शिवरूपदर्शनम् (Menā’s Vision of Śiva’s Divine Form)
অধ্যায় ৪৫ত ব্ৰহ্মাৰ বিৱৰণ আৰু নাৰদৰ প্ৰত্যক্ষ বাক্যৰ মাজেৰে কাহিনী আগবাঢ়ে। বিষ্ণুৰ প্ৰেৰণা অনুসৰি দেবকাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে নাৰদ শম্ভুৰ ওচৰলৈ গৈ নানাবিধ স্তোত্ৰেৰে স্তৱ কৰে। নাৰদৰ বাক্যত প্ৰসন্ন হৈ শিৱে কৰুণাময়, পৰম আৰু দিৱ্য এক আশ্চৰ্য ৰূপ প্ৰকাশ কৰে। সেই দৰ্শনত আনন্দিত নাৰদ মেনাৰ ওচৰলৈ উভতি গৈ শিৱৰ অতুল ৰূপ দৰ্শন কৰিবলৈ তাইক অনুৰোধ কৰে। মেনা বিস্মিত হৈ স্বয়ং শিৱ-তেজ আৰু মঙ্গলময় সৌন্দৰ্য দৰ্শন কৰে—কোটি সূৰ্যসম প্ৰভা, নিখুঁত অংগ, বিচিত্ৰ বসন, বহু অলংকাৰ, শান্ত হাঁহি, উজ্জ্বল বৰ্ণ আৰু শিৰত চন্দ্ৰকলা। দেবকাৰ্য→স্তৱ→কৃপাপূৰ্ণ প্ৰকাশ→মেনালৈ দৰ্শনৰ সংপ্ৰেষণ→ৰূপবৰ্ণনা—এই ধাৰাই অধ্যায়ৰ মূল।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे त्वं हि विष्णुना प्रेरितो द्रुतम् । अनुकूलयितुं शंभुमयास्तन्निकटे मुने
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই অন্তৰত, হে মুনি, বিষ্ণুৰ প্ৰেৰণা পাই তুমি শীঘ্ৰে শম্ভুক অনুকূল কৰিবলৈ তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈছিলা।
Verse 2
तत्र गत्वा स वै रुद्रो भवता सुप्रबोधितः । स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा देवकार्यचिकीर्षया
তাত গৈ তুমি সেই ৰুদ্ৰক সম্পূৰ্ণৰূপে জাগ্ৰত (কাৰ্যত প্ৰবৃত্ত) কৰিলা। তাৰ পিছত দেৱকাৰ্য সম্পাদনৰ ইচ্ছাৰে নানাবিধ স্তোত্ৰে তেওঁৰ স্তৱ কৰিলা।
Verse 3
श्रुत्वा त्वद्वचनं प्रीत्या शंभुना धृतमद्भुतम् । स्वरूपमुत्तमन्दिव्यं कृपालुत्वं च दर्शितम्
তোমাৰ বাক্য আনন্দেৰে শুনি শম্ভুৱে এক আশ্চৰ্য ভাব ধাৰণ কৰিলে; তেওঁ নিজৰ পৰম দিব্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰি কৃপালুতাও দেখুৱালে।
Verse 4
तद्दृष्ट्वा सुन्दरं शम्भुं स्वरूपम्मन्मथा धिकम् । अत्यहृष्यो मुने त्वं हि लावण्यपरमायनम्
মন্থথকো অতিক্ৰম কৰা স্বৰূপধাৰী সেই পৰমসুন্দৰ শম্ভুক দেখি, হে মুনি, তুমি অতিশয় আনন্দিত হ’লা; কিয়নো তেওঁ সকলো লাৱণ্যৰ পৰম আশ্ৰয়।
Verse 5
स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा परमानन्दसंयुतः । आगच्छस्त्वं मुने तत्र यत्र मेना स्थिताखिलैः
বহুবিধ স্তোত্ৰে প্ৰভুক স্তুতি কৰি, পৰমানন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ ক’লে—“হে মুনি, তাত আহা; য’ত মেনা সকলোৰে দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ থিয় আছে।”
Verse 6
तत्रागत्य सुप्रसन्नो मुनेऽतिप्रेमसंकुलः । हर्षयंस्तां शैलपत्नी मेनान्त्वं वाक्यमब्रवीः
তাত আহি, হে মুনি, তেওঁ অতি প্ৰসন্ন আৰু অতি প্ৰেমেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। শৈলপত্নী মেনাক হৰ্ষিত কৰি তেওঁ তাইক এই বাক্য ক’লে।
Verse 7
नारद उवाच । मेने पश्य विशालाक्षि शिवरूपमनुत्तमम् । कृता शिवेन तेनैव सुकृपा करुणात्मना
নাৰদে ক’লে—হে মেনে, হে বিশালাক্ষি! শিৱৰ সেই অনুত্তম ৰূপ চোৱা। কৰুণাময় সেই শিৱেই তোমাৰ ওপৰত সুকৃপা কৰিছে।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा सा तद्वचो मेना विस्मिता शैलकामिनी । ददर्श शिवरूपन्तत्परमानन्ददायकम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই বাক্য শুনি শৈলকামিনী মেনা বিস্মিত হ’ল; তাৰ পিছত তেওঁ পৰমানন্দ দানকাৰী শিৱৰূপ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 9
कोटिसूर्यप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् । विचित्रवसनं चात्र नानाभूषणभूषितम्
তেওঁ কোটি সূৰ্যৰ দৰে তেজস্বী; তেওঁৰ সকলো অংগ অতি সুন্দৰ। ইয়াত তেওঁ বিচিত্ৰ বসন পৰিধান কৰি নানাবিধ অলংকাৰৰে বিভূষিত আছিল।
Verse 10
सुप्रसन्नं सुहासं च सुलावण्यं मनोहरम् । गौराभं द्युतिसंयुक्तं चन्द्ररेखाविभूषितम्
তেওঁ অতি প্ৰসন্ন, মৃদু হাঁহিযুক্ত আৰু অপূৰ্ব লাৱণ্যৰে মনোহৰ। গৌৰ দীপ্তিৰে উজ্জ্বল হৈ তেওঁ চন্দ্ৰৰেখা (অৰ্ধচন্দ্ৰ)ৰে বিভূষিত আছিল।
Verse 11
सर्वैर्देवगणैः प्रीत्या विष्ण्वाद्यस्सेवितं तथा । सूर्येण च्छत्रितं मूर्ध्नि चन्द्रेण च विशोभितम्
সকলো দেবগণে প্ৰীতিসহ—বিষ্ণু আদি সহ—তাক সেৱা কৰিছিল; তাৰ মূৰ্ধ্নিত সূৰ্যই ৰাজছত্ৰৰ দৰে ছাঁ দিছিল, আৰু চন্দ্ৰই অধিক শোভা দিছিল।
Verse 12
सर्वथा रमणीयं च भूषितस्य विभूषणैः । वाहनस्य महाशोभा वर्णितुं नैव शक्यते
সেই দিব্য বাহন সৰ্বতোভাবে মনোৰম আৰু উত্তম অলংকাৰে ভূষিত আছিল; তাৰ মহাশোভা আৰু তেজ শব্দে বৰ্ণনা কৰা সঁচাকৈ অসম্ভৱ।
Verse 13
गंगा च यमुना चैव विधत्तः स्म सुचामरे । सिद्धयोऽष्टौ पुरस्तस्य कुर्वन्ति स्म सुनर्त्तनम्
গংগা আৰু যমুনাকো সুন্দৰ চামৰ ঢোলাবলৈ নিযুক্ত কৰা হ’ল; আৰু তাৰ সন্মুখত থিয় হৈ অষ্ট সিদ্ধিয়ে মঙ্গলময় নৃত্য কৰিলে।
Verse 14
मया चैव तदा विष्णुरिन्द्राद्या ह्यमरास्तथा । स्वं स्वं वेषं सुसम्भूष्य गिरिशेनाचरन्युताः
তেতিয়া মোৰ সৈতে বিষ্ণু, ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাও—নিজ নিজ বিশেষ বেছত সুসজ্জিত হৈ—গিৰীশ (ভগৱান শিৱ)ৰ সঙ্গত বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 15
तथा जयेति भाषन्तो नानारूपा गणास्तदा । स्वलङ्कृतमहामोदा गिरीशपुरतोऽचरन्
তেতিয়া সেই গণসকলে নানা আশ্চৰ্য ৰূপ ধৰি “জয়! জয়!” বুলি কৈ গিৰীশৰ আগত বিচৰণ কৰিলে। নিজ নিজ অলংকাৰৰে সুশোভিত হৈ তেওঁলোক মহা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 16
सिद्धाश्चोपसुरास्सर्वे मुनयश्च महासुखाः । ययुश्शिवेन सुप्रीतास्सकलाश्चापरे तथा
সকলো সিদ্ধ, উপসুৰ আৰু মুনিগণ মহাসুখে পৰিপূৰ্ণ হৈ, শিৱত অতি প্ৰসন্ন হৈ প্ৰস্থান কৰিলে; তেনেদৰে আন সকলোও গ’ল।
Verse 17
एवन्देवादयस्सर्वे कुतूहलसमन्विताः । परंब्रह्म गृणन्तस्ते स्वपत्नीभिरलंकृताः
এইদৰে সকলো দেৱতা আৰু অন্যান্য দিব্যসত্তা কৌতূহলে পৰিপূৰ্ণ হৈ, নিজ নিজ পত্নীসহ অলংকৃত হৈ, পৰব্ৰহ্ম শিৱক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 18
विश्वावसुमुखास्तत्र ह्यप्सरोगणसंयुताः । गायन्तोप्यग्रतस्तस्य परमं शाङ्करं यशः
তাত বিশ্বাৱসুৰ নেতৃত্বত, অপ্সৰাগণসহ, তেওঁলোকে তেওঁৰ সম্মুখত শংকৰ (শিৱ)-ৰ পৰম যশ গাইছিল।
Verse 19
इत्थं महोत्सवस्तत्र बभूव मुनिस त्तम । नानाविधो महेशे हि शैलद्वारि च गच्छति
এইদৰে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তাত মহোৎসৱ হ’ল। কিয়নো মহেশ্বৰ শৈলদ্বাৰৰ ফালে গ’লে নানাবিধ উৎসৱ স্বাভাৱিকভাৱে উদ্ভৱ হয়।
Verse 20
तस्मिंश्च समये तत्र सुषमा या परात्मनः । वर्णितुं तां विशेषेण कश्शक्नोति मुनीश्वर
আৰু সেই সময়তে, সেই ঠাইতে, পৰমাত্মা শিৱৰ যি অতুল সুষমা প্ৰকাশ পালে—হে মুনীশ্বৰ, তাক বিশেষভাৱে সম্পূৰ্ণকৈ কোনে বৰ্ণনা কৰিব পাৰে?
Verse 21
तथाविधं च तन्दृष्ट्वा मेना चित्रगता इव । क्षणमासीत्ततः प्रीत्या प्रोवाच वचनं मुने
তেওঁক সেই ৰূপতে দেখি মেনা ক্ষণমাত্ৰ চিত্ৰত অঙ্কিতাৰ দৰে স্থিৰ হৈ ৰ’ল; তাৰপিছত স্নেহে পৰিপূৰ্ণ হৈ, হে মুনি, এই বাক্য ক’লে।
Verse 22
मेनोवाच । धन्या पुत्री मदीया च यया तप्तं महत्तपः । यत्प्रभावान्महेशान त्वं प्राप्त इह मद्गृहे
মেনা ক’লে—ধন্য মোৰ কন্যা, যিয়ে মহৎ তপস্যা কৰিছে। হে মহেশান, সেই তপৰ প্ৰভাৱতে আপুনি ইয়াত মোৰ গৃহলৈ আহিছে।
Verse 23
मया कृता पुरा या वै शिवनिन्दा दुरत्यया । तां क्षमस्व शिवास्वामिन्सुप्रसन्नो भवाधुना
মই পূৰ্বে কৰা যি দুৰতিক্ৰম্য শিৱনিন্দা, হে শিৱস্বামিন, সেয়া ক্ষমা কৰক। এতিয়া মোৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন আৰু কৃপাময় হওক।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इत्थं सम्भाष्य सा मेना संस्तूयेन्दुललाटकम् । साञ्जलिः प्रणता शैलप्रिया लज्जापराऽभवत्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কথা কৈ মেনাই চন্দ্ৰকলাধৰ গিৰিপ্ৰিয় শিৱক স্তৱ কৰিলে। তাৰপিছত অঞ্জলি বেঁধি প্ৰণাম কৰিলে, আৰু শৈলপ্ৰিয়া পাৰ্বতী অতিশয় লজ্জিত হ’ল।
Verse 25
तावत्स्त्रियस्समाजग्मुर्हित्वा कामाननेकशः । बह्व्यस्ताः पुरवासिन्यश्शिवदर्शनलालसाः
তেতিয়াই বহু নাৰী একেলগে আহিল, নানা লৌকিক কামনা ত্যাগ কৰি। তেওঁলোক আছিল নগৰবাসিনী অসংখ্য নাৰী; সকলোৱে ভগৱান শিৱৰ পবিত্ৰ দৰ্শনৰ বাবে ব্যাকুল আছিল।
Verse 26
मज्जनं कुर्वती काचित्तच्चूर्णसहिता ययौ । द्रष्टुं कुतूहलाढ्या च शङ्करं गिरिजावरम्
এগৰাকী কন্যাই স্নান কৰি থাকোঁতে সুগন্ধি চূৰ্ণ লগত লৈ, কৌতূহলে ভৰি গিৰিজাৰ বৰ শংকৰক দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।
Verse 27
काचित्तु स्वामिनस्सेवां सखीयुक्ता विहाय च । सुचामरकरा प्रीत्यागाच्छम्भोर्दर्शनाय वै
আন এগৰাকী কন্যাই সখীৰ সৈতে স্বামিনীৰ সেৱা এৰি, হাতত সুন্দৰ চামৰ লৈ, আনন্দে শম্ভুৰ দৰ্শনলৈ গ’ল।
Verse 28
काचित्तु बालकं हित्वा पिबन्तं स्तन्यमादरात् । अतृप्तं शङ्करन्द्रष्टुं ययौ दर्शनलालसा
এগৰাকী নাৰীয়ে নিজৰ সৰু শিশুটিক এৰি গ’ল—স্নেহেৰে স্তন্যপান কৰিও সি তৃপ্ত নাছিল—শংকৰৰ মঙ্গল দৰ্শনৰ লালসাত তাই ওলাই গ’ল।
Verse 29
रशनां बध्नती काचित्तयैव सहिता ययौ । वसनं विपरीतं वै धृत्वा काचिद्ययौ ततः
এগৰাকী নাৰীয়ে কঁকালবন্ধ (ৰশনা) বাঁধি বাঁধি সেই আনগৰাকী নাৰীৰ সৈতে একেলগে গ’ল। তাৰ পিছত আন এগৰাকী নাৰীয়ে বসন উল্টাকৈ পিন্ধি তাতৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 30
भोजनार्थं स्थितं कान्तं हित्वा काचिद्ययौ प्रिया । द्रष्टुं शिवावरं प्रीत्या सतृष्णा सकुतूहला
ভোজনৰ বাবে বহি থকা নিজৰ প্ৰিয় কান্তক এৰি এগৰাকী প্ৰিয়া নাৰী ওলাই গ’ল—প্ৰীতিৰে আনন্দিত, আকাংক্ষা আৰু কৌতূহলে ভৰা—শ্ৰেষ্ঠ শিৱক দৰ্শন কৰিবলৈ।
Verse 31
काचिद्धस्ते शलाकां च धृत्वांजनकरा प्रिया । अञ्जित्वैकाक्षि सन्द्रष्टुं ययौ शैलसुतावरम्
এগৰাকী প্ৰিয় নাৰী হাতে অঞ্জন-শলাকা ধৰি, অঞ্জন লৈ, এটা চকুত কাজল দি শৈলসুতা পৰমা (পাৰ্বতী)ৰ দৰ্শনলৈ গ’ল।
Verse 32
काचित्तु कामिनी पादौ रञ्जयन्ती ह्यलक्तकैः । श्रुत्वा घोषं च तद्धित्वा दर्शनार्थमुपागता
এগৰাকী যুৱতী আলক্তক (লাল ৰং)ৰে ভৰি ৰঙাই আছিল; কোলাহল শুনি সেয়া তৎক্ষণাৎ এৰি দৰ্শনৰ বাবে আগবাঢ়ি আহিল।
Verse 33
इत्यादि विविधं कार्यं हित्वा वासं स्त्रियो ययुः । दृष्ट्वा तु शांकरं रूपं मोहं प्राप्तास्तदाऽभवन्
এইদৰে নাৰীসকলে ঘৰৰ নানা কাম এৰি বাহিৰলৈ গ’ল; কিন্তু শাঙ্কৰ ৰূপ দেখা মাত্ৰেই তেওঁলোক তৎক্ষণাৎ মোহগ্ৰস্ত হ’ল—আকৰ্ষণ আৰু বিভ্ৰমে আচ্ছন্ন।
Verse 34
ततस्ताः प्रेमसंविग्नाश्शिवदर्शनहर्षिताः । निधाय हृदि तन्मूर्तिं वचनं चेदमब्रुवन्
তেতিয়া সেই নাৰীসকল প্ৰেমত ব্যাকুল হৈ শিৱদৰ্শনৰ আনন্দত হৰ্ষিত হ’ল। তেওঁলোকে শিৱৰ সেই মূৰ্তিক হৃদয়ত স্থাপন কৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 35
पुरवासिन्य ऊचुः । नेत्राणि सफलान्यासन्हिमवत्पुरवासिनाम् । यो योऽपश्यददो रूपं तस्य वै सार्थकं जनुः
পুৰবাসিনী নাৰীসকলে ক’লে—হিমৱৎপুৰবাসীৰ চকু সঁচাকৈ ধন্য আৰু সফল হ’ল। যিয়ে যিয়ে সেই আশ্চৰ্য ৰূপ দেখিলে, তাৰ জন্ম নিশ্চয় সাৰ্থক হ’ল।
Verse 36
तस्यैव सफलं जन्म तस्यैव सफलाः क्रियाः । येन दृष्टश्शिवस्साक्षात्सर्वपापप्रणाशकः
যিজনে সৰ্বপাপ-প্ৰণাশক ভগৱান শিৱক সাক্ষাৎ দৰ্শন কৰিছে, তেনেই জন্ম সফল আৰু তেনেই কৰ্ম ফলপ্ৰদ।
Verse 37
पार्वत्या साधितं सर्वं शिवार्थं यत्तपः कृतम् । धन्येयं कृतकृत्येयं शिवा प्राप्य शिवम्पतिम्
শিৱাৰ্থে পাৰ্বতীয়ে যি তপস্যা কৰিছিল, সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে সিদ্ধ হ’ল। এই শিৱা (পাৰ্বতী) ধন্যা, কৃতকৃত্যা; কিয়নো তেওঁ স্বামী-পাতিৰূপে শিৱক লাভ কৰিলে।
Verse 38
यदीदं युगलं ब्रह्मा न युंज्याच्छिवयोर्मुदा । तदा च सकलोऽप्यस्य श्रमो निष्फलतामियात्
যদি ব্ৰহ্মাই আনন্দসহ শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ এই যুগলক বিবাহবন্ধনত নযোজে, তেন্তে এই বিষয়ত তেওঁৰ সকলো পৰিশ্ৰমেই নিষ্ফল হ’ব।
Verse 39
सम्यक् कृतं तथा चात्र योजितं युग्ममुत्तमम् । सर्वेषां सार्थता जाता सर्वकार्यसमुद्भवा
সকলো কাম সঠিকভাৱে সম্পন্ন হ’ল, আৰু ইয়াত উত্তম যুগলক বিধিপূৰ্বক যোজনা কৰা হ’ল। সেয়েহে সকলোৰে উদ্দেশ্য সাৰ্থক হ’ল আৰু সকলো মহৎ কাৰ্যৰ উদ্ভৱ সম্ভৱ হ’ল।
Verse 40
विना तु तपसा शम्भोर्दर्शनं दुर्लभन्नृणाम् । दर्शनाच्छंकरस्यैव सर्वे याताः कृतार्थताम्
হে শম্ভু! তপস্যা নকৰিলে মানুহৰ বাবে শিৱদৰ্শন দুষ্প্ৰাপ্য। কিন্তু শংকৰৰ কেৱল দর্শনমাত্ৰতেই তেওঁলোক সকলোৱে কৃতাৰ্থতা লাভ কৰিলে—জীৱনৰ পৰম উদ্দেশ্য পালে।
Verse 41
लक्ष्मीर्नारायणं लेभे यथा वै स्वामिनम्पुरा । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता
যেনেকৈ লক্ষ্মীয়ে পূৰ্বকালত নাৰায়ণক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিছিল, তেনেকৈ দেৱী পাৰ্বতীয়ে হৰ (শিৱ)ক প্ৰাপ্য সুসজ্জিতা আৰু মঙ্গলময়ী হ’ল।
Verse 42
ब्रह्माणं च यथा लेभे स्वामिनं वै सरस्वती । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता
যেনেকৈ সৰস্বতীয়ে ব্ৰহ্মাক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিছিল, তেনেকৈ দেৱী পাৰ্বতীয়ে হৰ (শিৱ)ক প্ৰাপ্য সুসজ্জিতা আৰু পৰিপূৰ্ণা হ’ল।
Verse 43
वयन्धन्याः स्त्रियस्सर्वाः पुरुषास्सकला वराः । ये ये पश्यन्ति सर्वेशं शंकरं गिरिजापतिम्
আমি ধন্য; সকলো নাৰী ধন্য, আৰু সকলো পুৰুষো পৰম ভাগ্যবান—যি যি সৰ্বেশ্বৰ শংকৰ, গিৰিজাপতিক দৰ্শন কৰে।
Verse 44
ब्रह्मोवाच इत्थमुक्त्वा तु वचनं चन्दनैश्चाक्षतैरपि । शिवं समर्चयामासुर्लाजान्ववृषुरादरात्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কথা কৈ তেওঁলোকে চন্দন আৰু অক্ষতসহ ভগৱান শিৱৰ সমৰ্চনা কৰিলে; আৰু ভক্তি-আদৰে লাজা (ভাজা ধান) নিবেদন কৰি তেওঁৰ ওপৰত ছটিয়ালে।
Verse 45
तस्थुस्तत्र स्त्रियः सर्वा मेनया सह सोत्सुकाः । वर्णयन्त्योऽधिकम्भाग्यम्मेनायाश्च गिरेरपि
তাত সকলো নাৰী মেনাৰ সৈতে উৎসুক আনন্দে থিয় হৈ থাকিল; আৰু মেনা লগতে পৰ্বতৰাজ হিমৱানৰ অপাৰ সৌভাগ্যৰ প্ৰশংসা কৰি থাকিল।
Verse 46
कथास्तथाविधाश्शृण्वंस्तद्वामा वर्णिताश्शुभाः । प्रहृष्टोऽभूत्प्रभुः सर्वैर्मुने विष्ण्वादिभिस्तदा
হে মুনি, বামাই শুভভাৱে বৰ্ণনা কৰা এনে কাহিনী শুনি প্ৰভু অতি প্ৰসন্ন হ’ল; তেতিয়া বিষ্ণু আদি সমবেত সকলো দেৱতাও আনন্দিত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Nārada, prompted by Viṣṇu for a divine purpose, praises Śiva; Śiva reveals his supreme compassionate form; Nārada then leads Menā to witness that form, establishing her direct darśana.
The chapter encodes a Śaiva epistemology: stuti purifies intention, and darśana functions as validated knowledge (pramāṇa-like certainty) grounded in grace—beauty and radiance signify transcendence made accessible.
A luminous, serene, ornamented Śiva-form: koṭi-sūrya-like radiance, perfect limbs, varied garments and ornaments, gentle smile, bright complexion, and the crescent moon (candrarekhā) as a key iconographic marker.