पार्वतीबाल्यलीलावर्णनम् — Description of Pārvatī’s Childhood/Birth Festivities
অধ্যায় ৭ত হিমালয় আৰু মেনাৰ গৃহত পাৰ্বতীৰ জন্মক্ষণৰ তৎক্ষণাৎ পৰিস্থিতি আৰু তাৰ সামাজিক‑বৈদিক প্ৰতিক্ৰিয়া বৰ্ণিত। ব্ৰহ্মাই মেনাৰ দৃশ্যমান, লোকিক মাতৃস্নেহজনিত ৰোদনৰ কথা কয়; ৰাত্ৰিৰ পৰিবেশত বিশেষ দীপ্তি আৰু সলনি হোৱা পোহৰে শুভ সীমান্তক্ষণ সূচায়। নবজাতৰ কান্দোন শুনি অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকল স্নেহেৰে একত্ৰিত হয়; সেৱকে ৰজাক জনায় যে এই জন্ম অতি মঙ্গলময়, আনন্দদায়ক আৰু দেবকাৰ্যসাধক। হিমালয়ে পুৰোহিত আৰু বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে আহি নীলপদ্মদলবৰ্ণা তেজস্বিনী কন্যাক দেখি পৰম হর্ষ লাভ কৰে। তাৰ পিছত নগৰবাসী নাৰী‑পুৰুষে বাদ্যধ্বনি, মঙ্গলগীত আৰু নৃত্যৰে উৎসৱ কৰে; ৰজাই জাতকৰ্ম সম্পন্ন কৰি দ্বিজসকলক দান দিয়ে। এইদৰে পাৰ্বতীৰ আবিৰ্ভাৱ গৃহঘটনা আৰু বিশ্বমঙ্গলসূচক দিৱ্য সংকেত—দুয়ো ৰূপে প্ৰতিপন্ন হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ततो मेना पुरस्सा वै सुता भूत्वा महाद्युतिः । चकार रोदनं तत्र लौकिकीं गतिमाश्रिता
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ পাছত মেনাৰ সন্মুখত সেই মহাদ্যুতিময়ী কন্যা (পাৰ্বতী) যেন পুনৰ শিশুকন্যা হ’ল। লোকৰীতি আশ্ৰয় কৰি সি তাতে কান্দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 2
अरिष्टशय्यां परितस्सद्विसारिसुतेजसा । निशीथदीपा विहतत्विष आसन्नरं मुने
হে মুনি, সেই অরিষ্টশয্যাৰ চাৰিওফালে ক্ৰূৰ আৰু বৈৰী তেজ জ্বলি উঠিছিল। নিশীথৰ দীপসমূহো তাৰ দীপ্তিত আঘাত পাই ওচৰত ম্লান আৰু শক্তিহীন যেন থিয় হৈ আছিল।
Verse 3
श्रुत्वा तद्रोदनं रम्यं गृहस्थास्सर्वयोषितः । जहृषुस्सम्भ्रमात्तत्रागताः प्रीतिपुरस्सराः
সেই ৰম্য ৰোদন শুনি গৃহৰ সকলো যোষিতাই হৰ্ষিত হ’ল; উৎকণ্ঠা-সম্ভ্ৰমে তৎক্ষণাৎ তাত আহিল—আনন্দ যেন আগুৱাই আছিল।
Verse 4
तच्छुद्धान्तचरः शीघ्रं शशंस भूभृते तदा । पार्वतीजन्म सुखदं देवकार्यकरं शुभम्
তেতিয়া অন্তঃপুৰৰ সেৱকে শীঘ্ৰে ৰজাক জনালে—পাৰ্বতীৰ জন্ম শুভ, সুখদ আৰু দেৱকাৰ্য সাধনকাৰী।
Verse 5
तच्छुद्धान्तचरायाशु पुत्रीजन्म सुशंसते । सितातपत्रं नादेयमासीत्तस्य महीभृतः
অন্তঃপুৰত চলা সেই সেৱিকাই শীঘ্ৰে কন্যাজন্মৰ শুভ সংবাদ ঘোষণা কৰিলে; সেই ভূপতিৰ বাবে শ্বেত ৰাজছত্ৰ যেন আৰু গ্ৰহণীয় নাথাকিল।
Verse 6
गतस्तत्र गिरिः प्रीत्या सपुरोहितसद्विजः । ददर्श तनयां तान्तु शोभमानां सुभाससा
তাৰ পাছত পৰ্বতৰাজ হিমালয় আনন্দে, পুৰোহিত আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলৰ সৈতে তাত গ’ল আৰু নিজৰ কন্যাক দেখিলে—যি শুভ কান্তিত দীপ্তিমান আছিল।
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीबाल्यलीलावर्णनंनाम सप्तमो ऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত “পাৰ্বতীৰ বাল্যলীলা-বৰ্ণনা” নামৰ সপ্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 8
सर्वे च मुमुदुस्तत्र पौराश्च पुरुषाः स्त्रियः । तदोत्सवो महानासीन्नेदुर्वाद्यानि भूरिशः
তাত নগৰৰ সকলো লোক—পুৰুষ আৰু স্ত্ৰী—আনন্দিত হ’ল। সেই উৎসৱ অতি ভব্য হ’ল আৰু চাৰিওফালে বহু বাদ্যযন্ত্ৰ বাৰে বাৰে ধ্বনিত হ’ল।
Verse 9
बभूव मंगलं गानं ननृतुर्वारयोषितः । दानं ददौ द्विजातिभ्यो जातकर्मविधाय च
মঙ্গলগান উঠিল আৰু বাৰ-যোষিতাসকলে নৃত্য কৰিলে। তাৰ পাছত বিধিমতে জাতকৰ্ম সম্পন্ন কৰি দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিয়া হ’ল, আৰু অনুষ্ঠান পবিত্ৰ হ’ল।
Verse 10
अथ द्वारं समागत्य चकार सुमहोत्सवम् । हिमाचलः प्रसन्नात्मा भिक्षुभ्यो द्रविणन्ददौ
তাৰ পাছত দুৱাৰলৈ আহি প্ৰসন্নচিত্ত হিমাচলে অতি মহান উৎসৱ কৰিলে আৰু ভিক্ষুসকলক ধন-দান দিলে।
Verse 11
अथो मुहूर्त्ते सुमते हिमवान्मुनिभिः सह । नामाऽकरोत्सुतायास्तु कालीत्यादि सुखप्रदम्
তাৰ পিছত শুভ মুহূর্তত সুমতি হিমৱানে মুনিসকলৰ সৈতে কন্যাৰ নামকৰণ কৰিলে আৰু ‘কালী’ আদি ইহ-পর কল্যাণদায়ক নাম প্ৰদান কৰিলে।
Verse 12
दानं ददौ तदा प्रीत्या द्विजेभ्यो बहु सादरम् । उत्सवं कारयामास विविधं गानपूर्व्वकम्
তেতিয়া তেওঁ অন্তৰৰ আনন্দেৰে দ্বিজসকলক শ্ৰদ্ধাসহ বহু দান দিলে। আৰু নানাবিধ গীত-বাদ্যসহ মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰালে।
Verse 13
इत्थं कृत्वोत्सवं भूरि कालीं पश्यन्मुहुर्मुहुः । लेभे मुदं सपत्नीको बहुपुत्रोऽपि भूधरः
এইদৰে বিপুল উৎসৱ কৰি, পত্নীসহ ভূধৰ—যদিও বহু পুত্ৰৰ অধিকাৰী—কালীদেৱীক বাৰে বাৰে দর্শন কৰি পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 14
तत्र सा ववृधे देवी गिरिराजगृहे शिवा । गंगेव वर्षासमये शरदीवाथ चन्द्रिका
সেই ঠাই গিৰিৰাজৰ গৃহত দেৱী শিৱা (পাৰ্বতী) বৃদ্ধি আৰু বিকাশ লাভ কৰিলে—বৰ্ষাকালত গঙ্গাৰ দৰে, আৰু শৰৎকালত নিৰ্মল চন্দ্ৰিকাৰ দৰে।
Verse 15
एवं सा कालिका देवी चार्वङ्गी चारुदर्शना । दध्रे चानुदिनं रम्यां चन्द्रबिम्बकलामिव
এইদৰে সেই কালীকা দেৱী—সুন্দৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ আৰু মনোহৰ দর্শনা—প্ৰতিদিন চন্দ্ৰমণ্ডলৰ কলাৰ দৰে ৰম্য কান্তি ধাৰণ কৰিলে।
Verse 16
कुलोचितेन नाम्ना तां पार्वतीत्याजुहावहा । बन्धुप्रियां बन्धुजनः सौशील्यगुणसंयुताम्
কুলাচাৰ অনুসৰি তেওঁলোকে তাইক “পাৰ্বতী” বুলি নাম দিলে। সৌশীল্য আৰু সদ্গুণে বিভূষিতা তাই আত্মীয়স্বজনৰ অতি প্ৰিয় হৈ উঠিল, আৰু বংশজন স্নেহে তাইক আদৰিলে।
Verse 17
उमेति मात्रा तपसे निषिद्धा कालिका च सा । पश्चादुमाख्यां सुमुखी जगाम भुवने मुने
হে মুনি, তাইৰ মাকে ‘উমে (জীয়াৰী, নকৰিবা)’ বুলি কৈ তাইক তপস্যাৰ পৰা নিষেধ কৰিলে। তেতিয়া তাই ‘কালিকা’ নামে পৰিচিত হ’ল; পাছত সেই সুমুখী দেৱী জগতত ‘উমা’ নামে প্ৰসিদ্ধা হ’ল।
Verse 18
दृष्टिः पुत्रवतोऽप्यद्रेस्तस्मिंस्तृप्तिं जगाम न । अपत्ये पार्वतीत्याख्ये सर्वसौभाग्य संयुते
পুত্ৰ থাকিলেও সেই পৰ্বতৰাজ (হিমালয়)ৰ আকাঙ্ক্ষা তৃপ্ত নহ’ল। কিন্তু সৰ্বসৌভাগ্য-সমন্বিতা ‘পাৰ্বতী’ নামৰ কন্যা জন্মিলে তেওঁৰ হৃদয় পৰিতৃপ্তি লাভ কৰিলে।
Verse 19
मधोरनन्तपुष्पस्य चूते हि भ्रमरावलिः । विशेषसंगा भवति सहकारे मुनीश्वर
হে মুনীশ্বৰ! মধুৰ অসংখ্য পুষ্পে ভৰা আমগছত ভ্ৰমৰসমূহ বিশেষ অনুৰাগে সেয়াই একেলগে হয়—তাৰ উৎকৰ্ষতাই টানি আনে।
Verse 20
पूतो विभूषितश्चापि स बभूव तया गिरिः । संस्कारवत्येव गिरा मनीषीव हिमालयः
তেওঁৰ দ্বাৰা সেই গিৰি পৱিত্ৰো হ’ল, অলংকৃতো হ’ল। হিমালয় যেন সংস্কাৰযুক্ত বাক্যৰে সংস্কৃত—যেনে মনীষী অন্তৰদৃষ্টিৰে দীপ্তিমান।
Verse 21
प्रभामहत्या शिखयेव दीपो भुवनस्य च । त्रिमार्गयेव सन्मार्गस्तद्वद्गिरिजया गिरिः
যেনে দীপে নিজৰ শিখাৰ মহাপ্ৰভাৰে ভুবন আলোকিত কৰে, আৰু যেনে ত্ৰিমাৰ্গৰ মাজত সৎমাৰ্গ প্ৰকাশ পায়, তেনে গিৰিজা (পাৰ্বতী)ৰ দ্বাৰা সেই গিৰি মহিমান্বিত হ’ল।
Verse 22
कन्दुकैः कृत्रिमैः पुत्रैस्सखीमध्यगता च सा । गंगासैकतवेदीभिर्बाल्ये रेमे मुहुर्मुहुः
সখীসকলৰ মাজত থাকি তাই শৈশৱত বাৰে বাৰে আনন্দে ৰমিল—কন্দুক আৰু কৃত্ৰিম খেলনাৰে খেলি, গঙ্গাৰ বালিৰে সৰু সৰু বেদী সাজিছিল।
Verse 23
अथ देवी शिवा सा चोपदेशसमये मुने । पपाठ विद्यात्सुप्रीत्या यतचित्ता च सद्गुरोः
হে মুনি, উপদেশৰ সময়ত দেৱী শিৱা (পাৰ্বতী) অতি প্ৰীতিয়ে বিদ্যা পাঠ কৰিলে; মন সংযত কৰি সদ্গুৰুলৈ সম্পূৰ্ণ সমৰ্পিত ৰ’ল।
Verse 24
प्राक्तना जन्मविद्यास्तां शरदीव प्रपेदिरे । हंसालिस्स्वर्णदी नक्तमात्मभासो महौषधिम्
যেনে শৰৎকাল আকাশ নিৰ্মল কৰে, তেনে পূৰ্বজন্মৰ বিদ্যা তেওঁলোকৰ ভিতৰত উদ্ভাসিত হ’ল। স্বৰ্ণনদীত হাঁসৰ শাৰী যেন, তেওঁলোকে ৰাতি আত্মদীপ্ত হৈ মহৌষধি—পৰম ঔষধ—দিশে আগবাঢ়িল।
Verse 25
इत्थं सुवर्णिता लीला शिवायाः काचिदेव हि । अन्यलीलाम्प्रवक्ष्येऽहं शृणु त्वं प्रेमतो मुने
এইদৰে শিৱাৰ এটা দিব্য লীলা সুন্দৰকৈ বৰ্ণিত হ’ল। এতিয়া মই আন এটা লীলা ক’ম—হে মুনি, প্ৰেমেৰে শুনা।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on Pārvatī’s birth in Himālaya’s household, the immediate reactions (Menā’s maternal emotion, gathering of women), the royal announcement of auspicious destiny, and the ensuing celebrations and rites.
They ritualize recognition of Śakti’s presence: communal joy, jātakarma, and dāna mark the event as dharmic and cosmically meaningful, framing the Goddess’s embodiment as mārga (a pathway) for auspicious order and divine purpose.
Radiance (mahādyuti), extraordinary beauty (blue-lotus hue imagery), and destiny toward devakārya—signaling Pārvatī not merely as a child but as Śakti whose embodied auspiciousness foreshadows later cosmic restoration.