स्वप्नवर्णनपूर्वकं संक्षेपशिवचरितवर्णनम् / Dream-Portents and a Concise Account of Śiva’s Career
অধ্যায় ৯ সংলাপৰূপে আগবাঢ়ে। ব্ৰহ্মাৰ পৰা আগতে শুনা শৈৱ বৃত্তান্তৰ পিছত নাৰদে সোধে—তাৰ পাছত কি ঘটিল। ব্ৰহ্মাই কয়—মেনা হিমালয়ৰ ওচৰলৈ গৈ সন্মানেৰে অনুৰোধ কৰে যে গিৰিজাৰ বিবাহ লোকাচাৰ অনুসাৰে সুন্দৰ, কুলীন আৰু শুভলক্ষণযুক্ত বৰৰ সৈতে হওক, যাতে কন্যা সুখী হয়। ইয়াত মাতৃস্নেহ আৰু ‘নাৰীস্বভাৱ’ কাহিনীৰ কৌশল হিচাপে প্ৰকাশ পায়। হিমালয়ে বুজাই দিয়ে—মুনিৰ বাক্য কেতিয়াও মিছা নহয়; সেয়ে সন্দেহ ত্যাগ কৰা। স্বপ্ন/শকুন-বৰ্ণনাক প্ৰমাণৰূপে ধৰি শেষত শিৱচৰিত সংক্ষেপে কোৱা হয়, যাতে বুজা যায় যে নিৰ্ধাৰিত শিৱ–পাৰ্বতী মিলন সাধাৰণ মানদণ্ডৰ ওপৰত।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे तात त्वया शैववर प्राज्ञाद्भुता कथा । वर्णिता करुणां कृत्वा प्रीतिर्मे वर्द्धिताधिकम्
নাৰদে ক’লে—হে বিধাতা (ব্ৰহ্মা), হে তাত! কৰুণাৰে তুমি শৈৱ-প্ৰজ্ঞাৰে সমৃদ্ধ এই শ্ৰেষ্ঠ আৰু অদ্ভুত কাহিনী মোক বৰ্ণনা কৰিলা। ই শুনি মোৰ ভক্তি আৰু প্ৰেমময় শ্ৰদ্ধা অধিক বৃদ্ধি পালে।
Verse 2
विधे गते स्वकं धाम मयि वै दिव्यदर्शगे । ततः किमभवत्तात कृपया तद्वदाधुना
হে বিধে! তুমি স্বধামলৈ গ’লাৰ পাছত আৰু মই দিব্যদৰ্শন লাভ কৰাৰ পাছত, তাৰ পিছত কি হ’ল, তাত? কৃপা কৰি এতিয়া কোৱা।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । गते त्वयि मुने स्वर्गे कियत्काले गते सति । मेना प्राप्येकदा शैलनिकटं प्रणनाम सा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি! তুমি স্বৰ্গলৈ গ’লাৰ পাছত কিছু সময় অতিবাহিত হ’লে, মেনা এবাৰ পৰ্বতৰ ওচৰলৈ আহি প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 4
स्थित्वा सविनयम्प्राह स्वनाथं गिरिकामिनी । तत्र शैलाधिनाथं सा प्राणप्रियसुता सती
সেই গিৰিকামিনী বিনয়েৰে থিয় হৈ নিজৰ নাথক ক’লে। তাতে সতী—প্ৰাণপ্ৰিয় কন্যা—পৰ্বতাধিনাথক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 5
मेनोवाच । मुनिवाक्यं न बुद्धं मे सम्यङ् नारीस्वभावतः । विवाहं कुरु कन्यायास्सुन्दरेण वरेण ह
মেনাই ক’লে—নাৰীস্বভাৱৰ বাবে মই মুনিৰ বাক্য সম্যকভাৱে বুজি নাপালোঁ। সেয়ে মোৰ কন্যাৰ বিবাহ এজন সুন্দৰ আৰু যোগ্য সদ্বৰৰ সৈতে সম্পন্ন কৰক।
Verse 6
सर्वथा हि भवेत्तत्रोद्वाहोऽपूर्वसुखावहः । वरश्च गिरिजायास्तु सुलक्षणकुलोद्भवः
সৰ্বতোভাবে তাত থকা সেই বিবাহ নিশ্চয়েই অপূৰ্ব সুখদায়ক হ’ব। আৰু গিৰিজাৰ বৰ হ’ব শুভলক্ষণযুক্ত আৰু উত্তম কুলত জন্ম লোৱা।
Verse 7
प्राणप्रिया सुता मे हि सुखिता स्याद्यथा प्रिय । सद्वरं प्राप्य सुप्रीता तथा कुरु नमोऽस्तु ते
হে প্ৰিয়, মোৰ প্ৰাণপ্ৰিয় কন্যা যেন সুখী হয় তেনেকৈ কৰক। সদ্বৰ লাভ কৰি সি সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হওক—আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्रुमुखी मेना पत्यंघ्र्योः पतिता तदा । तामुत्थाप्य गिरिः प्राह यथावत्प्रज्ञसत्तमः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কোৱা হ’লে অশ্ৰুসিক্ত মুখৰ মেনা তেতিয়া স্বামীৰ চৰণত পৰি গ’ল। তাক উঠাই, প্ৰজ্ঞাৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতৰাজ (হিমালয়) যথাযথভাৱে ক’লে।
Verse 9
हिमालय उवाच । शृणु त्वं मेनके देवि यथार्थं वच्मि तत्त्वतः । भ्रमं त्यज मुनेर्वाक्यं वितथं न कदाचन
হিমালয়ে ক’লে—হে দেৱী মেনকে, শুনা; মই তত্ত্বতঃ যথাৰ্থ কথা কৈছোঁ। ভ্ৰম ত্যাগ কৰা; মুনিৰ বাক্য কেতিয়াও মিছা নহয়।
Verse 10
यदि स्नेहः सुतायास्ते सुतां शिक्षय सादरम् । तपः कुर्याच्छंकरस्य सा भक्त्या स्थिरचेतसा
যদি তোৰ কন্যাৰ প্ৰতি স্নেহ থাকে, তেন্তে সাদৰে কন্যাক শিক্ষা দে—সেয়ে স্থিৰচিত্তে ভক্তিসহ শংকৰৰ তপস্যা-উপাসনা কৰক।
Verse 11
चेत्प्रसन्नः शिवः काल्याः पाणिं गृह्णाति मेनके । सर्वं भूयाच्छुभं नश्येन्नारदोक्तममंगलम्
হে মেনকে, যদি শিৱ কালীলৈ প্ৰসন্ন হৈ তাইৰ পাণিগ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সকলো শুভ হ’ব আৰু নাৰদে কোৱা অমঙ্গল নাশ পাব।
Verse 12
अमंगलानि सर्वाणि मंगलानि सदाशिवे । तस्मात्सुतां शिवप्राप्त्यै तपसे शिक्षय द्रुतम्
সদাশিৱত সকলো অমঙ্গল নাশ হয় আৰু সকলো মঙ্গল তাতেই নিত্য বাস কৰে। সেয়ে শিৱপ্ৰাপ্তিৰ বাবে তোৰ কন্যাক শীঘ্ৰে তপস্যাত শিক্ষিত কৰ।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य गिरेर्वाक्यं मेना प्रीततराऽभवत् । सुतोपकंठमगमदुपदेष्टुं तदोरुचिम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হিমালয়ৰ বাক্য শুনি মেনা অধিক আনন্দিত হ’ল। তাৰ পাছত তাই কন্যাৰ ওচৰলৈ গৈ, তাইৰ সেই উত্তম সংকল্প বিষয়ে উপদেশ দিলে।
Verse 14
सुताङ्गं सुकुमारं हि दृष्ट्वातीवाथ मेनका । विव्यथे नेत्रयुग्मे चाश्रुपूर्णेऽभवतां द्रुतम्
নিজ কন্যাৰ কোমল, সুকুমাৰ দেহ দেখি মেনকা অতিশয় বিচলিত হ’ল; তেখেতৰ দুয়োটা চকু বেদনাৰে তৎক্ষণাৎ অশ্ৰুৰে ভৰি উঠিল।
Verse 15
अथ सा कालिका देवी सर्वज्ञा परमेश्वरी । उवाच जननीं सद्यः समाश्वास्य पुनः पुनः
তেতিয়া সৰ্বজ্ঞা পৰমেশ্বৰী দেৱী কালিকাই জননীক পুনঃ পুনঃ আশ্বাস দি তৎক্ষণাৎ ক’লে।
Verse 17
पार्वत्युवाच । मातश्शृणु महाप्राज्ञेऽद्यतने ऽजमुहूर्तके । रात्रौ दृष्टो मया स्वप्नस्तं वदामि कृपां कुरु
পাৰ্বতীয়ে ক’লে—মাতৃ, শুনা। হে মহাপ্ৰাজ্ঞে! আজি অজমুহূর্তত, ৰাতিত মই এটা স্বপ্ন দেখিলোঁ; সেয়া কওঁ, কৃপা কৰা।
Verse 18
विप्रश्चैव तपस्वी मां सदयः प्रीतिपूर्वकम् । उपादिदेश सुतपः कर्तुं मातश्शिवस्य वै
মাতৃ, সেই দয়ালু তপস্বী বিপ্ৰে স্নেহপূৰ্বক মোক উপদেশ দিলে—শিৱপ্ৰাপ্তিৰ বাবে ঘোৰ তপস্যা কৰিবলৈ।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा मेनका शीघ्रं पतिमाहूय तत्र च । तत्स्वप्नं कथयामास सुता दृष्टमशेषतः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই কথা শুনি মেনকাই তৎক্ষণাৎ স্বামীক তাত মাতি আনিলে আৰু কন্যাই দেখা সম্পূৰ্ণ সপোনটো বিস্তাৰে তেওঁক ক’লে।
Verse 20
सुतास्वप्नमथाकर्ण्य मेनकातो गिरीश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रियां सम्बोधयन्गिरा
মেনকাৰ পৰা কন্যাৰ সপোন শুনি পৰ্বতৰাজ হিমালয় পৰম আনন্দিত হ’ল আৰু স্নেহমধুৰ বাক্যে প্ৰিয় পত্নীক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 21
गिरीश्वर उवाच । हे प्रियेऽपररात्रान्ते स्वप्नो दृष्टो मयापि हि । तं शृणु त्वं महाप्रीत्या वच्म्यहं तं समादरात्
গিৰীশ্বৰ ক’লে—হে প্ৰিয়ে, ৰাতিৰ অন্তিম ভাগত মইও নিশ্চয় এক সপোন দেখিছোঁ। তুমি মহা আনন্দে শুনা; মই তাক আদৰেৰে ক’ম।
Verse 22
एकस्तपस्वी परमो नारदोक्तवरां गधृक् । पुरोपकंठं सुप्रीत्या तपः कर्तुं समागतः
নাৰদে কোৱা বৰ লাভ কৰা এজন পৰম তপস্বী, মহা আনন্দে নগৰৰ উপকণ্ঠলৈ তপস্যা কৰিবলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 23
गृहीत्वा स्वसुतां तत्रागमं प्रीततरोप्यहम् । मया ज्ञातस्स वै शम्भुर्नारदो क्तवरः प्रभुः
সেই ঠাইৰ পৰা নিজৰ কন্যাক লৈ মই অধিক আনন্দেৰে উভতি আহিলোঁ। তেতিয়া বুজিলোঁ—নাৰদৰ বাক্য সত্য; সেই ভগৱান শম্ভুৱেই পৰম প্ৰভু।
Verse 24
सेवार्थं तस्य तनयामुपदिश्य तपस्विनः तं । वै प्रार्थितवांस्तस्यां न तदांगीचकार सः
সেৱাৰ উদ্দেশ্যে সেই তপস্বীয়ে তাক ঋষিৰ কন্যাৰ কথা উপদেশ দিলে। সি তাইক বরণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে, কিন্তু তেতিয়া তাই তাক গ্ৰহণ নকৰিলে।
Verse 25
अभूद्विवादस्तुमहान्सांख्यवेदान्तसंमतः । ततस्तदाज्ञया तत्र संस्थितासीत्सुता मम
তাৰ পাছত সাংখ্য আৰু বেদান্ত—দুয়োটাই মান্য কৰা যুক্তিৰে এক মহা বিতৰ্ক উঠিল। তাৰ পিছত তেওঁৰ আজ্ঞাত মোৰ কন্যা তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল।
Verse 26
निधाय हृदि तं कामं सिषेवे भक्तितश्च सा । इति दृष्टं मया स्वप्नं प्रोक्तवांस्ते वरानने
সেই আকাঙ্ক্ষা হৃদয়ত ৰাখি তাই ভক্তিভাৱে সেৱা-পূজা কৰিলে। হে সুমুখী, মই দেখা স্বপ্নটো তোমাক কৈ দিলোঁ।
Verse 27
ततो मेने कियत्कालं परीक्ष्यं तत्फलं प्रिये । योग्यमस्तीदमेवेह बुध्यस्व त्वं मम ध्रुवम्
তাৰ পাছত, হে প্ৰিয়ে, কিছু সময় ভাবি আৰু তাৰ ফল পৰীক্ষা কৰি মই স্থিৰ কৰিলোঁ—‘ইয়াত এইটোৱেই একেবাৰে যোগ্য।’ এইটো মোৰ অটল সিদ্ধান্ত বুলি বুজা।
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिराजश्च मेनका वै मुनीश्वर । सन्तस्थतुः परीक्षन्तीं तत्फलं शुद्धचेतसौ
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে কৈ গিৰিৰাজ হিমৱান আৰু মেনকা শুদ্ধচিত্ত হৈ তাতেই স্থিৰ ৰ’ল, পাৰ্বতীৰ পৰীক্ষাৰ ফল চাবলৈ।
Verse 29
इत्थम्व्यतीतेऽल्पदिने परमेशः सतां गतिः । सतीविरहसुव्यग्रो भ्रमन्सर्वत्र सूतिकृत्
এইদৰে অলপদিন যেতেই সৎজনৰ পৰম আশ্ৰয় পৰমেশ্বৰ শিৱ সতি-বিৰহত অতিশয় ব্যাকুল হৈ সৰ্বত্ৰ ভ্ৰমণ কৰিলে আৰু সকলো প্ৰাণীত শোক-বেদনা জগালে।
Verse 30
तत्राजगाम सुप्रीत्या कियद्गुणयुतः प्रभुः । तपः कर्तुं सतीप्रेमविरहाकुलमानसः
তেতিয়া প্ৰভু—যথোচিত দিব্য গুণে বিভূষিত—অতিশয় প্ৰীতিসহ তাত আহিল; সতি-প্ৰেমৰ বিৰহত আকুল মন লৈ তপস্যা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 31
तपश्चकार स्वं तत्र पार्वती सेवने रता । सखीभ्यां सहिता नित्यं प्रसन्नार्थमभूत्तदा
তাত পাৰ্বতীয়ে নিজৰ তপস্যা কৰিলে, সেৱা-ভক্তিত নিমগ্ন ৰ’ল। সখীসকলৰ সৈতে নিত্য থাকি, তেতিয়া তেওঁ কেৱল (শিৱৰ) প্ৰসন্নতা লাভৰ বাবেই কাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 32
विद्धोऽऽपि मार्गणैश्शम्भुर्विकृतिं नाप स प्रभुः । प्रेषितेन सुरैस्स्वात्ममोहनार्थं स्मरेण वै
বাণে বিদ্ধ হ’লেও শম্ভু প্ৰভুত কোনো বিকৃতি নাহিল; কিয়নো দেৱতাই পঠোৱা স্মৰ কেৱল তেওঁৰ স্বাত্মস্বরূপ মোহিত কৰিবলৈ আছিল, তথাপি শিৱ সম্পূৰ্ণ অচল ৰ’ল।
Verse 33
दग्ध्वा स्मरं च तत्रैव स्ववह्निनयनेन सः । स्मृत्वा मम वचः क्रुद्धो मह्यमन्तर्दधे ततः
সেই ঠাইতেই তেওঁ নিজৰ নয়নৰ অগ্নিৰে স্মৰ (কামদেৱ)ক দগ্ধ কৰিলে; তাৰ পাছত মোৰ বাক্য স্মৰি ক্ৰুদ্ধ হৈ মোৰ পৰা অন্তৰ্ধান কৰিলে।
Verse 34
ततः कालेन कियता विनाश्य गिरिजामदम् । प्रसादितस्सुतपसा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः
তাৰ পাছত কিছু সময় গ’লত মহাদেৱে গিৰিজাৰ গৰ্ব নাশ কৰিলে; তেওঁৰ উত্তম তপস্যাত প্ৰসন্ন হৈ মহেশ্বৰ অনুগ্ৰহশীল হ’ল।
Verse 35
लौकिकाचारमाश्रित्य रुद्रो विष्णुप्रसादितः । कालीं विवाहयामास ततोऽभूद्बहुमंगलम्
লৌকিক আচাৰ অনুসৰি, বিষ্ণুৰ প্ৰসাদত প্ৰসন্ন ৰুদ্ৰে কালীক বিবাহ কৰিলে; তাৰ ফলত বহু মঙ্গল উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 36
इत्येतत्कथितं तात समासाच्चरितं विभोः । शंकरस्य परं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमि च्छसि
হে বৎস, এইদৰে মই সৰ্বশক্তিমান শংকৰৰ পৰম দিব্য চৰিত্ৰ সংক্ষেপে বৰ্ণনা কৰিলোঁ। আপুনি আৰু কি শুনিব বিচাৰে?
Frequently Asked Questions
The domestic deliberation preceding Pārvatī (Girijā)’s marriage: Menā urges a conventional, auspicious match, while Himālaya insists the sage’s prophecy is true and that doubt should be abandoned—setting the stage for Śiva as the destined groom.
Dream/omen and sage-authority operate as Purāṇic epistemology: they legitimate a trans-social destiny (Śiva as groom) by presenting it as revealed knowledge rather than merely familial preference.
Śiva is framed not only as a personal bridegroom figure but as a cosmic principle whose ‘carita’ must be summarized to reconcile worldly expectations with the supreme ascetic’s transcendence; this underscores Śiva–Śakti destiny as cosmological order.