नन्दिकेशावतारवर्णनम् (Nandikeśa Avatāra Varṇanam) — “Account of the Descent/Origin of Nandikeśvara”
এই অধ্যায়টো সংলাপৰূপে ৰচিত। সনৎকুমাৰে নন্দীশ্বৰৰ উৎপত্তি আৰু শিৱাংশজত্ব কেনেকৈ লাভ কৰিলে সেয়া সুধে। নন্দীশ্বৰে ঋষি শিলাদৰ বংশ-ধাৰ্মিক কাহিনী কয়—সন্তানকামনাৰে শিলাদে দীঘলীয়া সময় নিয়মসহ কঠোৰ তপস্যা কৰে। তপস্যাত প্ৰসন্ন হৈ ইন্দ্ৰ (শক্ৰ) বৰ দিবলৈ আগবাঢ়িলেও, শিলাদে লৌকিক বৰ নহয়, মোক্ষাভিমুখ বৰ বিচাৰে—অযোনিজ (গৰ্ভজাত নহয়) আৰু মৃত্যুহীন এক আশ্চৰ্য পুত্ৰ। ইয়াৰ দ্বাৰা সংকল্প→তপস্যা→দৈৱ অনুগ্ৰহ→অসাধাৰণ জন্ম এই পুৰাণীয় কাৰণশৃংখলা আৰু নন্দিকেশৰ শিৱৰ অন্তৰংগ গণ/সেৱকত্ব প্ৰতিপাদিত হয়; শিৱসান্নিধ্য কেৱল কৈলাসবাস নহয়, নিষ্ঠা, শুদ্ধ লক্ষ্য আৰু অমৰত্ব-সেৱাভাৱৰ দ্বাৰা লাভ্য বুলি সূচিত হয়।
Shlokas
Verse 1
अथ नन्दीश्वरावतारमाह । सनत्कुमार उवाच । भवान्कथमनुप्राप्तो महादेवांशजः शिवम् । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं वक्तुमर्हसि मे प्रभो
এতিয়া নন্দীশ্বৰ অৱতাৰৰ বৰ্ণনা। সনৎকুমাৰে ক’লে—হে প্ৰভু, আপুনি মহাদেৱৰ অংশৰূপে কেনেকৈ প্ৰাপ্ত হ’ল আৰু শিৱৰ পৰিচাৰক কেনেকৈ হ’ল? মই সকলো শুনিব বিচাৰোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি সকলো কওক।
Verse 2
नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ सावधानतया शृणु । यथाहं च शिवं प्राप्तो महादेवांशजो मुने
নন্দীশ্বৰে ক’লে—হে সৰ্বজ্ঞ সনৎকুমাৰ, সম্পূৰ্ণ সাৱধানতাৰে শুনা। হে মুনে, মহাদেৱৰ অংশজ হৈ মই কেনেকৈ শিৱক প্ৰাপ্ত হ’লোঁ, সেয়া কৈছোঁ।
Verse 3
प्रजाकामः शिलादोऽभूदुक्तः पितृभिरादरात् । तदुद्धर्तुमना भक्त्या समुद्धारमभीप्सुभिः
সন্তানকামনাৰে শিলাদে পিতৃসকলৰ আদৰে কোৱা উপদেশ মানিলে। তেওঁলোকৰ উদ্ধাৰৰ সংকল্পে সি ভক্তিৰে সম্পূৰ্ণ মুক্তি বিচাৰিলে।
Verse 4
अधोदृष्टिः सुधर्मात्मा शिलादो नाम वीर्यवान् । तस्यासीन्मुनिकैर्वृत्तिः शिवलोके च सोगमत्
অধোদৃষ্টি, ধৰ্মাত্মা আৰু বীৰ্যবান শিলাদ নামৰ এজন পুৰুষ আছিল। মুনিসকলে তাক জীৱিকা দিছিল, আৰু শেষত সি শিৱলোকলৈ গ’ল।
Verse 5
शक्रमुद्दिश्य स मुनिस्तपस्तेपे सुदुः सहम् । निश्चलात्मा शिलादाख्यो बहुकालं दृढव्रतः
শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক উদ্দেশ্য কৰি সেই মুনিয়ে অতি দুঃসহ তপস্যা কৰিলে। শিলাদ নামৰ সেই দৃঢ়ব্ৰতী অচঞ্চল মনৰে বহু কাল তপত স্থিৰ থাকিল।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दिकेशावतारवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ তৃতীয় শতৰুদ্ৰসংহিতাত ‘নন্দিকেশ অৱতাৰবৰ্ণন’ নামৰ ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 7
शिलादमाह सुप्रीत्या शक्रस्तुष्टोऽस्मि तेऽनघ । तेन त्वं मुनिशार्दूल वरयस्व वरानिति
তেতিয়া শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) স্নেহেৰে শিলাদক ক’লে—হে অনঘ, মই তোমাত সন্তুষ্ট। সেয়ে, হে মুনিশাৰ্দূল, ইচ্ছিত বৰসমূহ বাছি লোৱা।
Verse 8
ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वा स्तुतिभिरादरात् । शिलादो मुनिशार्दूलस्तमाह सुकृताञ्जलिः
তাৰ পিছত দেৱেশক প্ৰণাম কৰি আৰু আদৰেৰে স্তুতিসমূহেৰে স্তৱ কৰি, তপস্বীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ মুনিশাৰ্দূল শিলাদে কৰজোড়ে তেওঁক ক’লে।
Verse 9
शिलाद उवाच । शतक्रतो सुरेशान सन्तुष्टो यदि मे प्रभो । अयोनिजं मुत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सुव्रतम्
শিলাদে ক’লে—হে শতক্ৰতু, হে সুৰেশ্বৰ! প্ৰভো, যদি আপুনি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট, তেন্তে মই সুব্ৰত এক পুত্ৰ বিচাৰোঁ—যি অযোনিজ আৰু মৃত্যুহীন।
Verse 10
शक्र उवाच । पुत्रं दास्यामि पुत्रार्थिन्योनिजं मृत्युसंयुतम् । अन्यथा ते न दास्यामि मृत्युहीना न सन्ति वै
শক্ৰে ক’লে—পুত্ৰ কামনা কৰা স্ত্ৰীৰ পৰা জন্মা আৰু মৃত্যুসংযুক্ত পুত্ৰ মই দিম। অন্যথা মই নেদিম; কিয়নো সত্যই মৃত্যুহীন সত্তা নাই।
Verse 11
न दास्यामि सुतं तेऽहं मृत्युहीनमयोनिजम् । हरिर्विधिश्च भगवान्किमुतान्यो महामुने
মই তোমাক মৃত্যুহীন আৰু অযোনিজ পুত্ৰ নেদিম। ভগৱান হৰি আৰু ভগৱান বিধি (ব্ৰহ্মা)ও ইয়াৰ অতীত নহয়—তেন্তে আন কোন, হে মহামুনি?
Verse 12
तावपि त्रिपुरार्यंगसम्भावौ मरणान्वितौ । तयोरप्यायुषा मानं कथितं निगमे पृथक्
সেই দুজন—ত্ৰিপুৰ আৰু আৰ্যংগ—উৎকৃষ্ট সম্ভৱৰ হলেও মৃত্যুবদ্ধ আছিল। আৰু তেওঁলোকৰ আয়ুৰ পৰিমাণ নিগমত পৃথক পৃথককৈ কোৱা হৈছে।
Verse 13
तस्मादयोनिजे पुत्रे मृत्युहीने प्रयत्नतः । परित्यजाशां विप्रेन्द्र गृहाणात्मक्षमं सुतम्
সেয়ে, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, যত্নসহ মৃত্যুহীন অযোনিজ পুত্ৰ লাভ কৰা। সংসাৰিক আশা ত্যাগ কৰি, আত্মাৰ যোগ্য আৰু মোক্ষপথ দেখুৱাব পৰা সেই পুত্ৰক গ্ৰহণ কৰা।
Verse 14
किन्तु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति महेश्वरः । सुदुर्लभो मृत्युहीनस्तव पुत्रो ह्ययोनिजः
কিন্তু দেৱেশ্বৰ ৰুদ্ৰ, মহেশ্বৰ প্ৰসন্ন হৈছে। সেয়ে তোমাৰ পুত্ৰ নিশ্চয় হ’ব—অতি দুৰ্লভ, মৃত্যুহীন আৰু অযোনিজ।
Verse 15
अहं च विष्णुर्भगवान्द्रुहिणश्च महामुने । अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रं दातुं न शक्नुमः
হে মহামুনি, মই, ভগৱান বিষ্ণু আৰু দ্ৰুহিণ (ব্ৰহ্মা) — অযোনিজ আৰু মৃত্যুহীন পুত্ৰ দান কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।
Verse 16
आराधय महादेवं तत्पुत्रविनिकाम्यया । सर्वेश्वरो महाशक्तः स ते पुत्रं प्रदास्यति
সেই পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে মহাদেৱক আৰাধনা কৰা। তেওঁ সৰ্বেশ্বৰ আৰু মহাশক্তিমান; তেওঁ তোমাক পুত্ৰ দান কৰিব।
Verse 17
नन्दीश्वर उवाच । एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रमनुगृह्य च तं घृणी । देवैर्वृतः सुरेशानस्स्वलोकं समगान्मुने
নন্দীশ্বৰে ক’লে—এইদৰে কৈ কৰুণাময় দেৱেশে সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক অনুগ্ৰহ কৰিলে। তাৰ পিছত দেৱসকলৰ মাজত বৃত সুৰেশ্বৰ, হে মুনি, নিজৰ লোকলৈ গ’ল।
Verse 18
गते तस्मिंश्च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः । आराधयन्महादेवं तपसातोषयद्भवम्
বৰদাতা সহস্ৰনেত্ৰজন গুচি যোৱাৰ পিছত, শিলাৰ ওপৰত আসন কৰা সেই মুনিয়ে মহাদেৱৰ নিৰন্তৰ আৰাধনা কৰিলে আৰু তপস্যাৰে ভব (শিৱ)ক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 19
अथ तस्यैवमनिशन्तत्परस्य द्विजस्त वै । दिव्यम्वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्
তাৰপিছত, একাগ্ৰ ভক্তিৰে নিৰন্তৰ ধ্যানত তৎপৰ সেই দ্বিজৰ বাবে আশ্চৰ্যভাৱে এক সহস্ৰ দিব্য বছৰ যেন ক্ষণমাত্ৰতে পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 20
वल्मीकेन वृतांगश्च लक्षकोटगणैर्मुनिः । सूचीमुखैश्चान्यै रक्तभुग्भिश्च सर्वतः
সেই মুনিৰ দেহ ভল্মীক (পিঁপৰা ঢিবি)য়ে আৱৃত হৈছিল আৰু চাৰিওফালে অসংখ্য দলে সূচীমুখ কীট আৰু অন্য ৰক্তভোজী জীৱে তেওঁক ঘেৰিছিল।
Verse 21
निर्मांसरुधिर त्वग्वै बिले तस्मिन्नवस्थितः । अस्थिशेषोभवत्पश्चाच्छिलादो मुनिसत्तमः
সেই গুহাত অৱস্থিত থাকোঁতে, মুনিশ্ৰেষ্ঠ শিলাদ মাংস, ৰক্ত আৰু চামড়াবিহীন হ’ল; পাছত তেওঁৰ কেৱল অস্থিশেষহে ৰ’ল।
Verse 22
तुष्टः प्रभुस्तदा तस्मै दर्शयामास स्वां तनुम् । दिव्यां दिव्यगुणैर्युक्तामलभ्यां वामबुद्धिभिः
তেতিয়া প্ৰভু সন্তুষ্ট হৈ তেওঁক নিজৰ স্বৰূপ দৰ্শন কৰালে—দিব্য, দিব্য গুণেৰে যুক্ত, আৰু বক্ৰবুদ্ধিসকলৰ বাবে অলভ্য।
Verse 23
दिव्यवर्षसहस्रेण तप्यमानाय शूलधृक् । सर्वदेवाधिपस्तस्मै वरदोस्मीत्यभाषत
হাজাৰ দিব্য বছৰৰ তপস্যাত ৰত তেওঁক ত্ৰিশূলধাৰী, সৰ্বদেৱাধিপতি শিৱে ক’লে—“মই তোমাৰ বৰদাতা।”
Verse 24
महासमाधिसंलीनस्स शिलादो महामुनिः । नाशृणोत्तद्गिरं शम्भोर्भक्त्यधीनरतस्य वै
মহাসমাধিত লীন মহামুনি শিলাদে শম্ভুৰ সেই বাণী নুশুনিলে; কিয়নো তেওঁৰ মন ভক্তিৰ অধীন হৈ সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰ আছিল।
Verse 25
यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण त्रिपुरारिणा । तदैव मुनिशार्दूल उत्ससर्ज तपःक्रमम्
যেতিয়া ত্ৰিপুৰাৰী শিৱে নিজৰ হাতে সেই মুনিক স্পৰ্শ কৰিলে, তেতিয়াই মুনিশাৰ্দূল তপস্যাৰ ক্ৰম ত্যাগ কৰিলে।
Verse 26
अथोन्मील्य मुनिर्नेत्रे सोमं शंभुं विलोकयन् । द्रुतं प्रणम्य स मुदा पादयोर्न्यपतन्मुने
তাৰ পিছত মুনিয়ে চকু মেলি সোম—স্বয়ং শম্ভুক দৰ্শন কৰিলে। আনন্দে তৎক্ষণাৎ প্ৰণাম কৰি ভক্তিভাৱে প্ৰভুৰ চৰণত লুটাই পৰিল।
Verse 27
हर्षगद्गदया वाचा नतस्कंधः कृताञ्जलिः । प्रसन्नात्मा शिलादस्स तुष्टाव परमेश्वरम्
হৰ্ষত গদ্গদ কণ্ঠে, নত স্কন্ধে আৰু কৃতাঞ্জলি হৈ, প্ৰসন্নচিত্ত শিলাদে তেতিয়া পৰমেশ্বৰ—ভগৱান শিৱক স্তৱ কৰিলে।
Verse 28
ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवस्त्रिलोचनः । वरदोऽस्मीति तम्प्राह शिलादं मुनिपुंगवम्
তেতিয়া দেৱদেৱ ত্ৰিনয়ন ভগৱান শিৱ প্ৰসন্ন হৈ মুনিশ্ৰেষ্ঠ শিলাদক ক’লে— “মই বৰদাতা; তোমাক বৰ দিছোঁ।”
Verse 29
तपसानेन किं कार्यं भवते हि महा मते । ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्
হে মহামতে! তোমাৰ এই তপস্যাৰ আৰু কি প্ৰয়োজন? মই তোমাক এজন পুত্ৰ দিম— সৰ্বজ্ঞ আৰু সকলো শাস্ত্ৰাৰ্থত পাৰঙ্গত।
Verse 30
ततः प्रणम्य देवेशं तच्छ्रुत्वा च शिलाशनः । हर्षगद्गदया वाचोवाच सोमविभूषणम्
তেতিয়া শিলাশনে দেৱেশক প্ৰণাম কৰি সেই বাক্য শুনি আনন্দত গদ্গদ কণ্ঠে সোমভূষণ প্ৰভু শিৱক ক’লে।
Verse 31
शिलाद उवाच । महेश यदि तुष्टोऽसि यदि वा वरदश्च मे । इच्छामि त्वत्समं पुत्रं मृत्युहीनमयोनिजम्
শিলাদে ক’লে—হে মহেশ! যদি আপুনি সন্তুষ্ট, যদি আপুনি মোক বৰদাতা, তেন্তে মই আপোনাৰ সমান পুত্ৰ বিচাৰোঁ—মৃত্যুহীন আৰু অযোনিজ।
Verse 32
नंदीश्वर उवाच । एवमुक्तस्ततो देवस्त्र्यम्बकस्तेन शङ्करः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शिलादं मुनिसत्तमम्
নন্দীশ্বৰে ক’লে—এনেদৰে কোৱা হ’লে দেৱ ত্ৰ্যম্বক শংকৰ প্ৰসন্নচিত্তে মুনিশ্ৰেষ্ঠ শিলাদক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 33
शिव उवाच । पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाहं तपोधन । तपसा चावतारार्थं मुनिभिश्च सुरोत्तमैः
শিৱে ক’লে—হে বিপ্ৰ, হে তপোধন! পূৰ্বতে ব্ৰহ্মাই মোক আৰাধনা কৰিছিল; আৰু শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকল আৰু মুনিসকলেও তপস্যাৰ দ্বাৰা মোৰ অৱতাৰ-প্ৰকাশৰ উদ্দেশ্যে মোক উপাসনা কৰিছিল।
Verse 34
तव पुत्रो भविष्यामि नन्दी नाम्ना त्वयोनिजः । पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने
মই তোমাৰ পুত্ৰ হ’ম—নন্দী নামে—যোনিজ নহয়, অযোনিজ ৰূপে। হে মুনি, তুমি মোৰ পিতা হ’বা, যেন জগতৰ পিতাৰো পিতা।
Verse 35
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्यास्थितं घृणी । सोमस्तूर्णं तमादिश्य तत्रैवान्तर्दधे हरः
নন্দীশ্বৰে ক’লে—এইদৰে কৈ কৰুণাময় হৰ (শিৱ) এ প্ৰণাম কৰি থিয় হৈ থকা মুনিক চালে। তাৰপিছত সোমে তৎক্ষণাৎ তেওঁক নিৰ্দেশ দিলে, আৰু সেই ঠাইতেই প্ৰভু অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 36
गते तस्मिन्महादेवे स शिलादो महामुनिः । स्वमाश्रयमुपागम्य ऋषिभ्योऽकथयत्ततः
সেই মহাদেৱ গুচি যোৱাৰ পিছত মহামুনি শিলাদ নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহি, তাৰ পাছত ঋষিসকলক সকলো বৃত্তান্ত ক’লে।
Verse 37
कियता चैव कालेन तदासौ जनकः स मे । यज्ञांगणं चकर्षाशु यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः
কিছু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত মোৰ পিতা—যজ্ঞবিদ্যা আৰু যজ্ঞসাধনত পৰম নিপুণ—যজ্ঞাৰ্থে শীঘ্ৰে যজ্ঞাঙ্গণ সাজি তুলিলে।
Verse 38
ततः क्षणादहं शंभोस्तनुजस्तस्य चाज्ञया । स जातः पूर्व्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः
তাৰ পাছত ক্ষণমাত্ৰতে শম্ভুৰ আজ্ঞাৰে মই তেওঁৰ পুত্ৰ হ’লোঁ; প্ৰকৃততে মই আগতেই যুগান্তৰ অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ প্ৰাদুৰ্ভূত হৈছিলোঁ।
Verse 39
अवर्षंस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्या । शिलादात्मजत्वं गते मय्यृषीन्द्रास्समन्ताच्च वृष्टिं व्यधुः कौसुमीं ते
তেতিয়া পুষ্কৰাৱর্ত আদি মেঘে বৰষুণ দিলে, আৰু খেচৰ, কিন্নৰ, সিদ্ধ আৰু সাধ্যসকলে আকাশত স্তৱগান কৰিলে। মই যেতিয়া শিলাদৰ পুত্ৰ হ’লোঁ, তেতিয়া চাৰিওফালে থকা ঋষীন্দ্ৰসকলে পুষ্পবৃষ্টি কৰালে।
Verse 40
अथ ब्रह्मादयो देवा देवपल्यश्च सर्वशः । तत्राजग्मुश्च सुप्रीत्या हरिश्चैव शिवोऽम्बिका
তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল আৰু সকলো দেৱপত্নী পৰম আনন্দেৰে তাত আহিল; হৰিও আহিল—আৰু লগতে ভগৱান শিৱ আৰু অম্বিকা (পাৰ্বতী)ও আহিল।
Verse 41
तदोत्सवो महानासीन्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । आदृत्य मां तथा लिंगं तुष्टुवुर्हर्षिताश्च ते
সেই উৎসৱ মহামহিমাময় হ’ল; অপ্সৰাগণে নৃত্য কৰিলে। ভক্তিভাৱে মোক আৰু লিঙ্গক আদৰ কৰি আনন্দে স্তৱ কৰিলে।
Verse 42
सुप्रशस्य शिलादं तं स्तुत्वा च सुस्तवैः शिवौ । सर्वे जग्मुश्च धामानि शिवावप्यखिलेश्वरौ
শিলাদক অতি প্ৰশংসা কৰি, উত্তম স্তৱেৰে স্তৱ কৰি, অখিলেশ্বৰ শিৱ আৰু দেৱী প্ৰস্থান কৰিলে। তাৰ পিছত সকলোৱে নিজ নিজ ধামলৈ উভতি গ’ল।
Verse 43
शिलादोऽपि च मां दृष्ट्वा कालसूर्य्यानलप्रभम् । त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं जटामुकुटधारिणम्
শিলাদেও মোক দেখিলে—কাল, সূৰ্য আৰু অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান; ত্ৰিনয়ন, চতুৰ্ভুজ বালক, জটামুকুটধাৰী।
Verse 44
त्रिशूलाद्यायुधं दीप्तं सर्वथा रुद्ररूपिणम् । महानन्दभरः प्रीत्या प्रणम्यं प्रणनाम च
ত্রিশূল আদি দীপ্ত অস্ত্ৰসমূহ, যি সৰ্বতোভাবে ৰুদ্ৰস্বৰূপ, তাক দেখি তেওঁ মহা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল; প্ৰীতিভাৱে নমস্কাৰ কৰি পুনৰ সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 45
शिलाद उवाच । त्वयाहं नन्दितो यस्मान्नन्दी नाम्ना सुरेश्वर । तस्मात्त्वां देवमानन्दं नमामि जगदीश्वरम्
শিলাদে ক’লে—হে সুৰেশ্বৰ! তোমাৰ দ্বাৰাই মই আনন্দিত হ’লোঁ; সেয়ে (সেই) ‘নন্দী’ নামে প্ৰসিদ্ধ। সুতৰাং হে দেৱানন্দ, জগদীশ্বৰ! মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 46
नन्दीश्वर उवाच । मया सह पिता हृष्टः सुप्रणम्य महेश्वरम् । उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः
নন্দীশ্বৰ ক’লে: মোৰ সৈতে মোৰ পিতা আনন্দিত হৈ মহেশ্বৰক গভীৰ প্ৰণাম কৰি, দৰিদ্ৰে যেন হঠাৎ নিধি পায় তেনেদৰে শীঘ্ৰে নিজৰ উটজ (কুটীৰ)লৈ গ’ল।
Verse 47
मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः । विललापातिदुःखार्त्तः स्वजनैश्च समावृतः
মোক মানৱ অৱস্থাত স্থিত দেখি, লোকপূজিত মোৰ পিতা অতিদুঃখে ব্যাকুল হৈ, স্বজনসকলে ঘেৰি থাকোঁতে বিলাপ কৰিলে।
Verse 49
जातकर्मादिकान्येव सर्वाण्यपि चकार मे । शालंकायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः
শালঙ্কায়নৰ পুত্ৰ, পুত্ৰৱৎসল শিলাদে মোৰ বাবে জাতকৰ্ম আদি পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 50
वेदानध्यापयामास सांगोपांगानशेषतः । शास्त्राण्यन्यान्यपि तथा पञ्चवर्षे पिता च माम्
মই যেতিয়া পাঁচ বছৰীয়া আছিলোঁ, তেতিয়া মোৰ পিতাই মোক বেদসমূহ—অঙ্গ-উপাঙ্গসহ—একো বাদ নথৈ সম্পূৰ্ণৰূপে অধ্যয়ন কৰালে; তেনেদৰে আন শাস্ত্ৰসমূহো শিকালে।
Verse 51
सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे मित्रावरुणसंज्ञकौ । मुनी तस्याश्रमं प्राप्तौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः
সপ্তম বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’লে ‘মিত্ৰ’ আৰু ‘বৰুণ’ নামৰ দুজন মুনি, বিভুৰ আজ্ঞাৰে, তেওঁক আৰু মোকো দৰ্শন কৰিবলৈ তেওঁৰ আশ্ৰমলৈ আহিল।
Verse 52
सत्कृतौ मुनिना तेन सूपविष्टो महामुनी । ऊचतुश्च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः
সেই মুনিয়ে সৎকাৰ কৰাত মহামুনিক আদৰেৰে আসনত বহুৱালে। তাৰপিছত সেই দুজন মহাত্মাই মোক বাৰে বাৰে চাই ক’লে।
Verse 53
मित्रावरुणावूचतुः । तात नंदीस्तवाल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः । न दृष्टमेव चापश्यं ह्यायुर्वर्षादतः परम्
মিত্ৰ আৰু বৰুণ ক’লে—“বৎস, তোমাৰ নন্দীৰ আয়ু অল্প; তথাপি সি সকলো শাস্ত্ৰাৰ্থত পাৰদৰ্শী। আজি পৰা তাৰ জীৱন এক বছৰৰ অধিক হ’ব বুলি আমি নেদেখোঁ।”
Verse 54
विप्रयोरित्युक्तवतोः शिलादः पुत्रवत्सलः । तमालिङ्ग्य च दुःखार्त्तो रुरोदातीव विस्वरम्
সেই দুজন ব্ৰাহ্মণে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, পুত্ৰস্নেহী শিলাদে তাক আলিঙ্গন কৰিলে; দুখে ব্যাকুল হৈ কণ্ঠ ভাঙি যোৱা যেন অতি উচ্চস্বৰে কান্দিলে।
Verse 55
मृतवत्पतितं दृष्ट्वा पितरं च पितामहम् । प्रत्यवोचत्प्रसन्नात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
পিতৃ আৰু পিতামহক মৃতৰ দৰে পতিত দেখি, তেওঁ—শ্ৰীশিৱৰ পদপদ্ম স্মৰণে মন প্ৰসন্ন কৰি—প্ৰত্যুত্তৰ ক’লে।
Verse 56
केन त्वं तात दुःखेन वेपमानश्च रोदिषि । दुःखं ते कुत उत्पन्नं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः
প্ৰিয় বৎস, কোন দুখে তুমি কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ কান্দিছা? তোমাৰ এই শোক ক’ৰ পৰা উৎপন্ন হৈছে? মই ইয়াৰ তত্ত্বতঃ সত্য জানিব বিচাৰোঁ।
Verse 57
पितोवाच । तवाल्पमृत्युदुःखेन दुःखितोऽतीव पुत्रक । को मे दुःखं हरतु वै शरणं प्रयामि हि
পিতাই ক’লে—পুত্ৰক, তোমাৰ অকালমৃত্যুৰ ভয় আৰু দুখে মই অতিশয় ব্যথিত। মোৰ শোক কোনে দূৰ কৰিব? মই সঁচাকৈ শৰণ গ্ৰহণ কৰোঁ।
Verse 58
पुत्र उवाच । देवो वा दानवो वापि यमः कालोथ वापि हि । ऋध्येयुर्यद्यपि ह्येते मामन्येपि जनास्तथा
পুত্ৰে ক’লে—দেৱ হওক বা দানৱ, যম হওক বা স্বয়ং কাল; এইসকল যদি সমৃদ্ধ হয়, তেন্তে মোক বিৰোধ কৰিও আন লোকসকলেও তেনেদৰে সমৃদ্ধ হ’ব পাৰে।
Verse 59
अथापि चाल्पमृत्युर्मे न भविष्यति मां तुदः । सत्यं ब्रवीमि जनकं शपथन्ते करोम्यहम्
তথাপি মোৰ অকালমৃত্যু নহ’ব, যিয়ে মোক আঘাত কৰি কষ্ট দিব। হে পিতা, মই সত্য কওঁ—আপোনাক সাক্ষী কৰি এই দৃঢ় শপথ কৰোঁ।
Verse 60
पितोवाच । किं तपः किं परिज्ञानं को योगश्च प्रभुश्च ते । येन त्वं दारुणं दुःखं वञ्चयिष्यसि पुत्र मे
পিতাই ক’লে—তোৰ তপস্যা কি? তোৰ পৰিজ্ঞান (সত্য বোধ) কি? তোৰ যোগ কি, আৰু তোৰ প্ৰভু তথা ৰক্ষক কোন? হে পুত্ৰ, কোন উপায়ে তই এই দাৰুণ দুখ এৰাই যাবি?
Verse 61
पुत्र उवाच । न तात तपसा मृत्युं वंचयिष्ये न विद्यया । महादेवस्य भजनान्मृत्युं जेष्यामि नान्यथा
পুত্ৰে ক’লে—হে তাত! মই তপস্যাৰে মৃত্যুক ঠগিম নে, কেৱল বিদ্যাৰোও নহয়। মহাদেৱৰ ভজন-আৰাধনাৰ দ্বাৰাই মই মৃত্যুক জয় কৰিম; অন্যথা নহয়।
Verse 62
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वाहं पितुः पादौ प्रणम्य शिरसा मुने । प्रदक्षिणीकृत्य च तमगच्छं वनमुत्तमम्
নন্দীশ্বৰে ক’লে—হে মুনি! এনেদৰে কৈ মই পিতাৰ চৰণত মস্তক নত কৰি প্ৰণাম কৰিলোঁ। তাৰ পিছত তেওঁক প্ৰদক্ষিণা কৰি সেই উত্তম বনলৈ গ’লোঁ।
Frequently Asked Questions
It presents the origin-account of Nandikeśvara through Śilāda’s austerities and the ensuing boon-granting episode with Indra, arguing implicitly that extraordinary divine attendants (gaṇas) arise through Śiva-centered tapas and grace, not merely through ordinary biological lineage.
Key terms function symbolically: 'tapas' encodes yogic concentration and ethical heat; 'ayonija' signals a supra-physical mode of manifestation (purity beyond karmic heredity); 'mṛtyu-hīna' points to participation in Śiva’s death-transcending nature; and 'Śivaloka' denotes not only a realm but a state of alignment with Śiva-tattva.
The chapter highlights Nandikeśvara/Nandīśvara as a Mahādeva-aṃśa (emanational presence of Śiva) and foregrounds Śiva as the ultimate telos of austerity and devotion; Gaurī is not prominent in the sampled passage, with the theological focus remaining on Śiva’s attendant-manifestation paradigm.