Mahiṣāsura’s Conquest of Svarga and the Devas’ Appeal to Śiva and Viṣṇu
এই অধ্যায়ত ঋষিয়ে দৈত্যবংশৰ বৰ্ণনা কৰে—ৰম্ভাসুৰৰ পৰা ভয়ংকৰ দানৱ মহিষাসুৰ জন্মে। সি দেৱতাসকলক যুদ্ধত পৰাজিত কৰি স্বৰ্গৰ ৰাজত্ব কাঢ়ি লৈ ইন্দ্ৰাসনত বহি বিশ্বশাসন উলটাই দিয়ে। ইন্দ্ৰসহ বহু দেৱগণ পদচ্যুত হৈ মৰ্ত্যলোকত ঘূৰি ফুৰে আৰু কয় যে অসুৰে এতিয়া তেওঁলোকৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্তব্যসমূহো নিজৰ অধীনত চলাইছে। ধৰ্ম পুনঃস্থাপনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্ৰহ্মাৰ শৰণ লয়; ব্ৰহ্মাই তেওঁলোকক শংকৰ (শিৱ) আৰু কেশৱ (বিষ্ণু)ৰ সন্নিধিলৈ লৈ যায়। প্ৰণাম কৰি দেৱসকলে পৰাজয় নিবেদন কৰে আৰু ৰক্ষা তথা মহিষাসুৰ-বধৰ তৎক্ষণাৎ উপায় প্ৰাৰ্থনা কৰে। আবেদন শুনি দামোদৰ আৰু সতীশ্বৰ ধৰ্মসম্মত তীব্ৰ ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হয়—অধৰ্মৰ প্ৰতি সঠিক উত্তৰ শৰণাগতি আৰু পৰম দিৱ্য ইচ্ছাৰ সৈতে পুনঃসমন্বয় বুলি অধ্যায়টোৱে সূচায়।
Shlokas
Verse 1
ऋषिरुवाच । आसीद्रंभासुरो नाम दैत्यवंशशिरोमणिः । तस्माज्जातो महातेजा महिषो नाम दानवः
ঋষিয়ে ক’লে— দৈত্যবংশৰ শিৰোমণি ৰম্ভাসুৰ নামৰ অসুৰ আছিল। তাৰ পৰা মহাতেজস্বী মহিষ নামৰ দানৱ জন্মিল।
Verse 2
स संग्रामे सुरान्सर्वान्निर्जित्य दनुजाधिपः । चकार राज्यं स्वर्लोके महेन्द्रासनसंस्थितः
ৰণত সকলো দেৱতাক জয় কৰি দানৱাধিপতিয়ে স্বৰ্গলোকত ইন্দ্ৰাসনত অধিষ্ঠিত হৈ নিজৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে।
Verse 3
पराजितास्ततो देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः । ब्रह्मापि तान्समादाय ययौ यत्र वृषाकपी
তাৰ পিছত পৰাজিত দেৱসকলে ব্ৰহ্মাৰ শৰণ ল’লে। ব্ৰহ্মাও তেওঁলোকক একেলগে লৈ য’ত বৃষ আৰু কপি আছিল তাত গ’ল।
Verse 4
तत्र गत्वा सुरास्सर्वे नत्वा शंकरकेशवौ । स्ववृत्तं कथायामासुर्यथावदनुपूर्वशः
সেই ঠাইলৈ গৈ সকলো দেৱে শংকৰ আৰু কেশৱক প্ৰণাম কৰিলে আৰু যি ঘটিছিল তাক যথাযথভাৱে ক্ৰমে ক্ৰমে বিস্তাৰে ক’লে।
Verse 5
भगवन्तौ वयं सर्वे महिषेण दुरात्मना । उज्जासिताश्च स्वर्लोकान्निर्जित्य समरांगणे
হে ভগৱন্তদ্বয়! দুষ্টাত্মা মহিষে ৰণক্ষেত্ৰত জয় কৰি আমাক সকলোকে স্বৰ্গলোকৰ পৰা উৎখাত কৰি বলপূৰ্বক অধিকাৰ ল’লে।
Verse 6
भ्रमामो मर्त्यलोकेऽस्मिन्न लभेमहि शं क्वचित् । कां कां न दुर्दशां नीता देवा इन्द्रपुरोगमाः
আমি এই মর্ত্যলোকত ঘূৰি ফুৰিছোঁ, ক’তো শান্তি নাপাওঁ। ইন্দ্ৰৰ আগভাগত থকা দেৱসকলক কিমান কিমান দুৰ্দশালৈ নিয়া হৈছে!
Verse 7
सूर्याचन्द्रमसौ पाशी कुबेरो यम एव च । इन्द्राग्निवातगन्धर्वा विद्याधरसुचारणाः
সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ, পাশধাৰী বৰুণ, কুবেৰ আৰু যম; ইন্দ্ৰ, অগ্নি, বায়ু, গন্ধৰ্ব, বিদ্যাধৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ চাৰণসকল—(সকলেই তাত অন্তৰ্ভুক্ত)।
Verse 8
एतेषामपरेषां च विधेयं कर्म सोसुरः । स्वयं करोति पापात्मा दैत्यपक्ष भयंकर
ইহঁত আৰু আনসকলৰ বাবে যি যি কৰণীয় কৰ্ম আছে, সেই পাপাত্মা অসুৰ—দৈত্যপক্ষৰ বাবে ভয়ংকৰ—সেয়া নিজেই সম্পাদন কৰে।
Verse 9
तस्माच्छरणमापन्नान्देवान्नस्त्रातुमर्हथः । वधोपायं च तस्याशु चिन्तयेथां युवां प्रभू
সেয়ে শৰণাগত আমি দেৱসকলক আপোনালোক দুয়ো প্ৰভুৱে ৰক্ষা কৰা উচিত। আৰু হে প্ৰভুসকল, তাৰ বধৰ উপায়ো শীঘ্ৰে চিন্তা কৰক।
Verse 10
इति देववचः श्रुत्वा दामोदरसतीश्वरौ । चक्रतुः परमं कोपं रोषाघूर्णितलोचनौ
দেৱতাৰ বাক্য শুনি দামোদৰ আৰু সতীশ্বৰ (শিৱ) পৰম ক্ৰোধে আৱিষ্ট হ’ল; ৰোষত তেওঁলোকৰ চকু ঘূৰি উঠিল।
Verse 11
ततोतिकोपपूर्णस्य विष्णोश्शंभोश्च वक्त्रतः । तथान्येषां च देवानां शरीरान्निर्गतं महः
তাৰ পাছত তীব্ৰ ক্ৰোধে পূৰ্ণ বিষ্ণু আৰু শম্ভুৰ মুখৰ পৰা মহাতেজ নিৰ্গত হ’ল; তেনেদৰে অন্য দেৱসকলৰ দেহৰ পৰাও সেই জ্বলা দীপ্তি ওলাই আহিল।
Verse 12
अतीव महसः पुंजं ज्वलन्तं दशदिक्षु च । अपश्यंस्त्रिदशास्सर्वे दुर्गा ध्यानपरायणाः
সকলো দেৱতাই দশ দিশালৈ বিস্তৃত অতি দীপ্তিমান, জ্বলন্ত তেজঃপুঞ্জ দেখিলে; তেওঁলোক সকলেই দুৰ্গাদেৱীৰ ধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন আছিল।
Verse 13
सर्वदेवशरीरोत्थं तेजस्तदतिभीषणम् । संघीभूयाभवन्नारी साक्षान्महिषमर्दिनी
সকলো দেৱতাৰ দেহৰ পৰা উদ্ভূত সেই অতিভয়ংকৰ তেজ একেলগে মিলি এক পুঞ্জ হ’ল আৰু সাক്ഷাৎ মহিষমৰ্দিনী ৰূপে নাৰী হৈ প্ৰকাশ পালে।
Verse 14
शंभुतेजस उत्पन्नं मुखमस्याः सुभास्वरम् । याम्येन बाला अभवन्वैष्णवेन च बाहवः
তেওঁৰ শুভ দীপ্তিময় মুখ শম্ভুৰ তেজৰ পৰা উৎপন্ন হ’ল; যাম্য শক্তিয়ে তেওঁৰ যৌৱন-ৰূপ গঢ়িলে, আৰু বৈষ্ণৱ শক্তিয়ে তেওঁৰ বাহুসমূহ প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 15
चन्द्रमस्तेजसा तस्याः स्तनयुग्मं व्यजायत । मध्यमे न्द्रेण जंघोरू वारुणेन बभूवतुः
চন্দ্ৰৰ তেজৰ পৰা তেওঁৰ স্তনযুগল জন্মিল; ইন্দ্ৰশক্তিয়ে তেওঁৰ মধ্যভাগ গঢ়িলে, আৰু বৰুণশক্তিয়ে তেওঁৰ জঙ্ঘা আৰু ঊৰু প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 16
भूतेजसा नितंबोभूद्ब्राह्मेण चरणद्वयम् । आर्केण चरणांगुल्यः करांगुल्यश्च वासवात्
ভূত-তেজে নিতম্ব গঠিত হ’ল; ব্ৰাহ্ম শক্তিয়ে দুটা পদ উদ্ভৱ হ’ল; সূৰ্যশক্তিয়ে পাদৰ আঙুলি ৰচিত হ’ল; আৰু বাসৱ (ইন্দ্ৰ) শক্তিয়ে হাতৰ আঙুলি প্ৰকাশ পালে।
Verse 17
कुबेरतेजसा नासा रदनाश्च प्रजापतेः । पावकीयेन नयनत्रयं सान्ध्येन भ्रूद्वयम्
কুবেৰদেৱৰ তেজে তেওঁৰ নাসিকা গঠিত হ’ল, প্ৰজাপতিয়ে দন্তসমূহ দিলে। অগ্নিতত্ত্বে ত্ৰিনয়ন লাভ কৰিলে, আৰু সন্ধ্যাৰ কান্তিয়ে ভ্ৰূযুগল প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 18
आनिलेन श्रवोद्वन्द्वं तथान्येषां स्वरोकसाम् । तेजसां संभवः पद्मालया सा परमेश्वरी
বায়ুৰ দ্বাৰা কৰ্ণযুগল গঠিত হ’ল, আৰু তেনেদৰে অন্য ইন্দ্ৰিয়সমূহো নিজ নিজ কৰ্মসহ প্ৰকাশ পালে। তেজস্তত্ত্বৰ পৰা পদ্মালয়স্থিতা সেই দিৱ্য শক্তি উদ্ভৱ হ’ল—সেয়াই পৰমেশ্বৰী।
Verse 19
ततो निखिलदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् । तामालोक्य सुरास्सर्वे परं हर्षं प्रपेदिरे
তাৰপিছত সকলো দেৱতাৰ তেজৰাশি-সমুদ্ভৱা সেই দেবীক দেখি সকলো সুৰগণে পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 20
निरायुधां च तां दृष्ट्वा ब्रह्माद्यास्त्रिदिवेश्वराः । सायुधान्तां शिवां कर्तुं मनः सन्दधिरे सुराः
শিৱাস্বৰূপিণী দেৱী নিৰায়ুধা বুলি দেখি ব্ৰহ্মা আদি ত্ৰিলোকেশ্বৰ দেৱসকলে মনতে স্থিৰ কৰিলে—তাঁক অস্ত্ৰধাৰিণী কৰি তুলিব।
Verse 21
ततः शूलं महेशानो महेशान्यै समर्पयत । चक्रं च कृष्णो भगवाञ्च्छंखं पाशं च पाशभृत
তাৰ পিছত মহেশান (ভগৱান শিৱ) মহেশানী (পাৰ্বতী)ক ত্ৰিশূল অৰ্পণ কৰিলে। আৰু ভগৱান কৃষ্ণে চক্ৰ দিলে; পাশধাৰীয়ে শঙ্খ আৰু পাশো প্ৰদান কৰিলে।
Verse 22
शक्तिं हुताशनोऽयच्छन्मारुतश्चापमेव च । बाणपूर्णेषुधी चैव वज्रघण्टे शचीपतिः
অগ্নিয়ে শক্তি (ভাল) দিলে, আৰু বায়ুৱে ধনু দিলে। শচীপতি ইন্দ্ৰই বাণেৰে ভৰা তূণীৰৰ সৈতে বজ্ৰ আৰু ঘণ্টাও অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 23
यमो ददौ कालदण्डमक्षमालां प्रजापतिः । ब्रह्मा कमण्डलुं प्रादाद्रोमरश्मीन्दिवाकरः
যমে কালদণ্ড দিলে, প্ৰজাপতিয়ে অক্ষমালা প্ৰদান কৰিলে। ব্ৰহ্মাই কমণ্ডলু দিলে, আৰু দিবাকৰ (সূৰ্য) ৰোমসদৃশ দীপ্ত ৰশ্মি দান কৰিলে।
Verse 24
कालः खड्गन्ददौ तस्यै फलकं च समुज्वलम् । क्षीराब्धी रुचिरं हारमजरे च तथाम्बरे
কালে তাইক তৰোৱাল আৰু অতি দীপ্ত ঢাল দিলে। আৰু ক্ষীৰসাগৰে মনোৰম হাৰ আৰু অজৰ (অক্ষয়) বস্ত্ৰো অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 25
चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथैव च । अर्द्धचन्द्रं च केयूरान्नूपुरौ च मनोहरो
সেয়া দৰ্শনমাত্ৰে মনোহৰ—চূড়ামণি, কুণ্ডল আৰু কটক ধৰি; অৰ্ধচন্দ্ৰ বহন কৰি, কেয়ূৰ আৰু মনোৰম নূপুৰে অলংকৃত।
Verse 26
ग्रैवेयकमंगुलीषु समस्तास्वंगुलीयकम् । विश्वकर्मा च परशुं ददौ तस्यै मनोहरम्
তাইৰ সকলো আঙুলিৰ বাবে আঙুঠি আৰু এটা মনোহৰ গ্ৰৈৱেয়ক হাৰ গঢ়া হ’ল; লগতে বিশ্বকৰ্মাইও তাইক এটা সুন্দৰ পৰশু (কুঠাৰ) দান কৰিলে।
Verse 27
अस्त्राण्यनेकानि तथाभेद्यं चैव तनुच्छदम् । सुरम्यसरसां मालां पङ्कजं चाम्बुधिर्ददौ
সমুদ্ৰই বহু ধৰণৰ দিৱ্য অস্ত্ৰ, অভেদ্য কবচ, অতি মনোহৰ সৰস পদ্মৰ মালা, আৰু এটা পদ্মফুলো দান কৰিলে।
Verse 28
ददौ सिंहं च हिमवान्रत्नानि विविधानि च । सुरया पूरितं पात्रं कुबेरोऽस्यै समर्पयत्
হিমৱানে এটা সিংহ আৰু নানা ধৰণৰ ৰত্ন দান কৰিলে; আৰু কুবেৰাই তাইক সুৰাৰে পূৰ্ণ এটা পাত্ৰ সমৰ্পণ কৰিলে।
Verse 29
शेषश्च भोगिनां नेता विचित्रर चनाञ्चितम् । ददौ तस्यै नागहारं नानास्त्रमणिगुंफितम्
ভোগীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ নেতা শেষ, বিচিত্ৰ কাৰুকাৰ্যৰে শোভিত আৰু নানাবিধ অস্ত্ৰসদৃশ মণিৰে গাঁথা নাগহাৰ দেৱীক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 30
एतैश्चान्यैस्सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा । सत्कृतोच्चैर्ननादासौ साट्टहासं पुनःपुनः
এইসকল আৰু অন্য দেৱসকলৰ দ্বাৰা দিব্য ভূষণ আৰু আয়ুধে সন্মানিতা দেৱীয়ে পুনঃপুনঃ উচ্চস্বৰে অট্টহাসসহ গর্জন কৰিলে।
Verse 31
तस्या भीषणनादेन पूरिता च नभःस्थली । प्रतिशब्दो महानासीच्चुक्षुभे भुवनत्रयम्
তাইৰ ভয়ংকৰ নাদে আকাশমণ্ডল ভৰি উঠিল। মহা প্ৰতিধ্বনি উঠিল, আৰু ত্ৰিভুবন কঁপি উঠিল।
Verse 32
चेलुः समुद्राश्चत्वारो वसुधा च चचाल ह । जयशब्दस्ततो देवैरकारि महिषार्दितैः
তেতিয়া চাৰিওটা সাগৰ উথলি উঠিল আৰু বসুধা কঁপি উঠিল। মহিষাসুৰে পীড়িত দেৱসকলে “জয়” বুলি মহা ধ্বনি তুলিলে।
Verse 33
ततोऽम्बिकां परां शक्तिं महालक्ष्मीस्वरूपिणीम् । तुष्टुवुस्ते सुरास्सर्वे भक्तिगद्गदया गिरा
তেতিয়া সকলো দেৱতাই ভক্তিত গদগদ কণ্ঠে অম্বিকা—পৰাশক্তি—মহালক্ষ্মীস্বৰূপিণীক স্তৱ কৰিলে।
Verse 34
लोकं संक्षुब्धमालोक्य देवतापरिपन्थिनः । सन्नद्धसैनिकास्ते च समुत्तस्थुरुदायुधाः
লোক জগতখন সংক্ষুব্ধ হোৱা দেখি দেৱতাৰ শত্রুসকলে সন্নদ্ধ সৈন্যদলসহ অস্ত্ৰ তুলি তৎক্ষণাৎ উঠি দাঁড়াল।
Verse 35
महिषोऽपि च तं शब्दमभ्यधावद्रुषान्वितः । स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां रुचा
ক্ৰোধে ভৰা মহিষাসুৰো সেই শব্দৰ দিশে দৌৰিলে। তেতিয়া সি ত্ৰিলোকব্যাপী জ্যোতিৰে দীপ্ত দেৱীক দেখিলে।
Verse 36
एतस्मिन्नन्तरे तत्र महिषासुरपालिताः । समाजग्मुर्महावीराः कोटिशो धृतहेतयः
এই সময়তে তাত মহিষাসুৰে পোষা আৰু আদেশাধীন মহাবীৰসকল, অস্ত্ৰ ধৰি, কোটি কোটি সংখ্যাৰে আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 37
चिक्षुरश्चामरोदग्रौ करालोद्धतबाष्कलाः । ताम्रोग्रास्योग्रवीर्याश्च बिडालोऽन्धक एव च
তেওঁলোকৰ মাজত চিক্ষুৰ, লগতে আমৰ আৰু উদগ্ৰ; কৰাল, উদ্ধত আৰু বাষ্কল; তাম্ৰ, উগ্ৰাস্য আৰু উগ্ৰবীৰ্য; আৰু বিডাল আৰু অন্ধকো আছিল।
Verse 38
दुर्धरो दुर्मुखश्चैव त्रिनेत्रश्च महाहनुः । एते चान्ये च बहवः शूरा युद्धविशा रदाः
দুৰ্ধৰ, দুৰ্মুখ, ত্ৰিনেত্ৰ আৰু মহাহনু—এওঁলোক আৰু আন বহু শূৰ বীৰ যুদ্ধবিদ্যাত পাৰদৰ্শী আৰু অভিজ্ঞ আছিল।
Verse 39
युयुधुः समरे देव्या सह शस्त्रास्त्रपारगाः । इत्थं कालो व्यतीयाय युध्यतोर्भीषणस्तयोः
দেৱীৰ সৈতে সমৰত অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী যোদ্ধাসকলে যুদ্ধ কৰিলে। সেই দুয়োৰে ভয়ংকৰ যুদ্ধ চলি থাকোঁতে কাল অতিবাহিত হ’ল।
Verse 40
अरिवर्गकरक्षिप्ता नानाशस्त्रास्त्रराशयः । महामायाप्रभावेण विफला अभवन् क्षणात्
শত্ৰুবৰ্গৰ হাতৰ পৰা নিক্ষিপ্ত নানাবিধ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ ৰাশি মহামায়াৰ প্ৰভাৱত ক্ষণতে নিষ্ফল হ’ল।
Verse 41
ततो जघान सा देवी चिक्षुरप्रमुखानरीन् । सगणान्गदया बाणैः शूलशक्तिपरश्वधैः
তাৰ পিছত সেই দেবীয়ে চিক্ষুৰপ্ৰমুখ শত্রু বীৰসকলক তেওঁলোকৰ গণসহ গদা, বাণ, শূল, শক্তি আৰু পৰশু দ্বাৰা নিধন কৰিলে।
Verse 42
एवं स्वीयेषु सैन्येषु हतेषु महिषासुरः । देवीनिःश्वाससंभूतान्भावयामास तान्गणान्
এইদৰে নিজৰ সৈন্যবাহিনী নিহত হোৱাত মহিষাসুৰে দেবীৰ নিশ্বাসৰ পৰা উৎপন্ন সেই গণসমূহক উৎসাহিত কৰি প্ৰেৰণা দিলে।
Verse 43
अताडयत्सरैः काश्चित्काश्चिच्छृङ्गद्वयेन च । लांगूलेन च तुण्डेन भिनत्ति स्म मुहुर्मुहुः
সিয়ে কিছুমানক বাণেৰে আঘাত কৰিলে, কিছুমানক নিজৰ যুগল শিঙেৰে; আৰু বাৰে বাৰে লেঙুৰ আৰু থুঁতনি (মুখ) দিয়ে তেওঁলোকক চূর্ণ কৰি থাকিল।
Verse 44
इत्थं देवीगणा न्हत्वाभ्यधावत्सोऽसुराधिपः । सिंहं मारयितुन्देव्यास्ततोऽसौ कुपिताऽभवत्
এইদৰে দেৱীৰ গণসমূহক বধ কৰি সেই অসুৰাধিপতি বেগেৰে আগবাঢ়িল। দেৱীৰ সিংহক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ সি তেতিয়া ক্ৰোধে উন্মত্ত হ’ল।
Verse 45
कोपात्सोपि महावीर्यः खुरकुट्टितभूतलः । शृङ्गाभ्यां शैलमुत्पाट्य चिक्षेप प्रणनाद च
ক্ৰোধত সেই মহাবীৰ্যবান খুৰেৰে ভূতল চেঁচি-ফালি পেলালে। আৰু দুটা শিঙেৰে এটা পৰ্বত উপাৰি দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰি ভয়ংকৰ গর্জন কৰিলে।
Verse 46
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां महिषासुरवधोपाख्याने महालक्ष्म्यवतारवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ পঞ্চম ভাগ উমাসংহিতাত, মহিষাসুৰবধ উপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘মহালক্ষ্মী অৱতাৰ-বৰ্ণন’ নামৰ ছেচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 47
शृंगभिन्नाः पयोवाहाः खण्डं खण्डमयासिषुः । लांगूलेनाहतश्चाब्धिर्विष्वगुद्वेलमस्पदत्
শিঙেৰে ফাটি যোৱা গাখীৰৰ সোঁত খণ্ড খণ্ড হৈ ছিন্নভিন্ন হ’ল। আৰু লেজৰ আঘাতে সাগৰো চাৰিওফালে উথলি উঠি, নিজৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি ওপৰলৈ উঠিল।
Verse 48
एवं क्रुद्धं समालोक्य महिषासुरमम्बिका । विदधे तद्वधोपायं देवानामभयंकरी
মহিষাসুৰক এইদৰে ক্ৰোধে দগ্ধ হোৱা দেখি, দেৱসকলক অভয় দানকাৰিণী অম্বিকাই তাৰ বধৰ উপায় স্থিৰ কৰিলে।
Verse 49
ततः पाशं समुत्थाय क्षिप्त्वा तस्योपरी श्वरी । बबन्ध महिषं सोऽपि रूपन्तत्याज माहिषम्
তাৰপিছত দেৱী ঈশ্বৰী উঠি পাশ উঠাই তাৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে; মহিষ-দানৱক বান্ধিলে, আৰু সেও নিজৰ মহিষৰূপ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 50
ततः सिंहो बभूवाशु मायावी तच्छिरोम्बिका । यावद्भिनत्ति तावत्स खङ्गपाणिर्बभूव ह
তাৰ পাছত সেই মায়াবী ক্ষণতে সিংহ হৈ উঠিল, আৰু অম্বিকাই তাৰ মূৰত আঘাত কৰিলে। কিন্তু তেওঁ যিমানেই ভাঙে, সিমানেই সি খড়্গধাৰী হৈ পুনৰ পুনৰ প্ৰকাশ পায়।
Verse 51
सचर्म्मासिकरं तं च देवी बाणैरताडयत् । ततो गजवपुर्भूत्वा सिंहं चिच्छेद शुण्डया
দেৱীয়ে সেই চর্মাৱৃত উগ্ৰ সিংহক বাণে আঘাত কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ গজৰূপ ধৰি নিজৰ শুঁড়েৰে সিংহক ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 52
ततोऽस्य च करं देवी चकर्त स्वमहासिना । अधारि च पुना रूपं स्वकीयं तेन रक्षसा
তেতিয়া দেৱীয়ে নিজৰ মহাখড়্গেৰে তাৰ হাত কাটি পেলালে; আৰু সেই ৰাক্ষসে তৎক্ষণাৎ নিজৰ আদিৰূপ পুনৰ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 53
तदैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् । ततः क्रुद्धा महामाया चण्डिका मानविक्रमा
সেই মুহূৰ্ততে তেওঁ চল-অচলসহ ত্ৰিলোক কঁপাই তুলিলে। তাৰপিছত মানৱবীৰ্য অতিক্ৰম কৰা মহামায়া চণ্ডিকা ক্ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 54
पपौ पुनःपुनः पानं जहासोद्भ्रान्तलोचना । जगर्ज चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदो द्धतः
সেই বাৰে বাৰে মাদক পান কৰিলে; বিভ্ৰমত তাৰ চকু ঘূৰিবলৈ ধৰিলে আৰু সি ডাঙৰকৈ হাঁহি উঠিল। সেই অসুৰো বল আৰু বীৰ্যৰ মদত ফুলি গর্জন কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 55
तस्या उपरि चिक्षेप शैलानुत्पाट्य सोऽसुरः । सा च बाणावलीघातैश्चूर्णयामास सत्वरम्
সেই অসুৰে পৰ্বত উপৰি পেলাই তাইৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে। কিন্তু দেৱীয়ে তীক্ষ্ণ বাণবৃষ্টিৰ আঘাতে সিহঁতক তৎক্ষণাৎ চূৰ্ণ কৰি দিলে।
Verse 56
वारुणीमद्रसं जातमुखरागाऽऽकुलेन्द्रिया । प्रोवाच परमेशानी मेघगंभीरया गिरा
ৱাৰুণী নামৰ মাদক ৰস পান কৰি তেওঁৰ মুখ ৰক্তিম হ’ল আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ আলোড়িত হ’ল। তেতিয়া পৰমেশানীয়ে মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে কথা ক’লে।
Verse 57
देव्युवाच । रे मूढ रे हतप्रज्ञ व्यर्थ किं कुरुषे हठम् । न मदग्रेऽसुराः केपि स्थास्नवो जगतीत्रये
দেৱী ক’লে— হে মূঢ়, হে নষ্টবুদ্ধি! তই কিয় ব্যৰ্থ হঠ কৰিছ? মোৰ সন্মুখত ত্ৰিলোকত কোনো অসুৰেই থিয় হ’ব নোৱাৰে।
Verse 58
ऋषि रुवाच । एकमाभाष्य कूर्दित्वा देवी सर्वकलामयी । पदाक्रम्यासुरं कण्ठे शूलेनोग्रेण साऽभिनत्
ঋষিয়ে ক’লে— এটা বাক্য কৈ জাঁপ মাৰি, সৰ্বকলাময়ী দেৱীয়ে অসুৰক পাদতলে চেপি ধৰি, উগ্ৰ ত্ৰিশূলৰে তাৰ কণ্ঠ বিদ্ধ কৰি আঘাত কৰিলে।
Verse 59
ततस्तच्चरणाक्रान्तस्स स्वकीयमुखात्ततः । अर्द्धनिष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः
তাৰ পিছত দেৱীৰ চৰণে চেপি ধৰা পৰাত সি নিজৰেই মুখৰ ভিতৰলৈ পুনৰ ঠেলি দিয়া হ’ল। সি অর্ধেক ওলাই থকা অৱস্থাতেই ৰ’ল, দেৱীৰ শক্তিয়ে আৱৃত আৰু নিবৃত।
Verse 60
अर्द्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महाधमः । महासिना शिरो भित्त्वा न्यपाति धरणीतले
সেই মহাধম অর্ধেক ওলাই থাকিও যুদ্ধ কৰি আছিল; তেতিয়া মহাখড়্গে তাৰ মূৰ ফালি দিয়া হ’ল, আৰু সি ধৰণীতলত পৰি গ’ল।
Verse 61
हाहाशब्दं समुच्चार्य्यावाङ्मुखास्तद्गणास्ततः । पलायन्त रणाद्भीतास्त्राहित्राहीति वादिनः
‘হাহা’ বুলি চিঞৰি তেওঁলোক মুখ তললৈ কৰি; যুদ্ধভয়ত ৰণক্ষেত্ৰৰ পৰা পলাই গ’ল আৰু বাৰে বাৰে ‘ত্রাহি ত্রাহি’—‘ৰক্ষা কৰা’ বুলি ক’লে।
Verse 62
तुष्टुवुश्च तदा देवीमिन्द्राद्याः सकलाः सुराः । गन्धर्वा गीतमुच्चेरुर्ननृतुर्नर्तकीजनाः
তেতিয়া ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাই দেৱীক স্তৱ কৰিলে। গন্ধৰ্বসকলে আনন্দগীত উচ্চাৰণ কৰিলে আৰু অপ্সৰাসকলে দিব্য নৃত্য কৰিলে।
Verse 63
एवन्ते कथितो राजन्महालक्ष्म्याः समुद्भवः । सरस्वत्यास्तथोत्पत्तिं शृणु सुस्थेन चेतसा
হে ৰাজন, এইদৰে তোমাক মহালক্ষ্মীৰ উদ্ভৱ কোৱা হ’ল। এতিয়া স্থিৰ আৰু সংযত চিত্তে সৰস্বতীৰ জন্মবৃত্তান্তো শুনা।
Frequently Asked Questions
It presents Mahiṣāsura’s rise and conquest: after defeating the devas and occupying Indra’s seat in Svarga, the devas seek Brahmā’s help and collectively petition Śiva and Viṣṇu for protection and a means to slay (vadha-upāya) the asura.
Śaraṇāgati is portrayed as a metaphysical re-alignment: when delegated cosmic powers fail, the devas return to the supreme source. The narrative teaches that order is restored by re-anchoring authority in Śiva (with Viṣṇu as cooperative power), not merely by political or martial force.
The chapter foregrounds Śiva as Śaṃkara and Satīśvara (the Lord associated with Satī/Śakti) and Viṣṇu as Keśava/Dāmodara; Gaurī/Umā is not yet the narrative focus in the sampled verses, but the Śiva–Śakti frame is signaled through the epithet Satīśvara.