तारकासुर-पूर्ववृत्त-प्रश्नः (Questions on Tārakāsura and Śivā’s tapas) / “Inquiry into Tārakāsura’s origin and Śivā–Śiva narrative”

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाशैव सम्यगुक्तं त्वया विधे । चरितं परमं ह्येतच्छिवायाश्च शिवस्य च

নাৰদে ক’লে—হে বিষ্ণুশিষ্য, হে মহাশৈৱ, হে বিধি (ব্ৰহ্মা), তুমি যি কৈছা সেয়া সম্পূৰ্ণ সঠিক। এইটো শিৱা (পাৰ্বতী) আৰু শিৱৰ পৰম পবিত্ৰ চৰিত।

Verse 2

कस्तारकासुरो ब्रह्मन्येन देवाः प्रपीडिताः । कस्य पुत्रस्य वै ब्रूहि तत्कथां च शिवाश्रयाम्

হে ব্ৰাহ্মণ, যাৰ দ্বাৰা দেৱসকল অতি পীড়িত হৈছে সেই তাৰকাসুৰ কোন? সি কাৰ পুত্ৰ—কওক; আৰু শিৱাশ্ৰয়ী সেই কথাও বৰ্ণনা কৰক।

Verse 3

भस्मी चकार स कथं शंकरश्च स्मरं वशी । तदपि ब्रूहि सुप्रीत्याद्भुतं तच्चरितं विभोः

স্বয়ং সংযমী শংকৰে স্মৰ (কামদেৱ)ক কেনেকৈ ভস্ম কৰিলে? অনুগ্ৰহ কৰি স্নেহেৰে সেই সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৰ সেই আশ্চৰ্য লীলা আৰু দিব্য চৰিতও কওক।

Verse 4

कथं शिवा तपोऽत्युग्रं चकार सुखहेतवे । कथं प्राप पतिं शंभुमादिशक्तिर्जगत्परा

শিৱা (পাৰ্বতী) সঁচা মঙ্গলৰ বাবে অতি উগ্ৰ তপস্যা কেনেকৈ কৰিলে? আৰু জগতৰ অতীত সেই আদিশক্তিয়ে শম্ভুক স্বামী ৰূপে কেনেকৈ লাভ কৰিলে?

Verse 5

एतत्सर्वमशेषेण विशेषेण महाबुध । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय स्वपुत्राय शिवात्मने

হে মহাবুদ্ধিমান, এই সকলো কথা একো নাছাড়ি, বিশেষভাৱে বিস্তাৰে মোক কওক—শ্ৰদ্ধাৰে পূৰ্ণ মোক, আপোনাৰ নিজ পুত্ৰসম, শিৱভক্ত আত্মাক।

Verse 6

ब्रह्मोवाच पुत्रवर्य महाप्राज्ञ सुरर्षे शंसितव्रतः । वच्म्यहं शंकरं स्मृत्वा सर्वं तच्चरितं शृणु

ব্ৰহ্মাই ক’লে—“হে পুত্ৰশ্ৰেষ্ঠ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, হে দেৱৰ্ষি, প্ৰশংসিত ব্ৰতধাৰী! শংকৰক স্মৰণ কৰি মই তেওঁৰ পবিত্ৰ চৰিত সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম; শুনা।”

Verse 7

प्रथमं तारकस्यैव भवं संशृणु नारद । यद्वधार्थं महा यत्नः कृतो दैवैश्शिवाश्रयैः

হে নাৰদ, প্ৰথমে তাৰকৰ জন্ম আৰু উত্থানৰ কথা শুনা; কিয়নো তাৰ বধৰ বাবে শিৱৰ আশ্ৰয় লৈ দেৱতাসকলে মহা প্ৰয়াস কৰিছিল।

Verse 8

मम पुत्रो मरीचिर्यः कश्यपस्तस्य चात्मजः । त्रयोदशमितास्तस्य स्त्रियो दक्षसुताश्च याः

মোৰ পুত্ৰ মৰীচি, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ কশ্যপ। কশ্যপৰ পত্নীসকল—দক্ষৰ কন্যাসকল—মুঠ তেৰজন বুলি কীৰ্তিত।

Verse 9

दितिर्ज्येष्ठा च तत्स्त्री हि सुषुवे सा सुतद्वयम् । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः

কশ্যপৰ জ্যেষ্ঠা পত্নী দিতিয়ে দুজন পুত্ৰ জন্ম দিলে। তাত হিৰণ্যকশিপু জ্যেষ্ঠ, আৰু তাৰ পাছত হিৰণ্যাক্ষ কনিষ্ঠ জন্মিল।

Verse 10

तौ हतौ विष्णुना दैत्यौ नृसिंहक्रोडरूपतः । सुदुःखदौ ततो देवाः सुखमापुश्च निर्भयाः

সেই দুজন দৈত্যক বিষ্ণুৱে নৃসিংহ আৰু বৰাহ ৰূপ ধৰি সংহাৰ কৰিলে। সেই মহাদুঃখদায়কসকল নষ্ট হোৱাত দেৱসকলে সুখ লাভ কৰি নিৰ্ভয় হ’ল।

Verse 11

दितिश्च दुःखितासीत्सा कश्यपं शरणं गता । पुनस्संसेव्य तं भक्त्या गर्भमाधत्त सुव्रता

দিতি দুখিত হৈ কশ্যপৰ শৰণলৈ গ’ল। পুনৰ ভক্তিভাৱে তেওঁক সেৱা কৰি সেই সুৱ্ৰতাই গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 12

तद्विज्ञाय महेंद्रोऽपि लब्धच्छिद्रो महोद्यमी । तद्गर्भं व्यच्छिनत्तत्र प्रविश्य पविना मुहुः

এই কথা জানি মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ও—এটা ফাঁক পাই আৰু মহোদ্যমে—বাৰে বাৰে তাত প্ৰৱেশ কৰি বজ্ৰে ভিতৰৰ গৰ্ভক ছিন্নভিন্ন কৰিলে।

Verse 13

तद्व्रतस्य प्रभावेण न तद्गर्भो ममार ह । स्वपंत्या दैवयोगेन सप्त सप्ताभवन्सुताः

সেই ব্ৰতৰ প্ৰভাৱত তাইৰ গৰ্ভ নষ্ট নহ’ল। আৰু দৈৱযোগে, তাই শুই থাকোঁতেই সাত পুত্ৰ—সাতজনেই—জন্মিল।

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे तारकोत्पत्तौ वज्रांगोत्पत्तितपोवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগৰ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত ‘তাৰকৰ উৎপত্তি আৰু বজ্ৰাঙ্গৰ উৎপত্তি-তপৰ বৰ্ণনা’ নামৰ চতুৰ্দশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 15

पुनर्दितिः पतिं भेजेऽनुतप्ता निजकर्मतः । चकार सुप्रसन्नं तं मुनिं परमसेवया ऽ

তাৰ পাছত দিতি নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হৈ পুনৰ স্বামীৰ ওচৰলৈ গ’ল। পৰম ভক্তিসেৱাৰে তাই সেই মুনিক অতি প্ৰসন্ন কৰিলে।

Verse 16

कश्यप उवाच । तपः कुरु शुचिर्भूत्वा ब्रह्मणश्चायुतं समाः । चेद्भविष्यति तत्पूर्वं भविता ते सुतस्तदा

কশ্যপে ক’লে— শুচি হৈ ব্ৰহ্মাৰ মান অনুসাৰে দহ হাজাৰ বছৰ তপস্যা কৰা। সেয়া আগতে সিদ্ধ হ’লে, তেতিয়া নিশ্চয় তোমাৰ পুত্ৰ জন্মিব।

Verse 17

तथा दित्या कृतं पूर्णं तत्तपश्श्रद्धया मुने । ततः पत्युः प्राप्य गर्भं सुषुवे तादृशं सुतम्

হে মুনি, এইদৰে দিতিয়ে শ্ৰদ্ধাৰে নিজৰ তপস্যা সম্পূৰ্ণ কৰিলে। তাৰ পাছত স্বামীৰ দ্বাৰা গৰ্ভ ধাৰণ কৰি তপৰ শক্তি-অনুযায়ী তেনেই স্বভাৱৰ পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে।

Verse 18

वजांगनामा सोऽभूद्वै दितिपुत्रोऽमरोपमः । नामतुल्यतनुर्वीरस्सुप्रताप्युद्भवाद्बली

দিতিৰ পুত্ৰ ‘বজাঙ্গ’ নামে জন্মিল; তেজত দেৱতুল্য। নামৰ অনুৰূপ দেহধাৰী সেই বীৰ জন্মমুহূৰ্তৰ পৰাই অতিশয় প্ৰতাপী আৰু বলবান আছিল।

Verse 19

जननीशासनात्सद्यस्स सुतो निर्जराधिपम् । बलाद्धृत्वा ददौ दंडं विविधं निर्जरानपि

মাতৃ-আদেশত সেই পুত্ৰে তৎক্ষণাৎ বলপূৰ্বক দেৱাধিপতিক ধৰি দণ্ড দিলে; আন দেৱতাসকলকো সি বিভিন্ন দণ্ডে দণ্ডিত কৰিলে।

Verse 20

दितिस्सुखमतीवाप दृष्ट्वा शक्रादिदुर्दशाम् । अमरा अपि शक्राद्या जग्मुर्दुःखं स्वकर्मतः

শক্ৰ আদি দেৱসকলৰ দুৰ্দশা দেখি দিতি অতিশয় আনন্দিত হ’ল। কিন্তু অমৰসকলেও—শক্ৰ আদি—নিজ নিজ কৰ্মফলৰ বাবে দুখত পতিত হ’ল।

Verse 21

तदाहं कश्यपेनाशु तत्रागत्य सुसामगीः । देवानत्याजयंस्तस्मात्सदा देवहिते रतः

তেতিয়া মই কশ্যপৰ সৈতে শীঘ্ৰে তাত উপস্থিত হৈ যথোচিত সামগ্ৰী সুসজ্জিত কৰি দেৱসকলক বিজয়ী কৰিলোঁ; সেয়ে মই সদায় দেৱহিতত ৰত থাকোঁ।

Verse 22

देवान्मुक्त्वा स वज्रांगस्ततः प्रोवाच सादरम् । शिवभक्तोऽतिशुद्धात्मा निर्विकारः प्रसन्नधीः

দেৱতাসকলে মুক্ত কৰি দিয়াৰ পাছত বজ্ৰাংগে শ্ৰদ্ধাৰে ক’লে। সি শিৱভক্ত, অতিশয় শুদ্ধাত্মা, নিৰ্বিকাৰ আৰু প্ৰসন্নবুদ্ধিৰ আছিল।

Verse 23

वज्रांग उवाच । इंद्रो दुष्टः प्रजाघाती मातुर्मे स्वार्थसाधकः । स फलं प्राप्तवानद्य स्वराज्यं हि करोतु सः

বজ্ৰাংগে ক’লে—ইন্দ্ৰ দুষ্ট, প্ৰজাঘাতী, আৰু মোৰ মাতৃৰ ক্ষতি কৰিও নিজৰ স্বাৰ্থ সাধে। আজি সি কৰ্মফল পাইছে; সি নিজৰ স্বৰাজ্যেই শাসন কৰক।

Verse 24

मातुराज्ञावशाद्ब्रह्मन्कृतमेतन्मयाखिलम् । न मे भोगाभिलाषो वै कस्यचि द्भुवनस्य हि

হে ব্ৰাহ্মণ, মাতৃৰ আজ্ঞাৰ বশত মই এই সকলো সম্পূৰ্ণ কৰিছোঁ। সঁচাকৈ, কোনো লোকৰ ভোগৰ প্ৰতি মোৰ একেবাৰে ইচ্ছা নাই।

Verse 25

तत्त्वसारं विधे सूत मह्यं वेदविदाम्वर । येन स्यां सुसुखी नित्यं निर्विकारः प्रसन्नधीः

হে সূত, বেদবিদসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, অনুগ্ৰহ কৰি মোক তত্ত্বৰ সাৰ উপদেশ দিয়া—যেন মই নিত্য সুখী, নিৰ্বিকাৰ আৰু প্ৰসন্নবুদ্ধি হ’ব পাৰোঁ।

Verse 26

तच्छ्रुत्वाहं मुनेऽवोचं सात्त्विको भाव उच्यत । तत्त्वसार इति प्रीत्या सृजाम्येकां वरां स्त्रियम्

সেয়া শুনি, হে মুনি, মই ক’লোঁ—ইয়াক সাত্ত্বিক ভাব বোলা হয়। প্ৰীতিবশে মই সত্যতত্ত্বৰ সাৰৰূপিণী ‘তত্ত্বসারা’ নামৰ এক শ্ৰেষ্ঠ নাৰীৰ সৃষ্টি কৰিম।

Verse 27

वरांगीं नाम तां दत्त्वा तस्मै दितिसुताय वै । अयां स्वधाम सुप्रीतः कश्यपस्तत्पितापि च

তেওঁক ‘বৰাঙ্গী’ নাম দি দিতিসুতক দান কৰি, অতি প্ৰসন্ন কশ্যপ—যি তেওঁৰ পিতাও—নিজ স্বধামলৈ উভতি গ’ল।

Verse 28

ततो दैत्यस्य वज्रांगस्सात्विकं भावमाश्रितः । आसुरं भावमुत्सृज्य निर्वैरस्सुखमाप्तवान्

তাৰ পিছত দৈত্য বজ্ৰাঙ্গে সাত্ত্বিক ভাবৰ আশ্ৰয় ল’লে। আসুৰিক স্বভাৱ ত্যাগ কৰি সি বৈৰহীন হৈ শান্তি আৰু সুখ লাভ কৰিলে।

Verse 29

न बभूव वरांग्या हि हृदि भावोथ सात्विकः । सकामा स्वपतिं भेजे श्रद्धया विविधं सती

কিন্তু বৰাঙ্গীৰ হৃদয়ত সঁচাকৈ সাত্ত্বিক ভাব উদয় নহ’ল। তথাপি কামনাযুক্ত হৈ সেই সতী শ্ৰদ্ধাৰে নানা ৰূপে নিজৰ স্বামীৰ আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 30

अथ तत्सेवनादाशु संतुष्टोऽभून्महाप्रभुः । स वज्रांगः पतिस्तस्या उवाच वचनं तदा

তাৰ সেৱাৰ ফলত মহাপ্ৰভু শীঘ্ৰে সন্তুষ্ট হ’ল। তেতিয়া তাইৰ স্বামী বজ্ৰাঙ্গে তাইক এই বাক্য ক’লে।

Verse 31

वज्रांग उवाच । किमिच्छसि प्रिये ब्रूहि किं ते मनसि वर्तते । तच्छुत्वानम्य तं प्राह सा पतिं स्वमनोरथम्

বজ্ৰাঙ্গে ক’লে—“প্ৰিয়ে, তুমি কি বিচাৰিছা? কোৱা; তোমাৰ মনত কি আছে?” এই কথা শুনি তাই তেওঁক প্ৰণাম কৰি স্বামীৰ আগত নিজৰ অন্তৰৰ কামনা ক’লে।

Verse 32

वरांग्युवाच । चेत् प्रसन्नोऽभवस्त्वं वै सुतं मे देहि सत्पते । महाबलं त्रिलोकस्य जेतारं हरिदुःखदम्

বৰাঙ্গী (পাৰ্বতী) ক’লে—যদি আপুনি সঁচাকৈ প্ৰসন্ন হৈছে, হে সৎপতে, তেন্তে মোক এজন পুত্ৰ দিয়া—মহাবলী, ত্ৰিলোকজয়ী আৰু হৰিৰ দুখ হৰণকাৰী।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा प्रियावाक्यं विस्मितोऽभूत्स आकुलः । उवाच हृदि स ज्ञानी सात्विको वैरवर्जितः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই প্ৰিয় বাক্য শুনি তেওঁ বিস্মিত হৈ অন্তৰে ব্যাকুল হ’ল। সেই জ্ঞানী, সাত্ত্বিক আৰু বৈৰবর্জিত জনে হৃদয়ৰ পৰা কথা ক’লে।

Verse 34

प्रियेच्छति विरोधं वै सुरैर्मे न हि रोचते । किं कुर्यां हि क्व गच्छेयं कथं नश्ये न मे पणः

“মোৰ প্ৰিয়া দেৱসকলৰ সৈতে বিৰোধ বিচাৰে; কিন্তু এনে শত্রুতা মোৰ মনত নৰোচে। মই কি কৰোঁ? ক’লৈ যাওঁ? আৰু মোৰ পণ (প্ৰতিজ্ঞা) নোহৰাই মই কেনেকৈ নাশ হওঁ?”

Verse 35

प्रियामनोरथश्चैव पूर्णस्स्यात्त्रिजगद्भवेत् । क्लेशयुङ्नितरा भूयो देवाश्च मुनयस्तथा

তেতিয়া প্ৰিয়াৰ মনোৰথ পূৰ্ণ হ’ব আৰু ত্ৰিজগতৰ মঙ্গল হ’ব; নতুবা দেৱসকল আৰু মুনিসকল পুনৰ অধিক ক্লেশত পৰিব।

Verse 36

न पूर्णस्स्यात्प्रियाकामस्तदा मे नरको भवेत् । द्विधापि धर्महानिर्वै भवतीत्यनुशुश्रुवान्

যদি মোৰ প্ৰিয়াৰ কামনা পূৰ্ণ নহয়, তেন্তে মোৰ বাবে সেয়াই নৰক হ’ব। আৰু দুয়ো পথৰ যিকোনো এটা ল’লেও ধৰ্মহানি হ’ব—এ কথা শুনি সি মনে মনে চিন্তা কৰিলে।

Verse 37

वज्रांग इत्थं बभ्राम स मुने धर्मसंकटे । बलाबलं द्वयोस्तत्र विचिचिंत च बुद्धितः

এইদৰে, হে মুনি, ধৰ্মসঙ্কটত বজ্ৰাঙ্গে ঘূৰি ফুৰিলে; আৰু তাতে বিবেকবুদ্ধিৰে দুয়ো পক্ষৰ বল-অবল চিন্তা কৰিলে।

Verse 38

शिवेच्छया स हि मुने वाक्यं मेने स्त्रियो बुधः । तथास्त्विति वचः प्राह प्रियां प्रति स दैत्यराट्

হে মুনি, শিৱৰ ইচ্ছাত সেই বুদ্ধিমান দৈত্যৰাজে স্ত্ৰীৰ বাক্যক সত্য বুলি মানিলে। তাৰ পাছত প্ৰিয়াক উদ্দেশ কৰি ‘তথাস্তु’ বুলি ক’লে।

Verse 39

तदर्थमकरोत्तीव्रं तपोन्यद्दुष्करं स तु । मां समुद्दिश्य सुप्रीत्या बहुवर्षं जितेंद्रियः

সেই উদ্দেশ্যে সি অতি তীব্ৰ, নতুবা দুষ্কৰ তপস্যা কৰিলে। মোক লক্ষ্য কৰি প্ৰেমভক্তিৰে বহু বছৰ ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ সংযমী ৰ’ল।

Verse 40

वरं दातुमगां तस्मै दृष्ट्वाहं तत्तपो महत् । वरं ब्रूहि ह्यवोचं तं सुप्रसन्नेन चेतसा

সেই মহৎ তপস্যা দেখি মই তাক বৰ দিবলৈ গ’লোঁ। অতি প্ৰসন্ন চিত্তে ক’লোঁ—‘বৰ কোৱা, যি ইচ্ছা বাছি লোৱা।’

Verse 41

वज्रांगस्तु तदा प्रीतं मां दृष्ट्वा स्थितं विभुम् । सुप्रणम्य बहुस्तुत्वा वरं वव्रे प्रियाहितम्

তেতিয়া বজ্ৰাঙ্গে মোক—সৰ্বব্যাপী প্ৰভুক—সন্মুখত স্থিত দেখি আনন্দিত হ’ল। সি গভীৰ প্ৰণাম কৰি বহু স্তৱ কৰিলে, তাৰ পাছত প্ৰিয় আৰু হিতকৰ বৰ বিচাৰিলে।

Verse 42

वज्रांग उवाच । सुतं देहि स्वमातुर्मे महाहितकरं प्रभो । महाबलं सुप्रतापं सुसमर्थं तपोनिधिम्

বজ্ৰাঙ্গে ক’লে—হে প্ৰভু! মোৰ মাতৃক মহাহিতকাৰী এজন পুত্ৰ দান কৰক—মহাবলৱান, মহাপ্ৰতাপী, সম্পূৰ্ণ সমৰ্থ আৰু তপস্যাৰ নিধি।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य च तद्वाक्यं तथास्त्वित्यब्रवं मुने । अया स्वधाम तद्दत्त्वा विमनास्सस्मरच्छिवम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনি! সেই বাক্য শুনি মই ‘তথাস্তु’ বুলি ক’লোঁ। তাৰ পাছত তাইক স্বধামলৈ পঠাই বৰ দান কৰি, মই বিমন হৈ শ্ৰীশিৱক স্মৰণ কৰিলোঁ।