ओंकार-परमेश-लिङ्गकथा — The Narrative of the Oṃkāra Parameśa Liṅga (Gokarṇa–Vindhya Episode)
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক ‘চতুৰ্থ জ্যোতির্লিঙ্গ’ ব্যাখ্যা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে; ইয়াত তাক ওংকাৰ/পৰমেশ লিঙ্গ বুলি কোৱা হৈছে আৰু সৰ্ব-পাপক-হাৰী বুলি স্তৱ কৰা হৈছে। সূতে কাহিনী আৰম্ভ কৰে—পৰমভক্ত নাৰদ গোকৰ্ণলৈ গৈ শিৱপূজা কৰে। তেতিয়া বিন্ধ্য পৰ্বতে ‘সকলো মোৰ ভিতৰত, মোৰ একো অভাৱ নাই’ বুলি অহংকাৰ কৰে; নাৰদে মেরু অধিক উচ্চ বুলি দেখুৱাই তাৰ গৰ্ব ভাঙে। বিবেক জাগি উঠিলে বিন্ধ্য অনুতপ্ত হৈ বিশ্বেশ্বৰ/শম্ভুৰ তপস্যা কৰিবলৈ স্থিৰ কৰে আৰু শংকৰৰ শৰণ লয়। শিক্ষা—মান-অহংকাৰ শিৱভক্তিত বাধা; শিৱশৰণাগতি আৰু আৰাধনাই পাপ আৰু ভ্ৰান্তি দূৰ কৰে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । त्वया सूत महाभाग श्राविता ह्यद्भुता कथा । महाकालाख्यलिंगस्य निजभक्तसुरक्षिकः
ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত, হে মহাভাগ্যবান, তুমি আমাক এক আশ্চৰ্য কাহিনী শুনালাঁ—‘মহাকাল’ নামৰ লিঙ্গে নিজৰ ভক্তসকলক অচলভাৱে ৰক্ষা কৰে।
Verse 2
ज्योतिर्लिंगं चतुर्थं च कृपया वद वित्तम । ओंकारं परमेशस्य सर्वपातकहारिणः
হে জ্ঞানীৰ শ্ৰেষ্ঠ, কৃপা কৰি চতুৰ্থ জ্যোতিৰ্লিঙ্গ—পৰমেশ্বৰৰ ওঁকাৰ—যি সৰ্ব পাপ হৰণ কৰে, সেয়া কওক।
Verse 4
सूत उवाच । ओंकारे परमेशाख्यं लिंगमासीद्यथा द्विजाः । तथा वक्ष्यामि वः प्रीत्या श्रूयतां परमर्षयः । कस्मिंश्चित्समये चाञ नारदो भगवान्मुनिः । गोकर्णाख्यं शिवं गत्वा सिषेवे परभक्तिमान्
সূতে ক’লে—হে দ্বিজসকল, ওঁকাৰত ‘পৰমেশ’ নামৰ লিঙ্গ যিদৰে প্ৰকাশ পাইছিল, তেনেদৰেই মই তোমালোকক প্ৰীতিসহ ক’ম; হে পৰমৰ্ষিসকল, শুনা। এক সময়ত পৰমভক্ত ভগৱান মুনি নাৰদ গোকৰ্ণনামক শিৱৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁৰ সেৱা-আৰাধনা কৰিলে।
Verse 5
ततस्स आगतो विन्ध्यं नगेशं मुनिसत्तमः । तत्रैव पूजितस्तेन बहुमानपुरस्सरम्
তাৰ পিছত সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠ বিন্ধ্য—পৰ্বতৰাজ—ৰ ওচৰলৈ আহিল। তাতেই তেওঁক তেওঁৰ দ্বাৰা মহামান আৰু শ্ৰদ্ধাসহ যথাবিধি পূজিত কৰা হ’ল।
Verse 6
मयि सर्वं विद्यते च न न्यूनं हि कदाचन । इति भावं समास्थाय संस्थितो नारदाग्रतः
“মোৰ ভিতৰত সকলো বিদ্যমান, আৰু মই কেতিয়াও কোনো সময়তে কম নহয়”—এই ভাব দৃঢ় কৰি সি নাৰদৰ সন্মুখত স্থিৰ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 7
तन्मानं तत्तदा श्रुत्वा नारदो मानहा ततः । निश्श्वस्य संस्थितस्तत्र श्रुत्वाविन्ध्योऽब्रवीदिदम्
সেই গৰ্বভৰা কথা তেতিয়াই শুনি, অহংকাৰ-ভঞ্জক নাৰদে গভীৰ নিশ্বাস এৰি তাত নীৰৱে স্থিৰ হৈ ৰ’ল। তেতিয়া শুনি বিন্ধ্যই এইদৰে ক’লে।
Verse 8
विन्ध्य उवाच । किं न्यूनं च त्वया दृष्टं मयि निश्श्वासकारणम् । तच्छ्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्स महामुनिः
বিন্ধ্য ক’লে—“মোৰ ভিতৰত তুমি কোনটো ঘাটতি দেখিলা, যাৰ বাবে তুমি নিশ্বাস এৰিলা?” সেই কথা শুনি মহামুনি নাৰদে উত্তৰ দিলে।
Verse 9
नारद उवाच । विद्यते त्वयि सर्वं हि मेरुरुच्चतरः पुनः । देवेष्वपि विभागोऽस्य न तवास्ति कदाचन
নাৰদ ক’লে—“তোমাৰ ভিতৰত সকলো আছে; তুমি মেরুৰোতকৈও অধিক উচ্চ। দেৱসকলৰ মাজতো ভেদ-বিভাগ থাকে, কিন্তু তোমাৰ মাজত কেতিয়াও তেনে বিভাগ নাই।”
Verse 10
सूत उवाच । इत्युक्त्वा नारदस्तस्माज्जगाम च यथागतम् । विन्ध्यश्च परितप्तो वै धिग्वै मे जीवितादिकम्
সূত ক’লে—এনেদৰে কৈ নাৰদ যিদৰে আহিছিল তেনেদৰেই সেই স্থানৰ পৰা গ’ল। আৰু বিন্ধ্য অনুতাপে দগ্ধ হৈ ক’লে, “ধিক্ মোৰ জীৱন আৰু তাৰ সৈতে জড়িত সকলো!”
Verse 11
विश्वेश्वरं तथा शंभुमाराध्य च तपाम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा शंकर शरणं गतः
মনত স্থিৰ কৰি, “মই বিশ্বেশ্বৰ—স্বয়ং শম্ভুক আৰাধনা কৰি তপস্যা কৰিম,” সি শংকৰৰ শৰণ ল’লে।
Verse 12
जगाम तत्र सुप्रीत्या ह्योंकारो यत्र वै स्वयम् । चकार च पुनस्तत्र शिवमूर्तिश्च पार्थिवीम्
অতি আনন্দে ওঁকাৰ য’ত সি নিজেই প্ৰকট হৈছিল সেই স্থানলৈ গ’ল; আৰু তাতেই সি পুনৰ মাটিৰে শিৱমূৰ্তি গঢ়িলে।
Verse 13
आराध्य च तदा शंभुं षण्मासं स निरन्तरम् । न चचाल तपस्थानाच्छिवध्यानपरायणः
তাৰ পিছত সি শম্ভুক ছয় মাহ ধৰি নিৰন্তৰ আৰাধনা কৰিলে। শিৱধ্যানত পৰায়ণ হৈ সি তপস্থানৰ পৰা একেবাৰে নচলিল।
Verse 14
एवं विंध्यतपो दृष्ट्वा प्रसन्नः पार्वतीपतिः । स्वरूपं दर्शयामास दुर्ल्लभं योगिनामपि
বিন্ধ্যত কৰা তপস্যা দেখি পাৰ্বতীপতি শিৱ প্ৰসন্ন হ’ল আৰু যোগীসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য নিজৰ স্বস্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 15
प्रसन्नस्स तदोवाच ब्रूहि त्वं मनसेप्सितम् । तपसा ते प्रसन्नोस्मि भक्तानामीप्सितप्रदः
প্ৰসন্ন হৈ তেওঁ ক’লে—“তোমাৰ মনৰ অভীষ্ট কথা কোৱা। তোমাৰ তপস্যাত মই সন্তুষ্ট; মই ভক্তসকলৰ ইচ্ছিত ফল দান কৰোঁ।”
Verse 16
विन्ध्य उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश बुद्धिं देहि यथेप्सिताम् । स्वकार्यसाधिनीं शंभो त्वं सदा भक्तवत्सलः
বিন্ধ্যই ক’লে—“হে দেৱেশ! যদি আপুনি প্ৰসন্ন, তেন্তে মোৰ ইচ্ছামতে এনে বুদ্ধি দিয়া যিয়ে মোৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰে। হে শম্ভো! আপুনি সদা ভক্তৱৎসল।”
Verse 17
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवाञ्छंभुश्चिचेत हृदये चिरम् । परोपतापदं विन्ध्यो वरमिच्छति मूढधीः
সূতে ক’লে—এই কথা শুনি ভগৱান শম্ভুৱে হৃদয়ত বহু সময় চিন্তা কৰিলে—“মূঢ়বুদ্ধি বিন্ধ্যই এনে বৰ বিচাৰে যি আনৰ দুখৰ কাৰণ হ’ব।”
Verse 18
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायामोंकारेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ চতুৰ্থ ভাগ কোটিৰুদ্ৰসংহিতাত ‘ওঁকাৰেশ্বৰ জ্যোতিৰ্লিঙ্গৰ মাহাত্ম্যবৰ্ণন’ নামৰ অষ্টাদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 19
सूत उवाच । तथापि दत्तवाञ् शंभुस्तस्मै तद्वरमुत्तमम् । विध्यपर्वतराज त्वं यथेच्छसि तथा कुरु
সূতে ক’লে—তথাপি শম্ভুৱে তেওঁক সেই উত্তম বৰ দান কৰি ক’লে, “হে বিন্ধ্য পৰ্বতৰাজ! তুমি যেনেকৈ ইচ্ছা কৰা তেনেকৈ কৰা।”
Verse 20
एवं च समये देवा ऋपयश्चामलाशयाः । संपूज्य शंकरं तत्र स्थातव्यमिति चाबुवन्
সেই সময়তে নিৰ্মল হৃদয়ৰ দেৱতা আৰু ঋষিসকলে তাত শংকৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ক’লে, “ইয়াতেই আমি থাকিব লাগে।”
Verse 21
तच्छुत्वा देववचनं प्रसन्नः परमेश्वरः । तथैव कृतवान्प्रीत्या लोकानां सुखहेतवे
দেৱতাৰ বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু সকলো লোকৰ সুখ-মঙ্গলৰ বাবে প্ৰীতিসহ তেনেকৈয়ে কৰিলে, যেনেকৈ অনুৰোধ কৰা হৈছিল।
Verse 22
ॐ कारं चैव यल्लिंगमेकं तच्च द्विधा गतम् । प्रणवे चैव ओंकारनामासीत्स सदाशिवः
যি একমাত্ৰ লিংগ ‘ওঁ’ স্বৰূপ আছিল, সেয়াই দ্বিৰূপে বিভক্ত হ’ল। প্ৰণৱত ‘ওঁকাৰ’ নামে যি, সেয়াই সাক্ষাৎ সদাশিৱ।
Verse 23
पार्थिवे चैव यज्जातं तदासीत्परमेश्वरः । भक्ताभीष्टप्रदौ चोभौ भुक्तिमुक्तिप्रदौ द्विजाः
হে দ্বিজসকল! পাৰ্থিৱ (মৃণ্ময়) ৰূপত যি প্ৰকাশ পালে, সেয়া নিশ্চয়েই পৰমেশ্বৰ। উভয়েই ভক্তৰ অভীষ্টদাতা হৈ, ভুক্তি আৰু মুক্তি প্ৰদানকাৰী হ’ল।
Verse 24
तत्पूजां च तदा चक्रुर्देवाश्च ऋषयस्तथा । प्रापुर्वराननेकांश्च संतोष्य वृषभध्वजम्
তেতিয়া দেৱসকল আৰু ঋষিসকলে সেই পূজা কৰিলে। বৃষভধ্বজ ভগৱান শিৱক সন্তুষ্ট কৰি তেওঁলোকে বহু বৰ লাভ কৰিলে।
Verse 25
स्वस्वस्थानं ययुर्देवा विन्ध्योपि मुदितोऽधिकम् । कार्य्यं साधितवान्स्वीयं परितापं जहौ द्विजाः
হে দ্বিজসকল, দেৱসকল নিজ নিজ স্থানলৈ উভতি গ’ল; বিন্ধ্য পৰ্বতো অতি আনন্দিত হ’ল। নিজৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰি সি নিজৰ পৰিতাপ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 26
य एवं पूजयेच्छंभुं मातृगर्भं वसेन्न हि । यदभीष्टफलं तच्च प्राप्नुयान्नात्र संशय
যি এইদৰে শম্ভু (ভগৱান শিৱ)ক পূজা কৰে, সি পুনৰ মাতৃগৰ্ভত বাস নকৰে। সি নিজৰ অভীষ্ট ফল নিশ্চয় লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 27
सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातमोंकारप्रभवे फलम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि केदारं लिंगमुत्तमम्
সূতে ক’লে—ওংকাৰৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ পৰা উৎপন্ন ফল মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এতিয়া ইয়াৰ পাছত মই কেদাৰত অৱস্থিত পৰম উত্তম লিঙ্গৰ কথা ক’ম।
Frequently Asked Questions
It introduces the Oṃkāra/Parameśa Jyotirliṅga frame and narrates how Nārada’s intervention exposes Vindhya’s pride (māna) by invoking Meru’s superiority, catalyzing Vindhya’s resolve to seek Śiva through tapas and refuge (śaraṇāgati).
Oṃkāra signifies Śiva as the sonic-ontological ground (praṇava as consciousness), while the “mountain hierarchy” functions as an ethical allegory: elevation becomes a metaphor for spiritual maturity, and the correction of māna is presented as necessary for receiving the liṅga’s purificatory power.
Śiva is referenced through the Oṃkāra-Parameśa Liṅga (Jyotirliṅga framing) and through epithets Viśveśvara, Śaṃbhu, and Śaṅkara—names that emphasize sovereignty (lord of all), beneficence, and the refuge-giving aspect of the deity.