ईश्वरागमनं हिमवदादि-समागमश्च / The Arrival of Īśvara and the Assembly of Himālaya, Devas, and Mountains
অধ্যায় ৪২ত ঈশ্বৰ (শিৱ) হিমালয়ৰ ওচৰলৈ আগমন আৰু তাৰ পিছত হোৱা ভব্য সমাগম বৰ্ণিত। ব্ৰহ্মাই কয়—শিৱাগমনৰ সংবাদ শুনি হিমালয় আনন্দিত হৈ দৰ্শনৰ ব্যৱস্থা কৰে; পৰ্বতগণ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক পঠাই নিজেও ভক্তিভাৱে তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়ে। দেৱগণ আৰু পৰ্বতসমূহ বিশাল, সুশৃঙ্খল, সেনাসদৃশ বিন্যাসত একত্ৰিত হয়; পৰস্পৰ বিস্ময় আৰু আনন্দ জাগে, যেন পূৰ্ব-পশ্চিম সাগৰৰ মিলন। ঈশ্বৰক সন্মুখত দেখি হিমালয়ে প্ৰণামৰ নেতৃত্ব লয়; সকলো পৰ্বত আৰু ব্ৰাহ্মণ সদাশিৱক নমস্কাৰ কৰে। তাৰ পিছত বৃষভাৰূঢ়, শান্তমুখ, অলংকাৰভূষিত, দিৱ্য অঙ্গকান্তিত দীপ্ত, সূক্ষ্ম বস্ত্ৰধাৰী, ৰত্নমুকুটধাৰী, মৃদু হাস্য আৰু নিৰ্মল তেজে উজ্জ্বল শিৱৰ ঘন ৰূপবৰ্ণনা আহে; দৰ্শনকেন্দ্ৰিক ভক্তি, বিনয় আৰু বিশ্ব-সমঞ্জস্য স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य गिरीशश्च निजपुर्य्युपकण्ठतः । प्राप्तमीशं सर्वगं वै मुमुदेति हिमालयः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—নিজ নগৰৰ ওচৰত ভগৱান গিৰীশৰ আগমন শুনি হিমালয় পৰম আনন্দিত হ’ল; সৰ্বব্যাপী, সৰ্বত্ৰস্থিত ঈশ্বৰক জানি তেওঁ হর্ষিত হ’ল।
Verse 2
अथ सम्भृतसम्भार स्सम्भाषां कर्तुमीश्वरम् । शैलान्प्रस्थापयामास ब्राह्मणानपि सर्वशः
তাৰ পাছত সকলো আয়োজন সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ঈশ্বৰৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ উদ্যত হ’ল; আৰু সকলো দিশলৈ পৰ্বতসমূহক আৰু ব্ৰাহ্মণসকলকো পঠিয়ালে।
Verse 3
स्वयं जगाम सद्भक्त्या प्राणेप्सुन्द्रष्टुऽमीश्वरम् । भक्त्युद्रुतमनाश्शैलः प्रशंसन् स्वविधिम्मुदा
শুদ্ধ ভক্তিত প্ৰেৰিত হৈ শৈল নিজেই—প্ৰাণৰো পৰোয়া নকৰি—ঈশ্বৰৰ দৰ্শনলৈ গ’ল। ভক্তিত গলিত হৃদয়ে তেওঁ আনন্দে নিজৰ ভাগ্যক ধন্য বুলি প্ৰশংসা কৰি আগবাঢ়িল।
Verse 4
देवसेनां तदा दृष्ट्वा हिमवान्वि स्मयं गतः । जगाम सम्मुखस्तत्र धन्योऽहमिति चिन्तयन्
তেতিয়া দেৱসেনাক দেখি হিমৱান বিস্ময়াভিভূত হ’ল। “মই ধন্য” বুলি ভাবি তেওঁ তাত সন্মুখলৈ আগবাঢ়ি সাক্ষাৎ কৰিবলৈ গ’ল।
Verse 5
देवा हि तद्बलं दृष्ट्वा विस्मयम्परमं गताः । आनन्दम्परमम्प्रापुर्देवाश्च गिरयस्तथा
সেই শক্তি দেখি দেৱগণ পৰম বিস্ময়ত পৰিল। দেৱতা আৰু পৰ্বতসমূহেও পৰমানন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 6
पर्वतानां महासेना देवानां च तथा मुने । मिलित्वा विरराजेव पूर्वपश्चिमसागरौ
হে মুনি! পৰ্বতসমূহৰ মহাসেনা আৰু দেৱসমাজ একেলগে মিলি পূৰ্ব-পশ্চিম সাগৰৰ দৰে গৌৰৱে দীপ্ত হ’ল।
Verse 7
परस्परं मिलित्वा ते देवाश्च पर्वतास्तथा । कृतकृत्यन्तथात्मानम्मेनिरे परया मुदा
দেৱতা আৰু পৰ্বতাধিপতিসকল পৰস্পৰে মিলি একমত হ’ল। পৰম আনন্দে তেওঁলোকে নিজকে কৃতকৃত্য বুলি ভাবিলে।
Verse 8
अथेश्वरम्पुरो दृष्ट्वा प्रणनाम हिमालयः । सर्वे प्रणेमुर्गिरयो ब्राह्मणाश्च सदाशिवम्
তেতিয়া সন্মুখত ঈশ্বৰ সদাশিৱক দেখি হিমালয়ে প্ৰণাম কৰিলে। সকলো পৰ্বত আৰু ব্ৰাহ্মণসকলেও সদাশিৱক সাষ্টাঙ্গে প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 9
वृषभस्थम्प्रसन्नास्यन्नानाभरणभूषितम् । दिव्यावयवलावण्यप्रकाशितदिगन्तरम्
তেওঁ বৃষভবাহনত অধিষ্ঠিত, প্ৰসন্ন মুখমণ্ডল, নানা অলংকাৰে ভূষিত। তেওঁৰ দিব্য অঙ্গৰ সৌন্দৰ্য-কান্তিয়ে দিগন্তসমূহ আলোকিত কৰিলে।
Verse 10
सुसूक्ष्माहतसत्पट्टवस्त्रशोभितविग्रहम् । सद्रत्नविलसन्मौलिं विहसन्तं शुचिप्रभम्
তেওঁৰ দেহ অতি সূক্ষ্ম, সু-বোনা ৰেশমি বস্ত্ৰে শোভিত আছিল। উত্তম ৰত্নে দীপ্ত মুকুট; মৃদু হাঁহিৰে তেওঁ শুচি প্ৰভাৰে উদ্ভাসিত হৈছিল।
Verse 11
भूषाभूताहियुक्तांगमद्भुतावयवप्रभम् । दिव्यद्युतिं सुरेशैश्च सेवितं करचामरैः
তেওঁৰ দেহত ভূষণৰূপে সাপ শোভা পাইছিল; প্ৰতিটো অঙ্গৰ প্ৰভা আছিল অদ্ভুত। দিৱ্য দ্যুতিত দীপ্ত হৈ, সুৰেশসকলে কৰচামৰেৰে সেবা কৰিছিল।
Verse 12
वामस्थिताच्युतन्दक्षभागस्थितविभुम्प्रभुम् । पृष्ठस्थितहरिं पृष्ठपार्श्वस्थितसुरादिकम्
তেওঁ দেখিলে—বাওঁফালে অচ্যুত (বিষ্ণু) অৱস্থিত, সোঁফালে বিভু প্ৰভু বিরাজিত; পিছফালে হৰি, আৰু পিছৰ পাৰ্শ্বত দেৱগণ আদি অৱস্থিত।
Verse 13
नानाविधिसुराद्यैश्च संस्तुतं लोकशंकरम् । स्वहेत्वात्ततनुम्ब्रह्मसर्वेशं वरदायकम्
তেওঁক দেৱতা আৰু অন্য দিৱ্য সত্তাসকলে নানা প্ৰকাৰে স্তৱ কৰে—লোকমঙ্গলকাৰী শংকৰ। তেওঁ স্বইচ্ছাৰে দেহ ধাৰণ কৰে; তেওঁৱেই ব্ৰহ্ম, সৰ্বেশ্বৰ আৰু কৃপাময় বৰদাতা।
Verse 14
सगुणं निर्गुणं चापि भक्ताधीनं कृपाकरम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परं सच्चित्सुखात्मकम्
তেওঁ সগুণো আৰু নিৰ্গুণো; কৃপাকৰ, আৰু অনুগ্ৰহে ভক্তাধীন যেন হয়। তেওঁ প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষৰো ওপৰত পৰম; সৎ-চিত্-সুখস্বৰূপ।
Verse 15
प्रभोर्दक्षिणभागे तु ददर्श हरिमच्युतम् । विनतातनयारूढं नानाभूषणभूषितम्
তেতিয়া প্ৰভুৰ দক্ষিণ ভাগত সি হৰিক—অচ্যুত বিষ্ণুক—দেখিলে; বিনতাৰ পুত্ৰ গৰুড়ৰ ওপৰত আৰূঢ়, আৰু নানাবিধ অলংকাৰৰে ভূষিত।
Verse 16
प्रभोश्च वामभागे तु मुने मां सन्ददर्श ह । चतुर्मुखं महाशोभं स्वपरीवारसंयुतम्
হে মুনি, প্ৰভুৰ বাম ভাগত মই চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাক দেখিলোঁ—মহাশোভাৰে দীপ্ত—নিজ পৰিয়াল-পরিজনেৰে সংযুক্ত।
Verse 17
एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्याति प्रियौ सदा । प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार आदरात्
শিৱৰ সদায় অতিপ্ৰিয় সেই দুজন দেৱেশ্বৰক দেখি, গিৰীশ (হিমালয়) এ নিজৰ পৰিয়ালসহ আদৰে প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 18
तथा शिवस्य पृष्ठे च पार्श्वयोस्तु विराजितान् । देवादीन्प्रणनामासौ दृष्ट्वा गिरिवरेश्वरः
তেতিয়া শিৱৰ পিঠিৰ পিছফালে আৰু দুয়ো কাষত দীপ্তিময়ভাৱে অৱস্থিত দেৱাদি দিৱ্যগণক দেখি, গিৰিশ্ৰেষ্ঠৰ অধিপতি হিমৱানে ভক্তিভাৱে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 19
शिवाज्ञया पुरो भूत्वा जगाम स्वपुरं गिरिः । शेषहर्यात्मभूश्शीघ्रं मुनिभिः निर्जरादिभिः
শিৱৰ আজ্ঞাত পৰ্বতৰাজ হিমৱান আগুৱাই গৈ নিজৰ নগৰলৈ গ’ল। তেওঁৰ পিছত শীঘ্ৰে শেষ, হৰি (বিষ্ণু), আত্মভূ (ব্ৰহ্মা), লগতে মুনিগণ আৰু অমৰ দেৱগণ অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 20
सर्वे मुनिसुराद्याश्च गच्छन्तः प्रभुणा सह । गिरेः पुरं समुदिताः शशंसुर्बहु नारद
হে নাৰদ, সকলো মুনি, সুৰগণ আদি প্ৰভুৰ সৈতে গমন কৰি গিৰিৰ নগৰত (হিমালয়-পুৰীত) সমবেত হৈ বহু বাক্যে স্তৱ কৰিলে।
Verse 21
रचिते शिखरे रम्ये संस्थाप्य देवतादिकम् । जगाम हिमवांस्तत्र यत्रास्ति विधिवेदिका
ৰম্যভাৱে ৰচিত শিখৰত দেৱতাদি স্থাপন কৰি হিমবান তাত গ’ল, য’ত শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে সজ্জিত বেদিকা (যজ্ঞবেদী) আছিল।
Verse 22
कारयित्वा विशेषेण चतुष्कन्तो रणैर्युतम् । स्नानदानादिकं कृत्वा परीक्षामकरोत्तदा
তেতিয়া তেওঁ বিশেষভাৱে চাৰিকোণীয়া ৰণ-মণ্ডপ যুদ্ধ-সামগ্ৰীৰে সজ্জিত কৰি নিৰ্মাণ কৰালে। স্নান, দান আদি বিধি সম্পন্ন কৰি পাছত সেই সময়তেই পৰীক্ষা ল’লে।
Verse 23
स्वपुत्रान्प्रेषयामास शिवस्य निकटे तथा । हिमो विष्ण्वादिसम्पूर्णवर्गयुक्तस्य शैलराट्
তাৰ পাছত পৰ্বতৰাজ হিমবান, বিষ্ণু আদি দেৱতাসকলসহ সম্পূৰ্ণ পৰিকৰে পৰিবৃত হৈ, নিজৰ পুত্ৰসকলক ভগৱান শিৱৰ সন্নিধিলৈ পঠিয়ালে।
Verse 24
कर्तुमेच्छद्वराचारं महोत्सवपुरस्सरम् । महाहर्षयुतस्सर्वबन्धुयुग्घिमशैलराट्
মহোৎসৱক আগত ৰাখি শ্ৰেষ্ঠ আচাৰ-বিধি সম্পাদন কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ, মহা হর্ষে পৰিপূৰ্ণ হিমালয় পৰ্বতৰাজ সকলো আত্মীয়-বান্ধৱৰ সৈতে আগবাঢ়িবলৈ উদ্গ্ৰীৱ হ’ল।
Verse 25
अथ ते गिरिपु त्राश्च तत्र गत्वा प्रणम्य तम् । सस्ववर्गं प्रार्थनान्तामूचुश्शैलेश्वरस्य वै
তেতিয়া গিৰিপুত্ৰীয়ে তাত গৈ তাঁক প্ৰণাম কৰি, নিজৰ আৰু নিজৰ সঙ্গীসকলৰ পক্ষৰ পৰা শৈলেশ্বৰলৈ বিনীত প্ৰাৰ্থনা জনালে।
Verse 26
ततस्ते स्वालयं जग्मुश्शैलपुत्रास्तदाज्ञया । शैलराजाय संचख्युस्ते चायान्तीति हर्षिताः
তাৰ আজ্ঞাৰে গিৰিপুত্ৰীয়ে নিজৰ আলয়লৈ গ’ল। আনন্দিত হৈ তেওঁলোকে শৈলৰাজ হিমালয়ক ক’লে—“তেওঁলোক আহি আছে।”
Verse 27
अथ देवाः प्रार्थनान्तां गिरेः श्रुत्वातिहर्षिताः । मुने विष्ण्वादयस्सर्वे सेश्वरा मुमुदुर्भृशम्
হে মুনি, গিৰিৰ প্ৰাৰ্থনা সমাপ্ত হ’ল বুলি শুনি বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতা, নিজৰ নিজৰ ঐশ্বৰ্যসহ, অতিশয় আনন্দিত হ’ল।
Verse 28
कृत्वा सुवेषं सर्वेपि निर्जरा मुनयो गणाः । गमनं चक्रुरन्येपि प्रभुणा गिरिराड्गृहम्
সকলো অমৰ—মুনি আৰু গণ—শুভ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি যাত্ৰা কৰিলে। আনসকলেও প্ৰভুৰ সৈতে গিৰিৰাজ (হিমালয়)ৰ ৰাজগৃহলৈ গ’ল।
Verse 29
तस्मिन्नवसरे मेना द्रष्टुकामाभवच्छिवम् । प्रभोराह्वाययामास मुने त्वां मुनिसत्तमम्
সেই সময়তে মেনা দেৱীয়ে শিৱক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে। সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁ প্ৰভুক অনুৰোধ কৰি আপোনাকো আহ্বান কৰালে।
Verse 30
अगमस्त्वं मुने तत्र प्रभुणा प्रेरितस्तदा । मनसा शिवहृद्धेतुं पूर्णं कर्तुं तमिच्छता
হে মুনি, সেই সময় তুমি প্ৰভুৰ প্ৰেৰণা লৈ তাত গৈছিলা; কিয়নো তেওঁ নিজ ইচ্ছাৰে শিৱহৃদয়ত থকা উদ্দেশ্য সম্পূৰ্ণ কৰিব খুজিছিল।
Verse 31
त्वाम्प्रणम्य मुने मेना प्राह विस्मितमानसा । द्रष्टुकामा प्रभो रूपं शंकरस्य मदापहम्
হে মুনি, তোমাক প্ৰণাম কৰি বিস্মিত মনেৰে মেনাই ক’লে—“প্ৰভো, মদ আৰু অহংকাৰ হৰণ কৰা শংকৰৰ ৰূপ দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ।”
Verse 42
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे देवगिरिमेलवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত ‘দেৱগিৰি মেলাৰ বৰ্ণনা’ নামৰ বিয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Śiva/Īśvara arrives near Himālaya’s city; Himālaya, along with devas, brāhmaṇas, and mountain hosts, assembles to welcome him and offers collective praṇāma, culminating in Śiva’s darśana description.
The episode models darśana as a soteriological trigger: divine presence (sarvagata yet manifest) evokes bhakti, humility, and alignment of cosmic communities, implying that order and grace arise from right recognition and reverent reception.
Anthropomorphic Śiva as Sadāśiva seated on Vṛṣabha, adorned with ornaments and jewels, radiating purity and beauty—an iconographic template for contemplation and devotional visualization.