उपमन्यूपदेशः (Upamanyu’s Instruction)
অধ্যায় ২ সনৎকুমাৰ–ব্যাস সংলাপৰ ভিতৰত সন্নিৱিষ্ট এক উপদেশমূলক বৰ্ণনা। সনৎকুমাৰে কয় যে মহর্ষি উপমনুৰ বাণী শুনি শ্ৰীকৃষ্ণ মহাদেৱৰ প্ৰতি গভীৰ ভক্তি লাভ কৰে আৰু পথনির্দেশ বিচাৰে। কৃষ্ণে শিৱ-আৰাধনাৰ দ্বাৰা ইচ্ছিত সিদ্ধি পোৱা লোকসকলৰ তালিকা সুধিলে, উপমন্যু প্ৰামাণ্য শৈৱ আচার্যৰ দৰে উদাহৰণসহ উত্তৰ দিয়ে। হিৰণ্যকশিপু আৰু তাৰ পুত্ৰ নন্দনে শিৱকৃপাৰে অসাধাৰণ শক্তি পোৱা, আৰু যুদ্ধপ্ৰসঙ্গত বিষ্ণুৰ চক্ৰ আৰু ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰো নিষ্ফল হোৱা আদি কাহিনীৰে দেখুৱাই দিয়া হয় যে শিৱপ্ৰদত্ত ধৰ্মবল সৰ্বোচ্চ দিৱ্য অস্ত্ৰকো অতিক্ৰম কৰে। অধ্যায়ৰ শিক্ষা—শিৱ-আৰাধনা বিজয়, ৰক্ষা আৰু সার্বভৌমত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা পৰম কাৰণতত্ত্ব; শিৱেই পৰম শক্তি আৰু পৰম আশ্ৰয়।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यमुपमन्योर्महात्मनः । जातभक्तिर्महादेवे कृष्णः प्रोवाच तं मुनिम्
সনৎকুমাৰ ক’লে—মহাত্মা মুনি উপমন্য়ুৰ বাক্য এইদৰে শুনি, মহাদেৱত উদিত ভক্তিযুক্ত কৃষ্ণে সেই মুনিক ক’লে।
Verse 2
इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां सनत्कुमारव्याससंवादे उपमन्यूपदेशो नाम द्वितीयोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ পঞ্চম ভাগ উমাসংহিতাত সনৎকুমাৰ-ব্যাস সংবাদত ‘উপমনু-উপদেশ’ নামৰ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्योपमन्युस्स मुनिश्शैववरो महान् । कृष्णवाक्यं सुप्रशस्य प्रत्युवाच कृपानिधिः
সনৎকুমাৰে ক’লে—এইদৰে শুনি, শৈৱভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ মহামুনি উপমনুৱে কৃষ্ণৰ বাক্য অতি প্ৰশংসা কৰি, কৃপানিধি হৈ প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 4
उपमन्युरुवाच । यैर्यैर्भवाराधनतः प्राप्तो हृत्काम एव हि । तांस्तान्भक्तान्प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं वै यदूद्वह
উপমন্যুৱে ক’লে—ভৱ (ভগৱান শিৱ)ৰ যি যি আৰাধনা-বিধিৰে হৃদয়ৰ কামনা নিশ্চিতভাৱে সিদ্ধ হয়, সেই সেই ভক্তসকল আৰু তেওঁলোকৰ পথ মই বৰ্ণনা কৰিম; হে যদুশ্ৰেষ্ঠ, তুমি শুনা।
Verse 5
शर्वात्सर्वामरैश्वर्य्यं हिरण्यकशिपुः पुरा । वर्षाणां दशलक्षाणि सोऽलभच्चन्द्रशेखरात्
প্ৰাচীন কালত হিৰণ্যকশিপুৱে শৰ্ব—চন্দ্ৰশেখৰ ভগৱান শিৱ—ৰ পৰা সকলো দেৱতাৰ ওপৰত অধিপত্য আৰু দহ লক্ষ বছৰৰ আয়ু লাভ কৰিছিল।
Verse 6
तस्याऽथ पुत्रप्रवरो नन्दनो नाम विश्रुतः । स च शर्ववरादिन्द्रं वर्षायुतमधोनयत्
তাৰ পাছত তেওঁৰ নন্দন নামৰ এজন প্ৰসিদ্ধ শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ জন্মিল। আৰু শৰ্ব (শিৱ)ৰ বৰদানে সি ইন্দ্ৰক দহ হাজাৰ বছৰলৈ নত কৰি অধঃপাতে পেলাই দিলে।
Verse 7
विष्णुचक्रं च तद्धोरं वज्रमाखण्डलस्य च । शीर्णं पुराऽभवत्कृष्ण तदंगेषु महाहवे
হে কৃষ্ণ! সেই মহাযুদ্ধত বিষ্ণুৰ ভয়ংকৰ চক্ৰ আৰু ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰো প্ৰভুৰ অংগত পূৰ্বে ভাঙি গৈছিল; তেওঁ অবধ্য, তেওঁক কোনেও সত্যই আঘাত কৰিব নোৱাৰে।
Verse 8
न शस्त्राणि वहंत्यंगे धर्मतस्तस्य धीमतः । ग्रहस्यातिबलस्याजौ चक्रवज्रमुखान्यपि
ধৰ্মত দৃঢ়ভাৱে স্থিত সেই ধীমানৰ দেহত অস্ত্ৰ নালাগে। অতিবলবান গ্ৰহৰ সৈতে যুঁজত চক্ৰ আৰু বজ্ৰসদৃশ অস্ত্ৰো নিষ্ফল হয়।
Verse 9
अर्द्यमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । देवदत्तवरा जघ्नुरसुरेन्द्रास्सुरान्भृशम्
অতিবলবান গ্ৰহে পৰাভূত কৰি দেৱসকল পীড়িত হৈছিল; তেতিয়া দেৱদত্ত বৰে বলৱান হোৱা অসুৰেন্দ্ৰসকলে দেৱতাসকলক অতি নিষ্ঠুৰভাৱে আঘাত কৰি পৰাস্ত কৰিলে।
Verse 10
तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रैलोक्येश्वरता मदात् । शतवर्षसहस्राणि सर्वलोकेश्वरो भवः
প্ৰসন্ন হৈ মই বিদ্যুৎপ্ৰভাকো ত্ৰিলোকৰ অধিপত্য দিছিলোঁ; তুমি এক লক্ষ বছৰ সৰ্বলোকৰ অধীশ্বৰ হোৱা।
Verse 11
तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ शिवः । मम चानुचरो नित्यं भविष्यस्यब्रवीदिति
তদ্ৰূপ শিৱে (তাক) দহ হাজাৰ পুত্ৰ দান কৰিলে; আৰু ক’লে—‘সি ভৱিষ্যতো সদায় মোৰ অনুচৰ হৈ থাকিব।’
Verse 12
कुशद्वीपे शुभं राज्यमददाद्भगवान्भवः । स तस्मै शङ्करः प्रीत्या वासुदेव प्रहृष्टधीः
কুশদ্বীপত ভগৱান ভব (শিৱ) এ তেওঁক শুভ ৰাজ্য দান কৰিলে। হে বাসুদেৱ, প্ৰীতচিত্ত শংকৰে স্নেহভৰে সেই ৰাজ্য তেওঁক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 13
धात्रा सृष्टश्शतमखो दैत्यो वर्षशतं पुरा । तपः कृत्वा सहस्रं तु पुत्राणामलभद्भवात्
ধাতা (ব্ৰহ্মা) দ্বাৰা সৃষ্ট শতমখ নামৰ দৈত্যে প্ৰাচীন কালত এশ বছৰ তপস্যা কৰিছিল; সেই তপস্যাৰ ফলত ভব (শিৱ)ৰ পৰা সি সহস্ৰ পুত্ৰ লাভ কৰিলে।
Verse 14
याज्ञवल्क्य इति ख्यातो गीतो वेदेषु वै मुनिः । आराध्य स महादेवं प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्
যাজ্ঞৱল্ক্য বুলি খ্যাত, বেদত গীত সেই মুনিয়ে মহাদেৱক আৰাধনা কৰি উত্তম জ্ঞান লাভ কৰিলে।
Verse 15
वेदव्यासस्तु यो नाम्ना प्राप्तवानतुलं यशः । सोऽपि शंकरमाराध्य त्रिकालज्ञानमाप्तवान्
বেদব্যাস নামে যিজনে অতুল যশ লাভ কৰিছিল, তেওঁও শংকৰক আৰাধনা কৰি ত্ৰিকাল—ভূত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যৎ—জ্ঞান প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 16
इन्द्रेण वालखिल्यास्ते परिभूतास्तु शङ्करात् । लेभिरे सोमहर्तारं गरुडं सर्वदुर्जयम्
ইন্দ্ৰে অপমান কৰা সেই বালখিল্য ঋষিসকলে শংকৰৰ শৰণ ল’লে। শংকৰৰ কৃপাৰে তেওঁলোকে সৰ্বদুৰ্জয় গৰুড়ক সোম-হৰ্তা ৰূপে লাভ কৰিলে।
Verse 17
आपः प्रनष्टाः सर्वाश्च पूर्वरोषात्कपर्द्दिनः । शर्वं समकपालेन देवैरिष्ट्वा प्रवर्तितम्
কপৰ্দ্দিন (শিৱ)ৰ পূৰ্ব ক্ৰোধৰ ফলত সকলো পানী লুপ্ত হৈছিল। তেতিয়া দেৱসকলে সম্পূৰ্ণ কপাল-পাত্ৰ অৰ্পণ কৰি শৰ্বৰ পূজা কৰিলে; সেই বিধিৰে পবিত্ৰ ধাৰা পুনৰ প্ৰৱৰ্তিত হ’ল।
Verse 18
अत्रेर्भार्य्या चानसूया त्रीणि वर्षशतानि च । मुशलेषु निराहारा सुप्त्वा शर्वात्ततस्सुतान्
অত্ৰিৰ পত্নী পতিব্ৰতা অনসূয়া তিনিশ বছৰ মুছলৰ ওপৰত শুই নিৰাহাৰে আছিল; তাৰ পিছত শৰ্ব (শিৱ)ৰ কৃপাৰে তেওঁ পুত্ৰ লাভ কৰিলে।
Verse 19
दत्तात्रेयं मुनिं लेभे चन्द्रं दुर्वाससं तथा । गंगां प्रवर्तयामास चित्रकूटे पतिव्रता
সেই পতিব্ৰতাই দত্তাত্ৰেয় মুনিক, লগতে চন্দ্ৰ আৰু দুৰ্ব্বাসাকো লাভ কৰিলে; আৰু চিত্ৰকূটত গংগাক প্ৰৱাহিত কৰালে।
Verse 20
विकर्णश्च महादेवं तथा भक्तसुखावहम् । प्रसाद्य महतीं सिद्धिमाप्तवान्मधुसूदन
ভক্তসুখদাতা মহাদেৱক বিকৰ্ণেও প্ৰসন্ন কৰি মহাসিদ্ধি লাভ কৰিছিল—এইদৰে মধুসূদন (বিষ্ণু) ক’লে।
Verse 21
चित्रसेनो नृपश्शंभुं प्रसाद्य दृढभक्तिमान् । समस्तनृपभीतिभ्योऽभयं प्रापातुलं च कम्
দৃঢ় ভক্তিসম্পন্ন ৰজা চিত্ৰসেনে শম্ভুক প্ৰসন্ন কৰি, অন্য ৰজাসকলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সকলো ভয়ৰ পৰা মুক্ত অ তুল অভয় লাভ কৰিলে।
Verse 22
श्रीकरो गोपिकासूनुर्नृपपूजाविलोकनात् । जातभक्तिर्महादेवे परमां सिद्धिमाप्तवान्
গোপিকাৰ পুত্ৰ শ্ৰীকৰে ৰজাৰ পূজা দেখি মহাদেৱত ভক্তি জাগ্ৰত কৰি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।
Verse 23
चित्राङ्गदो नृपसुतस्सीमन्तिन्याः पतिर्हरे । शिवानुग्रहतो मग्नो यमुनायां मृतो न हि
হে হৰি, ৰজাৰ পুত্ৰ আৰু সীমন্তিনীৰ স্বামী চিত্ৰাংগদ শিৱানুগ্ৰহে যমুনাত নিমজ্জিত হ’লেও প্ৰকৃততে মৰিল নহয়।
Verse 24
स च तक्षालयं गत्वा तन्मैत्रीं प्राप्य सुव्रतः । आयातः स्वगृहं प्रीतो नानाधनसमन्वितः
সেই সুৱ্ৰতধাৰী পুৰুষ তক্ষশালালৈ (কাঠমিস্ত্ৰীৰ কৰ্মশালালৈ) গৈ, তেওঁলোকৰ মৈত্ৰী লাভ কৰি; নানা ধনে সমৃদ্ধ হৈ আনন্দে নিজ গৃহলৈ উভতি আহিল।
Verse 25
सीमंतिनी प्रिया तस्य सोमव्रतपरायणा । शिवानुग्रहतः कृष्ण लेभे सौभाग्यमुत्तमम्
হে কৃষ্ণ, তেওঁৰ প্ৰিয়া সীমন্তিনী সোমব্ৰতত অচল নিষ্ঠাৰে আছিল; শিৱৰ অনুগ্ৰহে তেওঁ উত্তম সৌভাগ্য লাভ কৰিলে।
Verse 26
तत्प्रभावाद्व्रते तस्मिन्नेको द्विजसुतः पुरा । कश्चित्स्त्रीत्वं गतो लोभात्कृतदाराकृतिश्छलात्
সেই ব্ৰতৰ প্ৰভাৱত, পুৰাকালে এজন দ্বিজপুত্ৰ লোভবশতঃ স্ত্ৰীভাবলৈ গ’ল; পত্নীৰ ৰূপ ধৰি ছল কৰি।
Verse 27
चंचुका पुंश्चली दुष्टा गोकर्णे द्विजतः पुरा । श्रुत्वा धर्मकथां शंभोर्भक्त्या प्राप परां गतिम्
পূৰ্বে গোকৰ্ণত চঞ্চুকা নামৰ দুষ্টা, পুঞ্চলী নাৰী এজন দ্বিজৰ পৰা শম্ভুৰ ধৰ্মকথা শুনি; ভক্তিৰে পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 28
स्वस्त्र्यनुग्रहतः पापी बिंदुगो चंचुकापतिः । श्रुत्वा शिवपुराणं स सद्गतिं प्राप शांकरीम्
নিজ পত্নীৰ অনুগ্ৰহত পাপী বিন্দুগ—চঞ্চুকাৰ স্বামী—শিৱপুৰাণ শুনি শংকৰৰ মঙ্গলময় সদ্গতি লাভ কৰিলে।
Verse 29
पिंगला गणिका ख्याता मदराह्वो द्विजाधमः । शैवमृषभमभ्यर्च्य लेभाते सद्गतिं च तौ
পিংগলা নামৰ খ্যাত গণিকা আৰু মদৰাহ্ব নামৰ দ্বিজাধম—উভয়ে শৈৱ ঋষভ নন্দীক আৰাধনা কৰি সদ্গতি লাভ কৰিলে।
Verse 30
महानन्दाभिधा कश्चिद्वेश्या शिवपदादृता । दृढात्पणात्सुप्रसाद्य शिवं लेभे च सद्गतिम्
মহানন্দা নামৰ এগৰাকী বেশ্যা শিৱৰ চৰণত আশ্ৰয় ল’লে। দৃঢ় সংকল্পে শিৱক অতি প্ৰসন্ন কৰি সৎগতি লাভ কৰিলে।
Verse 31
कैकेयी द्विजबालाः च सादराह्वा शिवव्रता । परमं हि सुखं प्राप शिवेशव्रतधारणात्
কৈকেয়ী, দ্বিজ কন্যাসকল আৰু সাদৰাহ্বা—শিৱব্ৰতত অচল হৈ, শিৱেশব্ৰত ধাৰণ কৰাৰ ফলত পৰম সুখ লাভ কৰিলে।
Verse 32
विमर्षणश्च नृपतिश्शिवभक्तिं विधाय वै । गतिं लेभे परां कृष्ण शिवानुग्रहतः पुरा
হে কৃষ্ণ, বিমৰ্শণ ৰজাই বিধিপূৰ্বক শিৱভক্তি স্থাপন কৰি, পুৰাকালত শিৱৰ অনুগ্ৰহে পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 33
दुर्जनश्च नृपः पापी बहुस्त्रीलंपटः खलः । शिवभक्त्या शिवं प्राप निर्लिप्तः सर्वकर्मसु
দুৰ্জন পাপী ৰজা, বহু নাৰীত আসক্ত খলও—শিৱভক্তিৰে শিৱক প্ৰাপ্ত কৰি, সকলো কৰ্মত নিৰ্লিপ্ত হ’ল।
Verse 34
सस्त्रीकश्शबरो नाम्ना शंकरश्च शिवव्रती । चिताभस्मरतो भक्त्या लेभे तद्गतिमुत्तमाम्
স্ত্ৰীসহ শবৰ ‘শংকৰ’ নামৰ শিৱব্ৰতী আছিল; চিতাভস্ম দেহত লেপি ভক্তিৰে তেওঁ শিৱগতিৰূপ উত্তম অৱস্থা লাভ কৰিলে।
Verse 35
सौमिनी नाम चाण्डाली संपूज्याज्ञानतो हि सा । लेभे शैवीं गतिं कृष्ण शंकरानुग्रहात्परात्
সৌমিনী নামৰ এগৰাকী চাণ্ডালী অজ্ঞানবশতেও এবাৰ পূজা কৰিছিল; তথাপি হে কৃষ্ণ, পৰম শংকৰৰ অনুগ্ৰহত তাই শৈৱ গতি লাভ কৰিলে।
Verse 36
कौशिकश्च समाराध्य शंकरं लोक शंकरम् । ब्राह्मणोऽभूत्क्षत्रियश्च द्वितीय इव पद्मभूः
কৌশিকে লোকহিতকাৰী শংকৰক যথাবিধি আৰাধনা কৰিলে। তেতিয়া সি ব্ৰাহ্মণো আৰু ক্ষত্ৰিয়ো হ’ল; তেজত যেন দ্বিতীয় পদ্মভূ (ব্ৰহ্মা)।
Verse 37
दुर्वासा मुनिशार्दूलश्शिवानुग्रहतः पुरा । तस्तार स्वमतं लोके शिवभक्तिं विमुक्तिदाम्
পুৰাকালে মুনিশাৰ্দূল দুৰ্ব্বাসাই শিৱানুগ্ৰহেৰে জগতত নিজৰ মত স্থাপন কৰিলে—মুক্তিদায়িনী শিৱভক্তি।
Verse 39
शिवमभ्यर्च्य सद्भक्त्या विरंचिश्शैवसत्तमः । अभूत्सर्गकरः कृष्ण सर्वलोकपितामहः
হে কৃষ্ণ! বিরঞ্চি (ব্ৰহ্মা) সৎভক্তিৰে শিৱক অৰ্চনা কৰিলে। তেতিয়া সি শৈৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হৈ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু সকলো লোকৰ পিতামহ হ’ল।
Verse 40
मार्कण्डेयो मुनिवरश्चिरंजीवी महाप्रभुः । शिवभक्तवरः श्रीमाञ्शिवानुग्रहतो हरे
হে হৰে! মুনিবৰ মাৰ্কণ্ডেয় চিৰঞ্জীৱী আৰু মহাপ্ৰভু হ’ল। সেই শ্ৰীমান শিৱভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—শিৱানুগ্ৰহৰ ফলতেই (এনে) হ’ল।
Verse 41
देवेन्द्रो हि महाशैवस्त्रैलोक्यं बुभुजे पुरा । शिवानुग्रहतः कृष्ण सर्वदेवाधिपः प्रभुः
পূৰ্বে দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ মহাশৈৱ হৈ ত্ৰিলোক ভোগ কৰিছিল; হে কৃষ্ণ! শিৱৰ অনুগ্ৰহতেই তেওঁ সকলো দেৱতাৰ অধিপতি, পৰাক্ৰমী প্ৰভু হৈছিল।
Verse 42
बलिपुत्रो महाशैवश्शिवानुग्रहतो वशी । बाणो बभूव ब्रह्माण्डनायकस्सकलेश्वरः
বলি-পুত্ৰ বাণ মহাশৈৱ আছিল; শিৱৰ অনুগ্ৰহে তেওঁ বশী আৰু পৰাক্ৰমী হৈ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ নায়ক তথা সৰ্বেশ্বৰসদৃশ অধিপতি হ’ল।
Verse 43
हरिश्शक्तिश्च सद्भक्त्या दधीचश्च महेश्वरः । शिवानुग्रहतोऽभूवंस्तथा रामो हि शांकरः
সদ্ভক্তিৰে হৰি দিৱ্য শক্তিসম্পন্ন হ’ল, দধীচি মহেশ্বৰসদৃশ মহৰ্ষি হ’ল; তদ্ৰূপে ৰামো শাঙ্কৰভক্ত হ’ল—এই সকলো শিৱৰ অনুগ্ৰহতেই লাভ।
Verse 44
कणादो भार्गवश्चैव गुरुर्गौतम एव च । शिवभक्त्या बभूवुस्ते महाप्रभव ईश्वरा
কণাদ, ভাৰ্গৱ, গুৰু (বৃহস্পতি) আৰু গৌতম—এই সকলোৱে শিৱভক্তিৰে মহাপ্ৰভাৱশালী, তেজস্বী, ঈশ্বৰসদৃশ আচার্য হ’ল।
Verse 45
शाकल्यश्शंसितात्मा च नववर्षशातान्यपि । भवमाराधयामास मनोयज्ञेन माधव
প্ৰশংসিত আৰু মহাত্মা শাকল্যেও ন’শ বছৰ ধৰি ভব (ভগৱান শিৱ)ৰ আৰাধনা কৰিলে; মাধৱে মনোযজ্ঞে—মনকেই আহুতি কৰি—তাঁক পূজা কৰিলে।
Verse 46
तुतोष भगवानाह ग्रंथकर्ता भविष्यसि । वत्साक्षय्या च ते कीर्तिस्त्रैलोक्ये प्रभविष्यति
প্ৰসন্ন হৈ ভগৱানে ক’লে—“বৎস! তুমি গ্ৰন্থকাৰ হ’বা; আৰু তোমাৰ কীৰ্তি অক্ষয় হৈ ত্ৰৈলোক্যত বিস্তৃত হৈ প্ৰকাশ পাব।”
Verse 47
अक्षयं च कुलं तेऽस्तु महर्षिभिरलंकृतम् । भविष्यसि ऋषिश्रेष्ठ सूत्रकर्ता ततस्ततः
তোমাৰ কুল অক্ষয় হওক আৰু মহর্ষিসকলৰ দ্বাৰা অলংকৃত হওক। হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠ! তুমি কালে কালে সূত্ৰকাৰো হ’বা।
Verse 48
इत्येवं शंकरात्प्राप वरं मुनिवरस्स वै । त्रैलोक्ये विततश्चासीत्पूज्यश्च यदुनन्दन
এইদৰে সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠই শংকৰৰ পৰা বৰ লাভ কৰিলে। হে যদুনন্দন! তেওঁৰ কীৰ্তি ত্ৰৈলোক্যত বিস্তৃত হ’ল আৰু তেওঁ পূজ্য হ’ল।
Verse 49
सावर्णिरिति विख्यात ऋषिरासीत्कृते युगे । इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतानि च
কৃতযুগত সাৱৰ্ণি নামে খ্যাত এজন ঋষি আছিল। এই ঠাইতেই তেওঁ ছয় হাজাৰ বছৰ কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল।
Verse 50
तमाह भगवान्रुद्रस्साक्षात्तुष्टोस्मि तेऽनघ । ग्रंथकृल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामरः
তেতিয়া স্বয়ং ভগৱান ৰুদ্ৰে ক’লে—“হে অনঘ! মই তোমাত অতি সন্তুষ্ট। তুমি এক পবিত্ৰ গ্ৰন্থৰ ৰচয়িতা হ’বা, সকলো লোকত বিখ্যাত হ’বা, আৰু জৰা-মৃত্যুৰহিত হ’বা।”
Verse 51
एवंविधो महादेवः पुण्यपूर्वतरैस्ततः । समर्च्चितश्शुभान्कामान्प्रददाति यथेप्सितान्
এনেকুৱা মহাদেৱ, অতি পুণ্যৱান ভক্তসকলে বিধিপূৰ্বক সমাৰ্চনা কৰিলে, ইচ্ছামতে শুভ কামনা প্ৰদান কৰে।
Verse 52
एकेनैव मुखेनाहं वक्तुं भगवतो गुणाः । ये संति तान्न शक्नोमि ह्यपि वर्षशतैरपि
এটা মাত্ৰ মুখেৰে মই ভগৱানৰ গুণসমূহ যথাৰ্থকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ; শত বছৰ ক’লেও নহয়।
Frequently Asked Questions
The chapter advances an argument-by-exempla: Upamanyu begins enumerating devotees/figures who gained extraordinary outcomes through Śiva’s worship, including cases where even Viṣṇu’s cakra and Indra’s vajra prove ineffective—demonstrating that Śiva’s boon-power is causally prior to conventional divine or martial supremacy.
The failure of iconic weapons (cakra, vajra) functions as a symbolic claim about ontology and authority: ritual merit and divine favor derived from Śiva-ārādhana represent a higher-order protection (adhidaivika sanction) that can neutralize lower-order instruments of force, reframing victory as a theological outcome rather than merely a tactical one.
Śiva is explicitly invoked as Mahādeva and Candraśekhara, emphasizing his role as the personal bestower of boons and supreme protector; Gaurī/Umā is not foregrounded in the sampled opening verses, but the Samhitā context positions her theology as the broader interpretive horizon for Śaiva instruction.