भोजन-आह्वान-प्रकरणम् — The Episode of Invitation and the Divine Feast
অধ্যায় ৫২ত শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত হিমৱানে মহাভোজৰ বাবে মনোৰম ভোজন-প্ৰাঙ্গণ সাজি তোলে। তেওঁ শুদ্ধিকৰণ, লেপন আদি কৰাই সুগন্ধি আৰু নানাবিধ মঙ্গলদ্ৰব্যেৰে স্থানখন অলংকৃত কৰে আৰু দেৱতা তথা অন্যান্য দিব্যজনক ‘নিজ নিজ অধিপতিসহ’ আমন্ত্ৰণ জনায়। আমন্ত্ৰণ শুনি ভগৱান (ইয়াত অচ্যুত-ৰূপে সূচিত) দেৱগণ আৰু পৰিচাৰকসকলৰ সৈতে আনন্দেৰে আগমন কৰে। হিমৱানে যথাবিধি আদৰ-সত্কাৰ কৰি তেওঁলোকক নিবাসৰ ভিতৰত উপযুক্ত আসনত বহুৱাই নানাবিধ আহাৰ পৰিবেশন কৰায়। তাৰ পিছত বিধিপূৰ্বক ভোজনানুমতি/ঘোষণা হয়; তেতিয়া সকলো দেৱতা শাৰী শাৰীকৈ বহি হর্ষভৰা কথোপকথনৰ সৈতে ভোজন কৰে আৰু সদাশিৱক অগ্ৰমান দিয়ে। নন্দী, ভৃঙ্গী, বীৰভদ্ৰ আদি শিৱগণ আৰু ইন্দ্ৰসহ লোকপালসকলৰ অংশগ্ৰহণে আতিথ্য, মৰ্যাদা আৰু ক্ৰম-প্ৰাধান্যৰ জৰিয়তে দিৱ্য ব্যৱস্থা প্ৰকাশ পায়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ शैलवरस्तात हिमवान्भाग्यसत्तमः । प्राङ्गणं रचयामास भोजनार्थं विचक्षणः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ পাছত, হে প্ৰিয়, পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ হিমৱান—অতি ভাগ্যৱান—বিচক্ষণ হৈ ভোজনাৰ্থে প্ৰাঙ্গণ সাজি তুলিলে।
Verse 2
मार्जनं लेपनं सम्यक्कारयामास तस्य सः । स सुगन्धैरलञ्चक्रे नानावस्तुभिरादरात्
তেওঁ তাৰ বাবে যথাযথভাৱে মাৰ্জন আৰু লেপন কৰালে; আৰু শ্ৰদ্ধাৰে সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু নানাবিধ বস্তুৰে তেওঁক অলংকৃত কৰিলে।
Verse 3
अथ शैलस्सुरान्सर्वानन्यानपि च सेश्वरान् । भोजनायाह्वयामास पुत्रैश्शैलैः परैरपि
তেতিয়া শৈলৰাজ হিমালয়ে সকলো দেৱতাক, আৰু অন্য দিৱ্য গণকো তেওঁলোকৰ অধীশ্বৰসহ, ভোজন-অনুষ্ঠানলৈ আহ্বান কৰিলে; লগতে তেওঁৰ পুত্ৰসম অন্য পৰ্বতসমূহো আছিল।
Verse 4
शैलाह्वानमथाकर्ण्य स प्रभुस्साच्युतो मुने । सर्वैस्सुरादिभिस्तत्र भोजनाय ययौ मुदा
হে মুনি, শৈল (হিমালয়)ৰ আহ্বান শুনি সেই প্ৰভু অচ্যুত (বিষ্ণু) সকলো দেৱতা আৰু অন্য দিৱ্যজনসহ আনন্দে ভোজনাৰ্থে তাত গ’ল।
Verse 5
गिरिः प्रभुं च सर्वांस्तान्सुसत्कृत्य यथाविधि । मुदोपवेशयामास सत्पीठेषु गृहान्तरे
তাৰ পাছত গিৰিৰাজ (হিমালয়)য়ে প্ৰভু আৰু সকলোকে বিধিমতে উত্তম সৎকাৰ কৰি, আনন্দে অন্তঃপুৰত শ্ৰেষ্ঠ আসনত বহুৱালে।
Verse 6
नानासुभोज्यवस्तूनि परिविष्य च तत्पुनः । साञ्चलिर्भोजनायाज्ञां चक्रे विज्ञप्तिमानतः
নানা উৎকৃষ্ট ভোজ্যবস্তু পুনঃপুনঃ পৰিবেশন কৰি, সাঞ্চলিয়ে বিনয়ে নম্ৰভাৱে ভোজন আৰম্ভ কৰিবলৈ অনুমতি আৰু নিমন্ত্ৰণ জনালে।
Verse 7
अथ सम्मानितास्तत्र देवा विष्णुपुरोगमाः । सदाशिवं पुरस्कृत्य बुभुजुस्सकलाश्च ते
তাৰ পাছত তাত যথাবিধি সন্মানিত হৈ, বিষ্ণুৰ নেতৃত্বত দেৱসকলে সদাশিৱক অগ্ৰত ৰাখি, সকলোৱে একেলগে প্ৰসাদ ভোজন কৰিলে।
Verse 8
तदा सर्वे हि मिलिता ऐकपद्येन सर्वशः । पंक्तिभूताश्च बुभुजु र्विहसन्तः पृथक्पृथक्
তেতিয়া সকলোৱে চাৰিওফালৰ পৰা আহি একে ঠাইত একত্ৰিত হ’ল। শাৰী পাতি নিজ নিজ আসনত বহি, হাঁহি-আনন্দে পৃথক পৃথকভাৱে ভোজন কৰিলে।
Verse 9
नन्दिभृंगिवीरभद्रवीरभद्रगणाः पृथक् । बुभुजुस्ते महाभागाः कुतूहलसमन्विताः
নন্দী, ভৃঙ্গী, বীৰভদ্ৰ আৰু বীৰভদ্ৰৰ গণসকল—প্ৰত্যেকে নিজ নিজ ঠাইত—ভোগ গ্ৰহণ কৰিলে। সেই মহাভাগ শিৱ-অনুচৰসকল কৌতূহলে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 10
देवास्सेन्द्रा लोकपाला नानाशोभासमन्विताः । बुभुजुस्ते महाभागा नानाहास्यरसैस्सह
ইন্দ্ৰসহ দেৱসকল আৰু লোকপালসকল নানাবিধ শোভাৰে বিভূষিত আছিল। সেই মহাভাগ্যবানসকলে নানা হাঁহি-আনন্দৰ ৰসসহ ভোগ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 11
सर्वे च मुनयो विप्रा भृग्वाद्या ऋषयस्तथा । बुभुजु प्रीतितस्सर्वे पृथक् पंक्तिगतास्तदा
তেতিয়া ভৃগু আদি সকলো ঋষি-মুনি আৰু ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকল পৃথক পৃথক পংক্তিত বহি, আনন্দেৰে ভোজন কৰিলে।
Verse 12
तथा चण्डीगणास्सर्वे बुभुजुः कृतभाजनाः । कुतूहलं प्रकुर्वन्तो नानाहास्यकरा मुदा
সেইদৰে চণ্ডীৰ সকলো গণেও সাজি থোৱা পৰিবেশন গ্ৰহণ কৰি ভোজন কৰিলে। কৌতূহলেৰে ভৰি, নানা হাস্য-পরিহাস কৰি তেওঁলোকে আনন্দ কৰিলে।
Verse 13
एवन्ते भुक्तवन्तश्चाचम्य सर्वे मुदान्विताः । विश्रामार्थं गताः प्रीत्या विष्ण्वाद्यास्स्वस्वमाश्रमम्
এইদৰে তৃপ্ত হৈ ভোজন কৰি আৰু আচমন কৰি, সকলোৱে আনন্দ লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত বিষ্ণু আদি সকলেই স্নেহেৰে বিশ্ৰামৰ বাবে নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’ল।
Verse 14
मेनाज्ञया स्त्रियस्साध्व्य श्शिवं सम्प्रार्थ्य भक्तितः । गेहे निवासयामासुर्वासाख्ये परमोत्सवे
হে সাধ্বী! মেনাৰ আজ্ঞাত সেই স্ত্ৰীসকলে ভক্তিভাৱে শিৱক প্ৰাৰ্থনা কৰি ‘বাসা’ নামৰ পৰম উৎসৱত গৃহত তাঁক নিবাস কৰালে।
Verse 15
रत्नसिंहासने शम्भुर्मेनादत्ते मनोहरे । सन्निधाय मुदा युक्तो ददृशे वासमन्दिरम्
মেনাই দিয়া মনোহৰ ৰত্নসিংহাসনত আসীন শম্ভু আনন্দসহ নিকটলৈ আহি, নিজৰ বাসৰ বাবে সাজি থোৱা বাস-মন্দিৰ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 16
रत्नप्रदीपशतकैर्ज्वलद्भिर्ज्वलितं श्रिया । रत्नपात्रघटाकीर्णं मुक्तामणिविराजितम्
সেয়া মঙ্গলশ্ৰীৰে দীপ্ত আছিল—ৰত্নে গঢ়া শত শত প্ৰদীপৰ জ্যোতিয়ে ঝলমল কৰিছিল। ৰত্নপাত্ৰ আৰু ঘটৰে ভৰপূৰ, মুক্তা-মণিৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল আছিল।
Verse 17
रत्नदर्प्पणशोभाढ्यं मण्डितं श्वेतचामरैः । मुक्तामणिसुमालाभिर्वेष्टितं परमर्द्धिमत्
সেয়া ৰত্নদৰ্পণৰ শোভাৰে সমৃদ্ধ আছিল, শুভ্ৰ চামৰেৰে অলংকৃত আছিল। মুক্তা-মণিৰ সুমালাৰে বেষ্টিত, পৰম ঐশ্বৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 18
अनूपमम्महादिव्यं विचित्रं सुमनोहरम् । चित्ताह्लादकरं नानारचनारचितस्थलम्
সেয়া অনুপম, পৰম দিব্য, বিচিত্ৰ আৰু অতিশয় মনোহৰ আছিল। ই চিত্তক আনন্দিত কৰিছিল আৰু তাৰ প্ৰাঙ্গণ নানাবিধ শিল্প-ৰচনাৰে সুসজ্জিত আছিল।
Verse 19
शिवदत्तवरस्यैव प्रभावमतुलम्परम् । दर्शयन्तं समुल्लासि शिवलोकाभिधानकम्
তেতিয়া শিৱে দিয়া বৰদানৰ অতুল আৰু পৰম প্ৰভাৱ প্ৰকাশ কৰি ‘শিৱলোক’ নামে খ্যাত সেই ধাম মহাউল্লাসে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।
Verse 20
नानासुगन्धसद्द्रव्यैर्वासितं सुप्रकाशकम् । चन्दनागुरुसंयुक्तं पुष्पशय्यासमन्वितम्
সেয়া নানাবিধ উৎকৃষ্ট সুগন্ধি দ্ৰব্যে সুবাসিত আৰু অতি প্ৰকাশমান আছিল। তাত চন্দন আৰু অগৰুৰ সুগন্ধ মিশ্ৰিত আছিল আৰু পুষ্পশয্যাৰে সজ্জিত আছিল।
Verse 21
नानाचित्रविचित्राढ्यं निर्मितं विश्वकर्म्मणा । रत्नेन्द्रसाररचितैराचितं हारकैर्वरैः
বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰা সেই স্থাপনা নানা আশ্চৰ্য আৰু বিচিত্ৰ নক্সাৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, আৰু ৰাজৰত্নৰ পৰম সাৰে গঢ়া উৎকৃষ্ট হাৰে অলংকৃত আছিল।
Verse 22
कुत्रचित्सुरनिर्माणं वैकुण्ठं सुमनोहरम् । कुत्रचिच्च ब्रह्मलोकं लोकपालपुरं क्वचित्
কিছুমান ঠাইত দেৱতাই নিৰ্মাণ কৰা অতি মনোমোহক বৈকুণ্ঠ দেখা দিছিল; কিছুমান ঠাইত ব্ৰহ্মলোক; আৰু কিছুমান ঠাইত লোকপালসকলৰ নগৰসমূহ।
Verse 23
कैलासं कुत्रचिद्रम्यं कुत्रचिच्छक्रमन्दिरम् । कुत्रचिच्छिवलोकं च सर्वोपरि विराजितम्
কিছুমান ঠাইত ৰমণীয় কৈলাস দীপ্তিময় আছিল; কিছুমান ঠাইত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ মন্দিৰ; আৰু কিছুমান ঠাইত শিৱলোক—সৰ্বোপরি পৰম শোভাৰে বিরাজমান।
Verse 24
एतादृशगृहं सर्वदृष्टाश्चर्य्यं महेश्वरः । प्रशंसन् हिमशैलेशं परितुष्टो बभूव ह
এনেকুৱা গৃহ—যি আগতে কেতিয়াও নেদেখা আশ্চৰ্যৰো অতীত—দেখি মহেশ্বৰে হিমালয়াধীশক প্ৰশংসা কৰি পৰম তুষ্ট হ’ল।
Verse 25
तत्रातिरमणीये च रत्नपर्य्यंक उत्तमे । अशयिष्ट मुदा युक्तो लीलया परमेश्वरः
তাত অতি ৰমণীয় ঠাইত, উত্তম ৰত্নখচিত পৰ্য্যংকৰ ওপৰত পৰমেশ্বৰে আনন্দযুক্ত হৈ নিজৰ দিব্য লীলাত শয়ন কৰিলে।
Verse 26
हिमाचलश्च स्वभ्रातॄन्भोजयामास कृत्स्नशः । सर्वानन्यांश्च सुप्रीत्या शेषकृत्यं चकार ह
তেতিয়া হিমাচলে নিজৰ সকলো ভ্ৰাতাক সম্পূৰ্ণকৈ ভোজন কৰালে; আৰু অতি প্ৰীতিতে আন সকলোকে সন্মান কৰি অৱশিষ্ট কৃত্যসমূহ বিধিমতে সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 27
एवं कुर्वति शैलेशे स्वपति प्रेष्ठ ईश्वरे । व्यतीता रजनी सर्वा प्रातःकालो बभूव ह
এইদৰে শৈলেশী (পাৰ্বতী) নিজৰ অনুষ্ঠানত ৰত থাকোঁতে, তেওঁৰ প্ৰিয় ঈশ্বৰ নিদ্ৰালীন হ’ল। সমগ্ৰ ৰজনী পাৰ হৈ প্ৰভাতকাল উপস্থিত হ’ল।
Verse 28
अथ प्रभातकाले च धृत्युत्साहपरायणाः । नानाप्रकारवाद्यानि वादयाञ्चक्रिरे जनाः
তাৰ পিছত প্ৰভাতকালত ধৈৰ্য আৰু উদ্যমে পৰিপূৰ্ণ লোকসকলে নানা প্ৰকাৰ বাদ্য ভক্তিভাৱে বজাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 29
सर्वे सुरास्समुत्तस्थुर्विष्ण्वाद्यास्सुमुदान्विताः । स्वेष्टं संस्मृत्य देवेशं सज्जिभूतास्ससंभ्रमाः
তেতিয়া বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতা পৰম আনন্দে একেলগে উঠি দাঁড়াল। নিজৰ ইষ্ট দেৱ—দেৱেশ শিৱক স্মৰণ কৰি তেওঁলোকে ভক্তিযুক্ত তৎপরতাৰে তৎক্ষণাৎ সাজু হ’ল।
Verse 30
स्ववाहनानि सज्जानि कैलासङ्गन्तुमुत्सुकाः । कृत्वा सम्प्रेषयामासुर्धर्मं शिवसमीपतः
কাইলাসলৈ যোৱাৰ বাবে উত্সুক হৈ তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ বাহন সাজু কৰিলে, আৰু তাৰ পিছত শিৱসন্নিধিৰ পৰাই ধৰ্মক প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 31
वासगेहमथागत्य धर्मो नारायणाज्ञया । उवाच शंकरं योगी योगीशं समयोचितम्
তাৰ পিছত নাৰায়ণৰ আজ্ঞাৰে ধৰ্মদেৱ বাসগৃহলৈ আহি, যোগীশ্বৰ শংকৰক সময়োচিত বাক্য ক’লে।
Verse 32
धर्म उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते भव नः प्रमथाधिप । जनावासं समागच्छ कृतार्थं कुरु तत्र तान्
ধৰ্মে ক’লে—“উঠা, উঠা, হে ভদ্ৰ! আমাৰ বাবে, হে প্ৰমথাধিপ, উপস্থিত হওক। জনাবাসলৈ আহক আৰু তাত তেওঁলোকক কৃতাৰ্থ কৰক।”
Verse 33
ब्रह्मोवाच । इति धर्मवचः श्रुत्वा विजहास महेश्वरः । ददर्श कृपया दृष्ट्या तल्पमुज्झाञ्चकार ह
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ধৰ্মৰ এই বাক্য শুনি মহেশ্বৰ মৃদু হাঁহিলে। তাৰ পিছত কৃপাভৰা দৃষ্টিৰে চাই মহাদেৱে শয্যা ত্যাগ কৰি উঠিল।
Verse 34
उवाच विहसन् धर्म त्वमग्रे गच्छ तत्र ह । अहमप्यागमिष्यामि द्रुतमेव न संशयः
হাঁহি মাৰি তেওঁ ক’লে—হে ধৰ্ম, তুমি তাত আগতে যোৱা; মইও অতি সোনকালে আহিম, কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 35
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तश्शंकरेणाथ जनावासं जगाम सः । स्वयङ्गन्तुमना आसीत्तत्र शम्भुरपि प्रभुः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—শংকৰে এনেদৰে কোৱাত সি জনবসতিলৈ গ’ল। আৰু সৰ্বাধিপতি প্ৰভু শম্ভুৱেও স্বইচ্ছাৰে তাত যাবলৈ স্থিৰ কৰিলে।
Verse 37
अथ शंम्भुर्भवाचारी प्रातःकृत्यं विधाय च । मेनामान्त्र्य कुध्रं च जनावासं जगाम सः
তাৰ পাছত ব্ৰতাচাৰ অনুসৰি চলা শম্ভুৱে প্ৰাতঃকৃত্য সম্পন্ন কৰিলে; আৰু মেনা আৰু কুধ্ৰাক আদৰে বিদায় দি জনাৱাসলৈ গ’ল।
Verse 38
महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चातुर्विधानि च
হে মুনি, তেতিয়া মহোৎসৱ হৈছিল; বেদপাঠৰ ধ্বনি উঠিছিল। চাৰিও বৰ্ণৰ লোকেও বাদ্য বজাইছিল।
Verse 39
शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचारात् वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः
তাৰ পাছত শম্ভু নিজৰ ধামলৈ আহি সেই মুনিসকলক বন্দনা কৰিলে। যথোচিত আচাৰ অনুসৰি হৰিকো প্ৰণাম কৰিলে; আৰু মইও দেৱতাসকল আদি দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক সন্মানিত হ’লোঁ।
Verse 40
जयशब्दो बभूवाथ नमश्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदो महाकोलाहलोऽभवत्
তেতিয়া “জয় জয়” ধ্বনি উঠিল, আৰু তেনেদৰে “নমঃ” শব্দো প্ৰতিধ্বনিত হ’ল। বেদৰ মঙ্গলধ্বনি গুঞ্জৰি উঠি এক মহান, মহিমাময় কোলাহল হ’ল।
Verse 52
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे वरवर्गभोजनशिवशयनवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় বিভাগ পাৰ্বতীখণ্ডত “বৰবৰ্গভোজন আৰু শিৱশয়নবৰ্ণন” নামৰ বাহান্নতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Himavān organizes and hosts a formal divine feast: he prepares the venue, invites the gods and their lords, receives them properly, seats them, serves many foods, and the assembly dines with Sadāśiva placed in highest honor.
The narrative encodes cosmic hierarchy and unity through social ritual: honoring Sadāśiva first signals Shaiva supremacy, while shared भोजन (food) and orderly seating dramatize harmony, dharma, and auspiciousness as lived theology.
Viṣṇu/Acyuta among the leading devas, Sadāśiva as the honored foremost, Indra and the lokapālas, and Śiva’s gaṇas—Nandin, Bhṛṅgin, Vīrabhadra and associated gaṇas—each participating distinctly in the communal meal.