पितृसर्ग-श्राद्धमाहात्म्य-प्रश्नः (Pitṛ-sarga and the Greatness of Śrāddha: The Inquiry)

Verse 1

व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य श्राद्धदेवः सूर्यान्वयमनुत्तमम् । पर्य्यपृच्छन्मुनिश्रेष्ठश्शौनकस्सूतमादरात्

ব্যাসে ক’লে—এইদৰে সূৰ্যবংশৰ অনুত্তম বংশপৰম্পৰা শুনি, মুনিশ্ৰেষ্ঠ শৌনক—যি শ্রাদ্ধদেৱ নামেও পৰিচিত—শ্ৰদ্ধাৰে সূতক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 2

शौनक उवाच । सूतसूत चिरंजीव व्यासशिष्य नमोस्तु ते । श्राविता परमा दिव्या कथा परमपावनी

শৌনকে ক’লে—হে সূতপুত্ৰ সূত, চিৰঞ্জীৱী, ব্যাসশিষ্য, তোমাক নমস্কাৰ। তুমি আমাক পৰম দিব্য আৰু পৰম পাৱন কথা শ্ৰৱণ কৰাইছা।

Verse 3

त्वया प्रोक्तः श्राद्धदेवस्सूर्य्यः सद्वंशवर्द्धनः । संशयस्तत्र मे जातस्तं ब्रवीमि त्वदग्रतः

আপুনি কৈছে যে শ্রাদ্ধদেৱ সূৰ্য সদ্বংশ বৃদ্ধি কৰে। কিন্তু এই বিষয়ে মোৰ মনত সংশয় উঠিছে; সেই সংশয়েই আপোনাৰ আগত ক’ম।

Verse 4

कुतो वै श्राद्धदेवत्वमादित्यस्य विवस्वतः । श्रोतुमिच्छामि तत्प्रीत्या छिंधि मे संशयं त्विमम्

বিবস্বান আদিত্যই কেনেকৈ শ্রাদ্ধদেৱত্ব লাভ কৰিলে? মই ভক্তিভাৱে সেয়া শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; দয়া কৰি মোৰ এই সংশয় ছেদন কৰক।

Verse 5

श्राद्धस्यापि च माहात्म्यं तत्फलं च वद प्रभो । प्रीताश्च पितरो येन श्रेयसा योजयंति तम्

হে প্ৰভু! শ্ৰাদ্ধৰ মাহাত্ম্য আৰু তাৰ ফল কওক, যাৰ দ্বাৰা তৃপ্ত পিতৃসকল প্ৰসন্ন হৈ সেই ব্যক্তিক পৰম শ্ৰেয়ৰ সৈতে যুক্ত কৰে।

Verse 6

एतच्च श्रोतुमिच्छामि पितॄणां सर्गमुत्तमम् । कथय त्वं विशेषेण कृपां कुरु महामते

মই এইটো শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—পিতৃসকলৰ উত্তম উৎপত্তিৰ বৃত্তান্ত। হে মহামতে! কৃপা কৰি বিশেষভাৱে বিস্তাৰে কওক।

Verse 7

सूत उवाच । वच्मि तत्तेऽखिलं प्रीत्या पितृसर्गं तु शौनक । मार्कण्डेयेन कथितं भीष्माय परिपृच्छते

সূতে ক’লে—হে শৌনক! স্নেহসহ মই তোমাক পিতৃসৰ্গৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা ক’ম; ভীষ্মে সুধিলে মাৰ্কণ্ডেয়ই যিদৰে কৈছিল তেনেদৰে।

Verse 8

गीतं सनत्कुमारेण मार्कण्डेय धीमते । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि सर्वकामफलपदम्

এই (উপদেশ/স্তৱ) সনৎকুমাৰে ধীমন্ত মাৰ্কণ্ডেয়ৰ বাবে গাইছিল। সেইটোৱেই মই এতিয়া তোমাক ক’ম—ই ধাৰ্মিক সকলো কামনাৰ ফল দান কৰে আৰু শিৱপথত মঙ্গলসিদ্ধিলৈ নি যায়।

Verse 9

युधिष्ठिरेण संपृष्टो भीष्मो धर्मभृतां वरः । शरशय्यास्थितः प्रोचे तच्छृणुष्व वदामि ते

যুধিষ্ঠিৰে সোধাত ধৰ্মধাৰকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ভীষ্ম শৰশয্যাত শুই ক’লে—“সেয়ে শুনা; মই তোমাক ক’ম।”

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच । पुष्टिकामेन पुंसां वै कथं पुष्टिरवाप्यते । एतच्छ्रोतुं समिच्छामि किं कुर्वाणो न सीदति

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—“কল্যাণ আৰু বৃদ্ধি কামনা কৰা পুৰুষে সত্য পুষ্টি কেনেকৈ লাভ কৰে? এইটো শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—কি কৰিলে মানুহ দুখত নপৰে?”

Verse 11

सूत उवाच । युधिष्ठिरेण संपृष्टं प्रश्नं श्रुत्वा स धर्मवित् । भीष्मः प्रोवाच सुप्रीत्या सर्वेषां शृण्वतां वचः

সূতে ক’লে—যুধিষ্ঠিৰে সোধা প্ৰশ্ন শুনি ধৰ্মবিদ ভীষ্মে মহাপ্ৰীতিৰে, শুনি থকা সকলোৰে উদ্দেশে বচন ক’লে।

Verse 12

भीष्म उवाच । ये कुर्वंति नराश्श्राद्धान्यपि प्रीत्या युधिष्ठिर । श्राद्धैः प्रीणाति तत्सर्वं पितॄणां हि प्रसादतः

ভীষ্মে ক’লে—হে যুধিষ্ঠিৰ, যিসকলে শ্ৰদ্ধা আৰু প্ৰীতিৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেই শ্ৰাদ্ধৰ দ্বাৰা সকলো সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হয়—নিশ্চয় পিতৃসকলৰ প্ৰসাদ আৰু সন্তোষৰ ফলত।

Verse 13

श्राद्धानि चैव कुर्वन्ति फलकामास्सदा नरा । अभिसंधाय पितरं पितुश्च पितरं तथा

ফলকামনাৰে মানুহে সদায় শ্রাদ্ধকর্ম কৰে, আৰু তাত নিজৰ পিতৃক আৰু পিতৃৰ পিতৃক (পিতামহক) বিশেষভাৱে উদ্দেশ্য কৰে।

Verse 14

पितुः पितामहश्चैव त्रिषु पिंडेषु नित्यदा । पितरो धर्मकामस्य प्रजाकामस्य च प्रजाम्

পিতা আৰু পিতামহ নিত্য তিন পিণ্ডত বিদ্যমান থাকে। পিতৃগণে ধৰ্মসিদ্ধি আৰু কামনা-পূৰণ কৰে; আৰু যি সন্তানকামনা কৰে তাক সন্তান প্ৰদান কৰে।

Verse 15

पुष्टिकामस्य पुष्टिं च प्रयच्छन्ति युधिष्ठिर

হে যুধিষ্ঠিৰ, পিতৃগণে পুষ্টি কামনাকাৰীক পুষ্টি আৰু সমৃদ্ধি প্ৰদান কৰে।

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । वर्तंते पितरः स्वर्गे केषांचिन्नरके पुनः । प्राणिनां नियतं चापि कर्मजं फलमुच्यते

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—কিছুমান পিতৃ স্বৰ্গত থাকে, আৰু কিছুমান পুনৰ নৰকত। লগতে প্ৰাণীৰ বাবে কৰ্মজনিত ফল নিশ্চিত আৰু নিয়ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 17

तानि श्राद्धानि दत्तानि कथं गच्छन्ति वै पितॄन् । कथं शक्तास्तमाहर्त्तुं नरकस्था फलं पुनः

দিয়া শ্ৰাদ্ধ-দানসমূহ সঁচাকৈ পিতৃলোকলৈ কেনেকৈ পৌঁছে? আৰু পিতৃসকল যদি নৰকস্থ হয়, তেন্তে তেওঁলোকে সেই ফল পুনৰ কেনেকৈ লাভ কৰি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে?

Verse 18

देवा अपि पितॄन्स्वर्गे यजंत इति मे श्रुतम् । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण ब्रवीहि मे

মই শুনিছোঁ যে স্বৰ্গত দেৱতাসকলেও পিতৃসকলক যজন-পূজা কৰে। এই কথা মই শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 19

भीष्म उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि यथा श्रुतमरिन्दम । पित्रा मम पुरा गीतं लोकान्तरगतेन वै

ভীষ্মে ক’লে—হে অৰিন্দম! মই যিদৰে শুনিছোঁ ঠিক তেনেদৰেই ইয়াত তোমাক কীৰ্তন কৰি ক’ম; মোৰ পিতাই পৰলোকগমন কৰি পূৰ্বে মোক যি গীতৰূপে কৈছিল।

Verse 20

श्राद्धकाले मम पितुर्मया पिंडस्समुद्यतः । मत्पिता मम हस्तेन भित्त्वा भूमिमयाचत

মোৰ পিতাৰ শ্ৰাদ্ধকালত মই পিণ্ড উঠালোঁ; তেতিয়া মোৰ পিতা ভূমি ভেদ কৰি ওলাই আহি মোৰ হাতৰ পৰাই তাক যাচনা কৰিলে।

Verse 21

नैष कल्पविधिर्दृष्ट इति निश्चित्य चाप्यहम् । कुशेष्वेव ततः पिंडं दत्तवानविचारयन्

মই নিশ্চিত হ’লোঁ—“ইয়া কল্পবিধিত দেখা পদ্ধতি নহয়”; সেয়ে অধিক চিন্তা নকৰাকৈ পিণ্ডটো সোজাকৈ কুশাঘাঁহৰ ওপৰত অৰ্পণ কৰিলোঁ।

Verse 22

ततः पिता मे संतुष्टो वाचा मधुरया तदा । उवाच भारतश्रेष्ठ प्रीयमाणो मयानघ

তেতিয়া মোৰ পিতা সন্তুষ্ট হৈ মধুৰ বচনে ক’লে—হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ, হে অনঘ! মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ তেওঁ মোক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 23

त्वया दायादवानस्मि धर्मज्ञेन विपश्चिता । तारितोहं तु जिज्ञासा कृता मे पुरुषोत्तम

হে ধৰ্মজ্ঞ আৰু বিদ্বান! তোমাৰ দ্বাৰাই মই ধৰ্ম-পুণ্যৰ দায়াদ হ’লোঁ। তোমাৰ কৃপাতে মই উদ্ধাৰ পাইলোঁ; মোৰ জিজ্ঞাসা পূৰ্ণ হ’ল, হে পুৰুষোত্তম।

Verse 24

प्रमाणं यद्धि कुरुते धर्माचारेण पार्थिवः । प्रजास्तदनु वर्तंते प्रमाणाचरितं सदा

ৰাজাই ধৰ্মাচৰণে যি আচৰণ-প্ৰমাণ স্থাপন কৰে, প্ৰজাই সদায় সেই উদাহৰণেই চলে; কিয়নো প্ৰমাণস্বৰূপ আদৰ্শাচৰণ সদা অনুকৰণীয়।

Verse 25

शृणु त्वं भारतश्रेष्ठ वेदधर्मांश्च शाश्वतान् । प्रमाणं वेदधर्मस्य पुत्र निर्वर्त्तितं त्वया

হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ! বেদধৰ্মৰ এই শাশ্বত বিধানসমূহ শুনা। হে পুত্ৰ, বেদাচাৰৰ প্ৰমাণ আৰু আদৰ্শ তুমি নিজেই স্থাপন কৰিছা।

Verse 26

तस्मात्तवाहं सुप्रीतः प्रीत्या वरमनुत्तमम् । ददामि त्वं प्रतीक्षस्व त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

সেয়েহে মই তোমাৰ ওপৰত অতিশয় প্ৰসন্ন; প্ৰীতিবশে মই তোমাক অনুত্তম বৰ দিছোঁ। অপেক্ষা কৰা আৰু গ্ৰহণ কৰা—এই বৰ ত্ৰিলোকত দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 27

न ते प्रभविता मृत्युर्यावज्जीवितुमिच्छसि । त्वत्तोभ्यनुज्ञां संप्राप्य मृत्युः प्रभविता पुनः

যিমান দিন তুমি জীয়াই থাকিবলৈ ইচ্ছা কৰা, তিমান দিন মৃত্যু তোমাৰ ওপৰত ক্ষমতাবান নহ’ব। তোমাৰ অনুমতি লাভ কৰাৰ পাছতহে মৃত্যু পুনৰ প্ৰভাৱশালী হ’ব।

Verse 28

किं वा ते प्रार्थितं भूयो ददामि वरमुत्तमम् । तद् ब्रूहि भरतश्रेष्ठ यत्ते मनसि वर्तते

নচেৎ তোমাৰ আৰু কি ইচ্ছা? মই তোমাক উত্তম বৰ দিম। হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ মনত যি আছে সেয়া কোৱা।

Verse 29

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु अभिवाद्य कृताञ्जलिः । अवोचं कृतकृत्योऽहं प्रसन्ने त्वयि मानद । प्रश्नं पृच्छामि वै कंचिद्वाच्यस्स भवता स्वयम्

তেওঁ এইদৰে ক’লে, মই কৃতাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম কৰি ক’লোঁ—“হে মানদ, আপুনি প্ৰসন্ন হোৱাত মই কৃতাৰ্থ। এতিয়া মই এটা প্ৰশ্ন সুধোঁ; ক’বলগীয়া কথা আপুনি নিজেই কওক।”

Verse 30

स मामुवाच तद् ब्रूहि यदीच्छसि ददामि ते । इत्युक्तेथ मया तत्र पृष्टः प्रोवाच तन्नृपः

তেওঁ মোক ক’লে—“তেন্তে কোৱা; যদি ইচ্ছা কৰোঁ, মই তোমাক দিম।” এইদৰে কোৱাৰ পাছত মই তাতেই সুধিলোঁ; তেতিয়া সেই ৰজাই উত্তৰ দিলে।

Verse 31

शंतनुरुवाच । शृणु तात प्रवक्ष्यामि प्रश्नं तेऽहं यथार्थतः । पितृकल्पं च निखिलं मार्कण्डेयेन मे श्रुतम्

শন্তনুৱে ক’লে—“বৎস, শুনা; মই মোৰ প্ৰশ্নটো তোমাক যথাৰ্থকৈ ক’ম। মাৰ্কণ্ডেয়ৰ পৰা মই পিতৃকল্পৰ সম্পূৰ্ণ বিধান সকলোটা শুনিছোঁ।”

Verse 32

यत्त्वं पृच्छसि मां तात तदेवाहं महामुनिम् । मार्कण्डेयमपृच्छं हि स मां प्रोवाच धर्मवित्

হে তাত, তুমি যি কথা মোক সুধিছা, সেই কথাই মইও মহামুনি মাৰ্কণ্ডেয়ক সুধিছিলোঁ; ধৰ্মজ্ঞ তেওঁ মোক সেয়া যথাৰ্থকৈ ক’লে।

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्मया दृष्टं कदाचित्पश्यता दिवम् । विमानं महादायांतमन्तरेण गिरेस्तदा

মাৰ্কণ্ডেয়ে ক’লে—হে ৰাজন, শুনা; এবাৰ মই আকাশলৈ চাই থাকোঁতে যি দেখিছিলোঁ। তেতিয়া পৰ্বতৰ মাজৰ অন্তৰালেদি এটা মহা বিমান আহি আছিল।

Verse 34

तस्मिन्विमाने पर्यक्षं ज्वलितांगारवर्चसम् । महातेजः प्रज्वलंतं निर्विशेषं मनोहरम्

সেই দিব্য বিমানত মই এক আশ্চৰ্য সান্নিধ্য দেখিলোঁ—জ্বলি উঠা অঙ্গাৰৰ দৰে দীপ্তিমান, মহাতেজে প্ৰজ্বলিত, নিৰ্বিশেষ নিৰাকার, তথাপি পৰম মনোহৰ।

Verse 35

अपश्यं चैव तत्राहं शयानं दीप्ततेजसम् । अंगुष्ठमात्रं पुरुषमग्नावग्निमिवाहितम्

সেই ঠাইতে মই দীপ্ততেজস্বী এজনক শয়নস্থ দেখিলোঁ—অঙ্গুষ্ঠমাত্র পুৰুষ, যেন অগ্নিৰ ভিতৰত অগ্নিয়েই স্থাপিত।

Verse 36

सोऽहं तस्मै नमः कृत्वा प्रणम्य शिरसा प्रभुम् । अपृच्छं चैव तमहं विद्यामस्त्वां कथं विभो

তেতিয়া মই সেই প্ৰভুক নমস্কাৰ কৰি, শিৰ নত কৰি প্ৰণাম জনাই সুধিলোঁ—“হে বিভো, এই সত্য বিদ্যা কেনেকৈ লাভ হয়?”

Verse 37

मामुवाच धर्मात्मा तेन तद्विद्यते तपः । येन त्वं बुध्यसे मां हि मुने वै ब्रह्मणस्सुतम्

সেই ধৰ্মাত্মাই মোক ক’লে—তাৰ দ্বাৰাই তপস্যাৰ তত্ত্ব জনা যায়; যাৰ দ্বাৰা, হে মুনি, তুমি মোক নিশ্চয়েই ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি বুজিবা।

Verse 38

सनत्कुमारमिति मां विद्धि किं करवाणि ते । ये त्वन्ये ब्रह्मणः पुत्राः कनीयांसस्तु ते मम

মোক সনৎকুমাৰ বুলি জানিবা। তোমাৰ বাবে মই কি কৰিম? আৰু ব্ৰহ্মাৰ আন পুত্ৰসকল, যিসকল বয়সে কনিষ্ঠ, সিহঁত মোৰ কনিষ্ঠ।

Verse 39

भ्रातरस्सप्त दुर्धर्षा येषां वंशाः प्रतिष्ठिताः । वयं तु यतिधर्माणस्संयम्यात्मानमात्मनि

সাতজন ভ্ৰাতা আছে, অদম্য; যিসকলৰ বংশ দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। কিন্তু আমি যতি-ধৰ্ম পালন কৰোঁ—আত্মাক সংযম কৰি আত্মাতেই লীন কৰোঁ।

Verse 40

यथोत्पन्नस्तथैवाहं कुमार इति विश्रुतः । तस्मात्सनत्कुमारं मे नामैतत्कथितं मुने

যেনেকৈ মই জন্মিলোঁ, তেনেকৈয়ে ‘কুমাৰ’ বুলি প্ৰসিদ্ধ হ’লোঁ—চিৰযৌৱন। সেয়ে, হে মুনি, মোৰ নাম ‘সনৎকুমাৰ’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 41

यद्भक्त्या ते तपश्चीर्णं मम दर्शनकांक्षया । एष दृष्टोऽस्मि भद्रं ते कं कामं करवाणि ते

মোৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তুমি ভক্তিসহ তপস্যা কৰিছা; সেয়ে মই এতিয়া তোমাৰ সন্মুখত প্ৰকাশিত। তোমাৰ মঙ্গল হওক—তোমাৰ কোন কামনা মই পূৰণ কৰিম?

Verse 42

इत्युक्तवन्तं तं चाहं प्रावोचं त्वं शृणु प्रभो । पितॄणामादिसर्गं च कथयस्व यथातथम्

তেওঁ এইদৰে কোৱাৰ পাছত মই তেওঁক ক’লোঁ—“হে প্ৰভু, শুনক। পিতৃসকলৰ আদিসৃষ্টি যিদৰে হৈছিল, সেইদৰে যথাতথ্য কৈ বৰ্ণনা কৰক।”

Verse 43

इत्युक्तस्स तु मां प्राह शृणु सर्वं यथातथम् । वच्मि ते तत्त्वतस्तात पितृसर्गं शुभावहम्

মই এইদৰে কোৱাত তেওঁ মোক ক’লে—“সকলো কথা যথাতথ্য শুনা। প্ৰিয়, পিতৃসকলৰ মঙ্গলদায়ক সৃষ্টিবৃত্তান্ত মই তোমাক তত্ত্বতঃ সত্যকৈ ক’ম।”

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । देवान्पुरासृजद्ब्रह्मा मां यक्षध्वं स चाह तान् । तमुत्सृज्य तमात्मानमयजंस्ते फलार्थिनः

সনৎকুমাৰ ক’লে—প্ৰাচীন কালত ব্ৰহ্মাই দেৱসকলক সৃষ্টি কৰি ক’লে, “মোৰ যজন কৰা।” কিন্তু ফললাভৰ আকাঙ্ক্ষাত তেওঁলোকে তেওঁক ত্যাগ কৰি, অহংকাৰকেই দেৱতা কৰি নিজৰ স্বয়ংকেই পূজা কৰিলে।

Verse 45

ते शप्ता ब्रह्मणा मूढा नष्टसंज्ञा भविष्यथ । तस्मात्किंचिदजानंतो नष्टसंज्ञाः पितामहम्

ব্ৰহ্মাই তেওঁলোকক শাপ দিলে—“তোমালোক মোহগ্ৰস্ত হৈ সম্যক বোধ হেৰুৱাবা। সেয়ে অলপ জানিলেও তোমালোকৰ বিবেক নষ্ট হ’ব আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)কো চিনিব নোৱাৰিবা।”

Verse 46

प्रोचुस्तं प्रणतास्सर्वे कुरुष्वानुग्रहं हि नः । इत्युक्तस्तानुवाचेदं प्रायश्चित्तार्थमेव हि

তেতিয়া সকলোৱে প্ৰণাম কৰি তেওঁক ক’লে—“আমালৈ নিশ্চয় অনুগ্ৰহ কৰক।” এইদৰে কোৱা হ’লে তেওঁ প্ৰায়শ্চিত্তৰ উদ্দেশ্যতেই এই উপদেশ তেওঁলোকক ক’লে।

Verse 47

पुत्रान्स्वान्परिपृच्छध्वं ततो ज्ञानमवाप्स्यथ । इत्युक्ता नष्टसंज्ञास्ते पुत्रान्पप्रच्छुरोजसा

“নিজ নিজ পুত্ৰক ভালদৰে সুধা; তেতিয়াহে জ্ঞান লাভ হ’ব।” এইদৰে কোৱা হ’লে, সংযম হেৰোৱা তেওঁলোকে জোৰেৰে পুত্ৰসকলক সুধিলে।

Verse 48

प्रायश्चित्तार्थमेवाधिलब्धसंज्ञा दिवौकसः । गम्यतां पुत्रका एवं पुत्रैरुक्ताश्च तेऽनघ

“এই দিৱ্যবাসীসকল প্ৰায়শ্চিত্তৰ কাৰণেই বিশেষভাৱে নিযুক্ত; সেয়ে, হে পুত্ৰসকল, তেনেকৈয়ে কৰা—আগবাঢ়া।” এইদৰে, হে নিষ্পাপ, পুত্ৰসকলে তেওঁলোকক ক’লে।

Verse 49

अभिशप्तास्तु ते देवाः पुत्रकामेन वेधसम् । पप्रच्छुरुक्ताः पुत्रैस्ते गतास्ते पुत्रका इति

শাপগ্ৰস্ত সেই দেৱসকল, পুত্ৰকামনাৰে যুক্ত স্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ সুধিলে; পুত্ৰসকলৰ কথামতে তেওঁলোকে ক’লে—“সেই পুত্ৰসকল ক’লৈ গ’ল?”

Verse 50

ततस्तानब्रवीद्देवो देवान्ब्रह्मा ससंशयान् । शृणुध्वं निर्जरास्सर्वे यूयं न ब्रह्मवादिनः

তাৰ পাছত দেৱ ব্ৰহ্মাই সন্দেহে ভৰা সেই দেৱসকলক ক’লে—“হে অমৰসকল, তোমালোক সকলোৱে শুনা; তোমালোকৰ বাক্য ব্ৰহ্মতত্ত্বৰ সৈতে সঙ্গত নহয়।”

Verse 51

तस्माद्यदुक्तं युष्माकं पुत्रैस्तैर्ज्ञानिसत्तमैः । मंतव्यं संशयं त्यक्त्वा तथा न च तदन्यथा

সেয়ে জ্ঞানীসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ সেই পুত্ৰসকলে তোমালোকক যি কৈছে, সন্দেহ ত্যাগ কৰি দৃঢ়ভাৱে গ্ৰহণ কৰা; ই তেনেকুৱাই, অন্যথা নহয়।

Verse 52

देवाश्च पितरश्चैव यजध्वं त्रिदिवौकसः । परस्परं महाप्रीत्या सर्वकामफलप्रदा

হে ত্ৰিদিববাসীসকল! দেৱ আৰু পিতৃ—উভয়কে যজন কৰা। পৰস্পৰ মহাপ্ৰীতিৰে তেওঁলোকে সকলো ধৰ্মসন্মত কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । ततस्ते छिन्नसंदेहाः प्रीतिमंतः परस्परम् । बभूवुर्मुनिशार्दूल ब्रह्मवाक्यात्सुखप्रदाः

সনৎকুমাৰ ক’লে—হে মুনিশাৰ্দূল! তেতিয়া তেওঁলোকৰ সন্দেহ ছিন্ন হ’ল; পৰস্পৰৰ প্ৰীতিত পৰিপূৰ্ণ হৈ ব্ৰহ্মাৰ বচনে তেওঁলোকে সুখ আৰু সন্তোষ লাভ কৰিলে।

Verse 54

ततो देवा हि प्रोचुस्तान्यदुक्ताः पुत्रका वयम् । तस्माद्भवंतः पितरो भविष्यथ न संशयः

তাৰ পিছত দেৱতাসকলে তেওঁলোকক ক’লে—“আমি তোমালোকৰ পুত্ৰ; সেয়ে তোমালোক নিশ্চয় আমাৰ পিতৃ হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 55

पितृश्राद्धे क्रियां कश्चित्करिष्यति न संशयः । श्राद्धैराप्यायितस्सोमो लोकानाप्याययिष्यति

পিতৃশ্ৰাদ্ধত কোনোবাই নিশ্চয় বিধিপূৰ্বক ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেই শ্ৰাদ্ধাৰ্পণে তৃপ্ত সোমদেৱে পাছত লোকসমূহকো তৃপ্তি আৰু পুষ্টি দিব।

Verse 56

समुद्रं पर्वतवनं जंगमाजंगमैर्वृतम् । श्राद्धानि पुष्टिकामैश्च ये करिष्यंति मानवाः

সমুদ্ৰেৰে ঘেৰাও কৰা, পৰ্বত-অৰণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ, চলমান-অচল সত্তাৰে ভৰা এই জগতত যিসকল মানুহ পুষ্টি আৰু সমৃদ্ধি কামনাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেওঁলোকে ধৰ্মবলে অভীষ্ট বৃদ্ধি আৰু কল্যাণ লাভ কৰে।

Verse 57

तेभ्यः पुष्टिप्रदाश्चैव पितरः प्रीणितास्सदा । श्राद्धे ये च प्रदास्यंति त्रीन्पिंडान्नामगोत्रतः

সেই অৰ্পণৰ দ্বাৰা পিতৃগণ সদায় তৃপ্ত হয় আৰু প্ৰতিদানস্বৰূপে পুষ্টি আৰু কল্যাণ দান কৰে। সেয়ে শ্রাদ্ধত নাম-গোত্ৰ উচ্চাৰি বিধিপূৰ্বক তিনিটা পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 58

सर्वत्र वर्तमानास्ते पितरः प्रपितामहाः । भावयिष्यंति सततं श्राद्धदानेन तर्पिताः

সেই পিতৃগণ—পিতা আৰু পূৰ্বপিতামহ—সৰ্বত্ৰ বিদ্যমান; শ্রাদ্ধ-দানে তৃপ্ত হৈ তেওঁলোকে বংশক সদায় আশ্ৰয়, পুষ্টি আৰু আশীৰ্বাদ দিয়ে।

Verse 59

इति तद्वचनं सत्यं भवत्वथ दिवौकसः । पुत्राश्च पितरश्चैव वयं सर्वे परस्परम्

হে দিবৌকসসকল! তেনেকৈ হওক—সেই বাক্য সত্য হওক। আমি সকলোৱে পৰস্পৰে জড়িত—কেতিয়াবা পুত্ৰ, কেতিয়াবা পিতা।

Verse 60

एवं ते पितरो देवा धर्मतः पुत्रतां गताः । अन्योन्यं पितरो वै ते प्रथिताः क्षितिमण्डले

এইদৰে দেবতুল্য সেই পিতৃগণ ধৰ্মবিধান অনুসাৰে পুত্ৰত্ব লাভ কৰিলে; আৰু পৰস্পৰ অনুক্ৰমে পৃথিৱীমণ্ডলত তেওঁলোক একে অন্যৰ পিতা ৰূপে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।