गौतमविघ्नप्रकरणम् (Episode of Obstacles to Gautama; Gaṇeśa’s Appearing Through Misguided Worship)
এই অধ্যায়ত সূতে বৰ্ণনা কৰে—গৌতমৰ শিষ্যসকলে কমণ্ডলু লৈ জল আনিবলৈ গৈ জলস্থলীত ঋষিপত্নীসকলে ‘আগতে আমিয়েই’ বুলি অধিকাৰ দাবী কৰি শিষ্যসকলক তিৰস্কাৰ কৰে। শিষ্যসকলে উভতি আহি ক’লে এজনী তপস্বিনী গৌতমক জল দিয়ে, তাতে তেওঁৰ নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন হয়। ক্ৰোধ আৰু কুটিল অভিপ্ৰায়ে ঋষিপত্নীসকলে পুনৰ আহি স্বামী পৰমর্ষিসকলৰ আগত ঘটনাটো বিকৃতভাৱে উপস্থাপন কৰে। ভাবিকৰ্মবশে মুনিসকলে গৌতমৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ, মঙ্গলৰ বাবে নহয়—বিঘ্ন সৃষ্টিৰ বাবে—গণেশৰ বিধিবৎ পূজা কৰে। তেতিয়া প্ৰসন্ন বৰদাতা গণেশ্বৰ প্ৰকট হয়; ইয়াত বুজায় যে পূজাৰ আকাৰ শুদ্ধ হ’লেও সংকল্প অধৰ্মময় হ’ব পাৰে। অধ্যায়টোৱে সংকল্প, আচাৰ-কর্মৰ নৈতিক মূল্য আৰু দেৱশক্তিৰ দ্বৈত ব্যৱহাৰৰ শিক্ষা দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । कदाचिद्गौतमेनैव जलार्थं प्रेषिता निजाः । शिष्यास्तत्र गता भक्त्या कमंडलुकरा द्विजाः
সূত ক’লে—এবাৰ গৌতমে নিজ শিষ্যসকলক জল আনিবলৈ পঠিয়ালে। সেই দ্বিজ শিষ্যসকল ভক্তিভাৱে হাতে কমণ্ডলু লৈ তাত গ’ল।
Verse 2
शिष्याञ्जलसमीपे तु गतान्दृष्ट्वा न्यषेधयन् । जलार्थमगतांस्तत्र चर्षिपत्न्योप्यनेकशः
শিষ্যসকলক জলৰ ওচৰলৈ আহি থকা দেখি তেওঁ তেওঁলোকক বাধা দিলে। আৰু তাত জল আনিবলৈ অহা বহু ঋষিপত্নীকো ৰোধ কৰা হ’ল।
Verse 3
ऋषिपत्न्यो वयं पूर्वं ग्रहीष्यामो विदूरतः । पश्चाच्चैव जलं ग्राह्यमित्येवं पर्यभर्त्सयन्
তেওঁলোকে ক’লে—“আমি ঋষিসকলৰ পত্নী; আমি আগতে দূৰৰ পৰা জল ল’ম। তাৰ পিছতেহে জল ল’ব লাগে।” এইদৰে কৈ তেওঁলোকে তিৰস্কাৰ কৰিলে।
Verse 4
परावृत्य तदा तैश्च ऋषिपत्न्यै निवेदितम् । सा चापि तान्समादाय समाश्वास्य च तैः स्वयम्
তাৰ পিছত তেওঁলোকে উভতি গৈ ঋষিপত্নীক সেই কথা নিবেদন কৰিলে। তেওঁও তেওঁলোকক ওচৰলৈ লৈ নিজৰ কথাৰে সান্ত্বনা দিলে।
Verse 5
जलं नीत्वा ददौ तस्मै गौतमाय तपस्विनी । नित्यं निर्वाहयामास जलेन ऋषिसत्तमः
তপস্বিনী নাৰীয়ে পানী আনি গৌতমক দিলে। আৰু সেই শ্ৰেষ্ঠ ঋষিয়ে সেই পানীৰে নিত্য আচাৰ-নিয়ম অবিৰতভাৱে পালন কৰিছিল।
Verse 6
ताश्चैवमृषिपत्न्यस्तु क्रुद्धास्तां पर्यभर्त्सयन् । परावृत्य गतास्सर्वास्तूटजान्कुटिलाशयाः
এইদৰে ঋষিপত্নীসকল ক্ৰোধে জ্বলি উঠি তাইক কঠোৰভাৱে ভৰ্ৎসনা কৰিলে। তাৰ পিছত কুটিল অভিপ্ৰায় মনত লৈ আশ্ৰমৰ সেই সকলো নাৰী উভতি গ’ল।
Verse 7
स्वाम्यग्रे विपरीतं च तद्वृत्तं निखिलं ततः । दुष्टाशयाभिः स्त्रीभिश्च ताभिर्वै विनिवेदितम्
তাৰ পিছত স্বামীৰ সন্মুখত দুষ্ট অভিপ্ৰায় থকা সেই নাৰীসকলে সমগ্ৰ ঘটনাটো বিকৃত কৰি বিপৰীতভাৱে নিবেদন কৰিলে।
Verse 8
अथ तासां वचः श्रुत्वा भाविकर्मवशात्तदा । गौतमाय च संकुद्धाश्चासंस्ते परमर्षयः
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি, সেই সময় ভবিতব্য কৰ্মৰ বশত প্ৰেৰিত হৈ, পৰম ঋষিসকলে গৌতমৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ তিৰস্কাৰবাক্য ক’লে।
Verse 9
विघ्नार्थं गौतमस्यैव नानापूजोपहारकैः । गणेशं पूजयामासुस्संकुद्धास्ते कुबुद्धयः
কেৱল গৌতমৰ বাবে বিঘ্ন সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে, ক্ৰোধে উন্মত্ত সেই কুবুদ্ধি লোকসকলে নানা পূজা আৰু নানাবিধ উপহাৰে গণেশক পূজা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 10
आविर्बभूव च तदा प्रसन्नो हि गणेश्वरः । उवाच वचनं तत्र भक्ताधीनः फलप्रदः
তেতিয়া প্ৰসন্ন হৈ গণেশ্বৰ তাতেই আবিৰ্ভূত হ’ল। ভক্তিপ্ৰেমৰ অধীন আৰু ফলদাতা সেই দেৱতাই তাতেই বাক্য ক’লে।
Verse 11
गणेश उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत यूयं किं करवाण्यहम् । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा ऋषयस्तेऽबुवंस्तदा
গণেশে ক’লে—“মই প্ৰসন্ন। বৰ কোৱা; তোমালোকৰ বাবে মই কি কৰোঁ?” তেওঁৰ বাক্য শুনি ঋষিসকলে তেতিয়া উত্তৰ দিলে।
Verse 12
ऋषय ऊचुः । त्वया यदि वरो देयो गौतमस्स्वाश्रमाद्बहिः । निष्कास्यं नो ऋषिभिः परिभर्त्स्य तथा कुरु
ঋষিসকলে ক’লে—“যদি তুমি বৰ দিবা, তেন্তে গৌতমক নিজৰ আশ্ৰমৰ পৰা বাহিৰলৈ উচ্ছেদ কৰ। আমি ঋষিসকলে তাক বহিষ্কাৰ কৰি তিৰস্কাৰ কৰিম—সেইদৰে কৰ।”
Verse 13
सूत उवाच । स एवं प्रार्थितस्तैस्तु विहस्य वचनं पुनः । प्रोवाचेभमुखः प्रीत्या बोधयंस्तान्सतां गतिः
সূতে ক’লে—তেওঁলোকে প্ৰাৰ্থনা কৰাত তেওঁ হাঁহি উঠি আনন্দেৰে পুনৰ কথা ক’লে। তেওঁ সৎলোকৰ আশ্ৰয় আৰু সত্য গতি; স্নেহেৰে তেওঁলোকক বোধ দিলে।
Verse 14
गणेश उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे युक्तं न क्रियतेऽधुना । अपराधं विना तस्मै क्रुध्यतां हानिरेव च
গণেশে ক’লে—হে সকলো ঋষিগণ, শুনক। এতিয়া যি উচিত, সেয়া কৰা হোৱা নাই। তেওঁ নিৰপৰাধ হ’লেও তেওঁৰ ওপৰত ক্ৰোধ কৰা হৈছে; ফলত কেৱল অনিষ্টই হ’ব।
Verse 15
उपस्कृतं पुरा यैस्तु तेभ्यो दुःखं हितं न हि । यदा च दीयते दुःखं तदा नाशो भवेदिह
যিসকল পূৰ্বে সৎকাৰিত আৰু সুশ্ৰূষিত আছিল, তেওঁলোকক দুখ দিয়া কেতিয়াও হিতকৰ নহয়। যেতিয়া দুখ দিয়া হয়, তেতিয়া এই লোকতেই নিশ্চিত নাশ ঘটে।
Verse 16
ईदृशं च तपः कृत्वा साध्यते फलमुत्तमम् । शुभं फलं स्वयं हित्वा साध्यते नाहितं पुनः
এনেধৰণৰ তপস্যা কৰিলে উত্তম ফল লাভ হয়। কিন্তু যিয়ে নিজেই শুভ ফল ত্যাগ কৰে, সি পুনৰ অহিতকৰ ফলেই লাভ কৰে।
Verse 17
सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य ते मुनिसत्तमाः । बुद्धिमोहं तदा प्राप्ता इदमेव वचोऽब्रुवन्
সূতে ক’লে—তেওঁৰ বচন শুনি সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল তেতিয়া বুদ্ধিমোহত পৰিল আৰু প্ৰত্যুত্তৰত এই কথাই ক’লে।
Verse 18
ऋषय ऊचुः । कर्तव्यं हि त्वया स्वामिन्निदमेव न चान्यथा । इत्युक्तस्तु तदा देवो गणेशो वाक्यमब्रवीत्
ঋষিসকলে ক’লে—হে স্বামী, এই কাৰ্য তোমাৰ দ্বাৰাই কৰাটো উচিত; এইটোৱেই, অন্যথা নহয়। এনেদৰে কোৱা হ’লে দেৱ গণেশে উত্তৰ দিলে।
Verse 19
गणेश उवाच । असाधुस्साधुतां चैव साधुश्चासाधुतां तथा । कदाचिदपि नाप्नोति ब्रह्मोक्तमिति निश्चितम्
গণেশে ক’লে—অসাধু মানুহে কেতিয়াও সত্য সাধুত্ব নাপায়, আৰু সাধু কেতিয়াও অসাধুতালৈ নপৰে। এইটো নিশ্চিত—ব্ৰহ্মাই এইদৰে কৈছে।
Verse 20
यदा च भवतां दुःखं जातं चानशनात्पुरा । तदा सुखं प्रदत्तं वै गौतमेन महर्षिणा
আগতে অনশনৰ কাৰণে যেতিয়া তোমালোকৰ দুখ হৈছিল, তেতিয়া মহর্ষি গৌতমে নিশ্চয় তোমালোকক সুখ আৰু আশ্বাস দিছিল।
Verse 21
इदानीं वै भवद्भिश्च तस्मै दुःखं प्रदीयते । नेतद्युक्ततमं लोके सर्वथा सुविचार्यताम्
এতিয়া তোমালোকৰ কৰ্মৰ দ্বাৰাই তেওঁৰ ওপৰত দুখ দিয়া হৈছে। এই পথ এই জগতত একেবাৰে যুক্তিসংগত নহয়—সকলো দিশে ভালকৈ বিবেচনা কৰা।
Verse 22
स्त्रीबलान्मोहिता यूयं न मे वाक्यं करिष्यथ । एतद्धिततमं तस्य भविष्यति न संशयः
স্ত্ৰীবলত মোহিত হৈ তোমালোক মোৰ কথা নকৰিবা। তথাপি সন্দেহ নাই—শেষত এইটোৱেই তেওঁৰ পৰম মঙ্গল হ’ব।
Verse 23
पुनश्चायमृषिश्रेष्ठो दास्यते वस्सुखं ध्रुवम् । तारणं न च युक्तं स्याद्वरमन्यं वृणीत वै
পুনৰায় এই ঋষিশ্ৰেষ্ঠে নিশ্চয় তোমাক সুখ দান কৰিব। কিন্তু (তেওঁক) সোজাকৈ তাৰি মুক্ত কৰা উচিত নহয়; সেয়ে তুমি নিশ্চয় অন্য এটা বৰ বাছি লোৱা।
Verse 24
सूत उवाच । इत्येवं वचनं तेन गणेशेन महात्मना । यद्यप्युक्तमृषिभ्यश्च तदप्येते न मेनिरे
সূতে ক’লে—এইদৰে মহাত্মা গণেশে সেই বাক্য ক’লে। কিন্তু ঋষিসকলক কোৱা হ’লেও তেওঁলোকে তাক গ্ৰহণ নকৰিলে।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां गौतमव्यवस्थावर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ চতুৰ্থ কোটিৰুদ্ৰসংহিতাত “গৌতম-ব্যৱস্থা-বৰ্ণন” নামৰ পঁচিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 26
गणेश उवाच । भवद्भिः प्रार्थ्यते यच्च करिष्येऽहं तथा खलु । पश्चाद्भावि भवेदेव इत्युक्त्वांतर्दधे पुनः
গণেশে ক’লে— তোমালোকে যি প্ৰাৰ্থনা কৰিছা, মই নিশ্চয় তেনেকৈয়ে কৰিম; সময় হ’লে সেয়া অৱশ্যে ঘটিব। এই বুলি কৈ তেওঁ পুনৰ অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 27
गौतमस्स न जानाति मुनीनां वै दुराशयम् । आनन्दमनसा नित्यं पत्न्या कर्म चकार तत्
গৌতমে সেই মুনিসকলৰ দুষ্ট আশয় বুজি নাপালে। তেওঁ সদায় আনন্দচিত্তে পত্নীৰ সৈতে সেই সেৱাকৰ্ম কৰি থাকিল।
Verse 28
तदन्तरे च यज्जातं चरितं वरयोगतः । तद्दुष्टर्षिप्रभावात्तु श्रूयतां तन्मुनीश्वराः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, সেই মাজতে বৰ-যোগৰ প্ৰভাৱত যি ঘটনা ঘটিল, আৰু যি সেই দুষ্ট ঋষিৰ প্ৰভাৱৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল—সেয়া শুনা।
Verse 29
गौतमस्य च केदारे तत्रासन्व्रीहयो यवाः । गणेशस्तत्र गौर्भूत्वा जगाम किल दुर्बला
গৌতমৰ কেদাৰ-ক্ষেত্ৰত ধান আৰু যৱ আছিল। তাত গণেশে গোৰূপ ধৰি যেন দুৰ্বল-দীনভাৱে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 30
कंपमाना च सा गत्वा तत्र तद्वरयोगतः । व्रीहीन्संभक्षयामास यवांश्च मुनिसत्तमाः
সেই গৰাকী কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ তাত গ’ল; আৰু সেই বৰদানৰ প্ৰভাৱত, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ধানৰ দানা আৰু যৱ ভক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 31
एतस्मिन्नन्तरे दैवाद्गौतमस्तत्र चागतः । स दयालुस्तृणस्तंम्बैर्वारयामास तां तदा
ইতিমধ্যে দৈৱযোগে গৌতমো তাত আহি উপস্থিত হ’ল। দয়ালু হৈ তেওঁ ঘাঁহৰ গুচ্ছৰে তাক তৎক্ষণাৎ বাধা দিলে।
Verse 32
तृणस्तंबेन सा स्पृष्टा पपात पृथिवीतले । मृता च तत्क्षणादेव तदृषेः पश्यतस्तदा
ঘাঁহৰ এটা ডাঁটি মাত্ৰ স্পৰ্শ হোৱাতেই সি মাটিত ঢলি পৰিল। সেই ক্ষণতেই সি মৰিল—ঋষিয়ে চাই থাকোঁতেই।
Verse 33
ऋषयश्छन्नरूपास्ते ऋषिपत्न्यस्तथाशुभाः । ऊचुस्तत्र तदा सर्वे किं कृतं गौतमेन च
তেতিয়া সেই ঋষিসকলে নিজৰ সত্য ৰূপ লুকুৱাই আছিল, আৰু ঋষিপত্নীসকলেও অশুভ অভিপ্ৰায়ে প্ৰেৰিত আছিল। সেই সময়ত তাতে সকলোৱে ক’লে—“গৌতমে কি কৰিলে?”
Verse 34
गौतमोऽपि तथाहल्यामाहूयासीत्सुविस्मितः । उवाच दुःखतो विप्रा दूयमानेन चेतसा
তাৰ পাছত গৌতমেও অহল্যাক আহ্বান কৰি অতি বিস্মিত হৈ থিয় হৈ ৰ’ল। দুঃখে দগ্ধ চিত্তে সেই ব্ৰাহ্মণে কথা ক’লে।
Verse 35
गौतम उवाच । किं जातं च कथं देवि कुपितः परमेश्वरः । किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं हत्या च समुपस्थिता
গৌতমে ক’লে—“দেৱী, কি ঘটিল আৰু কেনেকৈ পৰমেশ্বৰ ক্ৰুদ্ধ হ’ল? এতিয়া কি কৰণীয়, ক’লৈ গমনীয়, আৰু হত্যাৰ পাপ কেনেকৈ আমাৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল?”
Verse 36
सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे विप्रो गौतमं पर्यभर्त्सयन् । विप्रपत्न्यस्तथाऽहल्यां दुर्वचोभिर्व्यथां ददुः
সূতে ক’লে—এই সময়তে এজন ব্ৰাহ্মণে গৌতমক ভৰ্ত্সনা কৰিবলৈ ধৰিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণপত্নীসকলেও অহল্যাক কঠোৰ, আঘাতকাৰী বাক্যৰে ব্যথিত কৰিলে।
Verse 37
दुर्बुद्धयश्च तच्छिष्यास्सुतास्तेषां तथैव च । गौतम परिभर्त्स्यैव प्रत्यूचुर्धिग्वचो मुहुः
সেই দুৰ্বুদ্ধিসকল—তেওঁলোকৰ শিষ্য আৰু তদ্ৰূপ তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকলসহ—গৌতমক তিৰস্কাৰ কৰি, বাৰে বাৰে ধিক্কাৰভৰা বাক্যৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 38
ऋषय ऊचुः । मुखं न दर्शनीयं ते गम्यतां गम्यतामिति । दृष्ट्वा गोघ्नमुखं सद्यस्सचैलं स्नानमाचरेत्
ঋষিসকলে ক’লে—“তোমাৰ মুখ দৰ্শনীয় নহয়; যাওঁ, যাওঁ।” গোহন্তাৰ মুখ দেখিলে তৎক্ষণাৎ বস্ত্ৰসহ স্নান কৰা উচিত।
Verse 39
यावदाश्रममध्ये त्वं तावदेव हविर्भुजः । पितरश्च न गृह्णंति ह्यस्मद्दत्तं हि किञ्चन
যিমান সময় তুমি আশ্ৰমৰ সীমাৰ ভিতৰত থাক, সিমান সময় তুমি হৱিৰ ভোক্তা; আৰু পিতৃসকলে আমাৰ দিয়া একোৱেই গ্ৰহণ নকৰে।
Verse 40
तस्माद्गच्छान्यतस्त्वं च परिवारसमन्वितः । विलम्बं कुरु नैव त्वं धेनुहन्पापकारक
সেয়ে তুমি তোমাৰ পৰিয়ালসহ ইয়াৰ পৰা তৎক্ষণাৎ আন ঠাইলৈ গুচি যাৱা। বিলম্ব নকৰিবা—হে ধেনুহন, পাপকাৰক!
Verse 41
सूत उवाच । इत्युक्त्वा ते च तं सर्वे पाषाणैस्समताडयन् । व्यथां ददुरतीवास्मै त्वहल्यां च दुरुक्तिभिः
সূতে ক’লে—এইদৰে কৈ তেওঁলোকে সকলোৱে মিলি তাক পাথৰেৰে মাৰিলে। তাক অতি তীব্ৰ বেদনা দিলে, আৰু অহল্যাকো কঠোৰ দুৰ্বচনেৰে কষ্ট দিলে।
Verse 42
ताडितो भर्त्सितो दुष्टैर्गौतमो गिरमब्रवीत् । इतो गच्छामि मुनयो ह्यन्यत्र निवसाम्यहम्
দুষ্ট লোকৰ আঘাত আৰু কঠোৰ ভৰ্ত্সনাৰ সন্মুখীন হৈ গৌতম মুনিয়ে ক’লে— “হে মুনিসকল, মই ইয়াৰ পৰা গৈছোঁ; নিশ্চয়েই মই অন্য ঠাইত বাস কৰিম।”
Verse 43
इत्युक्त्वा गौतमस्तस्मात्स्थानाच्च निर्गतस्तदा । गत्वा क्रोशं तदा चक्रे ह्याश्रमं तदनुज्ञया
এইদৰে কৈ গৌতম তেতিয়া সেই স্থানৰ পৰা ওলাই গ’ল। এক ক্ৰোশ দূৰ গৈ, তেওঁৰ অনুমতিত তাতে আশ্ৰম স্থাপন কৰিলে।
Verse 44
यावच्चैवाभिशापो वै तावत्कार्य्यं न किंचन । न कर्मण्यधिकारोऽस्ति दैवे पित्र्येऽथ वैदिके
যিমান দিন সেই অভিশাপ থাকে, তিমান দিন কোনো কামেই হাত দিব নালাগে; দেৱকাৰ্য, পিতৃকাৰ্য আৰু বৈদিক কৰ্মত অধিকাৰ নাথাকে।
Verse 45
मासार्धं च ततो नीत्वा मुनीन्संप्रार्थयत्तदा । गौतमो मुनिवर्य्यस्स तेन दुःखेन दुखितः
তাৰ পিছত অর্ধমাস পাৰ হোৱাত, সেই দুখে দুখিত মুনিশ্ৰেষ্ঠ গৌতমে মুনিসকলৰ ওচৰলৈ গৈ বিনীতভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 46
गौतम उवाच । अनुकंप्यो भवद्भिश्च कथ्यतां क्रियते मया । यथा मदीयं पापं च गच्छत्विति निवेद्यताम्
গৌতমে ক’লে—আপোনালোকে দয়া কৰি মোক উপায় কওক। যি কৰণীয়, মই সেয়াই কৰিম, যাতে মোৰ পাপ দূৰ হয়—অনুগ্ৰহ কৰি পথ দেখুৱাওক।
Verse 47
सूत उवाच । इत्युक्तास्ते तदा विप्रा नोचुश्चैव परस्परम् । अत्यंतं सेवया पृष्टा मिलिता ह्येकतस्स्थिताः
সূতে ক’লে—এনেদৰে কোৱা হ’লে সেই বিপ্ৰ ঋষিসকলে তেতিয়া পৰস্পৰে একো নক’লে। অতি বিনয় আৰু সেৱাভাৱে সোধা হোৱাত তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে গোট খাই এক ঠাইত থিয় হ’ল।
Verse 48
गौतमो दूरतः स्थित्वा नत्वा तानृषिसत्तमान् । पप्रच्छ विनयाविष्टः किं कार्यं हि मयाधुना
গৌতমে দূৰত থিয় হৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ ঋষিসকলক নমস্কাৰ কৰি, বিনয়ে ভৰি সুধিলে—“এতিয়া মই কি কৰোঁ?”
Verse 49
इत्युक्ते मुनिना तेन गौतमेन महात्मना । मिलितास्सकलास्ते वै मुनयो वाक्यमब्रुवन्
মহাত্মা গৌতম মুনিয়ে এইদৰে ক’লে, তাত সমবেত সকলো মুনিয়ে একেলগে মিলি উত্তৰৰ বাক্য ক’লে।
Verse 50
ऋषय ऊचुः । निष्कृतिं हि विना शुद्धिर्जायते न कदाचन । तस्मात्त्वं देहशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचर
ঋষিসকলে ক’লে—“নিষ্কৃতি নথাকিলে কেতিয়াও শুদ্ধি নহয়। সেয়ে দেহশুদ্ধিৰ বাবে বিধিপূৰ্বক প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰা।”
Verse 51
त्रिवारं पृथिवीं सर्वां क्रम पापं प्रकाशयन् । पुनरागत्य चात्रैव चर मासव्रतं तथा
সমগ্ৰ পৃথিৱী তিনিবাৰ পৰিক্ৰমা কৰি, পাপক প্ৰকাশ কৰি দূৰ কৰি, তাৰ পাছত পুনৰ ইয়ালৈ ঘূৰি আহি এই স্থানতেই বিধিপূৰ্বক মাস-ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 52
शतमेकोत्तरं चैव ब्रह्मणोऽस्य गिरेस्तथा । प्रक्रमणं विधायैवं शुद्धिस्ते च भविष्यति
এই পৰ্বত আৰু ব্ৰহ্মদেৱৰো এইদৰে একশ একবাৰ পৰিক্ৰমা সম্পন্ন কৰিলে, তোমাৰ শুদ্ধি নিশ্চয়েই হ’ব।
Verse 53
अथवा त्वं समानीय गंगास्नानं समाचर । पार्थिवानां तथा कोटिं कृत्वा देवं निषेवय
নচেৎ তুমি গঙ্গাজল আনি গঙ্গাস্নান কৰা; আৰু মাটিৰ (পাৰ্থিৱ) এক কোটি লিঙ্গ গঢ়ি দেৱ শিৱক পূজা-সেৱা কৰা।
Verse 54
गंगायां च ततः स्नात्वा पुनश्चैव भविष्यति । पुरा दश तथा चैकं गिरेस्त्वं क्रमणं कुरु
তাৰ পিছত গঙ্গাত স্নান কৰা; তেতিয়া তুমি পুনৰ নবীন অৱস্থা লাভ কৰিবা। প্ৰাচীন বিধি অনুসাৰে পৰ্বতৰ প্ৰদক্ষিণা দহবাৰ আৰু তাৰ পিছত আৰু এবাৰ কৰা।
Verse 55
शत कुंभैस्तथा स्नात्वा पार्थिवं निष्कृतिर्भवेत् । इति तैर्षिभिः प्रोक्तस्तथेत्योमिति तद्वचः
শত কুম্ভৰ জলে বিধিমতে স্নান কৰিলে পাৰ্থিৱ বিধিৰ প্ৰায়শ্চিত্ত সিদ্ধ হয়। এইদৰে সেই ঋষিসকলে ক’লে; আৰু তেওঁ “তথাস্তু” আৰু “ওঁ” বুলি সন্মতি দিলে।
Verse 56
पार्थिवानां तथा पूजां गिरेः प्रक्रमणं तथा । करिष्यामि मुनिश्रेष्ठा आज्ञया श्रीमतामिह
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ইয়াত থকা পূজ্য মহাত্মাসকলৰ আজ্ঞামতে মই পাৰ্থিৱ (মৃণ্ময়) লিঙ্গৰ পূজা আৰু পবিত্ৰ গিৰিৰ প্ৰদক্ষিণা-বিধি বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 57
इत्युक्त्वा सर्षिवर्यश्च कृत्वा प्रक्रमणं गिरेः । पूजयामास निर्माय पार्थिवान्मुनिसत्तमः
এনেদৰে কৈ ঋষিবৰ্যই আন ঋষিসকলৰ সৈতে গিৰিৰ শ্ৰদ্ধাপূৰ্বক প্ৰদক্ষিণা কৰিলে। তাৰপিছত মুনিশ্ৰেষ্ঠই পাৰ্থিৱ (মৃণ্ময়) ৰূপ গঢ়ি ভক্তিভাৱে দেৱাধিদেৱ শিৱক পূজা কৰিলে।
Verse 58
अहल्या च ततस्साध्वी तच्च सर्वं चकार सा । शिष्याश्च प्रतिशिष्याश्च चक्रुस्सेवां तयोस्तदा
তাৰ পাছত সাধ্বী অহল্যাই সেই সকলো সম্পন্ন কৰিলে। সেই সময়ত শিষ্য আৰু প্ৰতিশিষ্যসকলেও তেওঁলোক দুজনৰ ভক্তিভাৱে সেৱা কৰিলে।
Frequently Asked Questions
A conflict at a water-source leads to false reporting by ṛṣipatnīs, provoking great sages to oppose Gautama; they then worship Gaṇeśa with the explicit aim of generating obstacles (vighna) against him, after which Gaṇeśvara appears as a boon-giver.
Jala and the kamaṇḍalu signify the infrastructure of daily tapas and ritual continuity: when access to ritual necessities is socially contested, the narrative exposes how external purity-acts can be disrupted by internal impurity (anger, envy), making saṅkalpa the decisive factor in spiritual outcomes.
Gaṇeśa (Gaṇeśvara) is highlighted as ‘bhaktādhīna’ (responsive to worship) and ‘phalaprada’ (giver of results), underscoring a theological caution: divine powers respond to devotion in form, but the moral quality of the requested ‘fruit’ reveals the worshipper’s adharmic intention.