प्रकृतितत्त्व-विचारः / Inquiry into Prakṛti (Nature/Śakti) and Śiva’s Transcendence

Verse 1

भवान्युवाच । किमुक्तं गिरिराजाय त्वया योगिस्तपस्विना । तदुत्तरं शृणु विभो मत्तो ज्ञानिविशारद

ভবানীয়ে ক’লে—হে যোগী তপস্বী! তুমি গিৰিৰাজক কি কৈছিলা? হে বিভো, জ্ঞান-বিবেচনাত নিপুণ! এতিয়া মোৰ সেই উত্তৰ শুনা।

Verse 2

तपश्शक्त्यान्वितश्शम्भो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

হে শম্ভু! তপঃশক্তিৰে সমন্বিত হৈ আপুনি বিপুল তপস্যা কৰি আছে। হে মহাত্মন, তপস্যা কৰিবলৈ এই সংকল্প আপোনাৰ বুদ্ধিত উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 3

सा शक्तिः प्रकृतिर्ज्ञेया सर्वेषामपि कर्मणाम् । तया विरच्यते सर्वं पाल्यते च विनाश्यते

সেই শক্তিকেই ‘প্ৰকৃতি’ বুলি জানিব লাগে—যি সকলো কৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তিকা। তেওঁৰ দ্বাৰাই সমগ্ৰ জগত ৰচিত হয়, পালন হয় আৰু শেষত লয়ো হয়।

Verse 4

कस्त्वं का प्रकृतिस्सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । विना प्रकृत्या च कथं लिंगरूपी महेश्वरः

আপুনি কোন? আৰু সেই সূক্ষ্ম প্ৰকৃতি কি? হে ভগৱান, এই বিষয় সম্যক্‌ভাৱে বিবেচনা কৰক। আৰু প্ৰকৃতি বিনা মহাদেৱ—মহেশ্বৰ—লিঙ্গৰূপ কেনেকৈ হয়?

Verse 5

अर्चनीयोऽसि वंद्योऽसि ध्येयोऽसि प्राणिनां सदा । प्रकृत्या च विचार्येति हृदा सर्वं तदुच्यताम्

আপুনি সদা অর্চনীয়, বন্দনীয়, আৰু সকলো প্ৰাণীৰ বাবে নিত্য ধ্যানযোগ্য। সেয়ে নিজৰ স্বপ্ৰকৃতি সহ হৃদয়ে বিচাৰ কৰি সেই সকলো তত্ত্ব সম্পূৰ্ণকৈ কওক।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महोतिकरणे रतः । सुविहस्य प्रसन्नात्मा महेशो वाक्यमब्रवीत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—পাৰ্বতীৰ সেই বাক্য শুনি, পৰম মঙ্গল সাধনত ৰত মহেশে মৃদু হাঁহিলে; প্ৰসন্নচিত্তে এই বাক্য ক’লে।

Verse 7

महेश्वर उवाच । तपसा परमेणेव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितश्शम्भुरहं तिष्ठामि तत्त्वतः

মহেশ্বৰে ক’লে—পৰম তপস্যাৰে মই প্ৰকৃতিক নাশ কৰোঁ। প্ৰকৃতিবিহীন মই শম্ভু তত্ত্বতঃ সত্যস্বৰূপে স্থিত থাকোঁ।

Verse 8

तस्माच्च प्रकृतेस्सद्भिर्न कार्यस्संग्रहः क्वचित् । स्थातव्यं निर्विकारैश्च लोकाचार विवर्जितैः

সেয়েহে পৰম মঙ্গল কামনা কৰা সৎজনৰ বাবে প্ৰকৃতিজাত সঞ্চয়‑আসক্তি কেতিয়াও কৰ্তব্য নহয়; লোকাচাৰ ত্যাগ কৰি, নিৰ্বিকাৰ হৈ স্থিৰভাৱে অৱস্থান কৰা উচিত।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता शम्भुना तात लौकिकव्यवहारतः । सुविहस्य हृदा काली जगाद मधुरं वचः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে প্ৰিয়, শম্ভুৱে লৌকিক ব্যৱহাৰ অনুসৰি এইদৰে ক’লে; কালী অন্তৰত সুমধুৰ হাঁহি হাঁহি মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 10

काल्युवाच । यदुक्तं भवता योगिन्वचनं शंकर प्रभो । सा च किं प्रकृतिर्न स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

কালী ক’লে—হে প্ৰভু শংকৰ, হে পৰম যোগী, আপুনি কোৱা সেই বাক্য কি প্ৰকৃতি নহয়? আৰু আপুনি যদি প্ৰকৃতিৰ অতীত, তেন্তে তাৰ সৈতে আপোনাৰ সম্বন্ধ কেনেকৈ ক’ব?

Verse 11

एतद्विचार्य वक्तव्यं तत्त्वतो हि यथातथम् । प्रकृत्या सर्वमेतच्च बद्धमस्ति निरंतरम्

ইয়াক বিচাৰ কৰি তত্ত্ব অনুসৰি যি দৰে আছে সেইদৰে ক’ব লাগে; কিয়নো এই সকলো নিৰন্তৰ প্ৰকৃতিয়ে আবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।

Verse 12

तस्मात्त्वया न वक्तव्यं न कार्यं किंचिदेव हि । वचनं रचनं सर्वं प्राकृतं विद्धि चेतसा

সেয়ে তুমিও কথা নক’বা, একো নকৰিবা; মনতে জানি থোৱা—বাক্য আৰু সকলো ৰচনা প্ৰাকৃত, অৰ্থাৎ লৌকিক।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे पार्वतीपरमेश्वरसंवादवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত ‘পাৰ্বতী-পরমেশ্বৰ সংবাদবৰ্ণন’ নামৰ ত্ৰয়োদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 14

प्रकृतेः परमश्चेत्त्वं किमर्थं तप्यसे तपः । त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो

যদি আপুনি প্ৰকৃতিৰ পৰমাতীত, তেন্তে কিহৰ বাবে তপস্যা কৰে? হে শম্ভু, হে প্ৰভু! আপুনি এতিয়া এই হিমৱত পৰ্বতত কিয় তপস্যা আচৰিছে?

Verse 15

प्रकृत्या गिलितोऽसि त्वं न जानासि निजं हर । निजं जानासि चेदीश किमर्थं तप्यसे तपः

হে হৰ! আপুনি প্ৰকৃতিৰ দ্বাৰা গ্ৰসিত, সেয়ে নিজৰ নিজস্ব স্বৰূপ নাজানে। কিন্তু হে ঈশ! যদি আপুনি নিজৰ সত্য স্বভাৱ জানে, তেন্তে কিয় তপস্যাৰ দাহত তপে?

Verse 16

वाग्वादेन च किं कार्यं मम योगिस्त्वया सह । प्रत्यक्षे ह्यनुमानस्य न प्रमाणं विदुर्बुधाः

হে যোগী! তোমাৰ সৈতে মোৰ বাক্-বিতৰ্কৰ কি প্ৰয়োজন? কিয়নো য’ত প্ৰত্যক্ষ অনুভৱ আছে, ত’ত জ্ঞানীসকলে অনুমানক প্ৰমাণ বুলি নমানেন।

Verse 17

इंद्रियाणां गोचरत्वं यावद्भवति देहिनाम् । तावत्सर्वं विमंतव्यं प्राकृतं ज्ञानिभिर्धिया

যিমানলৈকে দেহধাৰীসকল ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰিসৰত বিচৰণ কৰে, সিমানলৈকে তাত অনুভৱ হোৱা সকলোকে জ্ঞানীসকলে বিবেকবুদ্ধিৰে কেৱল প্ৰকৃতিজাত বুলি বুজিব; সেয়া শিৱৰ পৰম তত্ত্ব নহয়।

Verse 18

किं बहूक्तेन योगीश शृणु मद्वचनं परम् । सा चाहं पुरुषोऽसि त्वं सत्यं सत्यं न संशयः

বহু কথা কিয়, হে যোগীশ্বৰ! মোৰ পৰম বাক্য শুনা—সেই শক্তি মই, আৰু পুৰুষ (শিৱ) তুমি। ই সত্য, সত্যই; কোনো সংশয় নাই।

Verse 19

मदनुग्रहतस्त्वं हि सगुणो रूपवान्मतः । मां विना त्वं निरीहोऽसि न किंचित्कर्तुमर्हसि

মোৰ অনুগ্ৰহৰ ফলতেই তুমি সগুণ আৰু ৰূপবান বুলি গণ্য হওঁ। মোক নাথাকিলে তুমি নিষ্ক্ৰিয় আৰু অক্ষম; একো কৰিবলৈ নোৱাৰা।

Verse 20

पराधीनस्सदा त्वं हि नानाकर्म्मकरो वशी । निर्विकारी कथं त्वं हि न लिप्तश्च मया कथम्

তুমি যেন সদায় পৰাধীন, তথাপি নানাবিধ কৰ্ম কৰা অধীশ্বৰ। যদি তুমি সঁচাকৈ নিৰ্বিকাৰ হওঁ, তেন্তে কৰ্মে তোমাক কেনেকৈ লিপ্ত নকৰে? আৰু মায়াৰূপিণী মোৰ দ্বাৰা তুমি কেনেকৈ বন্ধ নহওঁ?

Verse 21

प्रकृतेः परमोऽसि त्वं यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं समीपे मम शंकर

যদি তোমাৰ বাক্য সত্য হয় যে তুমি প্ৰকৃতিৰ ওপৰত, তেন্তে হে শংকৰ, মোৰ সন্নিধানত থাকিবলৈ তোমাৰ ভয় কৰা উচিত নহয়।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः सांख्यशास्त्रोदितं शिवः । वेदांतमतसंस्थो हि वाक्यमूचे शिवां प्रति

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সাংখ্যশাস্ত্ৰৰ ভঙ্গীত কোৱা তাইৰ বচন এইদৰে শুনি, বেদান্তমতত স্থিত শিৱে শিৱা (পাৰ্বতী)ৰ প্ৰতি এই বাক্য ক’লে।

Verse 23

श्रीशिव उवाच । इत्येवं त्वं यदि ब्रूषे गिरिजे सांख्यधारिणी । प्रत्यहं कुरु मे सेवामनिषिद्धां सुभाषिणि

শ্ৰীশিৱে ক’লে—হে গিৰিজে, সাংখ্য-বিবেকধাৰিণী! যদি তুমি এইদৰে কোৱা, তেন্তে হে মধুৰভাষিণী, প্ৰতিদিন মোৰ অনিষিদ্ধ, যথোচিত সেৱা কৰা।

Verse 24

यद्यहं ब्रह्म निर्लिप्तो मायया परमेश्वरः । वेदांतवेद्यो मायेशस्त्वं करिष्यसि किं तदा

যদি মই ব্ৰহ্ম—মায়াত অলিপ্ত পৰমেশ্বৰ, মায়াৰ অধীশ আৰু বেদান্তে জ্ঞেয়—তেন্তে তেতিয়া তুমি মোৰ প্ৰতি কি কৰিব পাৰিবা?

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा गिरिजां वाक्यमूचे गिरिं प्रभुः । भक्तानुरंजनकरो भक्तानुग्रहकारकः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে গিৰিজাক কৈ প্ৰভুৱে বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে; তাৰ পিছত তেওঁ পৰ্বতৰাজ (হিমালয়)কো সম্বোধন কৰিলে—যি ভক্তক আনন্দিত কৰে আৰু ভক্তৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰে।

Verse 26

शिव उवाच । अत्रैव सोऽहं तपसा परेण गिरे तव प्रस्थवरेऽतिरम्ये । चरामि भूमौ परमार्थभावस्वरूपमानंदमयं सुलोचयन्

শিৱে ক’লে—হে গিৰে! তোমাৰ এই অতিশয় ৰম্য প্ৰস্থভূমিতেই মই পৰম তপস্যাৰে অৱস্থিত। পৃথিৱীত বিচৰণ কৰি মই পৰমাৰ্থভাব-স্বৰূপ আনন্দময় তত্ত্বক সুস্পষ্টভাৱে ধ্যান কৰি প্ৰকাশ কৰোঁ।

Verse 27

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न शक्यते

হে পৰ্বতাধিপ! মোক তপস্যা কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া। আপোনাৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ সামান্যতম তপো কৰা ন উচিত, ন সম্ভৱ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रणम्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—দেৱদেৱ, শূলধাৰী প্ৰভুৰ সেই বাক্য শুনি হিমৱানে শম্ভুক প্ৰণাম কৰি এই কথা ক’লে।

Verse 29

हिमवानुवाच । त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमप्यहं महादेव तुच्छो भूत्वा वदामि ते

হিমৱানে ক’লে—হে মহাদেৱ! দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহসহ এই সমগ্ৰ জগত আপোনাৰেই। তথাপি মই তুচ্ছ হৈ আপোনাক কিবা এটা নিবেদন কৰোঁ।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । विहस्य गिरिराजं तं प्राह याहीति सादरम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হিমৱানে এনেদৰে ক’ত শুনি লোকমঙ্গলকাৰী শংকৰে মৃদু হাঁহি হাঁহি সেই গিৰিৰাজক সাদৰে ক’লে—“তুমি যি স্থিৰ কৰিছা, তেনেদৰেই যোৱা।”

Verse 31

शंकरेणाभ्यनुज्ञातस्स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया वै स प्रत्यहं दर्शने स्थितः

শংকৰৰ অনুমতি পাই হিমৱান নিজৰ গৃহলৈ উভতি গ’ল। গিৰিজাৰ সৈতে তাতেই থাকি তেওঁ প্ৰতিদিন শিৱদৰ্শন লাভ কৰি থাকিল।

Verse 32

पित्रा विनापि सा काली सखीभ्यां सह नित्यशः । जगाम शंकराभ्याशं सेवायै भक्तितत्परा

পিতাৰ সঙ্গ নাথাকিলেও সেই কালী সখীসকলৰ সৈতে নিত্য শংকৰৰ ওচৰলৈ গৈ, ভক্তিভাৱে সেৱাত তৎপৰ আছিল।

Verse 33

निषिषेध न तां कोऽपि गणो नंदीश्वरादिकः । महेशशासनात्तात तच्छासनकरश्शुचिः

প্ৰিয়, নন্দীশ্বৰ আদি কোনো গণেই তাইক বাধা নিদিলে; কিয়নো তেওঁলোক মহেশৰ আজ্ঞা পালন কৰাত শুচি আৰু নিষ্ঠাবান আছিল, সেয়ে তেওঁৰ বিধান অনুসৰিয়েই চলিল।

Verse 34

सांख्यवेदांतमतयोश्शिवयोश्शि वदस्सदा । संवादः सुखकृच्चोक्तोऽभिन्नयोस्सुविचारतः

সাংখ্য আৰু বেদান্ত—এই শিৱপ্ৰদ শুভ মতদ্বয়ৰ সংবাদ সদায় সুখদ আৰু হিতকৰ বুলি কোৱা হয়; কিয়নো সু-বিচাৰত দুয়োৰে তত্ত্বাৰ্থ অভিন্ন বুলিয়েই বুজা যায়।

Verse 35

गिरिराजस्य वचनात्तनयां तस्य शंकरः । पार्श्वे समीपे जग्राह गौरवादपि गोपरः

গিৰিৰাজ (হিমালয়)ৰ বাক্য অনুসৰি শংকৰে তেওঁৰ কন্যাক নিজৰ পাৰ্শ্বত ওচৰত গ্ৰহণ কৰিলে। লোকগৌৰৱৰ অতীত হৈও গোপতিয়ে কৃপা আৰু সন্মানবশে তাইক কাষতে ৰাখিলে।

Verse 36

उवाचेदं वचः कालीं सखीभ्यां सह गोपतिः । नित्यं मां सेवतां यातु निर्भीता ह्यत्र तिष्ठतु

তাৰ পাছত গোপতিয়ে সখীসকলৰ সন্মুখত কালীক ক’লে— “যিসকলে নিত্য মোৰ সেৱা কৰিব খোজে, সিহঁতে মোৰ ওচৰলৈ আহক; আৰু তুমি ইয়াত নিৰ্ভয়ে থাক।”

Verse 37

एवमुक्त्वा तु तां देवीं सेवायै जगृहे हरः । निर्विकारो महायोगी नानालीलाकरः प्रभुः

এইদৰে কৈ হৰে সেই দেৱীক সেৱাৰ্থে গ্ৰহণ কৰিলে; নিৰ্বিকাৰ মহাযোগী প্ৰভু নানাবিধ দিৱ্য লীলা কৰে।

Verse 38

इदमेव महद्धैर्य्यं धीराणां सुतपस्विनाम् । विघ्रवन्त्यपि संप्राप्य यद्विघ्नैर्न विहन्यते

এইটোৱেই ধীৰ আৰু সুতপস্বীসকলৰ মহৎ ধৈৰ্য—বিঘ্ন আহিলেও সিহঁত সেই বাধাই ভাঙি পেলাব নোৱাৰে।

Verse 39

ततः स्वपुरमायातो गिरिराट् परिचारकैः । मुमोदातीव मनसि सप्रियस्स मुनीश्वर

তাৰ পাছত গিৰিৰাজ পৰিচাৰকসকলৰ সৈতে নিজৰ নগৰলৈ উভতি আহিল; প্ৰিয়ৰ সংযোগ পাই সেই মুনীশ্বৰ মনত অতিশয় আনন্দিত হ’ল।

Verse 40

हरश्च ध्यानयोगेन परमात्मानमादरात् । निर्विघ्नेन स्वमनसा त्वासीच्चिंतयितुं स्थितः

হৰ (শিৱ) ধ্যানযোগে আদৰেৰে পৰমাত্মাক ধ্যান কৰিলে। বাধাহীন নিজ মনৰে তেওঁ সেই অন্তৰচিন্তনত স্থিৰভাৱে লীন হৈ থাকিল।

Verse 41

काली सखीभ्यां सहिता प्रत्यहं चंद्रशेखरम् । सेवमाना महादेवं गमनागमने स्थिता

কালী দুজনী সখীৰ সৈতে প্ৰতিদিন চন্দ্ৰশেখৰ মহাদেৱৰ সেৱা কৰিছিল। তেওঁৰ আগমন-গমনত উপস্থিত থাকি তেওঁ সদায় পৰিচৰ্যাত ৰত থাকিল।

Verse 42

प्रक्षाल्य चरणौ शंभोः पपौ तच्चरणोदकम् । वह्निशौचैन वस्त्रेण चक्रे तद्गात्रमार्जनम्

শম্ভুৰ চৰণ ধুই তাই সেই চৰণোদক পান কৰিলে। তাৰ পাছত অগ্নিশুদ্ধ বস্ত্ৰেৰে তেওঁৰ দেহ মচি ভক্তিভাৱে পৰিচৰ্যা কৰিলে।

Verse 43

षोडशेनोपचारेण संपूज्य विधिवद्धरम् । पुनःपुनः सुप्रणम्य ययौ नित्यं पितुर्गृहम्

ষোড়শ উপচাৰে বিধিমতে হৰক পূজা কৰি তাই পুনঃপুনঃ গভীৰ প্ৰণাম কৰি নিত্য পিতৃগৃহলৈ উভতি গৈছিল।

Verse 44

एवं संसेवमानायां शंकरं ध्यानतत्परम् । व्यतीयाय महान्कालश्शिवाया मुनिसत्तम

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে ধ্যানত লীন শংকৰক শিৱাই সেৱা কৰি থাকোঁতে দীৰ্ঘ সময় অতিবাহিত হ’ল।

Verse 45

कदाचित्सहिता काली सखीभ्यां शंकराश्रमे । वितेने सुंदरं गानं सुतालं स्मरवर्द्धनम्

এবাৰ কালী দুজনী সখীৰ সৈতে শংকৰৰ আশ্ৰমত আহি সুতালযুক্ত, প্ৰেমবর্ধক এক সুন্দৰ গীত গাবলৈ ধৰিলে।

Verse 46

कदाचित्कुशपुष्पाणि समिधं नयति स्वयम् । सखीभ्यां स्थानसंस्कारं कुर्वती न्यवसत्तदा

কেতিয়াবা তাই নিজেই কুশ-পুষ্প আৰু সমিধা লৈ আহিছিল। তেতিয়া দুজনী সখীৰ সৈতে স্থান-সংস্কাৰ কৰাই তাই তাতে বহিছিল।

Verse 47

कदाचिन्नियता गेहे स्थिता चन्द्रभृतो भ्रृशम् । वीक्षंती विस्मयामास सकामा चन्द्रशेखरम्

এবাৰ, গৃহত নিয়ম-সংযমে স্থিত হৈ, তাই চন্দ্ৰধাৰী চন্দ্ৰশেখৰক গভীৰ তীব্ৰতাৰে চালে; আৰু কামনাৰে পূৰ্ণ হৈ তেওঁক দেখি বিস্মিত হ’ল।

Verse 48

ततस्तप्तेन भूतेशस्तां निस्संगां परिस्थिताम् । सोऽचिंतयत्तदा वीक्ष्य भूतदेहे स्थितेति च

তাৰ পাছত তপস্যাৰ তাপে অন্তৰে দ্ৰৱিত ভূতেশে তাইক সম্পূৰ্ণ নিস্সংগতাত প্রতিষ্ঠিত দেখিলে; যেন পঞ্চভূত-দেহত স্থিৰ হৈ আছে—এমন দেখি তেওঁ অন্তৰত চিন্তা কৰিলে।

Verse 49

नाग्रहीद्गिरिशः कालीं भार्यार्थे निकटे स्थिताम् । महालावण्यनिचयां मुनीनामपि मोहिनीम्

তথাপি গিৰীশে কালীক গ্ৰহণ নকৰিলে—পত্নী হ’বলৈ ইচ্ছা কৰি তাই ওচৰত থিয় হৈ থাকিলেও; তাই মহালাৱণ্যৰ নিধি, মুনিসকলকো মোহিত কৰা মোহিনী।

Verse 50

महादेवः पुनर्दृष्ट्वा तथा तां संयतेद्रियाम् । स्वसेवने रतां नित्यं सदयस्समचिंतयत्

মহাদেৱে তাইক পুনৰ দেখিলে—ইন্দ্ৰিয় সংযমী আৰু নিত্য তেওঁৰ সেৱাত ৰত; তেতিয়া কৰুণাময় হৈ তেওঁ অন্তৰত চিন্তা কৰিলে।

Verse 51

यदैवैषा तपश्चर्याव्रतं काली करिष्यति । तदा च तां ग्रहीष्यामि गर्वबीजविवर्जिताम्

যেতিয়া এই কালী (পাৰ্বতী) তপস্যাৰ ব্ৰত পালন কৰিব, তেতিয়া মই তাইক—অহংকাৰৰ বীজমুক্ত—গ্ৰহণ কৰিম।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । इति संचिन्त्य भूतेशो द्रुतं ध्यानसमाश्रितः । महयोगीश्वरोऽभूद्वै महालीलाकरः प्रभुः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এনেদৰে চিন্তা কৰি ভূতেশ (শিৱ) তৎক্ষণাৎ ধ্যানত আশ্ৰয় ল’লে; প্ৰভু নিশ্চয় মহাযোগীশ্বৰ আৰু মহালীলাকাৰ হ’ল।

Verse 53

ध्यानासक्तस्य तस्याथ शिवस्य परमात्मनः । हृदि नासीन्मुने काचिदन्या चिंता व्यवस्थिता

হে মুনি, পৰমাত্মা ভগৱান শিৱ ধ্যানত এনেদৰে লীন আছিল যে তেওঁৰ হৃদয়ত আন কোনো চিন্তা একেবাৰে স্থিৰ নহ’ল।

Verse 54

काली त्वनुदिनं शंभुं सद्भक्त्या समसेवत । विचिंतयंती सततं तस्य रूपं महात्मनः

কালী প্ৰতিদিন সদ্ভক্তিৰে শম্ভুৰ সেৱা কৰিছিল আৰু সেই মহাত্মা প্ৰভুৰ দিব্য ৰূপ সদায় ধ্যান কৰিছিল।

Verse 55

हरो ध्यानपरः कालीं नित्यं प्रैक्षत सुस्थितम् । विस्मृत्य पूर्वचिंतां तां पश्यन्नपि न पश्यति

হৰ ধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট হৈ সন্মুখত সুস্থিৰভাৱে থিয় থকা কালীক নিত্য চাই আছিল; কিন্তু পূৰ্বৰ সেই চিন্তা বিস্মৃত হোৱাত, চাইও যেন নাচালে—অন্তৰ্ধ্যানত লীন আছিল।

Verse 56

एतस्मिन्नंतरे देवाश्शक्राद्या मुनयश्च ते । ब्रह्माज्ञया स्मरं तत्र प्रेषयामासुरादरात्

এই সময়তে শক্ৰ আদি দেৱতা আৰু সেই মুনিসকল, ব্ৰহ্মাৰ আজ্ঞাৰে, আদৰেৰে স্মৰ (কামদেৱ)ক তাত প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 57

तेन कारयितुं योगं काल्या रुद्रेण कामतः । महावीर्येणासुरेण तारकेण प्रपीडिताः

সেয়ে ইচ্ছামতে ৰুদ্ৰে কালিকাৰ সৈতে সেই দিব্য যোগ-সংকল্প সিদ্ধ কৰিবলৈ প্ৰবৃত্ত হ’ল; আৰু মহাবীৰ্য অসুৰ তাৰকে লোকসমূহক ভীষণভাবে পীড়িত কৰি ৰাখিছিল।

Verse 58

गत्वा तत्र स्मरस्सर्वमुपायमकरोन्निजम् । चुक्षुभे न हरः किञ्चित्तं च भस्मीचकार ह

তাত গৈ স্মৰ (কামদেৱ) এ নিজৰ সকলো উপায় প্ৰয়োগ কৰিলে; কিন্তু হৰ (শিৱ) একেবাৰে বিচলিত নহ’ল আৰু তাক ভস্ম কৰি দিলে।

Verse 59

पार्वत्यपि विगर्वाभून्मुने तस्य निदेशतः । ततस्तपो महत्कृत्वा शिवं प्राप पतिं सती

হে মুনি, তেওঁৰ নিৰ্দেশত পাৰ্বতীও গৰ্বমুক্ত হ’ল। তাৰ পাছত মহাতপস্যা কৰি সেই সতীয়ে শিৱক পতি-স্বামী ৰূপে লাভ কৰিলে।

Verse 60

बभूवतुस्तौ सुप्रीतौ पार्वतीपरमेश्वरौ । चक्रतुर्देवकार्य्यं हि परोपकरणे रतौ

এইদৰে পাৰ্বতী আৰু পৰমেশ্বৰ অতি প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু পৰহিতত ৰত হৈ দেৱকাৰ্য সম্পাদনত প্ৰবৃত্ত হ’ল।