Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)
এই অধ্যায়ত সূতে প্ৰাচীন ৰাজবংশাৱলী আৰু সন্তান-প্ৰাপ্তিৰ সমস্যাক ধৰ্ম আৰু বিশ্ব-ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্বপূর্ণ বিষয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰে। প্ৰথমে বৈৱস্বত মনুৰ নৱ পুত্ৰ—ইক্ষ্বাকু আদি—ক্ষাত্ৰধৰ্ম আৰু বংশধাৰাৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ কৰা হয়। তাৰ পিছত মনুৰ পুত্ৰকামেষ্টি যজ্ঞৰ প্ৰসঙ্গ আহে; যজ্ঞকাৰণ আৰু দেৱতাৰ ভাগ-বণ্টনৰ দ্বাৰা সন্তানৰ উদ্ভৱ নিৰ্ধাৰিত হয় বুলি দেখুওৱা হয়। সেই যজ্ঞ-প্ৰেক্ষাপটতেই মিত্ৰ-বৰুণৰ অংশ-সম্পৰ্কৰ পৰা দিৱ্যলক্ষণযুক্ত ইড়াৰ জন্ম হয়। বংশ স্থাপন আৰু উত্তৰাধিকাৰ নিশ্চিত কৰিবলৈ মনুৰ ৰাজধৰ্মীয় আশা আৰু মিত্ৰ-বৰুণৰ ওচৰলৈ উভতি যাবলৈ ইড়াৰ প্ৰবণতা—ইয়াত ধৰ্ম-নিৰ্বাচনৰ টানাপোড়েন প্ৰকাশ পায়। গূঢ় শিক্ষা: বংশ আৰু সামাজিক শৃঙ্খলা কেৱল জৈৱিক নহয়; যজ্ঞ-সঙ্কল্প, দেৱ-সহভাগিতা আৰু স্বভাৱ-ৰুচিৰ সূক্ষ্ম সামঞ্জস্যৰ ফল।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः
সূত ক’লে—বৈবস্বত মনুৰ নৱ পুত্ৰ আছিল; সকলোৱে পৰাক্ৰমত সমান। পাছত তেওঁলোক ধীৰ, মহোন্নত হৈ ক্ষত্ৰধৰ্ম পালনত পৰায়ণ হ’ল।
Verse 2
इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः
ইক্ষ্বাকু, শিবি, নাভাগ, ধৃষ্ট, শৰ্যাতি, নৰিষ্যন্ত, আৰু নাভাগ; লগতে কৰূষ আৰু প্ৰিয়ব্ৰত—এইসকলক ক্ৰমে কীৰ্তন কৰা হৈছে।
Verse 3
अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः
পুত্ৰকামনাৰে প্ৰজাপতি মনুৱে ইষ্টি যজ্ঞ কৰিলে। পুত্ৰ জন্ম নোহোৱাত সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠ ঐ ইষ্টিতেই নিৰন্তৰ প্ৰবৃত্ত থাকিল।
Verse 4
सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता
তেওঁ দিব্য বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি দিব্য অলংকাৰৰে ভূষিতা আছিল। দিব্য দীপ্তিময় দেহসৌষ্ঠৱযুক্ত ‘মিলা’ নামে বিশ্ৰুতা কন্যা জন্মিল।
Verse 5
तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह
তেতিয়া দণ্ডধাৰী মনুৱে তেওঁক ‘ইডা’ বুলি মাতি ক’লে—“ইয়ালৈ আহা; মোক অনুসৰণ কৰা।” তেতিয়া ইডাই তেওঁক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 6
इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर
ইড়াই ক’লে—“এই বাক্য ধৰ্মযুক্ত। হে পুত্ৰকাম প্ৰজাপতি, জানক—মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ অংশশক্তিৰ পৰা মই জন্ম লৈছোঁ। হে বক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, কওক।”
Verse 7
तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः
“মই সেই দুজনৰ ওচৰলৈ যাম; এই ধৰ্মত মোৰ ৰুচি নাই।” এইদৰে কৈ সেই সতী তাতৰ পৰা মিত্ৰ-বৰুণৰ ফালে গ’ল।
Verse 8
गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी
তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ কন্যাই হাত জোৰ কৰি ক’লে—“হে মহামুনি, মনুৰ যজ্ঞত মই আপোনালোক দুয়োৰে অংশৰ পৰা জন্ম লৈছোঁ।”
Verse 9
आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति
“আপোনালোক দুয়ো আহিল,” (তেওঁলোকে ক’লে)। “কওক—মই আপোনালোকৰ বাবে কি কৰোঁ? হে বিভো, আন পুত্ৰসকল সৃষ্টি কৰক; তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই আপোনাৰ বংশ চলিব।”
Verse 10
सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्
সূত ক’লে—মনুৰ যজ্ঞৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আৰু তেনেদৰে বাক্য কোৱা সেই সাধ্বী ইড়াক দেখি মিত্ৰ আৰু বৰুণ নামৰ দুজন মুনিয়ে শ্ৰদ্ধাৰে তাইক ক’লে।
Verse 11
मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि
মিত্ৰ আৰু বৰুণে ক’লে—হে ধৰ্মজ্ঞে, হে সুশ্ৰোণি! তোমাৰ এই বিনয়, দম (আত্মসংযম) আৰু সত্যৰ দ্বাৰা, হে শ্ৰেষ্ঠা নাৰী, আমি দুয়ো প্ৰসন্ন।
Verse 12
आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि
হে মহাভাগে! আমাৰ প্ৰসাদে তুমি নিশ্চয় খ্যাতি লাভ কৰিবা; আৰু তুমি নিজেই মনুৰ পুত্ৰ ‘ৱশকৰ’ নামে হ’বা।
Verse 13
सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः
তেওঁ ‘সুদ্যুম্ন’ নামে খ্যাত, ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত। জগতৰ প্ৰিয়, ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু মনুবংশৰ মহান্ বর্ধক আছিল।
Verse 14
सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता
সূত ক’লে—সেই কথা শুনি তাই উভতি আহিল; পিতাৰ ওচৰলৈ যাঁওতে, বুধে সুযোগ পাই তাক মৈথুনৰ বাবে প্ৰৰোচিত কৰিলে।
Verse 15
सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः
তাৰপিছত সোমৰ কন্যাৰ পৰা ৰজা পুৰূৰবা জন্মিল—অতিসুন্দর, প্ৰাজ্ঞ, উন্নত, আৰু উৰ্বশীৰ পতি হিচাপে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 16
जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः
তাত তেওঁ স্নেহভৰে পুৰূৰৱলৈ এটা পুত্ৰ জন্ম দিলে; আৰু ভগৱান শিৱৰ কৃপাৰে তেওঁ পুনৰায় সুদ্যুম্ন-অৱস্থা লাভ কৰিলে।
Verse 17
सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्
সুদ্যুম্নৰ তিনিজন পৰমধাৰ্মিক দায়াদ আছিল—উৎকল, গয় আৰু মহাবীৰ্যবান বিনতাশ্ব।
Verse 18
उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः
হে মুনিশাৰ্দূল! বিপ্ৰসকলে কয়—উৎকলৰ পূৰ্ব দিশ ‘উৎকলা’; বিনতাশ্বৰ পশ্চিম দিশ প্ৰসিদ্ধ; আৰু গয়াৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্ব দিশ ‘গয়া’ বুলি স্মৃত।
Verse 19
प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः
হে তাত! যেতিয়া মনু সেই সময়ত দিবাকৰ-তনু (সূৰ্য-প্ৰদেশ)ত প্ৰৱেশ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ তাত সেই ক্ষেত্ৰক দহ ভাগত বিভক্ত কৰি পৃথিৱীক দহ বিভাগত সুসংগঠিত কৰিলে।
Verse 20
इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः
ইক্ষ্বাকু, শ্ৰেষ্ঠ দায়াদ, মধ্যদেশ লাভ কৰিলে; আৰু বশিষ্ঠৰ বচন অনুসাৰে সেই মহাত্মাই প্ৰতিষ্ঠানত নিজৰ স্থিৰ ৰাজাসন স্থাপন কৰিলে।
Verse 21
प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः
তাৰ পিছত সুদ্যুম্নে ধৰ্মময় ৰাজ্যৰ দৃঢ় প্ৰতিষ্ঠা স্থাপন কৰিলে। মহাযশস্বী সেই ৰজাই ৰাজ্য লাভ কৰি ৰাজঅধিকার পুরূৰৱসক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 22
मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, স্ত্ৰী-পুৰুষ উভয়ৰ লক্ষণধাৰী সেই প্ৰভু মানৱ নভাগৰ পুত্ৰৰূপে জন্মিলে। আৰু নৰিষ্যন্তাৰ পৰা ‘শক’ নামে পুত্ৰসকল জন্মিল।
Verse 23
अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः
বাহ্লেয়াৰ পুত্ৰ অম্বৰীষে ‘বাহ্লক’ নামে দেশ লাভ কৰিলে। শৰ্য্যাতিৰ যমজ সন্তান আছিল; তাৰে এজন ‘আনর্ত’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 24
पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः
চ্যৱন মুনিৰ পত্নী সুকন্যাই এটা পুত্ৰ লাভ কৰিলে। সেই পুত্ৰই আনর্তৰ উত্তৰাধিকাৰী; তাৰ নাম ৰৈভ্য, আৰু সি ৰৈৱত বুলিও পৰিচিত।
Verse 25
आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता
আনর্ত দেশত কুশস্থলী নামৰ এখন নগৰী আছে। ই পৰম দিব্য, আৰু সপ্তপুৰীৰ মাজত সপ্তম বুলি গণ্য।
Verse 26
तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः
তেওঁৰ এশ পুত্ৰ আছিল; তেওঁলোকৰ মাজত ককুদ্মী জ্যেষ্ঠ আৰু শ্ৰেষ্ঠ আছিল—তেজস্বী, মহাবলৱান, স্থিৰ, পৰম ধৰ্মিষ্ঠ আৰু ব্ৰাহ্মণ্য-ধৰ্মৰ পালক।
Verse 27
ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा
ককুদ্মীৰ ঘৰত ৰেৱতী নামৰ এক কন্যা জন্মিল—অপাৰ লাৱণ্যৰে সমৃদ্ধ, যেন আন এক দিব্য লক্ষ্মী।
Verse 28
प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह
কন্যাৰ উপযুক্ত বৰ জানিবলৈ পৃথিৱীপতি ৰজা ককুদ্মী কন্যাসহ বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ সম্যক পৰামৰ্শ ল’বলৈ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল।
Verse 29
आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके
গান্ধৰ্ব সঙ্গীত উঠি-নামি আবর্তিত হওঁতে, সি ক্ষণিক সুযোগ পাই তাতে থিয় হৈ ৰ’ল; ব্ৰহ্মাৰ সান্নিধ্যত নৃত্য চলা ঠাইত সি সেই দিব্য গান্ধৰ্ব সুৰ শুনিলে।
Verse 30
मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु
হে মুনিসকল, তাত যি কেৱল এক মুহূৰ্ত যেন লাগিছিল, সেয়াই তেতিয়া প্ৰকৃততে বহু যুগ পাৰ হৈ গ’ল; তথাপি ৰজা ককুদ্মীয়ে একো বুজি নাপালে।
Verse 31
तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने
তেতিয়া সি বিধাতা ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে বিনীতচিত্তে নিজৰ অভিপ্ৰায় সেই পৰমাত্মালৈ নিবেদন কৰিলে।
Verse 32
तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्
তেওঁৰ অভিপ্ৰায় শুনি প্ৰজাপতি (ব্ৰহ্মা) মৃদু হাঁহিলে; তাৰ পাছত মহাৰাজ ককুদ্মিনক সম্বোধন কৰি এইদৰে ক’লে।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে ৰাজন্, ৰৈভ্যপুত্ৰ ককুদ্মিন, হে পৃথিৱীৰ অধিপতি আৰু ৰক্ষক, শুনা। প্ৰীতিসহ মই সত্য বাক্য বিশেষভাৱে স্পষ্টকৈ ক’ম।
Verse 34
कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः
কালেৰে তোৰ হৃদয়ত ধৰি ৰখা সেই বৰসমূহো লয় পালে। তাত এতিয়া কোনো গোত্ৰ-কুল নাই; কিয়নো কালেই সকলোৰে ভক্ষক।
Verse 35
त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः
হে নৃপ! তোমাৰ সেই নগৰীও একদা পুণ্যজনসকলসহ ৰাক্ষসসকলে ধ্বংস কৰিছিল; কিন্তু আজি অষ্টাবিংশ দ্বাপৰত শ্ৰীকৃষ্ণে তাক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।
Verse 36
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ পঞ্চম ভাগ উমাসংহিতাত ‘মনুৰ নৱ পুত্ৰৰ বংশবৰ্ণন’ নামৰ ছত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 37
तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप
সেয়ে, হে নৃপ, প্ৰীত আৰু বিশ্বাসভৰা হৃদয়ে তাত গৈ এই কন্যা—নিজ কন্যাক—বাসুদেৱ বা বলদেৱক বিবাহাৰ্থে দিয়া।
Verse 38
सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः
সূত ক’লে—এইদৰে আদিষ্ট হৈ সেই নৃপতিয়ে তেওঁক প্ৰণাম কৰি সেই নগৰীত গ’ল। বহু যুগ পাৰ হৈ গৈছে বুলি জানি, কন্যাসহ তেওঁ বিস্মিত হ’ল।
Verse 39
ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्
তাৰ পাছত সেই নৃপতিয়ে যথাবিধি তাত নিজৰ যুবতী কন্যা ৰেৱতীক কৃষ্ণৰ ভ্ৰাতা বলদেৱক শীঘ্ৰে অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 40
ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः
তাৰ পাছত সেই মহাপ্ৰভু ৰজা মেরু পৰ্বতৰ দিব্য শিখৰলৈ গ’ল। তপস্যাত স্থিৰ হৈ তেওঁ অচল ভক্তিৰে শ্ৰীশিৱৰ আৰাধনা কৰিলে।
Verse 41
ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्
ঋষিসকলে ক’লে—ৰেৱত ব্রহ্মলোকত বহু যুগ তাতেই আছিল; তথাপি সি যুৱাৱস্থাতেই মর্ত্যলোকলৈ উভতি আহিল। এইটো আমাৰ মহা সংশয়।
Verse 42
सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके
সূতে ক’লে—তাত জৰা নাই, ক্ষুধা-পিপাসা নাই, কোনো দেহগত বিকাৰো নাই। আৰু ব্ৰহ্মাৰ সান্নিধ্যত থকা কিছুমান মুনিৰ বাবে অকালমৃত্যুও নহয়।
Verse 43
अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्
সেইবাবে ৰজাৰ জৰা-মৃত্যু নহ’ল, তেওঁৰ কন্যাৰো নহ’ল। তেওঁ যুৱাৱস্থাতেই তাত আহি, পৰামৰ্শ কৰি কন্যাৰ বাবে উত্তম বৰ বাছিলে।
Verse 44
गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि
কৃষ্ণে নিৰ্মিত দিৱ্য দ্বাৰাৱতী নগৰলৈ গৈ, তেওঁ নিজৰ অধিকাৰ-বলেৰে সেই কন্যাৰ বিবাহ বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰালে।
Verse 45
तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः
হে মহাপ্ৰভো, সেই ধৰ্মাত্মাৰ এশ পুত্ৰ আছিল। আৰু কৃষ্ণৰো বহু পত্নীৰ পৰা পাছত অগণিত সন্তান জন্মিল।
Verse 46
अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः
তাত সেই দুয়ো মহাত্মাৰ পৰা এক মহান বংশধাৰা উঠিল। সেই ক্ষত্ৰিয়সকল সুধাৰ্মিক হৈ আনন্দেৰে সকলো দিশলৈ বিস্তাৰিত হ’ল।
Verse 47
इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः
এইদৰে শৰ্যাতিৰ বংশ কোৱা হ’ল। এতিয়া অন্য মানৱৰ বংশসমূহো মই সংক্ষিপ্তভাৱে ক’ম—হে দ্বিজসকল, আদৰেৰে শুনা।
Verse 48
नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः
নাভাগ দিষ্টৰ পুত্ৰ আছিল; তথাপি তেওঁ ব্ৰাহ্মণত্ব লাভ কৰিলে। নিজ ক্ষত্ৰিয় বংশ স্থাপন কৰি তেওঁ ব্ৰাহ্মণোচিত কৰ্ম‑ধৰ্মত ভক্তিভাৱে সম্পূৰ্ণ লীন হ’ল।
Verse 49
धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
ধৃষ্টৰ পৰা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ মাজত ‘ধাৰ্ষ্ট’ নামৰ বংশ উদ্ভৱ হ’ল; যি পৃথিৱীত ব্ৰাহ্মণত্বলৈও উপনীত হ’ল। আৰু কৰূষৰ পৰা ‘কাৰূষ’—যুদ্ধগৰ্বে মত্ত ক্ষত্ৰিয়—জন্মিল।
Verse 50
नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा
মনুপুত্ৰ নৃগ বিশেষকৈ মহাদাতা আছিল। তেওঁ আনন্দভৰা ভক্তিৰে বিপ্ৰসকলক নানাবিধ ধন-সম্পদ আৰু তদ্ৰূপ গোৱেও দান কৰিছিল।
Verse 51
गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः
কিন্তু গোদানত দানযোগ্য বস্তুৰ ব্যত্যয় কৰা জনে—নিজ কুবুদ্ধি আৰু নিজ পাপবশে—কৃকলাসত্ব (টিকটিকিৰ অৱস্থা) লাভ কৰিলে; পাছত শ্ৰীকৃষ্ণে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিলে।
Verse 52
तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः
তেওঁৰ এজনেই শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ আছিল—প্ৰয়াতি—যি ধৰ্মজ্ঞও আছিল। এই কথা মই ব্যাসৰ পৰা শুনিছোঁ; সেই বৃত্তান্তেই মই সংক্ষেপে ক’লোঁ।
Verse 53
वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः
মনুৰ পুত্ৰ বৃষঘ্নক গুৰুৱে গোপাল ৰূপে নিযুক্ত কৰিলে। তেওঁ যত্নেৰে গাইসমূহ ৰক্ষা কৰিলে আৰু ৰাতিত বীৰাসন-ব্ৰত পালন কৰি সংযত জাগৰণত স্থিত থাকিল।
Verse 54
स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ
এদিনা গোশালাত এক শক্তিশালী বাঘ গাইবোৰক হিংসা কৰিবলৈ আহিল। গাইৰ আৰ্তনাদ শুনি সেই জ্ঞানী পুৰুষ খড়্গ ধৰি তাক বধ কৰিবলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 55
अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्
চিনিব নোৱাৰি সি বাঘ বুলি ভাবি খয়ৰীয়া হৰিণটোৰ মূৰ কাটি পেলালে। কিন্তু খড়্গধাৰী প্ৰভুক দেখি বাঘ ভয়তে আঁতৰি গ’ল।
Verse 56
मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः
বাঘ মৰিল বুলি ভাবি সি নিজৰ ঠাইলৈ গ’ল। কিন্তু সেই ৰাতি বৰষুণ-ধুমুহাত বুদ্ধি বিহ্বল হৈ সি ভ্ৰমত ঘূৰি ফুৰিলে।
Verse 57
व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्
ৰাতি পাৰ হোৱাৰ পাছত সি উঠি পুৱাতে তাত গ’ল। তাত সি খয়ৰীয়া হৰিণটো মৃত দেখিলে, বাঘ নহয়; আৰু সি দুখিত হ’ল।
Verse 58
श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः
সেই ঘটনা শুনি আৰু সকলো জানি তেওঁ দোষীক শাপ দিলে— “বিবেচনা আৰু বিচাৰ নকৰাকৈ কৰিছা; সেয়ে এতিয়া তই শূদ্ৰ হ’, ক্ষত্ৰিয় নহ’।”
Verse 59
एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्
এইদৰে গুৰু তথা কুলাচাৰ্যই ক্ৰোধে শাপ দিলে; তেতিয়া পৃষধ্ৰ বহিষ্কৃত হৈ মহা অৰণ্যলৈ গ’ল।
Verse 60
निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्
কষ্টত অতিশয় নিৰ্বিণ্ণ হৈ সি সংসাৰৰ পৰা বৈৰাগ্যবান আৰু যোগনিষ্ঠ হ’ল। বনাগ্নিত দেহ দগ্ধ হোৱাত সি পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 61
कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्
মনুৰ প্ৰাজ্ঞ পুত্ৰ কবি শিৱানুগ্ৰহে মহিমা লাভ কৰিলে। দিব্য সুখ ভোগ কৰি সি অতি দুৰ্লভ মুক্তি প্ৰাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
It presents Manu’s putrakāmeṣṭi and the ensuing emergence of Iḍā, embedding dynastic genealogy in a theological argument: progeny and succession are produced through yajña-intent plus divine participation, not merely through human desire or politics.
The putrakāmeṣṭi functions as a symbol of intentional causality: sacrifice externalizes inner will (kāma) into a regulated dharmic act, while Iḍā’s return-impulse toward Mitra-Varuṇa symbolizes that beings gravitate to their originating cosmic principle—highlighting a Purāṇic theory of affinity and jurisdiction.
This chapter’s sampled verses do not foreground a distinct Śiva/Gaurī form; rather, it supports the Umāsaṃhitā’s broader Śaiva framework indirectly by grounding social order, lineage, and dharma—domains ultimately supervised by the Śaiva cosmic order—through a genealogical-ritual narrative.