Śumbha–Niśumbha’s Mobilization After Devī’s Victories (Battle Muster and Omens)
এই অধ্যায়ত ৰজাই ঋষিক সোধে—দেৱীয়ে ধূম্ৰাক্ষ, চণ্ড-মুণ্ড আৰু ৰক্তবীজক বধ কৰাৰ সংবাদ শুনি শুম্ভে কি কৰিলে? ঋষিয়ে কয়—মহাপৰাক্ৰমী শুম্ভে নিজৰ সহায়ক আৰু অধীন অসুৰ-নায়কসকলক আহ্বান কৰি মহাযুদ্ধৰ বাবে সৰ্বসেনা একত্ৰ কৰিলে। হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু অগণিত পদাতিক সৈন্যেৰে বিশাল বাহিনী গঠিত হ’ল; ভেৰী, মৃদংগ, ডিণ্ডিম আদি যুদ্ধবাদ্যৰ গর্জন আৰু অস্ত্ৰশব্দে দিশ-বিদিশ কঁপাই তুলিলে, দেৱতাসকলো উদ্বিগ্ন হ’ল। ঘোৰ অন্ধকাৰ নামি আহিল, যেন সূৰ্য্যমণ্ডল ঢাক খাই গ’ল। গূঢ় অৰ্থত ই পৰাজিত অহংকাৰৰ উগ্ৰ বৃদ্ধি—অধৰ্ম পৰাজয়ৰ পাছত অধিক সংগঠিত হৈ বিবেক ঢাকিবলৈ চেষ্টা কৰে; পৰৱৰ্তী অধ্যায়ত দেৱীৰ প্ৰত্যুত্তৰৰ ভূমিকা প্ৰস্তুত হয়।
Shlokas
Verse 1
राजोवाच । धूम्राक्षं चण्डमुण्डं च रक्तबीजासुरन्तथा । भगवन्निहतन्देव्या श्रुत्वा शुम्भः सुरार्दनः
ৰাজাই ক’লে—হে ভগৱন! দেৱীয়ে ধূম্ৰাক্ষ, চণ্ড-মুণ্ড আৰু ৰক্তবীজ অসুৰক নিধন কৰিলে বুলি শুনি, দেৱ-পীড়ক শুম্ভে তেতিয়া কি কৰিলে?
Verse 2
किमकार्षीत्ततो ब्रह्मन्नेतन्मे ब्रूहि साम्प्रतम् । शुश्रूषवे जगद्योनेश्चरित्रं पापनाशनम्
হে ব্ৰাহ্মণ! তাৰ পিছত তেওঁ কি কৰিলে? এইটো মোক এতিয়াই কওক। মই শুনিবলৈ আগ্ৰহী; জগত্-যোনি পৰমেশ্বৰৰ পাপ-নাশক পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 3
ऋषिरुवाच । हतानेमान्दैत्यवरान्महासुरो निशम्य राजन्महनीयविक्रमः । अजिज्ञपत्स्वीयगणान्दुरासदान्रणाभिधोच्चारणज्जातसंमदान्
ঋষিয়ে ক’লে—হে ৰাজন! সেই শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যসকল নিহত হোৱা বুলি শুনি, মহাবিক্ৰমশালী মহাসুৰে নিজৰ দুঃসাধ্য গণসকলক সুধিলে; ‘ৰণ’ নামৰ উচ্চাৰণমাত্ৰতেই যিসকল উল্লসিত হৈছিল।
Verse 4
बलान्वितास्संमिलिता ममाज्ञया जयाशया कालकवंशसंभवाः । सकालकेयासुरमौर्य्यदौर्हृदास्तथा परेप्याशु प्रयाणयन्तु ते
মোৰ আজ্ঞাত সমবেত, জয়ৰ আশাৰে উদ্দীপ্ত, কালক-বংশজাত সেই বলৱানসকল—কালকেয় অসুৰ, মৌৰ্য, দৌৰ্হৃদ আৰু অন্য সকলেও—তৎক্ষণাৎ যাত্ৰা কৰক।
Verse 5
निशुंभशुंभौ दितिजान्निदेश्य तान्रथाधिरूढौ निरयां बभूवतुः । बलान्यनूखुर्बलिनोस्तयोर्धराद्विनाशवन्तः शलभा इवोत्थिताः
দিতিজ দানৱসকলক আদেশ দি নিশুম্ভ আৰু শুম্ভ ৰথত আৰূঢ় হৈ, যেন নৰকলৈ ধাৱিত হৈছে তেনেকৈ ৰণভূমিলৈ দৌৰিলে। তেওঁলোকৰ বলৱান সেনাদল ভূমিৰ পৰা ধ্বংসনিয়ত হৈ, দীপশিখালৈ উৰি উঠা শলভৰ দৰে উথলি উঠিল।
Verse 6
प्रसादयामास मृदंगमर्दलं सभेरिकाडिण्डिमझर्झरानकम् । रणस्थले संजहृषू रणप्रिया असुप्रियाः संगरतः पराययुः
ৰণক্ষেত্ৰত ভেৰী, মৃদংগ, মর্দল, নগাৰা, ডিণ্ডিম, ঝৰঝৰ আৰু আনক হর্ষেৰে ধ্বনিত হ’ল। ৰণপ্ৰিয়সকল উল্লসিত হ’ল; প্ৰাণপ্ৰিয় (মৃত্যুভীত) লোকসকল সংঘৰ্ষৰ পৰা পলাই গ’ল।
Verse 7
भटाश्च ते युद्धपटावृतास्तदा रणस्थलीं मापुरपापविग्रहाः । गृहीतशस्त्रास्त्रचया जिगीषया परस्परं विग्रहयन्त उल्बणम्
তেতিয়া সেই ভটসকল যুদ্ধবস্ত্ৰে আৱৃত, পাপে কঠোৰ দেহধাৰী হৈ, ৰণভূমিত প্ৰৱেশ কৰিলে। শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰৰ গুচ্ছ ধৰি, জয়লালসাৰে, তেওঁলোকে পৰস্পৰক ভয়ংকৰভাৱে আক্ৰমণ কৰিলে।
Verse 8
गजाधिरूढास्तुरगाधिरोहिणो रथाधिरूढाश्च तथापरेऽसुराः । अलक्षयन्तः स्वपराञ्जनान्मुदाऽसुरेशसंगे समरेऽभिरेभिरे
কিছুমান অসুৰ গজত আৰূঢ়, কিছুমান তুৰগত আৰূঢ়, আৰু কিছুমান ৰথত আৰূঢ় আছিল। কোলাহলত নিজৰ-পরৰ ভেদ নুবুজি, অসুৰেশৰ সৈতে যুক্ত সেই সমৰত তেওঁলোকে আনন্দে ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰিলে।
Verse 9
ध्वनिः शतघ्नी जनितो मुहुर्मुहुर्बभूव तेन त्रिदशाः समेजिताः । महान्धकारः समपद्यताम्बरे विलोक्यते नो रथमण्डलं रवेः
বাৰে বাৰে শতঘ্নী-উৎপন্ন ভয়ংকৰ ধ্বনি উঠিল; তাতে ত্ৰিদশ দেবগণ কঁপি উঠিল। আকাশত মহা অন্ধকাৰ বিয়পি পৰিল; ৰৱিৰ ৰথ-মণ্ডল দেখা নগ’ল।
Verse 10
पदातयो निर्व वजुर्हि कोटिशः प्रभूतमाना विजयाभिलाषिणः । रथाश्वगा वारणगा अथापरेऽसुरा निरीयुः कति कोटिशो मुदा
কোটি কোটি পদাতিক সৈন্য ওলাই আহিল—অহংকাৰত ফুলি, বিজয়ৰ আকাঙ্ক্ষাৰে। আন আন অসুৰো আনন্দে আগবাঢ়িল; কিছুমান ৰথ-অশ্বাৰূঢ়, কিছুমান মহাগজাৰূঢ়।
Verse 11
अशुक्ल शैला एव मत्तवारणा अतानिषुश्चीत्कृतिशब्दमाहवे । क्रमेलकाश्चापि गलद्गलध्वनिं वितन्वते क्षुद्रमहीधरोपमाः
ক’লা পাহাৰৰ দৰে মত্ত হাতীবোৰে ৰণত তীক্ষ্ণ চিৎকাৰ তুলিলে। আৰু সৰু পাহাৰসদৃশ উটবোৰেও চাৰিওফালে ‘গলদ্-গলদ্’ ধ্বনিৰ কোলাহল বিস্তাৰ কৰিলে।
Verse 12
हयाश्च ह्रेषन्त उदग्रभूमिजा विशालकण्ठाभरणा गतेर्विदः । पदानि दन्तावलमूर्ध्नि बिभ्रतः सुडिड्यिरे व्योमपथा यथाऽवयः
উদগ্ৰ, উচ্চ পদক্ষেপে চলা ঘোঁৰাবোৰে ডাঙৰকৈ হ্ৰেষা কৰিলে; বিস্তৃত কণ্ঠাভৰণে ভূষিত আৰু দ্ৰুত গতিৰ বিদ্যায় নিপুণ আছিল। হাতীদলৰ মস্তকৰ ওপৰত খুৰৰ চিন বহন কৰি, পখীৰ দৰে আকাশপথে ঝপট মাৰি দৌৰি গ’ল।
Verse 13
समीक्ष्य शत्रोर्बलमित्थमापतच्चकार सज्यं धनुरम्बिका तदा । ननाद घण्टां रिपुसाददायिनी जगर्ज सिंहोऽपि सटां विधूनयन्
শত্ৰুবল এইদৰে আগবাঢ়ি অহা দেখি অম্বিকাই তৎক্ষণাৎ ধনুত জ্যা আৰোপ কৰিলে। শত্ৰুপতনদায়িনী তেওঁৰ ঘণ্টা নিনাদিত হ’ল; আৰু কেশৰ ঝাঁকাই তেওঁৰ সিংহও গর্জি উঠিল।
Verse 14
ततो निशुंभस्तुहिनाचलस्थितां विलोक्य रम्याभरणायुधां शिवाम् । गिरं बभाषे रसनिर्भरां परां विलासनीभावविचक्षणो यथा
তেতিয়া নিশুম্ভে হিমাচলত অৱস্থিত, মনোৰম অলংকাৰৰে ভূষিতা আৰু দীপ্ত অস্ত্ৰধাৰিণী শিৱাদেৱীক দেখি, ৰস-ভাবপূৰ্ণ পৰিশীলিত বাক্যৰে—যেন প্ৰণয়-কৌশলত নিপুণ—তেওঁৰ সৈতে কথা ক’লে।
Verse 15
भवादृशीनां रमणीयविग्रहे दुनोति कीर्णं खलु मालतीदलम् । कथं करालाहवमातनोष्यसे महेशि तेनैव मनोज्ञवर्ष्मणा
হে মহেশী! তোমাৰ দৰে ৰমণীৰ মনোহৰ দেহত ছড়াই থকা মল্লিকা (জুঁই)ৰ দলো যেন কষ্ট দিয়ে; তেন্তে সেই একে মনোজ্ঞ ৰূপ লৈ তুমি ভয়ংকৰ যুদ্ধ কেনেকৈ কৰিবা?
Verse 16
इतीरयित्वा वचनं महासुरो बभूव मौनी तमुवाच चंडिका । वृथा किमात्थासुर मूढ संगरं कुरुष्व नागालयमन्यथा व्रज
এই কথা কৈ মহাসুৰ নীৰৱ হ’ল। তেতিয়া চণ্ডিকাই তাক ক’লে—“হে মূঢ় অসুৰ! বৃথা কিয় কথা পাতিছা? যুদ্ধলৈ সাজু হওঁ; নহ’লে নাগালয়—মৃত্যুধাম—লৈ গুচি যা।”
Verse 17
ततोतिरुष्टः समरे महारथश्चकार बाणावलिवृष्टिमद्भुताम् । घनाघनाः संववृषुर्यथोदकं रणस्थले प्रावृडिवागता तदा
তাৰ পাছত সমৰত অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হৈ সেই মহাৰথীয়ে আশ্চৰ্য তীৰবৃষ্টিৰ ধাৰা বৰষালে। ৰণক্ষেত্ৰত সেয়া ঘন মেঘৰ পৰা পানী বৰষাৰ দৰে—যেন বৰ্ষাকাল আহিল—বৰষি পৰিল।
Verse 18
शरैश्शितैश्शूलपरश्वधायुधैः सभिन्दिपालैः परिघैश्शरासनैः । भुशुण्डिकाप्रासक्षुरप्रसंज्ञकैर्महासिभिः संयुयुधे मदोद्धतैः
অহংকাৰৰ মদত উন্মত্ত হৈ সিহঁতে তীক্ষ্ণ তীৰ, শূল-পরশু আদি অস্ত্ৰ; ভিন্দিপাল, পৰিঘ আৰু ধনু; লগতে ভুশুণ্ডিকা, প্ৰাস, ক্ষুৰধাৰ শস্ত্ৰ আৰু মহাখড়্গ লৈ পৰস্পৰে যুদ্ধত লিপ্ত হ’ল।
Verse 19
विवभ्रमुस्तत्समरे महागजा विभिन्नकुंभाअसिताद्रिसन्निभाः । चलद्बलाकाधवला विकेतवो विसेतवः शुंभनिशुंभकेतवः
সেই যুদ্ধত, ক’লা পাহাৰৰ দৰে বিশাল হাতীবোৰ, যাৰ মস্তক বিদীৰ্ণ হৈছিল, থৰক-বৰক হ’বলৈ ধৰিলে। শুম্ভ আৰু নিশুম্ভৰ ধ্বজাবোৰ, যিবোৰ উৰি থকা বগলীৰ দৰে বগা আছিল, লৰচৰ কৰি সিঁচরতি হৈ পৰিল।
Verse 20
विभिन्नदेहा दितिजा झषोपमा विकन्धरा वाजिगणा भयंकराः । परासवः कालिकया कृता रणे मृगारिणा चाशिषतापरेऽसुरा
সেই ৰণত কালিকা দেৱীয়ে দিতি-পুত্ৰ অসুৰবোৰৰ প্ৰাণ হৰণ কৰিলে; কাৰোবাৰ শৰীৰ ক্ষত-বিক্ষত আছিল, কোনোবা মাছৰ দৰে আৰু কোনোবা মুণ্ডহীন আছিল। আন অসুৰবোৰে শিৱৰ (মৃগাৰি) শৰণ লৈ আশীৰ্বাদ বিচাৰিলে।
Verse 21
विसुस्रुवू रक्तवहास्तदन्तरे सरिच्च यास्तत्र विपुप्लुवे हतैः । कचा भटानां जलनीलिकोपमास्तदुत्तरीयं सितफेनसंनिभम्
তাত তেজৰ ধাৰা ববলৈ ধৰিলে আৰু সেই নদীখন নিহত যোদ্ধাসকলৰে ভৰি পৰিল। যোদ্ধাসকলৰ চুলিবোৰ পানীৰ শেলাইৰ দৰে লাগিছিল আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰীয়বোৰ বগা ফেনৰ দৰে দেখা গৈছিল।
Verse 22
तुरंगसादी तुरगाधिरोहिणं गजस्थितानभ्यपतन्गजारुहः । रथी रथेशं खलु पत्तिरङ्घ्रिगान्समप्रतिद्वन्द्विकलिर्महानभूत्
ঘোঁৰা চালকে ঘোঁৰা চালকৰ ওপৰত জঁপিয়াই পৰিল, হাতীৰ ওপৰত থকা যোদ্ধাই হাতী চালকক আক্ৰমণ কৰিলে। ৰথীয়ে ৰথীৰ সৈতে আৰু পদাতিক সৈন্যই পদাতিক সৈন্যৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে। এইদৰে সমান প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ মাজত মহান যুদ্ধ হ’ল।
Verse 23
ततो निशुंभो हृदये व्यचिन्तयत्करालकालोयमुपागतोऽधुना । भवेद्दरिद्रोऽपि महाधनो महाधनो दरिद्रो विपरीतकालतः
তেতিয়া নিশুম্ভে হৃদয়ত চিন্তা কৰিলে— “এতিয়া এই ভয়ংকৰ কাল আহি পৰিল। ভাগ্যৰ উলট ফেৰত দৰিদ্ৰও মহাধনী হ’ব পাৰে, আৰু মহাধনীও দৰিদ্ৰ হৈ পৰে।”
Verse 24
जडो भवेत्स्फीतमतिर्महामतिर्जडो नृशंसो बहुमन्तु संस्तुतः । पराजयं याति रणे महाबला जयंति संग्राममुखे च दुर्बलाः
জড়বুদ্ধিৰ লোকেও সমৃদ্ধ মতি থকা যেন দেখা দি ‘মহামতি’ বুলি প্ৰশংসিত হ’ব পাৰে; নিষ্ঠুৰ আৰু নিৰ্দয় লোকেও বহুজনৰ সন্মান পায়। কিন্তু ৰণত মহাবলী বুলি ধৰা লোক পৰাজিত হয়, আৰু দুৰ্বল বুলি ধৰা লোক যুদ্ধৰ সম্মুখত জয়ী হয়।
Verse 25
जयोऽजयो वा परमेश्वरेच्छया भवत्यनायासत एव देहिनाम् । न कालमुल्लंघ्य शशाक जीवितुं महेश्वरः पद्मजनी रमापतिः
দেহধাৰীসকলৰ জয় বা পৰাজয় পৰমেশ্বৰৰ ইচ্ছাৰে অনায়াসে ঘটে। কালক অতিক্ৰম কৰি কোনেও জীয়াই থাকিব নোৱাৰিলে—না মহেশ্বৰ, না পদ্মজ ব্ৰহ্মা, না ৰমাপতি বিষ্ণু।
Verse 26
उपेत्य संग्राममुखं पलायनं न साधुवीरा हृदयेऽनुमन्वते । परंतु युद्धे कथमेतया जयो विनाशितं मे सकलं बलं यथा
যুদ্ধৰ সম্মুখভাগত উপস্থিত হৈ সজ্জন বীৰসকলে হৃদয়ত পলায়ন মানি নলয়। তথাপি এই যুদ্ধত তাইৰ জয় কেনেকৈ হ’ল, যাৰ ফলত মোৰ সকলো বল বিনষ্ট হ’ল?
Verse 27
इयं हि नूनं सुरकर्म साधितुं समागता दैत्यबलं च बाधितुम् । पुराणमूर्तिः प्रकृतिः परा शिवा न लौकिकीयं वनिता कदापि वा
নিশ্চয়েই তেওঁ দেৱকাৰ্য সাধন কৰিবলৈ আৰু দৈত্যবল দমন কৰিবলৈ আহিছে। তেওঁ আদিম মূর্তি—স্বয়ং প্ৰকৃতি—পৰা শিৱা; তেওঁ কেতিয়াও কেৱল লৌকিক নাৰী নহয়।
Verse 28
वधोऽपि नारीविहितोऽयशस्करः प्रगीयते युद्धरसं लिलिक्षुभिः । तथाप्यकृत्वा समरं कथं मुखं प्रदर्शयामोऽसुरराजसन्निधौ
নাৰীৰ আদেশত কৰা বধো অপযশকৰ বুলি যুদ্ধৰস-আস্বাদীসকলে গায়। তথাপি যদি আমি যুদ্ধেই নকৰোঁ, তেন্তে অসুৰৰাজৰ সন্নিধিত মুখ কেনেকৈ দেখুৱাম?
Verse 29
विचारयित्वेति महारथो रथं महान्तमध्यास्य नियन्तृचोदितम् । ययौ द्रुतं यत्र महेश्वरांगना सुरांगनाप्रार्थितयौवनोद्गमा
এনেদৰে চিন্তা কৰি মহাৰথীয়ে সাৰথিৰ প্ৰেৰণা মতে মহান ৰথত আৰোহণ কৰি দ্ৰুতগতিত সেই ঠাইলৈ গ’ল, য’ত মহেশ্বৰৰ অৰ্ধাঙ্গিনী—যাঁৰ যৌৱনদীপ্তিৰ বাবে দেৱাঙ্গনাসকলে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল—বিৰাজমান আছিল।
Verse 30
अवोचदेनां स महेशि किं भवेदेभिर्हतैर्वेतनजीविभिर्भटैः । तवास्ति कांक्षा यदि योद्धुमावयोस्तदा रणः स्याद्धृतयुद्धसत्पटैः
সিয়ে ক’লে—হে মহেশী, বেতনতে জীৱন ধৰা এই ভটসকল নিহত হ’লে কি লাভ? যদি তুমি সঁচাকৈ আমাৰ দুজনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিব খোজা, তেন্তে ধৃত-যুদ্ধব্ৰতী সত্য বীৰসকলৰ মাজতেই ৰণ হওক।
Verse 31
उवाच कालीं प्रति कौशिकी तदा समीक्ष्यतामेष दुराग्रहोऽनयोः । करोति कालो विपदागमे मतिं विभिन्नवृत्तिं सदसत्प्रवर्तकः
তেতিয়া কৌশিকীয়ে কালীক ক’লে—এই দুজনৰ দুৰাগ্ৰহ ভালদৰে পৰীক্ষা কৰা হওক। বিপদ ওচৰালে কাল মনক অস্থিৰ কৰে, ভিন্ন ভিন্ন পথলৈ ঠেলি দিয়ে আৰু সৎ-অসৎ দুয়োফালে প্ৰবৃত্তি জগায়।
Verse 32
ततो निशुंभोऽभिजघान चण्डिकां शरैस्सहस्रैश्च तथैव कालिकाम् । बिभेद बाणानसुरप्रचोदितान्सहस्रखण्डं स्वशरोत्करैः शिवा
তাৰ পিছত নিশুম্ভে সহস্ৰ সহস্ৰ শৰৰে চণ্ডিকাক আৰু তেনেদৰে কালীকাকো আঘাত কৰিলে। কিন্তু শিৱাস্বৰূপিণী দেৱীয়ে নিজৰ শৰবৃষ্টিৰে অসুৰপ্ৰচোদিত সেই বাণসমূহ সহস্ৰ খণ্ডত ভাঙি পেলালে।
Verse 33
ततः समुत्थाय कृपाणमुज्ज्वलं स चर्म्म कण्ठीरवमूर्ध्न्यताडयत् । बिभेद तं चापि महासिनाम्बिका यथा कुठारेण तरुं तरुश्छिदः
তাৰ পিছত সি উঠি জ্বলন্ত কৃপাণে সিংহচৰ্মৰ ঢাল মূৰৰ ওপৰত আঘাত কৰিলে। কিন্তু অম্বিকাই মহাখড়্গে তাক তেনেদৰে চিৰি পেলালে, যেন গছ-কটা মানুহে কুঠাৰে গছ কাটি পেলায়।
Verse 34
स भिन्नखड्गो निचखान मार्गणं पराम्बिका वक्षसि सोऽपि चिच्छिदे । पुनस्त्रिशूलं हृदयेऽक्षिपत्तदप्यचूर्ण यन्मुष्टिनिपातनेन सा
তৰোৱাল ভাঙি যোৱাত সি পৰাম্বাৰ বক্ষত বাণ নিক্ষেপ কৰিলে, যিটো তেওঁ ছিন্ন কৰিলে। পুনৰ ত্ৰিশূল নিক্ষেপ কৰাত তেওঁ মুষ্টিৰ প্ৰহাৰেৰে তাক চূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 35
ततोऽट्टहासं जगदम्बिका करोद्वितत्रसुस्तेन सुरारयोऽखिलाः । जयेति शब्दं जगदुस्तदा सुरा यदाम्बिकोवाच रणे स्थिरो भव
তেতিয়া জগদম্বিকাই অট্টহাস্য কৰিলে যাৰ দ্বাৰা অসুৰবোৰ ভীত হ’ল। দেৱতাসকলে 'জয়' ধ্বনি দিলে আৰু অম্বিকাই ক’লে, "যুদ্ধত স্থিৰ হোৱা।"
Verse 36
ततोम्बिका भीमभुजंगमोपमैस्सुरद्विषां शोणितचूषणोचितैः । निशुम्भमात्मीयशिलीमुखै श्शितैर्निहत्य भूमीमनयद्विषोक्षितैः
তাৰ পিছত অম্বিকাই ভয়ংকৰ সৰ্পৰ দৰে তীক্ষ্ণ বাণেৰে, যিবোৰ শত্ৰুৰ তেজ পান কৰিবলৈ সক্ষম, নিশুম্ভক বধ কৰি তেজৰে তিতা মাটিত পেলাই দিলে।
Verse 37
निपातितेऽमानबलेऽसुरप्रभुः कनीयसि भ्रातरि रोषपूरितः । रथस्थितो बाहुभिरष्ट भिर्वृतो जगाम यत्र प्रमदा महेशितुः
সৰু ভাই নিহত হোৱাত অসুৰৰাজ ক্ৰোধিত হৈ ৰথত উঠি আঠখন বাহুৰে পৰিবেষ্টিত হৈ মহেশ্বৰৰ প্ৰিয়াৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 38
अवादयच्छंखमरिन्दमं तदा धनुस्स्वनं चापि चकार दुःसहम् । ननाद सिंहोऽपि सटां विधूनयन्बभूव नादत्रयनादितन्नभः
তেতিয়া শত্রুদমনকাৰীয়ে শঙ্খ বাজালে আৰু ধনুৰ অসহ্য টংকাৰো তুলিলে। সিংহেও কেশৰ ঝাঁকি গর্জন কৰিলে; সেই ত্ৰিবিধ নাদে আকাশ প্ৰতিধ্বনিত হ’ল।
Verse 40
दैत्यराजो महतीं ज्वलच्छिखां मुमोच शक्तिं निहता च सोल्कया । बिभेद शुंभप्रहिताञ्छराच्छिवा शिवेरितान्सोपि सहस्रधा शरान्
দৈত্যৰাজে জ্বলন্ত শিখাযুক্ত মহাশক্তি নিক্ষেপ কৰিলে, কিন্তু দেৱীৰ গদাই তাক নিহত কৰিলে। তাৰপিছত শিৱাই শুম্ভপ্ৰেৰিত বাণবোৰ ভাঙি পেলালে; আৰু শিৱপ্ৰেৰিত বাণবোৰকো সি হাজাৰ খণ্ডে চিৰি পেলালে।
Verse 41
त्रिशूलमुत्क्षिप्य जघान चण्डिका महासुरं तं स पपात मूर्च्छितः । विभिन्नपक्षो हरिणा यथा नगः प्रकंपयन् द्यां वसुधां स वारिधिम्
ত্রিশূল উঠাই চণ্ডিকাই সেই মহাসুৰক আঘাত কৰিলে; সি মূৰ্ছিত হৈ পৰি গ’ল। হৰিয়ে পাখি ভাঙি দিয়া পৰ্বত যেন পৰে, তেনেকৈ সি আকাশ, পৃথিৱী আৰু সাগৰ কঁপাই ধৰি ঢলি পৰিল।
Verse 42
ततो मृषित्वा त्रिशिखोद्भवां व्यथां विधाय बाहूनयुतं महाबलः । स कालिकां सिंहयुतां महेश्वरीं जघान चक्रैरमरक्षयंकरैः
তাৰপিছত ত্ৰিশূলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ব্যথা সহি সেই মহাবলীয়ে বহু বাহু প্ৰকাশ কৰিলে। তাৰপিছত সিংহবাহিনী মহেশ্বৰী কালিকাক অমৰসেনাকো ক্ষয় কৰিব পৰা চক্রাস্ত্ৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 43
तदस्तचक्राणि विभिद्य लीलया त्रिशूलमुद्गूर्य्य जघान सासुरम् । शिवा जगत्पावनपाणिपङ्कजादुपात्तमृत्यू परमं पदं गतौ
তেতিয়া জগত্পাৱনী শিৱাই লীলাৰে তাইৰ ওপৰত নিক্ষিপ্ত বাণ আৰু চক্ৰাদি অস্ত্ৰ ভেদ কৰি ত্ৰিশূল উঠাই সেই অসুৰক বধ কৰিলে। দেৱীৰ পাৱন কৰকমলৰ পৰা যিসকলৰ মৃত্যু লাভ হ’ল, সেই দুয়ো পৰম পদত গ’ল।
Verse 44
हते तस्मिन्महावीर्य्ये निशुंभे भीमविक्रमे । शुंभे च सकला दैत्या विविशुर्बलिसद्मनि
সেই মহাবীৰ্য আৰু ভীমবিক্ৰমী নিশুম্ভ নিহত হোৱাত, শুম্ভসহ সকলো দৈত্য বলিৰ সদ্মত প্ৰৱেশ কৰিলে (আশ্ৰয় ল’বলৈ)।
Verse 45
भक्षिता अपरे कालीसिंहाद्यैरमरद्विषः । पलायितास्तथान्ये च दशदिक्षु भयाकुलाः
দেৱদ্বেষীসকলৰ কিছুমানক কালী আৰু সিংহসদৃশ অনুচৰে ভক্ষণ কৰিলে; আন কিছুমান ভয়াকুল হৈ দহ দিশলৈ পলাই গ’ল।
Verse 46
बभूवुर्मार्गवाहिन्यस्सरितः स्वच्छपाथसः । ववुर्वाताः सुखस्पर्शा निर्मलत्वं ययौ नभः
নদীবোৰ স্বচ্ছ সোঁত লৈ নিজৰ নিজৰ পথেদি ব’বলৈ ধৰিলে; সুখস্পৰ্শ বতাহ ব’ল আৰু আকাশ সম্পূৰ্ণ নিৰ্মল হ’ল।
Verse 47
पुनर्यागः समारेभे देवैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा । सुखिनश्चाभवन्सर्वे महेन्द्राद्या दिवौकसः
তাৰপিছত দেৱসকল আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিসকলে পুনৰ যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে। মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি সকলো স্বৰ্গবাসী পুনৰ আনন্দিত হ’ল।
Verse 48
पवित्रं परमं पुण्यमुमायाश्चरितं प्रभो । दैत्यराजवधोपेतं श्रद्धया यः समभ्य सेत्
হে প্ৰভু, যিয়ে শ্ৰদ্ধাৰে উমাৰ এই পৰম পবিত্ৰ আৰু পুণ্যময় চৰিত্ৰ, দৈত্যৰাজৰ বধৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰে, তেওঁ পবিত্ৰতা লাভ কৰে।
Verse 49
स भुक्त्वेहाखिलान्भोगांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान् । परत्रोमालयं गच्छेन्महामायाप्रसादतः
সেই ব্যক্তি ইয়াত ত্ৰিদশ দেৱতাসকলৰ বাবেও দুর্লভ সকলো ভোগ উপভোগ কৰি, মহামায়াৰ প্ৰসাদে পৰলোকে উমাৰ ধামলৈ গমন কৰে।
Verse 50
ऋषिरुवाच । एवन्देवी समुत्पन्ना शुंभासुरनिबर्हिणी । प्रोक्ता सरस्वती साक्षादुमांशाविर्भवा नृप
ঋষিয়ে ক’লে—এইদৰে সেই দেৱী উৎপন্ন হ’ল, শুম্ভাসুৰ-নিবাৰিণী। হে নৃপ! তেওঁ উমাৰ অংশৰ পৰা আবিৰ্ভূত সাক্ষাৎ সৰস্বতী বুলি কোৱা হৈছে।
Frequently Asked Questions
It presents the immediate aftermath of Devī’s slaying of Dhūmrākṣa, Caṇḍa-Muṇḍa, and Raktabīja: Śumbha (with Niśumbha) responds by summoning and deploying massive asura forces, setting the stage for the next phase of the Devī–asura conflict.
The war-instruments and the spreading darkness function as symbolic diagnostics: adharma, when threatened, amplifies noise, speed, and scale, attempting to eclipse the ‘sun’ of clarity (viveka). The obscured solar chariot signifies a temporary dominance of tamas and confusion before divine reassertion of order.
The chapter foregrounds Devī (Gaurī/Umā) in her role as the victorious divine combatant—primarily through reported deeds rather than a new named form—while the narrative emphasis remains on the asuric mobilization provoked by her earlier manifestations and victories.