तृतीयनेत्राग्निनिवृत्तिः / Quelling the Fire of the Third Eye (Vāḍava Fire Placed in the Ocean)
এই অধ্যায়ত নাৰদে ব্ৰহ্মাক সোধে—শিৱৰ তৃতীয় নয়নৰ পৰা ওলোৱা দাহক অগ্নিতেজৰ গতি কি, আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্নিহিত অৰ্থ কি। ব্ৰহ্মাই কয়: তৃতীয়নেত্ৰাগ্নিত কামদেৱ ভস্ম হোৱাৰ লগে লগে ত্ৰিলোকত মহাভয় বিয়পি পৰিল; দেৱতা আৰু ঋষিসকলে আশ্ৰয় বিচাৰি ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ আহিল। ব্ৰহ্মাই শিৱক স্মৰণ কৰি, তেওঁৰ অনুগ্ৰহে লাভ কৰা শক্তিৰে সেই লোকবিনাশক অগ্নিক স্থিৰ কৰি শান্ত কৰিলে; তাৰ পাছত বাডৱ/বডৱা অগ্নিৰূপ সেই তেজক লোকহিতাৰ্থে সাগৰত স্থাপন কৰিলে। সাগৰ (সিন্ধু) পুৰুষৰূপ ধৰি ব্ৰহ্মাক শ্ৰদ্ধাৰে আদৰণি জনাই কথা কয়। শিক্ষা: ধ্বংসকাৰী তপোতেজো বিধিপূৰ্বক যথাস্থানত স্থাপিত হ’লে নিয়ন্ত্ৰিত হৈ জগতৰ কল্যাণ সাধন কৰে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे नेत्रसमुद्भूतवह्निज्वाला हरस्य सा । गता कुत्र वद त्वं तच्चरित्रं शशिमौलिनः
নাৰদে ক’লে—হে বিধাতা, হৰৰ নেত্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই অগ্নিজ্বালা ক’লৈ গ’ল? শশিমৌলী প্ৰভুৰ সেই পবিত্ৰ চৰিত্ৰ মোক কোৱা।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । यदा भस्म चकाराशु तृतीयनयनानलः । शम्भोः कामं प्रजज्वाल सर्वतो विफलस्तदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—যেতিয়া শম্ভুৰ তৃতীয় নয়নৰ অগ্নিয়ে দ্ৰুত (কামক) ভস্ম কৰিলে, তেতিয়া কাম সকলোফালে দগ্ধ হৈ সম্পূৰ্ণ নিষ্ফল আৰু শক্তিহীন হ’ল।
Verse 3
हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वदेवर्षयस्तात शरणं मां ययुर्द्रुतम्
ত্ৰিলোকত—চৰাচৰসহ—মহা হাহাকাৰ উঠিল। তাৰ পাছত, হে তাত, সকলো দেৱতা আৰু দেৱর্ষি দ্ৰুত মোৰ শৰণলৈ আহিল।
Verse 4
सर्वे निवेदयामासुस्तद्दुखं मह्यमाकुलाः । सुप्रणम्य सुसंस्तुत्य करौ बद्ध्वा नतानना
তেওঁলোকে সকলোৱে দুখত ব্যাকুল হৈ সেই শোকময় বৃত্তান্ত মোক নিবেদন কৰিলে। সম্পূৰ্ণ প্ৰণাম কৰি, যথোচিত স্তৱ কৰি, হাত জোৰ কৰি, নত মুখে ক’লে।
Verse 5
तच्छ्रुत्वाहं शिवं स्मृत्वा तद्धेतुं सुविमृश्य च । गतस्तत्र विनीतात्मा त्रिलोकावनहेतवे
এই কথা শুনি মই ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰিলোঁ আৰু তাৰ কাৰণ গভীৰভাৱে বিবেচনা কৰিলোঁ। তাৰ পাছত বিনীত আৰু সংযত মনৰে ত্ৰিলোকৰ ৰক্ষা-কল্যাণৰ বাবে মই তাত গ’লোঁ।
Verse 6
संदग्धुकामः स शुचिज्वालामालातिदीपितः । स्तंभितोऽरं मया शंभुप्रसादाप्तसुतेजसा
সি দগ্ধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ, পবিত্ৰ জ্বালাৰ মালাৰে অতিশয় দীপ্ত হৈ জ্বলি উঠিল। কিন্তু শম্ভুৰ কৃপাৰে লাভ কৰা মোৰ তেজে মই তাক তৎক্ষণাৎ স্তম্ভিত কৰিলোঁ।
Verse 7
अथ क्रोधमयं वह्निं दग्धुकाम जगत्त्रयम् । वाडवांतकमार्षं च सौम्यज्वालामुखं मुने
তেতিয়া, হে মুনি, ত্ৰিলোক দগ্ধ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰা ক্ৰোধময় অগ্নি প্ৰকাশ পালে—সেয়া বাডবাগ্নি-নাশক, ঋষিসকলৰ অপ্ৰতিহত জ্বালা, তথাপি সৌম্য দীপ্তিময় মুখবিশিষ্ট আছিল।
Verse 8
तं वाडवतनुमहं समादाय शिवेच्छया । सागरं समगां लोकहिताय जगतां पतिः
শিৱেচ্ছাৰে সেই বাডব-তনু (অশ্বমুখ) ৰূপ ধাৰণ কৰি, লোকহিতৰ বাবে মই—জগত্পতি—সাগৰৰ ওচৰলৈ গ’লোঁ।
Verse 9
आगतं मां समालोक्य सागरस्सांजलिर्मुने । धृत्वा च पौरुषं रूपमागतस्संनिधिं मम
হে মুনি, মোক অহা দেখি সাগৰে অঞ্জলি ধৰি প্ৰণাম কৰিলে; আৰু মানৱ-ৰূপ ধাৰণ কৰি মোৰ সন্নিধিলৈ আহিল।
Verse 10
सुप्रणम्याथ मां सिंधुस्संस्तूय च यथा विधि । स मामुवाच सुप्रीत्या सर्वलोकपितामहम्
তাৰ পাছত সিন্ধু (সাগৰ) এ মোক গভীৰভাৱে প্ৰণাম কৰি বিধিমতে স্তৱ কৰিলে; আৰু সেই সৰ্বলোক-পিতামহ অতি প্ৰীতিতে মোক ক’লে।
Verse 11
सागर उवाच । किमर्थमागतोऽसि त्वं ब्रह्मन्नत्राखिलाधिप । तन्निदेशय सुप्रीत्या मत्वा मां च स्वसेवकम्
সাগৰে ক’লে—হে ব্রহ্মন্, ইয়াৰ অখিলাধিপ! তুমি কিহৰ উদ্দেশ্যে আহিছা? মোক তোমাৰ সেৱক বুলি ধৰি, প্ৰীতিসহ তোমাৰ আদেশ কোৱা।
Verse 12
अथाहं सागरवचश्श्रुत्वा प्रीतिपुरस्सरम् । प्रावोचं शंकरं स्मृत्वा लौकिकं हितमावहन्
তেতিয়া মই সাগৰৰ স্নেহভৰা বাক্য শুনি শংকৰক স্মৰণ কৰি, লৌকিক কল্যাণ আনিব পৰা উপদেশসহ উত্তৰ দিলোঁ।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाधीमन्सर्वलोकहितावह । वच्म्यहं प्रीतितस्सिंधो शिवेच्छाप्रेरितो हृदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে তাত, হে মহাধীমান, শুনা। মই সকলো লোকৰ হিতকাৰী কথা ক’ম। হে প্ৰীতিসিন্ধু, শিৱৰ ইচ্ছাৰে প্ৰেৰিত হৈ হৃদয়ৰ পৰা আনন্দেৰে কৈছোঁ।
Verse 14
अयं क्रोधो महेशस्य वाडवात्मा महाप्रभुः । दग्ध्वा कामं द्रुतं सर्वं दग्धुकामोऽभवत्ततः
মহেশৰ এই ক্ৰোধ বাডবানল-স্বৰূপ মহাপ্ৰভু। কামক দ্ৰুত দগ্ধ কৰি তাৰ পাছত সকলোকে দগ্ধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 15
प्रार्थितोऽहं सुरैश्शीघ्रं पीडितैश्शंकरेच्छया । तत्रागत्य द्रुतं तं वै तात स्तंभितवाञ्शुचिम्
শংকৰৰ ইচ্ছাৰে পীড়িত দেৱতাসকলে সোনকালে মোক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। তাত গৈ, হে তাত, মই সেই দীপ্তিমানক তৎক্ষণাৎ স্তম্ভিত কৰিলোঁ।
Verse 16
वाडवं रूपमाधत्त तमादायाग तोत्र ह । निर्दिशामि जलाधार त्वामहं करुणाकरः
বাডব ৰূপ ধাৰণ কৰি তাক লৈ তৎক্ষণাৎ ইয়ালৈ আহা। হে জলাধাৰ, কৰুণাকৰ মই তোমাক (এই স্থানত) নিয়োজিত কৰিছোঁ।
Verse 17
अयं क्रोधी महेशस्य वाडवं रूपमाश्रितः । ज्वालामुखस्त्वया धार्य्यो यावदाभूतसंप्लवम्
এই উগ্ৰ ক্ৰোধী মহেশ্বৰৰে বাডৱ-ৰূপ আশ্ৰয় কৰিছে; ই জ্বালামুখী শক্তি। হে নদীপতি, সৰ্বভূত-প্ৰলয়কাললৈকে তুমি ইয়াক ধৰি সংযমেৰে ৰখা উচিত।
Verse 18
यदात्राहं समागम्य वत्स्यामि सरितां पते । तदा त्वया परित्याज्यः क्रोधोऽयं शांकरोऽद्भुतः
হে সৰিতাং পতে! মই যেতিয়া ইয়ালৈ আহি তোমাৰ ওচৰত পুনৰ বাস কৰিম, তেতিয়া তোমাক এই আশ্চৰ্য শাঙ্কৰ-উৎপন্ন ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিব লাগিব।
Verse 19
भोजनं तोयमेतस्य तव नित्यं भविष्यति । यत्नादेवावधार्य्योऽयं यथा नोपैति चांतरम्
ইয়াৰ আহাৰ আৰু জল তোমাৰ দ্বাৰাই নিত্য উপলব্ধ হ’ব। সেয়ে যত্নপূৰ্বক ইয়াক চোৱাচিতা কৰা, যাতে কোনো ব্যাঘাত বা অন্তৰাল নঘটে।
Verse 20
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे वडवानलचरितं नाम विंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত “বাডৱানলচৰিত” নামৰ বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 21
ततः प्रविष्टो जलधौ स वाडवतनुः शुचिः । वार्योघान्सुदहंस्तस्य ज्वालामालाभिदीपितः
তাৰ পাছত সেই শুচি সত্তাই বাডৱাগ্নিৰ দেহ ধৰি সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; জ্বালামালাৰে দীপ্ত হৈ সাগৰৰ উগ্ৰ জলধাৰাসমূহক প্ৰচণ্ডভাৱে দগ্ধ কৰিলে।
Verse 22
ततस्संतुष्टचेतस्कस्स्वं धामाहं गतो मुने । अंतर्धानमगात्सिंधुर्दिव्यरूपः प्रणम्य माम्
তাৰ পাছত, হে মুনে, মোৰ চিত্ত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হৈ মই মোৰ স্বধামলৈ উভতি গ’লোঁ। সাগৰেও দিব্য ৰূপ ধৰি মোক প্ৰণাম কৰি অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 23
स्वास्थ्यं प्राप जगत्सर्वं निर्मुक्तं तद्भवाद्भयात् । देवा बभूवुः सुखिनो मुनयश्च महामुने
হে মহামুনি, সমগ্ৰ জগত সুস্থতা লাভ কৰিলে আৰু সেই বিপদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ভয়ৰ পৰা মুক্ত হ’ল। দেৱসকল আনন্দিত হ’ল, মুনিসকলেও সুখ পালে।
Frequently Asked Questions
After Śiva’s third-eye fire burns Kāma to ashes, the remaining blaze threatens the worlds; Brahmā restrains it by Śiva’s grace and relocates it into the ocean as the vāḍava/vaḍavā fire.
It models the containment and re-siting of overwhelming śakti: destructive heat is not denied but regulated, assigned a cosmic “reservoir,” and integrated into world-order rather than allowed to dissolve it.
Śiva’s tṛtīya-nayana agni (transformative/destructive fire), Brahmā’s restraint-power derived from Śiva’s prasāda, and the ocean’s personified capacity to receive and hold a cosmic force.