मेना-हिमालयसंवादः (Menā’s Counsel to Himālaya; Response to Slander of Śiva)
এই অধ্যায়ত এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণে শম্ভু (শিৱ)ৰ নিন্দা কৰে। সেয়া শুনি মেনা গভীৰ শোক-ক্রোধে হিমালয়ক কয়—শৈৱ মহর্ষিসকলৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰমাণসহ সত্য যাচাই কৰা; তথাপি নিন্দাৰ ভিত্তিত ৰুদ্ৰক কন্যাদান নকৰিম বুলি দৃঢ় সংকল্প কৰে। তেওঁৰ বাক্য ব্ৰতৰ দৰে কঠোৰ হয়—বিষপান, পানীত ঝাঁপ, প্ৰাণত্যাগ বা বনগমনলৈকে আত্মহানিৰ ধমকি দি কান্দি কান্দি মাটিত লুটাই পৰে। আনফালে বিরহবেদনাত পীড়িত শম্ভুৱে সপ্তর্ষিক স্মৰণ কৰে; তেওঁলোক কল্পবৃক্ষসম তৎক্ষণাৎ আহে, আৰু অৰুন্ধতীও সিদ্ধিৰ দৰে উপস্থিত হয়। সেই তেজস্বী ঋষিসকলক দেখি হৰে নিজৰ জপ থমকাই সভা-পরামৰ্শলৈ আগবাঢ়ে; নিন্দাজনিত সংকট, ঋষি-প্ৰমাণ, গৃহধৰ্ম আৰু পৰম সত্যৰ দ্বন্দ্ব, আৰু দেব-ঋষি মধ্যস্থতা ইয়াত প্ৰকাশ পায়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मेनोवाच हिमालयम् । शोकेनासाधुनयना हृदयेन विदूयता
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ব্ৰাহ্মণৰ বাক্য শুনি মেনাই হিমালয়ক ক’লে; শোকে তাই দৃষ্টি অস্থিৰ, আৰু হৃদয় ভিতৰে ভিতৰে দহি উঠিছিল।
Verse 2
मेनोवाच । शृणु शैलेन्द्र मद्वाक्यं परिणामे सुखावहम् । पृच्छ शैववरान्सर्वान्किमुक्तं ब्राह्मणेन ह
মেনাই ক’লে: হে শৈলেন্দ্ৰ, মোৰ কথা শুনক যি পৰিণামত সুখদায়ক হ’ব। সেই ব্ৰাহ্মণজনে কি কৈছে সকলো শ্ৰেষ্ঠ শিৱভক্তক সোধক।
Verse 3
निन्दानेन कृता शम्भोर्वैष्णवेन द्विजन्मना । श्रुत्वा तां मे मनोऽतीव निर्विण्णं हि नगेश्वर
হে নগেশ্বৰ, সেই বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণজনে কৰা শম্ভুৰ নিন্দা শুনি মোৰ মনটো অতিশয় ব্যথিত আৰু বিৰক্ত হৈ পৰিছে।
Verse 4
तस्मै रुद्राय शैलेश न दास्यामि सुतामहम् । कुरूपशीलनम्मे हि सुलक्षणयुतां निजाम्
হে শৈলেশ, মই সেই ৰুদ্ৰক মোৰ কন্যাক নিদিওঁ; কাৰণ তেওঁ কুৰূপ আৰু দুৰাচাৰী, আনহাতে মোৰ কন্যা সুলক্ষণা আৰু গুণৱতী।
Verse 5
न मन्यसे वचो चेन्मे मरिष्यामि न संशयः । त्यक्ष्यामि च गृहं सद्यो भक्षयिष्यामि वा विषम्
যদি আপুনি মোৰ কথা নুশুনে, তেন্তে মই নিশ্চয় মৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। মই লগে লগে এই ঘৰ ত্যাগ কৰিম নতুবা বিষ পান কৰিম।
Verse 6
गले बद्ध्वांबिकां रज्ज्वा यास्यामि गहनं वनम् । महाम्बुधौ मज्जयिष्ये तस्मै दास्यामि नो सुताम्
অম্বিকাৰ গলাত ৰছী বান্ধি মই ঘন অৰণ্যলৈ যাম। মহাসাগৰত তাক ডুবাই দিম; তাক মই আমাৰ কন্যা নেদিম।
Verse 7
इत्युक्त्वाशु तथा गत्वा मेना कोपालयं शुचा । त्यक्त्वा हारं रुदन्ती सा चकार शयनं भुवि
এইদৰে কৈ মেনা শোকে ব্যাকুল হৈ সোনকালে নিজৰ কোঠালৈ গ’ল। হাৰ এৰি কান্দি কান্দি মাটিত শুই পৰিল।
Verse 8
एतस्मिन्नन्तरे तात शम्भुना सप्त एव ते । संस्मृता ऋषयस्सद्यो विरहव्याकुलात्मना
এই সময়তে, হে প্ৰিয়, বিৰহবেদনাৰে ব্যাকুল হৃদয়ৰ শম্ভুৱে সেই সাত ঋষিক তৎক্ষণাৎ স্মৰণ কৰিলে।
Verse 9
ऋषयश्चैव ते सर्वे शम्भुना संस्मृता यदा । तदाऽऽजग्मुः स्वयं सद्यः कल्पवृक्षा इवापरे
শম্ভুৱে যেতিয়া সেই সকলো ঋষিক স্মৰণ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোক স্বয়ং তৎক্ষণাৎ আহি উপস্থিত হ’ল—যেন আন কল্পবৃক্ষ হঠাৎ প্ৰকাশ পালে।
Verse 10
अरुन्धती तथाऽऽयाता साक्षात्सिद्धिरिवापरा । तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान्विजहौ स्वजपं हरः
তেতিয়া অৰুন্ধতীও তাত আহিল, যেন সাক্ষাৎ আন এক সিদ্ধি। সূৰ্যসম দীপ্তিমান তেওঁলোকক দেখি হৰ (ভগৱান শিৱ) নিজৰ মন্ত্রজপ থমকাই থ’লে।
Verse 11
स्थित्वाग्रे ऋषयः श्रेष्ठं नत्वा स्तुत्वा शिवं मुने । मेनिरे च तदात्मानं कृतार्थं ते तपस्विनः
হে মুনি! সেই তপস্বী ঋষিসকলে আগত দাঁড়াই শিৱক নমস্কাৰ কৰি স্তৱ কৰি, নিজৰ আত্মাক কৃতাৰ্থ আৰু জীৱন সফল বুলি মানিলে।
Verse 12
ततो विस्मयमापन्ना नम स्कृत्य स्थिताः पुनः । प्रोचुः प्राञ्जलयस्ते वै शिवं लोकनमस्कृतम्
তাৰ পাছত তেওঁলোকে বিস্ময়ে অভিভূত হৈ নমস্কাৰ কৰি পুনৰ থিয় হ’ল; কৰযোৰে লোকনমস্কৃত শিৱক ক’লে।
Verse 13
ऋषय ऊचुः । सर्वोत्कृष्टं महाराज सार्वभौम दिवौकसाम् । स्वभाग्यं वर्ण्यतेऽस्माभिः किं पुनस्सकलोत्तमम्
ঋষিসকলে ক’লে— হে মহাৰাজ! দেৱলোকৰ সাৰ্বভৌম! আমি আমাৰ পৰম সৌভাগ্যকেই সৰ্বোৎকৃষ্ট বুলি বৰ্ণনা কৰিছোঁ; তেন্তে যি সৰ্বসকলৰ মাজত উত্তম, তাৰ কথা কিমান অধিক মহৎ!
Verse 14
तपस्तप्तं त्रिधा पूर्वं वेदाध्ययनमुत्तमम् । अग्नयश्च हुताः पूर्वं तीर्थानि विविधानि च
পূৰ্বে মই ত্ৰিবিধ তপস্যা কৰিছিলোঁ আৰু বেদৰ উত্তম অধ্যয়নো কৰিছিলোঁ। আগতে মই যজ্ঞাগ্নিত বিধিপূৰ্বক আহুতি দিছিলোঁ আৰু নানাবিধ তীৰ্থো সেৱন কৰিছিলোঁ।
Verse 15
वाङ्मनःकायजं किंचित्पुण्यं स्मरणसम्भवम् । तत्सर्वं संगतं चाद्य स्मरणानुग्रहात्तव
বাক্, মন আৰু দেহেৰে স্মৰণৰ পৰা যি অলপ পুণ্য উৎপন্ন হৈছিল, সেয়া সকলো আজি তোমাৰ স্মৰণজনিত অনুগ্ৰহে একত্ৰ হৈ পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 16
यो वै भजति नित्यं त्वां कृतकृत्यो भवेन्नरः । किं पुण्यं वर्ण्यते तेषां येषां च स्मरणं तव
যি নিত্য তোমাক ভজে, সেই মানুহ কৃতকৃত্য হয়। যিসকলৰ অন্তৰত তোমাৰ স্মৰণ থাকে, তেওঁলোকৰ পুণ্য কেনেকৈ বৰ্ণনা কৰা যায়?
Verse 17
सर्वोत्कृष्टा वयं जाताः स्मरणात्ते सदाशिव । मनोरथपथं नैव गच्छसि त्वं कथंचन
হে সদাশিৱ, কেৱল তোমাৰ স্মৰণে আমি সৰ্বোৎকৃষ্ট হৈছোঁ; তথাপি তুমি কোনোভাৱেই আমাৰ মনোৰথৰ পথত নাযাওঁ—লৌকিক ইচ্ছাৰ অধীন নহওঁ।
Verse 18
वामनस्य फलं यद्वज्जन्मान्धस्य दृशौ यथा । वाचालत्वञ्च मूकस्य रंकस्य निधिदर्शनम्
এই ফল তেনেকুৱা—যেন বামনে পূৰ্ণ উচ্চতা পায়, যেন জন্মান্ধে দৃষ্টি লাভ কৰে, যেন মূকে বাক্পটু হয়, আৰু যেন দৰিদ্ৰে নিধি দর্শন কৰে।
Verse 19
पङ्गोर्गिरिवराक्रान्तिर्वन्ध्यायः प्रसवस्तथा । दर्शनं भवतस्तद्वज्जातं नो दुर्लभं प्रभो
হে প্ৰভো! যেনেকৈ খোৰা মানুহৰ পক্ষে মহাপৰ্বত অতিক্ৰম কৰা আৰু বন্ধ্যা নাৰীৰ পক্ষে সন্তান প্ৰসৱ কৰা অতি দুষ্কৰ, তেনেকৈ আপোনাৰ দিব্য দৰ্শন সাধাৰণতে দুষ্প্ৰাপ্য; কিন্তু আপোনাৰ কৃপাৰে, হে স্বামী, সেয়া আমাৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য নহ’ল।
Verse 20
अद्य प्रभृति लोकेषु मान्याः पूज्या मुनीश्वराः । जातास्ते दर्शनादेव स्वमुच्चैः पदमाश्रिताः
আজিৰ পৰা সেই মুনীশ্বৰসকল লোকসমূহত মান্য আৰু পূজ্য হ’ল। আপোনাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই তেওঁলোকে নিজৰ উচ্চ পদ লাভ কৰি পৰম স্থানত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 21
अत्र किं बहुनोक्तेन सर्व था मान्यतां गताः । दर्शनात्तव देवेश सर्वदेवेश्वरस्य हि
ইয়াত অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন? হে দেৱেশ, সৰ্বদেৱেশ্বৰ, আপোনাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই সকলো সম্পূৰ্ণভাৱে মান্য আৰু স্বীকৃত হয়।
Verse 22
पूर्णानां किञ्च कर्तव्यमस्ति चेत्परमा कृपा । सदृशं सेवकानां तु देयं कार्यं त्वया शुभम्
যদি ইতিমধ্যে পূৰ্ণ হোৱা লোকসকলৰ বাবেও কিবা কৰণীয় বাকী থাকে, তেন্তে সেয়াই পৰম কৃপা। সেয়ে সেৱকসকলৰ বাবে যি উপযুক্ত, সেই শুভ কাৰ্য আৰু যোগ্য দান আপুনি কৃপাৰে দিওক।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तेषां शम्भुर्महेश्वरः । लौकिकाचारमाश्रित्य रम्यं वाक्यमुपाददे
ব্ৰহ্মাই ক’লে: তেওঁলোকৰ এনেকুৱা বাক্য শুনি শম্ভু মহেশ্বৰে লোকাচাৰৰ মৰ্যাদা আশ্ৰয় কৰি মধুৰ আৰু মনোহৰ বাক্যে উত্তৰ দিলে।
Verse 24
शिव उवाच । ऋषयश्च सदा पूज्या भवन्तश्च विशेषतः । युष्माकं कारणाद्विप्राः स्मरणं च मया कृतम्
শিৱে ক’লে: ঋষিসকল সদায় পূজ্য, আৰু আপোনালোক হে বিপ্ৰসকল বিশেষকৈ পূজ্য। হে দ্বিজসকল, আপোনালোকৰ কাৰণতেই মই এই বিষয় স্মৰণ কৰিছোঁ।
Verse 25
ममावस्था भवद्भिश्च ज्ञायते ह्युपकारिका । साधनीया विशेषेण लोकानां सिद्धिहेतवे
মোৰ অৱস্থা তোমালোক সকলোৱে জানো; ই নিশ্চয় উপকাৰী। লোকৰ সিদ্ধিলাভৰ হেতু ইয়াক বিশেষ যত্নে সাধন কৰিব লাগে।
Verse 26
देवानां दुःखमुत्पन्नं ता रकात्सुदुरात्मनः । ब्रह्मणा च वरौ दत्तः किं करोमि दुरासदः
সেই দুষ্ট তাৰকৰ পৰা দেৱতাসকলৰ মহাদুখ উৎপন্ন হৈছে। আৰু ব্ৰহ্মাই তাক বৰ দিছে; এনে দুৰ্জেয়ৰ বিৰুদ্ধে মই কি কৰিব পাৰোঁ?
Verse 27
मूर्तयोऽष्टौ च याः प्रोक्ता मदीयाः परमर्षयः । तास्सर्वा उपकाराय न तु स्वार्थाय तत्स्फुटम्
হে পৰমৰ্ষিসকল, মোৰ বুলি কোৱা আঠটা মূৰ্তি সকলো জীৱৰ হিতৰ বাবে; স্পষ্টকৈ ক’ব পাৰি, সেয়া স্বাৰ্থৰ বাবে নহয়।
Verse 28
तथा च कर्तुकामोहं विवाहं शिवया सह । तया वै सुतपस्तप्तं दुष्करं परमर्षिभिः
এইদৰে শিৱৰ সৈতে বিবাহ সম্পন্ন কৰাৰ ইচ্ছাৰে তেওঁ শিৱপ্ৰাপ্তিৰ বাবে কঠোৰ তপস্যা কৰিলে—যি পৰমৰ্ষিসকলৰ বাবেও দুষ্কৰ।
Verse 29
तस्यै परं फलं देयमभीष्टं तद्धितावहम् । एतादृशः पणो मे हि भक्तानन्दप्रदः स्फुटम्
তাঁক নিশ্চয় পৰম ফল দিয়া হ'ব—যি অভীষ্ট বৰ তেওঁৰ সত্য মঙ্গল আনে। কিয়নো এইদৰে মোৰ প্ৰতিজ্ঞা; মই ভক্তসকলক স্পষ্টভাৱে আনন্দ দান কৰোঁ।
Verse 30
पार्वतीवचनाद्भिक्षुरूपो यातो गिरेर्गृहम् । अहं पावितवान्कालीं यतो लीलाविशारदः
পাৰ্বতীৰ বচন অনুসৰি মই ভিক্ষুৰূপ ধৰি গিৰিৰ গৃহলৈ গ'লোঁ। লীলাত পাৰদৰ্শী হৈ মই কালীক পাৱন কৰিলোঁ।
Verse 31
मां ज्ञात्वा तौ परं ब्रह्म दम्पती परभक्तितः । दातुकामावभूतां च स्वसुतां वेदरीतितः
মোক পৰম ব্ৰহ্ম বুলি জানি, সেই দম্পতিয়ে পৰম ভক্তিৰে, বৈদিক বিধি অনুসাৰে নিজৰ কন্যাক দান (বিবাহাৰ্থে) কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ হ’ল।
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे सप्तर्ष्यागमनवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী শিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় বিভাগ পাৰ্বতীখণ্ডত ‘সপ্তৰ্ষিৰ আগমন-বৰ্ণনা’ নামৰ বত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 33
तच्छ्रुत्वा तौ सुनिर्विण्णो तद्धीनौ संबभूवतुः । स्वकन्यां नेच्छतो दातुं मह्यं हि मुनयोऽधुना
এই কথা শুনি তেওঁলোকে দুয়ো গভীৰভাৱে বিষণ্ণ হৈ অসহায় হৈ পৰিল। তেওঁলোকে মনে মনে ভাবিলে—“এতিয়া মুনিসকলে মোক নিজৰ কন্যা দিবলৈ ইচ্ছা নকৰে।”
Verse 34
तस्माद्भवन्तो गच्छन्तु हिमाचलगृहं ध्रुवम् । तत्र गत्वा गिरिवरं तत्पत्नीञ्च प्रबोधय
সেয়ে তোমালোক সকলোৱে নিশ্চয়কৈ হিমাচলৰ গৃহলৈ যোৱা। তাত গৈ গিৰিৰাজ হিমাচল আৰু তেওঁৰ পত্নীক প্ৰবোধ কৰি (সুচিত কৰি) জাগ্ৰত কৰা।
Verse 35
कथनीयं प्रयत्नेन वचनं वेदसम्मितम् । सर्वथा करणीयन्तद्यथा स्यात्कार्य्यमुत्तमम्
প্ৰচেষ্টাৰে কেৱল বেদসন্মত বাক্যহে ক’ব লাগে। আৰু সেই উপদেশ সকলো ধৰণে আচৰণত আনিব লাগে, যাতে কাৰ্য সৰ্বোত্তম হয়।
Verse 36
उद्वाहं कर्तुमिच्छामि तत्पुत्र्या सह सत्तमाः । स्वीकृतस्त द्विवाहो मे वरो दत्तश्च तादृशः
হে সত্তমসকল, মই তেওঁৰ কন্যাৰ সৈতে বিবাহ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ। মোৰ বাবে দ্বিবিবাহ স্বীকৃত হৈছে আৰু তেনেধৰণৰ বৰো দত্ত হৈছে।
Verse 37
अत्र किं बहुनोक्तेन बोधनीयो हिमालयः । तथा मेना च बोद्धव्या देवानां स्याद्धितं यथा
ইয়াত বেছি কোৱাৰ কি প্ৰয়োজন? হিমালয়ক যথাযথভাৱে বোধ কৰাব লাগে, আৰু মেনাকো বুজাব লাগে—যাতে দেৱতাসকলৰ হিত সাধিত হয়।
Verse 38
भवद्भिः कल्पितो यो वै विधिस्स्यादधिकस्ततः । भवताञ्चैव कार्य्यं तु भवन्तः कार्य्यभागिनः
আপোনালোকে যি বিধি কল্পনা কৰিছে, সেয়া নিশ্চয়েই আন সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ হ’ব। আৰু এই কাৰ্য আপোনালোকেই কৰিব লাগিব, কিয়নো আপোনালোক এই কৰ্মৰ যথাৰ্থ অংশীদাৰ।
Verse 39
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा मुनयस्तेऽमलाशयाः । आनन्दं लेभिरे सर्वे प्रभुणानुग्रहीकृताः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই বাক্য শুনি নিৰ্মলচিত্ত সেই মুনিসকল প্ৰভুৰ কৃপাৰে অনুগৃহীত হৈ সকলোৱে পৰমানন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 40
वयं धन्या अभूवंश्च कृतकृत्याश्च सर्वथा । वंद्या याताश्च सर्वेषां पूजनीया विशेषतः
আমি ধন্য হ’লোঁ আৰু সৰ্বথা কৃতকৃত্য হ’লোঁ। আমি সকলোৰে বাবে বন্দনীয় হ’লোঁ—বিশেষকৈ পূজনীয়ো হ’লোঁ।
Verse 41
ब्रह्मणा विष्णुना यो वै वन्द्यस्सर्वार्थसाधकः । सोस्मान्प्रेषयते प्रेष्यान्कार्ये लोकसुखावहे
যিজন ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৱেও বন্দনা কৰে, যিজনে সকলো শুভ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰে—সেই প্ৰভুৱে আমাক নিজৰ দাস বুলি জানি, লোকসুখ-কল্যাণ আনিব পৰা কাৰ্যত প্ৰেৰণ কৰে।
Verse 42
अयं वै जगतां स्वामी पिता सा जननी मता । अयं युक्तश्च सम्बन्धो वर्द्धतां चन्द्रवत्सदा
এওঁৱেই জগতসমূহৰ স্বামী—পিতা; আৰু তেওঁ (দেৱী) জননী বুলি মান্য। তেওঁলোকৰ এই যথাযথ আৰু ধৰ্ম্য সম্পৰ্ক চন্দ্ৰৰ দৰে সদায় বৃদ্ধি পাওক।
Verse 43
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ह्यृषयो दिव्या नमस्कृत्य शिवं तदा । गता आकाशमार्गेण यत्रास्ति हिमवत्पुरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ সেই দিব্য ঋষিসকলে তেতিয়া ভগৱান শিৱক প্ৰণাম কৰি আকাশমাৰ্গে য’ত হিমৱানৰ নগৰ অৱস্থিত আছিল তাত গ’ল।
Verse 44
दृष्ट्वा तां च पुरं दिव्या मृषयस्तेऽतिविस्मिताः । वर्णयन्तश्च स्वं पुण्यमब्रुवन्वै परस्परम्
সেই দিব্য নগৰখন দেখি সেই ঋষিসকল অতিশয় বিস্মিত হ’ল। নিজৰ নিজৰ পুণ্যৰ কথা বৰ্ণনা কৰি তেওঁলোকে পৰস্পৰে কথা পাতিলে।
Verse 45
ऋषय ऊचुः । पुण्यवन्तो वयं धन्या दृष्ट्वैतद्धिमव त्पुरम् । यस्मादेवंविधे कार्य्ये शिवेनैव नियोजिताः
ঋষিসকলে ক’লে—আমি পুণ্যৱন্ত আৰু ধন্য, কিয়নো আমি হিমৱতৰ এই নগৰী দৰ্শন কৰিলোঁ; আৰু এনে পবিত্ৰ কাৰ্যত আমাক স্বয়ং শ্ৰীশিৱেই নিয়োজিত কৰিছে।
Verse 46
अलकायाश्च स्वर्गाच्च भोगवत्यास्तथा पुनः । विशेषेणामरावत्या दृश्य ते पुरमुत्तमम्
অলকা, স্বৰ্গ আৰু ভোগৱতীৰ তুলনাতো—বিশেষকৈ অমৰাৱতীতকৈও—তোমাৰ এই পৰমোত্তম নগৰ সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আৰু অধিক দীপ্তিময় দেখা যায়।
Verse 47
सुगृहाणि सुरम्याणि स्फटिकैर्विविधैर्वरैः । मणिभिर्वा विचित्राणि रचितान्यङ्गणानि च
তাত আছিল সুন্দৰ আৰু অতি ৰমণীয় গৃহ, উৎকৃষ্ট নানাবিধ স্ফটিকে গঢ়া; আৰু নানা দীপ্তিমান মণিৰে অলংকৃত, বিচিত্ৰভাৱে ৰচিত অঙ্গনো আছিল।
Verse 48
सूर्यकान्ताश्च मणयश्चन्द्रकान्तास्तथैव च । गृहे गृहे विचित्राश्च वृक्षात्स्वर्गसमुद्भवाः
তাত সূৰ্যকান্ত মণি আৰু চন্দ্ৰকান্ত মণিও আছিল; আৰু সেই স্বৰ্গোদ্ভৱ বৃক্ষৰ পৰা উৎপন্ন বিচিত্ৰ, বহুবৰ্ণ দিৱ্য নিধি প্ৰতিটো গৃহতে আছিল।
Verse 49
तोरणानां तथा लक्ष्मीर्दृश्यते च गृहेगृहे । विविधानि विचित्राणि शुकहंसैर्विमानकैः
প্ৰতিটো গৃহতে তোৰণসহ মঙ্গলময় লক্ষ্মীৰ শোভা দেখা গৈছিল; আৰু টিয়া আৰু হাঁসৰ ৰূপে অলংকৃত নানাবিধ বিচিত্ৰ বিমানো আছিল।
Verse 50
वितानानि विचित्राणि चैलवत्तोरणैस्सह । जलाशयान्यनेकानि दीर्घिका विविधाः स्थिताः
তাত বহু বিচিত্ৰ বিতান আছিল, বস্ত্ৰসদৃশ তোৰণ আৰু দ্বাৰসহ; আৰু বহু জলাশয় আছিল—বিভিন্ন ধৰণৰ দীঘল দীঘি আৰু পুখুৰী সৰ্বত্ৰ সজাই থোৱা আছিল।
Verse 51
उद्यानानि विचित्राणि प्रसन्नैः पूजितान्यथ । नराश्च देवतास्सर्वे स्त्रियश्चाप्सरसस्तथा
তাত বহুৰঙীয়া বিচিত্ৰ উদ্যানসমূহ আছিল, যিবোৰ প্ৰসন্নচিত্তে পূজিত হৈছিল। আৰু সেই পবিত্ৰ দৃশ্যত মানুহ, সকলো দেৱতা আৰু নাৰীসকল—এমনকি অপ্সৰাসকলেও—উপস্থিত আছিল।
Verse 52
कर्मभूमौ याज्ञिकाश्च पौराणास्स्वर्गकाम्यया । कुर्वन्ति ते वृथा सर्वे विहाय हिमवत्पुरम्
এই কৰ্মভূমিত যজ্ঞকাৰী আৰু পুৰাণপাঠকসকল স্বৰ্গকামনাৰে প্ৰেৰিত হৈ, যদি হিমৱৎপুৰ (শিৱ-পাৰ্বতীৰ পবিত্ৰ ধাম) ত্যাগ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ সকলো কৰ্মই বৃথা হয়।
Verse 53
यावन्न दृष्टमेतच्च तावत्स्वर्गपरा नराः । दृष्ट्रमेतद्यदा विप्राः किं स्वर्गेण प्रयोजनम्
যেতিয়ালৈকে এই (শিৱতত্ত্ব) প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন নহয়, তেতিয়ালৈকে মানুহ স্বৰ্গমুখী থাকে। কিন্তু হে বিপ্ৰসকল, যেতিয়া ই সঁচাকৈ দৰ্শিত হয়, তেতিয়া স্বৰ্গৰ কি প্ৰয়োজন?
Verse 54
ब्रह्मोवाच । इत्येवमृषिवर्य्यास्ते वर्णयन्तः पुरश्च तत् । गता हैमालयं सर्वे गृहं सर्वसमृद्धिमत्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে সেই শ্ৰেষ্ঠ ঋষিসকল আগলৈ আগবাঢ়ি যাওঁতে সেই বিষয় বৰ্ণনা কৰি গৈছিল। তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে হিমালয়লৈ গ’ল, সৰ্বসমৃদ্ধিযুক্ত সেই গৃহলৈ।
Verse 55
तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान् हिमवान्विस्मितोऽब्रवीत् । दूरादाकाशमार्गस्थान्मुनीन्सप्त सुतेजसः
সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান সেই মুনিসকলক দেখি হিমৱান বিস্মিত হৈ ক’লে। দূৰৰ পৰা তেওঁ আকাশ-মাৰ্গত অৱস্থিত সাতজন মহাতেজস্বী ঋষিক দেখিলে।
Verse 56
हिमवानुवाच । सप्तैते सूर्य्यसंकाशाः समायांति मदन्तिके । पूजा कार्य्या प्रयत्नेन मुनीनां च मयाधुना
হিমৱান ক’লে—সূৰ্যসম দীপ্তিমান এই সাতজন ঋষি মোৰ ওচৰলৈ আহি আছে। সেয়ে মই এতিয়াই যত্নসহকাৰে তেওঁলোকৰ পূজা কৰিম।
Verse 57
वयं धन्या गृहस्थाश्च सर्वेषां सुखदायिनः । येषां गृहे समायान्ति महात्मानो यदीदृशाः
আমি গৃহস্থসকল ধন্য; আমি সকলোকে সুখ দান কৰা লোক হৈ পৰোঁ। কিয়নো আমাৰ ঘৰত এনেকুৱা মহাত্মা সাধুসকল আহে।
Verse 58
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे चैवाकाशादेत्य भुवि स्थितान् । सन्मुखे हिमवान्दृष्ट्वा ययौ मानपुरस्सरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই সময়তে তেওঁ আকাশৰ পৰা নামি ভূমিত অৱস্থিতসকলৰ ওচৰলৈ আহিল। সন্মুখত হিমৱানক দেখি তেওঁক সন্মান দি অগ্ৰস্থানত ৰাখি আগবাঢ়িল।
Verse 59
कृतांजलिर्नतस्कन्धः सप्तर्षीन्सुप्रणम्य सः । पूजां चकार तेषां वै बहुमानपुरस्सरम्
হাত জোৰ কৰি আৰু কান্ধ নত কৰি তেওঁ সপ್ತঋষিক গভীৰ প্ৰণাম জনালে। তাৰ পিছত মহাসন্মানসহ তেওঁলোকৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে।
Verse 60
हितास्सप्तर्षयस्ते च हिमवन्तन्नगेश्वरम् । गृहीत्वोचुः प्रसन्नास्या वचनं मङ्गलालयम्
তেতিয়া হিতকামী সেই সপ্তৰ্ষিসকলে প্ৰসন্ন মুখে পৰ্বতৰাজ হিমবানক আশ্ৰয় কৰি মঙ্গলৰ আলয় সদৃশ বাক্য ক’লে।
Verse 61
यथाग्रतश्च तान्कृत्वा धन्या मम गृहाश्रमः । इत्युक्त्वासनमानीय ददौ भक्तिपुरस्सरम्
তেওঁলোকক যথোচিতভাৱে সন্মুখত বহুৱাই তাই ক’লে—“ধন্য মোৰ গৃহাশ্ৰম।” এইদৰে কৈ আসন আনি ভক্তিপূৰ্বক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 62
आसनेषूपविष्टेषु तदाज्ञप्तस्स्वयं स्थितः । उवाच हिमवांस्तत्र मुनीञ्ज्योतिर्मयास्तदा
মুনিসকল আসনত উপবিষ্ট হোৱাৰ পাছত, আজ্ঞা অনুসাৰে নিজে থিয় হৈ হিমবানে তাত জ্যোতিময় মুনিসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 63
हिमालय उवाच । धन्यो हि कृतकृत्योहं सफलं जीवित मम । लोकेषु दर्शनीयोहं बहुतीर्थसमो मतः
হিমালয়ে ক’লে—“নিশ্চয় মই ধন্য; মই কৃতকৃত্য, মোৰ জীৱন সফল হ’ল। লোকসমূহত মই দর্শনীয়, আৰু মোক বহু তীৰ্থৰ সমান বুলি গণ্য কৰা হয়।”
Verse 64
यस्माद्भवन्तो मद्गेहमागता विष्णुरूपिणः । पूर्णानां भवतां कार्य्यं कृपणानां गृहेषु किम्
আপোনালোক বিষ্ণুৰূপে মোৰ গৃহলৈ আহিছে; আপোনালোক স্বয়ংসম্পূৰ্ণ—আমাৰ দৰে দীন-দৰিদ্ৰৰ ঘৰত আপোনালোকৰ কি প্ৰয়োজন?
Verse 65
तथापि किञ्चित्कार्यं च सदृशं सेवकस्य मे । कथनीयं सुदयया सफलं स्याज्जनुर्मम
তথাপি, আপোনাৰ সেৱক হিচাপে মোৰ বাবে উপযুক্ত কিছুমান কৰণীয় আছে। দয়াৰে অনুগ্ৰহ কৰি কওক, যাতে মোৰ জন্ম সফল হয়।
Frequently Asked Questions
Menā reacts to a brāhmaṇa’s sectarian slander of Śiva and refuses the match; meanwhile Śiva, in separation, summons seven ṛṣis and Arundhatī arrives—setting up a sage-mediated resolution.
The episode encodes a Śaiva ethic: truth about Śiva is not determined by social rumor; reliable knowledge is sought via realized authorities (ṛṣis), while separation (viraha) becomes a transformative force moving the plot toward divine union.
Śiva appears as Śambhu/Hara/Rudra (the ascetic-lord engaged in japa yet responsive to sage counsel), and Arundhatī is presented as siddhi-like—an emblem of auspicious spiritual attainment accompanying the sages.