शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनम् (Description of Shiva’s Pañcabrahma Avatāras)
অধ্যায় ১ মহাদেৱৰ মঙ্গলাচৰণে আৰম্ভ হয়। পুৰাণীয় সংলাপত শৌনকে সূতক সোধে—ধৰ্মনিষ্ঠসকলৰ কল্যাণৰ বাবে শম্ভুৱে কোন কোন অৱতাৰ-অংশেৰে উপকাৰ কৰে? সূতে পূৰ্ব পৰম্পৰা ক’বলৈ ধৰে—শিৱস্মৰণত স্থিত নন্দীয়ে সনৎকুমাৰক এই বিষয়েই বুজাইছিল। নন্দীয়ে কয়, কল্পে কল্পে শিৱাৱতাৰ অসংখ্য; তথাপি তেওঁ ক্ৰমবদ্ধভাৱে বৰ্ণনা কৰিব। তাৰ পাছত উনিশতম ‘শ্বেত-লোহিত’ কল্পত সদ্যোজাত-সম্পৰ্কিত প্ৰথম প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কথা আহে। ব্ৰহ্মাৰ ধ্যানৰ পৰা যুৱ, শিখাবদ্ধ শ্বেত-লোহিত ৰূপ প্ৰকাশ পায়; ব্ৰহ্মাই তাক শিৱ বুলি চিনাকি কৰি প্ৰণাম কৰে আৰু পৰম তত্ত্বৰ পুনঃপুনঃ ধ্যান কৰে। এইদৰে অৱতাৰকথাই পঞ্চব্ৰহ্ম তত্ত্ব আৰু তাৰ বিশ্বতাত্ত্বিক স্থান স্পষ্ট কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ তৃতীয় শতৰুদ্ৰসংহিতাত ‘শিৱৰ পঞ্চব্ৰহ্ম অৱতাৰ-বৰ্ণন’ নামৰ প্ৰথম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 2
सूत उवाच । मुने शौनक सद्भक्त्या दत्तचित्तो जितेन्द्रियः । अवताराञ्छिवस्याहं वच्मि ते मुनये शृणु
সূতে ক’লে—হে মুনি শৌনক! তুমি সদ্ভক্তিযুক্ত, অৰ্পিতচিত্ত আৰু জিতেন্দ্ৰিয়; শুনা, মই তোমাক ভগৱান শিৱৰ অৱতাৰসমূহ ক’ম।
Verse 3
एतत्पृष्टः पुरा नन्दी शिवमूर्तिस्सतां गतिः । सनत्कुमारेण मुने तमुवाच शिवं स्मरन्
এই প্ৰশ্ন পূৰ্বে সনৎকুমাৰ মুনিয়ে কৰিছিল; তেতিয়া শিৱমূৰ্তি, সজ্জনৰ আশ্ৰয়-গতি নন্দীয়ে শিৱক স্মৰণ কৰি উত্তৰ দিলে।
Verse 4
नन्दीश्वर उवाच । असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्व्वेश्वरस्य वै । अवतारास्तथापीह वच्म्यहं तान्यथामति
নন্দীশ্বৰ ক’লে—কল্পে কল্পে সৰ্বব্যাপী সৰ্বেশ্বৰ প্ৰভুৰ অৱতাৰ অসংখ্য; তথাপি ইয়াত মই মোৰ মতি অনুসাৰে সিহঁত বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 5
एकोनविंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेत लोहितः । सद्योजातावतारस्तु प्रथमः परिकीर्तितः
ঊনবিংশতম কল্প ‘শ্বেত-লোহিত’ বুলি জানিব লাগে; তাত প্ৰথম অৱতাৰ ‘সদ্যোজাত’ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 6
तस्मिंस्तत्परमं ब्रह्म ध्यायतो ब्रह्मणस्तथा । उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः
পৰম ব্ৰহ্মক ধ্যানৰত ব্ৰহ্মাৰ ধ্যানৰ পৰা শিখাধাৰী দিব্য কুমাৰ ‘শ্বেতলোহিত’ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; সৰ্বোচ্চ তত্ত্বচিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দীপ্তিময় ৰূপে।
Verse 7
तं दृष्ट्वा पुरुषं ब्रह्मा ब्रह्मरूपिणमीश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यात्वा स हृदये ववन्दे प्रयताञ्जलिः
ব্ৰহ্মাৰূপে প্ৰকাশিত সেই ঈশ্বৰ-পরম পুৰুষক দেখি ব্ৰহ্মাই তেওঁক চিনিলে; হৃদয়ত ধ্যান কৰি সংযত অঞ্জলি বেঁধি প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 8
सद्योजातं शिवं बुद्ध्वा जहर्ष भुवनेश्वरः । मुहुर्मुहुश्च सद्बुद्ध्या परं तं समचिन्तयत्
সদ্যোজাত শিৱক চিনে ভুবনেশ্বৰ আনন্দত উল্লসিত হ’ল; পুনঃপুনঃ শুদ্ধ বুদ্ধিৰে সেই পৰম তত্ত্বক ধ্যান কৰিলে।
Verse 9
ततोऽस्य ध्यायतः श्वेताः प्रादुर्भूता यशस्विनः । कुमाराः परविज्ञानपरब्रह्मस्वरूपिणः
তাৰ ধ্যানৰ পৰা তেতিয়া যশস্বী, শুভ্ৰবৰ্ণ দীপ্তিমান কুমাৰসকল প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; তেওঁলোক পৰম জ্ঞান আৰু পৰব্ৰহ্মৰেই স্বৰূপ, সদায় পৰমাৰ্থত প্রতিষ্ঠিত।
Verse 10
सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ । शिष्यास्तस्य महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म समावृतम्
সুনন্দ, নন্দন, বিশ্বনন্দ আৰু উপনন্দন—এওঁলোক সেই মহাত্মাৰ শিষ্য আছিল; তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই সেই পৰব্ৰহ্ম পৰম্পৰাত ব্যাপি প্ৰকাশিত আৰু প্রতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 11
सद्योजातश्च वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे । सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः
তেতিয়া সদ্যোজাত স্বৰূপ শম্ভুৱে বেধস (ব্ৰহ্মা)ক জ্ঞান দান কৰিলে; আৰু প্ৰসন্ন পৰমেশ্বৰে প্ৰীতিসহ সৰ্গশক্তিও দিলে।
Verse 12
ततो विंशतिमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः । ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत्
তাৰ পিছত বিংশতম কল্প ‘ৰক্ত’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল; য’ত মহাতেজস্বী ব্ৰহ্মাই ৰক্তবৰ্ণ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 13
ध्यायतः पुत्रकामस्य प्रादुर्भू तो विधेस्सुतः । रक्तमाल्याम्बरधरो रक्ताक्षो रक्तभूषणः
পুত্ৰকামনাৰে ধ্যান কৰি থাকোঁতে বিধাতাৰ (ব্ৰহ্মাৰ) পুত্ৰ তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তেওঁ ৰক্তবৰ্ণ মালা আৰু বস্ত্ৰধাৰী, ৰক্তাভ নয়নযুক্ত আৰু ৰক্তবৰ্ণ ভূষণে ভূষিত আছিল।
Verse 14
स तं दृष्ट्वा महात्मानं कुमारं ध्यानमाश्रितः । वामदेवं शिवं ज्ञात्वा प्रणनाम कृतांजलिः
ধ্যানত লীন সেই মহাত্মা কুমাৰৰূপক দেখি, তেওঁক বামদেৱ—স্বয়ং ভগৱান শিৱ—বুলি জানি, কৃতাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 15
ततस्तस्य सुता ह्यासंश्चत्वारो रक्तवाससः । विरजाश्च विवाहश्च विशोको विश्वभावनः
তাৰপিছত তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰ জন্মিল, সকলোৱে ৰক্তবৰ্ণ বসনধাৰী—বিৰজা, বিবাহ, বিশোক আৰু বিশ্বভাবন, যি জগতৰ পোষক-প্ৰেৰক।
Verse 16
वामदेवः स वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे । सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः
বামদেৱ—সেই শম্ভু নিজেই—বেধস (ব্ৰহ্মা)ক জ্ঞান দান কৰিলে। প্ৰসন্ন পৰমেশ্বৰে প্ৰীতিসহ তাঁক সৃষ্টিশক্তিও অনুগ্ৰহ কৰিলে।
Verse 17
एकविंशतिमः कल्पः पीतवासा इति स्मृतः । ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह
একবিংশতম কল্প ‘পীতৱাসা’ বুলি স্মৃত। সেই কল্পত মহাভাগ্যবান ব্ৰহ্মা নিশ্চয় পীতবস্ত্ৰধাৰী হৈছিল।
Verse 18
ध्यायतः पुत्रकामस्य विधेर्जातः कुमारकः । पीतवस्त्रादिक प्रौढो महातेजा महाभुजः
পুত্ৰকামনাৰে বিধাতা (ব্ৰহ্মা) ধ্যানত লীন আছিল; তেতিয়া তেওঁৰ পৰা এজন কুমাৰ জন্মিল—পীতবস্ত্ৰাদি ভূষণে ভূষিত, প্ৰৌঢ়াকৃতি, মহাতেজস্বী আৰু মহাভুজ।
Verse 19
तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तं ज्ञात्वा तत्पुरुषं शिवम् । प्रणनाम ततो बुद्ध्या गायत्रीं शांकरीं विधिः
তেওঁক ধ্যানসমাধিত স্থিত দেখি আৰু তেওঁক তৎপুৰুষ-ৰূপ শিৱ বুলি জানি, বিধি (ব্ৰহ্মা) ভক্তিবুদ্ধিৰে প্ৰণাম কৰিলে; তাৰপিছত শাঙ্কৰী গায়ত্ৰী জপ কৰিলে।
Verse 20
जपित्वा तु महादेवीं सर्वलोकनमस्कृताम् । प्रसन्नस्तु महादेवो ध्यानयुक्तेन चेतसा
সকলো লোকৰ দ্বাৰা নমস্কৃত মহাদেৱীক জপ কৰি, মহাদেৱ প্ৰসন্ন হ’ল; তেওঁৰ চিত্ত ধ্যানত একাগ্ৰ হ’ল।
Verse 21
ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुर्भूताः कुमारकाः । पीतवस्त्रा हि सकला योगमार्गप्रवर्तकाः
তাৰ পাছত তেওঁৰ দুয়োফালৰ পৰা দিৱ্য কুমাৰ ঋষিসকল প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; সকলেই পীতবস্ত্ৰধাৰী আৰু যোগমাৰ্গৰ প্ৰৱৰ্তক হ’ল।
Verse 22
ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयंभुवः । पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्ना शिवस्तु स
তাৰ পাছত পীতবৰ্ণ স্বায়ম্ভুৱ কল্প গুচি যোৱাৰ পিছত, পুনৰ আন এটা কল্প আৰম্ভ হ’ল আৰু সি ‘শিৱ’ নামে পৰিচিত হ’ল।
Verse 23
एकार्णवे संव्यतीते दिव्यवर्षसहस्रके । स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः
যেতিয়া সকলো এক মহাৰ্ণৱৰূপে আছিল আৰু এক সহস্ৰ দিব্য বৰ্ষ অতিবাহিত হ’ল, তেতিয়া প্ৰজা সৃষ্টিৰ কামনাৰে ব্ৰহ্মা অন্তৰত দুখিত হৈ চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 24
ततोऽपश्यन्महातेजा प्रादुर्भूतं कुमारकम् । कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा
তেতিয়া সেই মহাতেজস্বীয়ে হঠাৎ প্ৰাদুৰ্ভূত হোৱা এটা কুমাৰক দেখিলে—কৃষ্ণবৰ্ণ, মহাবীৰ্যবান, আৰু নিজৰ তেজে দীপ্তিমান।
Verse 25
धृतकृष्णाम्बरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम् । कृष्णेन मौलिनायुक्तं कृष्णस्नानानुलेपनम्
তেওঁ ক’লা বস্ত্ৰ আৰু ক’লা উষ্ণীষ ধাৰণ কৰিছিল; তেওঁৰ যজ্ঞোপবীতও ক’লা আছিল। শিৰত ক’লা মৌলি শোভিত, আৰু স্নান-অনুলেপনো ক’লা—ধ্যান-পূজাৰ্থে প্ৰকট ৰুদ্ৰৰ এই সগুণ ৰূপ।
Verse 26
स तं दृष्ट्वा महात्मानमघोरं घोरविक्रमम् । ववन्दे देवदेवेशमद्भुतं कृष्णपिंगलम्
সেই মহাত্মা প্ৰভুক—অঘোৰ, তথাপি ঘোৰ বিক্ৰমশালী—দেখি, সি দেৱদেৱেশ পৰমেশ্বৰ, অদ্ভুত, কৃষ্ণবৰ্ণ আৰু পিঙ্গলনয়ন প্ৰভুক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 27
अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिंतयत् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्भक्तवत्सलमव्ययम्
তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই অঘোৰ প্ৰভুক ব্ৰহ্মৰূপ বুলি ভাবি ধ্যান কৰিলে। তাৰ পিছত ভক্তৱৎসল, অব্যয় প্ৰভুক ইষ্ট বাণীৰে স্তৱ কৰিলে।
Verse 28
अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्नानानुलेपनाः । चत्वारस्तु महात्मानः संबभूवुः कुमारकाः
তেতিয়া তেওঁৰ দুয়ো কাষতে কৃষ্ণবৰ্ণ, কৃষ্ণস্নান আৰু কৃষ্ণানুলেপনেৰে যুক্ত চাৰিজন মহাত্মা কুমাৰ প্ৰকট হ’ল।
Verse 29
कृष्ण कृष्णशिखश्चैव कृष्णा स्यः कृष्णकण्ठधृक् । इति तेऽव्यक्तनामानः शिवरूपाः सुतेजसः
তেওঁলোক কৃষ্ণবৰ্ণ, কৃষ্ণশিখাযুক্ত, কৃষ্ণমুখ আৰু কৃষ্ণকণ্ঠধাৰী; এইদৰে তেওঁলোক অব্যক্তনাম, স্বতেজস্বী শিৱৰূপ।
Verse 30
एवंभूता महात्मानो ब्रह्मणः सृष्टिहेतवे । योगं प्रवर्त्तया मासुर्घोराख्यं महदद्भुतम्
এইদৰে সেই মহাত্মাসকলে ব্ৰহ্মাক সৃষ্টিৰ হেতু কৰিবলৈ ‘ঘোৰ’ নামৰ মহৎ অদ্ভুত যোগ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে।
Verse 31
अथान्यो ब्रह्मणः कल्पः प्रावर्त्तत मुनीश्वराः । विश्वरूप इति ख्यातो नामतः परमाद्भुतः
তেতিয়া হে মুনীশ্বৰসকল, ব্ৰহ্মাৰ আন এটা কল্প আৰম্ভ হ’ল; নামতেই পৰম অদ্ভুত ‘বিশ্বৰূপ’ বুলি খ্যাত।
Verse 32
ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतो मनसा शिवम् । प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती
পুত্ৰকামনাৰে ব্ৰহ্মাই মনত শিৱক ধ্যান কৰিলে; তেতিয়া মহানাদময়ী, বিশ্বৰূপিণী সৰস্বতী প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 33
तथाविधः स भगवानीशानः परमेश्वरः । शुद्धस्फटिकसंकाशः सर्वाभरणभूषितः
এনেকুৱাই সেই ভগৱান ঈশান পৰমেশ্বৰ—শুদ্ধ স্ফটিকৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিত।
Verse 34
तं दृष्ट्वा प्रणनामासौ ब्रह्मेशानमजं विभुम् । सर्वगं सर्वदं सर्वं सुरूपं रूपवर्जितम्
তেওঁক দেখি ব্ৰহ্মাই নিজৰ প্ৰভু ঈশান—অজ, বিভু—ক প্ৰণাম কৰিলে; তেওঁ সৰ্বব্যাপী, সৰ্বদাতা, সৰ্বস্ব—সুৰূপ হৈও ৰূপসীমাৰ অতীত।
Verse 35
ईशानोऽपि तथादिश्य सन्मार्गं ब्रह्मणे विभुः । सशक्तिः कल्पयांचक्रे स बालांश्चतुरः शुभान्
তাৰ পাছত সৰ্বব্যাপী ঈশানে ব্ৰহ্মাক সন্মাৰ্গৰ উপদেশ দি, নিজৰ শক্তিসহ চাৰিজন শুভ দিৱ্য বালকক প্ৰাদুৰ্ভাৱ কৰালে।
Verse 36
जटीमुण्डी शिखण्डी च अर्द्धमुण्डश्च जज्ञिरे । योगेनादिश्य सद्धर्मं कृत्वा योगगतिं गताः
তেতিয়া জটীমুণ্ডী, শিখণ্ডী আৰু অৰ্ধমুণ্ড নামে ৰূপসমূহ জন্মিল। যোগে সদ্ধৰ্ম উপদেশ দি, যোগমাৰ্গ স্থাপন কৰি, তেওঁলোকে যোগসিদ্ধি লাভ কৰিলে।
Verse 37
एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सद्यादीनां समुद्भवः । सनत्कुमार सर्वज्ञ लोकानां हितकाम्यया
এইদৰে সদ্যাদি ৰূপসমূহৰ উদ্ভৱ সংক্ষেপে, লোককল্যাণ কামনাৰে, সৰ্বজ্ঞ সনৎকুমাৰে বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 38
अथ तेषां महाप्राज्ञ व्यवहारं यथायथम् । त्रिलोकहितकारं हि सर्वं ब्रह्माण्डसंस्थितम्
তেতিয়া, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, তেওঁলোকৰ আচৰণ যথাযথভাৱে স্থাপিত হ’ল। কিয়নো ত্ৰিলোকৰ হিতৰ বাবে এই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড সুসংবদ্ধভাৱে অৱস্থিত॥
Verse 39
ईशानः पुरुषो घोरो वामसंज्ञस्तथैव च । ब्रह्मसंज्ञो महेशस्य मूर्तयः पंच विश्रुताः
ঈশান, পুৰুষ, ঘোৰ, বাম আৰু ব্ৰহ্ম-সঞ্জ্ঞক—এইবোৰ মহেশ্বৰৰ পাঁচটি সুপ্ৰসিদ্ধ মূৰ্তি॥
Verse 40
ईशानः शिवरूपश्च गरीयान्प्रथमः स्मृतः । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति
ঈশান—যি শিৱস্বরূপ—সৰ্বোত্তম আৰু প্ৰথম বুলি স্মৃত। তেওঁ প্ৰকৃতিৰ ভোক্তা ক্ষেত্ৰজ্ঞ জীৱক অন্তৰ্যামী ৰূপে সাক্ষাৎ অধিষ্ঠান কৰে॥
Verse 41
शैवस्तत्पुरुषाख्यश्च स्वरूपो हि द्वितीयकः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यं सर्वज्ञमधितिष्ठति
দ্বিতীয় প্ৰকাশিত স্বৰূপ শৈৱ, যাক তৎপুৰুষ বোলা হয়। সৰ্বজ্ঞ প্ৰভু তেওঁ গুণাশ্ৰিত ভোগ্য জগতক অধিষ্ঠান কৰে।
Verse 42
धर्माय स्वांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अघोराख्यस्वरूपो यस्तिष्ठत्यंतस्तृतीयकः
ধৰ্ম স্থাপনৰ বাবে পিনাকী শিৱ স্বশক্তিসংযুক্ত বুদ্ধিতত্ত্বৰূপে অন্তৰত অৱস্থিত; সেই অন্তঃস্থ তৃতীয় তত্ত্বই ‘অঘোৰ’ নামৰ স্বৰূপ।
Verse 43
वामदेवाह्वयो रूपश्चतुर्थः शङ्करस्य हि । अहंकृतेरधिष्ठानो बहुकार्यकरः सदा
নিশ্চয় শংকৰৰ চতুৰ্থ ৰূপ ‘বামদেৱ’ নামে পৰিচিত। তেওঁ অহংকৃতি (অহংকাৰ) তত্ত্বৰ অধিষ্ঠাতা আৰু সদায় বহু কাৰ্য সম্পাদনত নিয়োজিত।
Verse 44
ईशानाह्वस्वरूपो हि शंकरस्येश्वरः सदा । श्रोत्रस्य वचसश्चापि विभोर्व्योम्नस्तथैव च
নিশ্চয় শংকৰৰ ঈশ্বৰ সদায় ‘ঈশান’ স্বৰূপ। তেওঁ শ্ৰৱণ আৰু বাক্ৰ অধিদেৱতা, আৰু সৰ্বব্যাপী ব্যোম (আকাশ-তত্ত্ব)ৰো অধিষ্ঠাতা।
Verse 45
त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरं रूपमैश्वरम् । पुरुषाख्यं विचारज्ञा मतिमन्तः प्रचक्षते
বিচাৰজ্ঞ আৰু মতিৱন্তসকলে কয়—ত্বক, হাত, স্পৰ্শ আৰু প্ৰাণবায়ুসকলৰ ওপৰত অধিষ্ঠিত এই ঐশ্বৰ্যময়, প্ৰভুত্বশালী ৰূপেই স্বয়ং পৰম পুৰুষ।
Verse 46
वपुषश्च रसस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यमधिष्ठानं रूपमाहुर्मनीषिणः
মনীষীসকলে কয়—দেহ, ৰস (স্বাদ), ৰূপ আৰু অগ্নি—ইয়াৰ অধিষ্ঠান ‘অঘোৰ’ নামে ৰূপ; ই শিৱৰ মঙ্গলময়, অভয় স্বৰূপ, যিয়ে এই তত্ত্বসমূহ ধৰি শাসন কৰে।
Verse 47
रशनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरं वामदेवाख्यं स्वरूपं शांकरं स्मृतम्
জিভা, গুদ, ৰস (স্বাদ) আৰু জল—ইয়াৰ অধিপতি হিচাপে ‘বামদেৱ’ নামে শাঙ্কৰ স্বৰূপ ঈশ্বৰ স্মৃত।
Verse 48
प्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्योजाताह्वयं रूपमीश्वरं शांकरं विदुः
জ্ঞানীসকলে জানে যে ‘সদ্যোজাত’ নামধাৰী শাঙ্কৰ ঈশ্বৰেই প্ৰাণ, উপস্থ, গন্ধ আৰু ভূ-লোকৰ অধিপতি।
Verse 49
इमे स्वरूपाः शंभोर्हि वन्दनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः
নিশ্চয় শম্ভুৰ এই স্বৰূপসমূহ প্ৰযত্নে বন্দনীয়; পৰম শ্ৰেয় কামনা কৰা লোকৰ বাবে এইবোৰেই নিত্য সকলো মঙ্গলৰ একমাত্ৰ কাৰণ।
Frequently Asked Questions
The chapter argues for the innumerability of Śiva’s manifestations across kalpas while offering an ordered account, beginning with the Śveta-Lohita kalpa and the emergence/recognition of a Śveta-Lohita youthful form linked to Sadyojāta, acknowledged and worshiped by Brahmā.
The kalpa-labeling (Śveta-Lohita) and the ‘youthful, top-knotted’ manifestation function as semiotic markers: they encode purity/brightness (śveta), dynamic power/energy (lohita), and tapas/discipline (śikhā) as outward signs of an inward metaphysical principle—Śiva’s self-revelation to contemplative awareness.
The adhyāya foregrounds the first Pañcabrahma-linked manifestation associated with Sadyojāta and the Śveta-Lohita designation; Gaurī is present primarily in the opening maṅgala verse as Śiva’s प्रिय (beloved), establishing the relational-theological frame but not yet driving the narrative.