse 50
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां शताक्ष्याद्यवतारवर्णनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ পঞ্চম (গ্ৰন্থ) উমাসংহিতাত ‘শতাক্ষী আদি অৱতাৰবৰ্ণন’ নামৰ পঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 51
या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकंभरी मता । सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि
যি দেৱী ‘শতাক্ষী’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়, তেৱেই ‘শাকম্ভৰী’ বুলি মান্য; তেৱেই ‘দুৰ্গা’ নামেো প্ৰখ্যাত। এই তিন ৰূপত প্ৰকাশ পোৱা তত্ত্ব একেই, অভিন্ন।
Verse 52
न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता । दृष्ट्वाऽरुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी
পৃথিৱীত শতাক্ষীৰ সমান দয়ালু কোনো দেৱী নাই। দুখে দগ্ধ প্ৰজাসকলক দেখি সেই মহাদেৱী কান্দি উঠিল—সেইজনী মই, মহেশ্বৰী।
Frequently Asked Questions
The mythic event is Durgama’s acquisition and effective ‘removal’/capture of the four Vedas through Brahmā’s boon, producing a systemic breakdown: without śruti, ritual action collapses, dharmic conduct degrades, and nature itself enters drought and famine. The theological argument is that cosmic order is not autonomous; it is sustained by revealed knowledge (Veda) and its ritual enactment, which are ultimately protected by Devī as Yogamāyā under Śiva’s sovereignty.
The ‘loss of the Vedas’ functions as a symbol for epistemic occlusion: when authoritative knowledge is seized by adharma, kriyā becomes impossible and society loses its calibrating norms. The hundred-year drought externalizes an inner deficit—absence of yajña/discipline—showing a feedback loop where spiritual disorder manifests as ecological disorder. ‘Refuge in Yogamāyā’ encodes a Śaiva-Śākta rahasya: restoration requires alignment with the divine operative power that reopens access to right knowledge and right action.
The chapter highlights Devī as Yogamāyā Mahēśvarī—the protective, world-sustaining power approached by the devas for rescue. Rather than emphasizing a localized iconographic form, the text stresses her functional manifestation as the cosmic agency capable of reversing Veda-loss, withdrawing destructive momentum, and re-establishing dharma through Śiva-Śakti governance.