देवस्तुतिः (Deva-stuti) — “Hymn of the Devas / Divine Praise”

Verse 1

नारद उवाच । विधे प्राज्ञ महाधीमन्वद मे वदतां वर । ततः परं किमभवच्चरितं विष्णुसद्गुरो

নাৰদে ক’লে—হে বিধাতা! হে প্ৰাজ্ঞ, মহাধীমন, বক্তাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ! মোক কোৱা—তাৰ পিছত বিষ্ণু সদ্গুৰুৰ সত্য পথপ্ৰদৰ্শনত সেই পবিত্ৰ চৰিত্ৰত আৰু কি ঘটিল?

Verse 2

अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता मेना पूर्वगतिः शुभा । विवाहश्च श्रुतस्सम्यक्परमं चरितं वद

এই আশ্চৰ্য কাহিনী কোৱা হ’ল, আৰু মেনাৰ পূৰ্বৰ শুভ গতিো সম্যকভাৱে বুজা গ’ল। বিবাহৰ বৃত্তান্তো মই ঠিককৈ শুনিলোঁ; এতিয়া পৰম পবিত্ৰ সেই মহাচৰিত সম্পূৰ্ণকৈ কওক।

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे दितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवस्तुतिर्नाम तृतीयोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় অংশ পাৰ্বতীখণ্ডত ‘দেৱস্তুতি’ নামৰ তৃতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 4

तपस्सुदुस्सहं कृत्वा कथं प्राप पतिं हरम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराच्छांकरं यशः

এতিয়া অসহনীয় তপস্যা কৰি তেওঁ কেনেকৈ হৰ (শিৱ)ক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিলে? এই সকলো কথা বিস্তাৰে কওক, লগতে শংকৰ-সম্পৰ্কীয় শৈৱ যশো বৰ্ণনা কৰক।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । मुने त्वं शृणु सुप्रीत्या शांकरं सुयशः शुभम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा शुद्ध्येत्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনে, আনন্দভক্তিৰে শংকৰৰ এই শুভ আৰু পবিত্ৰ সুযশ শুনা। ই শুনিলে ব্ৰাহ্মণহন্তাও শুদ্ধ হয় আৰু সকলো কাম্য ফল লাভ কৰে।

Verse 6

यदा मेनाविवाहन्तु कृत्वागच्छद्गिरिर्गृहम् । तदा समुत्सवो जातस्त्रिषु लोकेषु नारद

হে নাৰদ, গিৰিৰাজ (হিমালয়) মেনাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰি গৃহলৈ উভতি আহোঁতে ত্ৰিলোকত মহোৎসৱৰ আনন্দ জাগি উঠিল।

Verse 7

हिमाचलोऽपि सुप्रीतश्चकार परमोत्सवम् । भूसुरान्बंधुवर्गांश्च परानानर्च सद्धिया

হিমাচলো অতি প্ৰীত হৈ পৰম মহোৎসৱ কৰিলে। সৎবুদ্ধিৰে তেওঁ ভূসুৰ (ব্ৰাহ্মণ), স্বজনবৰ্গ আৰু আন শ্ৰেষ্ঠ অতিথিসকলক বিধিপূৰ্বক সন্মান জনালে।

Verse 8

सर्वे द्विजाश्च सन्तुष्टा दत्त्वाशीर्वचनं वरम् । ययुस्तस्मै स्वस्वधाम बंधुवर्गास्तथापरे

সকলো দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) সন্তুষ্ট হ’ল। তেওঁলোকে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ আশীৰ্বাদবাণী দি নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল; আন স্বজনবৰ্গও নিজ নিজ ঘৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 9

हिमाचलोऽपि सुप्रीतो मेनया सुखदे गृहे । रेमेऽन्यत्र च सुस्थाने नन्दनादिवनेष्वपि

হিমাচলো মেনাৰ সৈতে সুখদায়ক গৃহত অতি প্ৰসন্ন হৈ আনন্দে বাস কৰিলে। আন সময়ত নন্দন আদি দিব্য বনসমূহৰ দৰে শুভ স্থানতো তেওঁ সন্তুষ্টচিত্তে বিহাৰ কৰিছিল।

Verse 10

तस्मिन्नवसरे देवा मुने विष्ण्वादयोऽखिलाः । मुनयश्च महात्मानः प्रजग्मुर्भूधरान्तिके

হে মুনি, সেই সময় বিষ্ণু আদি সকলো দেৱতা আৰু মহাত্মা মুনিসকল যাত্ৰা কৰি পৰ্বতৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 11

दृष्ट्वा तानागतान्देवान्प्रणनाम मुदा गिरिः । संमानं कृतवान्भक्त्या प्रशंसन्स्व विधिं महान्

আগত দেৱসকলক দেখি মহান গিৰিৰাজে আনন্দে প্ৰণাম কৰিলে। ভক্তিভাৱে তেওঁলোকক যথোচিত সন্মান জনাই, অতিথিসেৱাৰূপ নিজৰ মহান ধৰ্মৰ প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 12

साञ्जलिर्नतशीर्षो हि स तुष्टाव सुभक्तितः । रोमोद्गमो महानासीद्गिरेः प्रेमाश्रवोऽपतन्

সেইজন অঞ্জলি বেঁধি, মূৰ নত কৰি, শুদ্ধ ভক্তিৰে শিৱৰ স্তৱ কৰিলে। তেতিয়া গিৰিৰাজৰ দেহত মহা ৰোমাঞ্চ উঠিল আৰু প্ৰেমজ অশ্ৰু ঝৰিল।

Verse 13

ततः प्रणम्य सुप्रीतो हिमशैलः प्रसन्नधीः । उवाच प्रणतो भूत्वा मुने विष्ण्वादिकान्सुरान्

তাৰ পিছত হিমশৈল অতি প্ৰসন্নচিত্ত আৰু প্ৰসন্নবুদ্ধিৰে প্ৰণাম কৰিলে। হে মুনি, তেওঁ বিনীত হৈ বিষ্ণু আদি দেৱসকলক উদ্দেশ কৰি কথা ক’লে।

Verse 14

हिमाचल उवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं सुमहत्तपः । अद्य मे सफलं ज्ञानमद्य मे सफलाः क्रियाः

হিমাচলে ক’লে—আজি মোৰ জন্ম সাৰ্থক হ’ল, মোৰ মহাতপস্যাও সাৰ্থক হ’ল। আজি মোৰ জ্ঞান ফলিল, আৰু আজি মোৰ সকলো পবিত্ৰ কৰ্ম সফল হ’ল।

Verse 15

धन्योऽहमद्य संजातो धन्या मे सकला क्षितिः । धन्यं कुलं तथा दारास्सर्वं धन्यं न संशयः

আজি মই ধন্য—আজি মই সঁচাকৈ কৃতাৰ্থ হ’লোঁ। মোৰ এই সমগ্ৰ ভূমি ধন্য। মোৰ কুল ধন্য, মোৰ পত্নীসকলও ধন্য; নিঃসন্দেহে সকলো ধন্য।

Verse 16

यतः समागता यूयं मिलित्वा सर्व एकदा । मां निदेशयत प्रीत्योचितं मत्त्वा स्वसेवकम्

যিহেতু আপোনালোক সকলোৱে একেলগে এক সময়তে ইয়াত সমবেত হৈছে, সেয়ে মোক আপোনালোকৰ সেবক বুলি ধৰি, প্ৰীতিসহ যি উপযুক্ত কৰণীয়, সেয়া মোক নিৰ্দেশ কৰক।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महीध्रस्य वचनं ते सुरास्तदा । ऊचुर्हर्यादयः प्रीताः सिद्धिं मत्वा स्वकार्यतः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—মহীধৰ (হিমালয়)ৰ বাক্য শুনি সেই সময়ত দেৱগণ—হৰি আদি—অতি প্ৰসন্ন হৈ, নিজৰ কাৰ্য সিদ্ধ হ’ল বুলি ভাবি ক’লে।

Verse 18

देवा ऊचुः । हिमाचल महाप्राज्ञ शृण्व स्मद्वचनं हितम् । यदर्थमागतास्सर्वे तद्ब्रूमः प्रीतितो वयम्

দেৱগণে ক’লে—হে মহাপ্ৰাজ্ঞ হিমাচল! আমাৰ হিতকৰ বাক্য শুনা। যি উদ্দেশ্যে আমি সকলোৱে আহিছোঁ, সেয়া আমি প্ৰীতিসহ তোমাক কওঁ।

Verse 19

या पुरा जगदम्बोमा दक्षकन्याऽभवद्गिरे । रुद्रपत्नी हि सा भूत्वा चिक्रीडे सुचिरं भुवि

হে গিৰিৰাজ! যি আদ্য জগদম্বা উমা, সেয়ে পূৰ্বে দক্ষৰ কন্যা ৰূপে জন্ম লৈছিল। ৰুদ্ৰপত্নী হৈ তেওঁ ভূৱিত অতি দীঘলীয়া কাল ক্ৰীড়া-বিহাৰ কৰিছিল।

Verse 20

पितृतोऽनादरं प्राप्य संस्मृत्य स्वपणं सती । जगाम स्वपदं त्यक्त्वा तच्छरीरं तदाम्बिका

পিতাৰ অনাদৰ পাই সতীয়ে নিজৰ ব্ৰত আৰু দিব্য সংকল্প স্মৰণ কৰি; সেই দেহ ত্যাগ কৰি নিজ পৰম পদলৈ গ’ল—এইদৰে অম্বিকাই দেহ পৰিত্যাগ কৰিলে।

Verse 21

सा कथा विदिता लोके तवापि हिमभूधर । एवं सति महालाभो भवेद्देवगणस्य हि

সেই কাহিনী জগতত প্ৰসিদ্ধ—হে হিমভূধৰ (হিমালয়), তোমাৰো জনা। এনেকুৱা হ’লে দেৱগণৰ নিশ্চয় মহালাভ হ’ব।

Verse 22

सर्वस्य भवतश्चापि स्युस्सर्वे ते वशास्सुराः

আপুনি সৰ্বৰ অধীশ্বৰ; সেয়ে সেই সকলো দেৱতা আপোনাৰ বশতেই থাকিব।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां हर्यादीनां गिरीश्वरः । तथास्त्विति प्रसन्नात्मा प्रोवाच न च सादरम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হৰি (বিষ্ণু) আদি সকলৰ বাক্য শুনি গিৰীশ্বৰ (শিৱ) প্ৰসন্নচিত্তে “তথাস্তु” বুলি ক’লে; কিন্তু বিশেষ ঔপচাৰিক আদৰ দেখুৱালে নাছিল।

Verse 24

अथ ते च समादिश्य तद्विधिम्परमादरात् । स्वयं जग्मुश्च शरणमुमायाश्शंकर स्त्रियः

তাৰপাছত পৰম আদৰেৰে তেওঁলোকক সেই বিধি উপদেশ দি, শংকৰৰ পত্নীসকলে নিজেই উমাদেৱীৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 25

सुस्थले मनसा स्थित्वा सस्मरुर्जगदम्बिकाम् । प्रणम्य बहुशस्तत्र तुष्टुवुः श्रद्धया सुराः

সেই শুভ স্থানত মন স্থিৰ কৰি দেৱসকলে জগদম্বিকাক স্মৰণ কৰিলে। তাত বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি, শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁৰ স্তৱ গাইলে।

Verse 26

देवा ऊचुः । देव्युमे जगतामम्ब शिवलोकनिवासिनी । सदाशिवप्रिये दुर्गे त्वां नमामो महेश्वरि

দেৱসকলে ক’লে—হে দেৱী উমা, জগতৰ জননী, শিৱলোকনিবাসিনী! হে দুৰ্গে, সদাশিৱপ্ৰিয়ে, হে মহেশ্বৰী, আমি তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 27

श्रीशक्तिं पावनां शान्तां पुष्टिम्परमपावनीम् । वयन्नामामहे भक्त्या महदव्यक्तरूपिणीम्

ভক্তিৰে আমি শ্ৰীশক্তিক প্ৰণাম কৰোঁ—যি পাৱনী, শান্তা, পুষ্টি-সমৃদ্ধিদায়িনী, পৰম পৱিত্ৰা; যি মহৎ আৰু অব্যক্ত—দুয়ো ৰূপে বিরাজিতা।

Verse 28

शिवां शिवकरां शुद्धां स्थूलां सूक्ष्मां परायणाम् । अन्तर्विद्यासुविद्याभ्यां सुप्रीतां त्वां नमामहे

হে শিৱা! শিৱমঙ্গলদায়িনী, পৰম শুদ্ধা, স্থূল আৰু সূক্ষ্ম—উভয়ৰূপিণী, পৰম আশ্ৰয়। অন্তৰ্বিদ্যা আৰু সত্য মুক্তিদায়িনী সুবিদ্যাত প্ৰসন্ন তোমাক আমি প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 29

त्वं श्रद्धा त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वमेव सर्वगोचरा । त्वन्दीधितिस्सूर्य्यगता स्वप्रपञ्चप्रकाशिनी

তুমি শ্ৰদ্ধা, তুমি ধৃতি, তুমি শ্ৰী; তুমি একাই সকলোৰে গম্য। তুমি সূৰ্যগত দীপ্তি, নিজৰেই প্ৰপঞ্চক প্ৰকাশ কৰা জ্যোতি।

Verse 30

या च ब्रह्माण्डसंस्थाने जगज्जीवेषु या जगत् । आप्याययति ब्रह्मादितृणान्तं तां नमामहे

যি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সংস্থানত অধিষ্ঠিতা, যি সকলো জীৱত আৰু জগতত ব্যাপ্ত, আৰু যি ব্ৰহ্মাৰ পৰা তৃণলৈকে সকলোকে পোষণ কৰে—তাঁকেই আমি নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 31

त्वं वार्ता सर्वजगतां त्वं त्रयी धर्मरूपिणी

তুমি সকলো জগতৰ ধাৰণ-ব্যৱস্থা আৰু পথপ্ৰদৰ্শক বাণী; তুমি ত্ৰয়ী বেদ, ধৰ্মৰূপে মূৰ্ত।

Verse 32

निद्रा त्वं सर्वभूतेषु क्षुधा तृप्तिस्त्वमेव हि । तृष्णा कान्तिश्छविस्तुष्टिस्सर्वानन्दकरी सदा

হে দেৱী, সকলো জীৱৰ মাজত তুমিয়েই নিদ্ৰা; তুমিয়েই ক্ষুধা আৰু তৃপ্তি। তুমিয়েই তৃষ্ণা, কান্তি, ছবি আৰু সন্তোষ—সদায় সকলোকে আনন্দ দান কৰা।

Verse 33

त्वं लक्ष्मीः पुण्यकर्तॄणां त्वं ज्येष्ठा पापिनां सदा । त्वं शान्तिः सर्वजगतां त्वं धात्री प्राणपोषिणी

পুণ্যকৰ্ম কৰোঁতাসকলৰ লক্ষ্মী তুমিয়েই; আৰু পাপীক অনুগামী জ্যেষ্ঠাও সদায় তুমিয়েই। তুমিয়েই সকলো জগতৰ শান্তি; তুমিয়েই ধাত্রী—প্ৰাণ পোষণ কৰা জননী।

Verse 34

त्वन्तस्वरूपा भूतानां पञ्चानामपि सारकृत् । त्वं हि नीतिभृतां नीतिर्व्यवसायस्वरूपिणी

তুমি পঞ্চ মহাভূতৰ অন্তৰ্নিহিত সাৰ-স্বৰূপা, আৰু সিহঁতৰ পৰম সাৰ প্ৰকাশ কৰোঁতা। নীতি ধাৰণ কৰাসকলৰ মাজত তুমি নিজেই নীতি, আৰু তুমি দঢ় উদ্যোগৰ স্বৰূপিণী।

Verse 35

गीतिस्त्वं सामवेदस्य ग्रन्थिस्त्वं यजुषां हुतिः । ऋग्वेदस्य तथा मात्राथर्वणस्य परा गतिः

তুমি সামবেদৰ পবিত্ৰ গীতি; তুমি যজুৰ্বেদৰ সুশৃঙ্খল গ্ৰন্থি আৰু তাৰ হুতি। তুমি ঋগ্বেদৰ মাত্রা/ছন্দস্বৰূপা, আৰু অথৰ্ববেদৰ পৰম গতি—সৰ্বোচ্চ আশ্ৰয় আৰু সিদ্ধি।

Verse 36

समस्तगीर्वाणगणस्य शक्तिस्तमोमयी धातृगुणैकदृश्या । रजः प्रपंचात्तु भवैकरूपा या न श्रुता भव्यकरी स्तुतेह

তুমি সমগ্ৰ দেৱগণৰ শক্তি; তুমি তমোগুণময়ী হৈ ধাৰণশক্তিৰ একমাত্ৰ ৰূপে দৰ্শিত। ৰজোগুণৰ প্ৰপঞ্চৰ পৰা তুমি ভব-ৰূপ শিৱৰ এক প্ৰিয় একৰূপা হৈ প্ৰকাশ পাওঁ। দুৰ্লভশ্ৰুত এই ভব্যকৰ স্তুতি ইয়াত উচ্চাৰিত হ’ল।

Verse 37

संसारसागरकरालभवाङ्गदुःखनिस्तारकारितरणिश्च निवीतहीना । अष्टाङ्गयोगपरिपालनकेलिदक्षां विन्ध्यागवासनिरतां प्रणमाम तां वै

আমি সেই দেৱী পাৰ্বতীক প্ৰণাম কৰোঁ—যি সংসাৰসাগৰৰ ভয়ংকৰ দুঃখ আৰু দেহবন্ধনৰ যন্ত্ৰণাৰ পৰা পাৰ কৰোৱা উদ্ধাৰ-সূৰ্যস্বৰূপিণী; যি যজ্ঞোপবীতহীনা; যি অষ্টাঙ্গযোগৰ শাসন-পালনৰ ক্ৰীড়াত পৰম দক্ষ; আৰু যি বিন্ধ্য পৰ্বতবাসত নিৰত।

Verse 38

नासाक्षि वक्त्रभुजवक्षसि मानसे च धृत्या सुखानि वितनोषि सदैव जन्तोः । निद्रेति याति सुभगा जगती भवा नः सा नः प्रसीदंतु भवस्थितिपालनाय

হে সুভগে দেৱী! নাসিকা, চকু, মুখ, বাহু, বক্ষ আৰু মন—আৰু ধৃতিৰ জৰিয়তে—তুমি জীৱসকললৈ সদায় সুখ বিস্তাৰ কৰোঁ। তোমাৰ কাৰণেই এই সৌভাগ্যৱতী জগত নিদ্ৰালৈ যায়। তোমাৰেই প্ৰকাশ সেই নিদ্ৰা, জগতস্থিতি-পালনৰ বাবে আমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानीं जगदम्बामुमां सतीम् । सुप्रेयमनसः सर्वे तस्थुस्ते दर्शनेप्सवः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে মহেশানী, জগতাম্বা উমা সতীক স্তৱ কৰি, সকলোৱে অতি প্ৰসন্ন মনেৰে তাতে থিয় হৈ ৰ’ল, তেখেতৰ দিৱ্য দর্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে।

Verse 70

गायत्री त्वं वेदमाता त्वं सावित्री सरस्वती

তুমি গায়ত্ৰী, তুমি বেদমাতা; তুমি সাবিত্ৰী, তুমি সৰস্বতী—পবিত্ৰ বাক্‌ আৰু জ্ঞানশক্তি।