अवंतीस्थ-ब्राह्मणकथा तथा तृतीय-ज्योतिर्लिङ्गोपाख्यान-प्रस्तावना (Avanti Brahmin Narrative and Prelude to the Third Jyotirliṅga)
অধ্যায় ১৬ত ঋষিসকলে সূতক সম্বোধন কৰি কয় যে তেওঁ ব্যাসপ্ৰসাদে সৰ্বজ্ঞ; তথাপি জ্যোতিৰ্লিঙ্গসম্বন্ধীয় কাহিনী শুনিও তেওঁলোকৰ তৃপ্তি সম্পূৰ্ণ নহয়, সেয়ে বিশেষ অনুৰোধে “তৃতীয়” জ্যোতিৰ্লিঙ্গৰ বৃত্তান্ত বিচাৰে। সূতে সাধুসঙ্গক পবিত্ৰকাৰী বুলি কৈ, পাপনাশিনী দিব্য কাহিনী মনোযোগে শুনিবলৈ উপদেশ দিয়ে। তাৰ পাছত কাহিনী অবন্তী (উজ্জয়িনী) নগৰত স্থাপিত হয়—সেই নগৰী মনোৰমা, জগত্-পাবনী, শিৱপ্ৰিয়া আৰু দেহধাৰীৰ মোক্ষদায়িনী। তাত এজন আদৰ্শ ব্ৰাহ্মণৰ পৰিচয় দিয়া হয়—শুভকৰ্ম, বেদাধ্যয়ন আৰু বৈদিক আচাৰত নিষ্ঠাৱান, আৰু নিত্য শিৱপূজাত ৰত; তেওঁ প্ৰতিদিনে পাৰ্থিৱ (মাটিৰ) লিঙ্গ পূজা কৰে। সম্যক জ্ঞানৰ দ্বাৰা তেওঁ সকলো কৰ্মফল আৰু সৎপথ লাভ কৰে। তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰও শিৱভক্ত আৰু পিতৃ-মাতৃভক্ত; তাৰে তিনিজনৰ নাম ক্ৰমে—জ্যেষ্ঠ দেৱপ্ৰিয়, দ্বিতীয় প্ৰিয়মেধা, তৃতীয় কৃত—যি ধৰ্মবাহী আৰু দৃঢ়ব্ৰতী; ইয়াৰ দ্বাৰাই আগলৈ জ্যোতিৰ্লিঙ্গ-কথাৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूत सर्वं विजानासि वस्तु व्यास प्रसादतः । ज्योतिषां च कथां श्रुत्वा तृप्तिर्नैव प्रजायते
ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত! ব্যাসৰ প্ৰসাদত তুমি সকলো তত্ত্ব জানো। তথাপি জ্যোতির্লিঙ্গসমূহৰ পবিত্ৰ কাহিনী শুনিলেও আমাৰ তৃপ্তি একেবাৰে জন্মে নাহে।
Verse 2
तस्मात्त्वं हि विशेषेण कृपां कृत्वातुलां प्रभो । ज्योतिर्लिंगं तृतीयं च कथय त्वं हि नोऽधुना
সেয়েহে, হে প্ৰভু! বিশেষভাৱে অতুল কৃপা কৰি এতিয়া আমাক তৃতীয় জ্যোতির্লিঙ্গৰ কথা কওক।
Verse 3
सूत उवाच । धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं श्रीमतां भवतां यदि । गतश्च संगमं विप्रा धन्या वै साधुसंगतिः
সূতে ক’লে—মই ধন্য, মই কৃতকৃত্য; হে বিপ্ৰসকল! আপোনালোকৰ দৰে শ্ৰীমান ঋষিসকলৰ সঙ্গ মোৰ লাভ হৈছে। সঁচাকৈ সাধুসঙ্গতিয়েই ধন্য।
Verse 4
अतो मत्वा स्वभाग्यं हि कथयिष्यामि पावनीम् । पापप्रणाशिनीं दिव्यां कथां च शृणुतादरात्
সেয়েহে আপোনালোকৰ সৌভাগ্য ভাবি মই এই পাৱনী, দিব্য আৰু পাপনাশিনী কাহিনী ক’ম। অনুগ্ৰহ কৰি শ্ৰদ্ধা-আদৰে শুনিব।
Verse 5
अवंती नगरी रम्या मुक्तिदा सर्वदेहिनाम् । शिवप्रिया महापुण्या वर्तते लोकपावनी
অৱন্তী নগৰী অতি ৰমণীয়, সকলো দেহধাৰী প্ৰাণীক মুক্তি দান কৰে। শিৱপ্ৰিয়া, মহাপুণ্যময়ী—সেই লোকপাৱনী ৰূপে বিদ্যমান।
Verse 6
तत्रासीद्बाह्मणश्रेष्ठश्शुभकर्मपरायणः । वेदाध्ययनकर्त्ता च वेदकर्मरतस्सदा
তাত এজন ব্রাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ আছিল, যি শুভকৰ্মত পৰায়ণ আছিল। তেওঁ বেদ অধ্যয়ন কৰোঁতা আৰু সদায় বৈদিক কৰ্মত ৰত আছিল।
Verse 7
अग्न्याधानसमायुक्तश्शिवपूजारतस्सदा । पार्थिवीं प्रत्यहं मूर्तिं पूजयामास वै द्विजः
তেওঁ অগ্ন্যাধান বিধিৰে যুক্ত আছিল আৰু সদায় শিৱপূজাত ৰত আছিল। সেই দ্বিজে প্ৰতিদিন শিৱসান্নিধ্যৰ আধাৰস্বৰূপ পাৰ্থিৱ (মাটিৰ) মূৰ্তি পূজা কৰিছিল।
Verse 8
सर्वकर्मफलं प्राप्य द्विजो वेदप्रियस्सदा । सतां गतिं समालेभे सम्यग्ज्ञानपरायणः
সকলো পুণ্যকৰ্মৰ ফল লাভ কৰি সেই দ্বিজ সদায় বেদপ্ৰিয় আছিল। সম্যক জ্ঞানত পৰায়ণ হৈ সি সৎজনৰ মঙ্গলময় গতি লাভ কৰিলে।
Verse 9
तत्पुत्रास्तादृशाश्चासंश्चत्वारो मुनिसत्तमाः । शिवपूजारता नित्यं पित्रोरनवमास्सदा
তাৰ পুত্ৰসকলেও একে স্বভাৱৰ—চাৰিজন শ্ৰেষ্ঠ মুনি। তেওঁলোকে নিত্য শিৱপূজাত ৰত থাকি, পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি সদায় বিধেয় আৰু শ্ৰদ্ধাশীল আছিল।
Verse 10
देवप्रियश्च तज्ज्येष्ठः प्रियमेधास्ततः परम् । तृतीयस्तु कृतो नाम धर्मवाही च सुव्रतः
তেওঁলোকৰ মাজত জ্যেষ্ঠ আছিল দেবপ্ৰিয়, তাৰ পিছত প্ৰিয়মেধা। তৃতীয়জন ‘কৃত’ নামে—ধৰ্মনিষ্ঠ আচৰণৰ, ধৰ্ম বহনকাৰী আৰু উত্তম ব্ৰতত দৃঢ়।
Verse 11
तेषां पुण्यप्रतापाच्च पृथिव्यां सुखमैधत । शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धते च निरंतरम्
তেওঁলোকৰ পুণ্য-প্ৰতাপে পৃথিৱীত সুখ সম্যকভাৱে বৃদ্ধি পালে; যেনেকৈ শুক্লপক্ষত চন্দ্ৰ নিৰন্তৰ বাঢ়ে।
Verse 12
तथा तेषां गुणास्तत्र वर्द्धन्ते स्म सुखावहाः । ब्रह्मतेजोमयी सा वै नगरी चाभवत्तदा
তাত তেওঁলোকৰ পুণ্যগুণসমূহ সুখপ্ৰদ হৈ নিৰন্তৰ বৃদ্ধি পালে; আৰু তেতিয়া সেই নগৰী ব্ৰহ্মতেজে পৰিপূৰ্ণ হৈ দিব্য দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Verse 13
एतस्मिन्नन्तरे तत्र यज्जातं वृत्तमुत्तमम् । श्रूयतां तद्द्विजश्रेष्ठाः कथयामि यथाश्रुतम्
এই অন্তৰত তাত যি পৰম উত্তম ঘটনা ঘটিল, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, শুনা; মই যেনেকৈ শুনিছোঁ তেনেকৈয়ে বৰ্ণনা কৰোঁ।
Verse 14
पर्वते रत्नमाले च दूषणाख्यो महासुरः । बलवान्दैत्यराजश्च धर्मद्वेषी निरन्तरम्
ৰত্নমালা পৰ্বতত দুষণ নামৰ এক মহাসুৰ বাস কৰিছিল; সি আছিল বলৱান, দৈত্যৰাজ আৰু ধৰ্মৰ প্ৰতি নিৰন্তৰ দ্বেষী।
Verse 15
ब्रह्मणो वरदानाच्च जगतुच्छीचकार ह । देवा पराजितास्तेन स्थानान्निस्सारितास्तथा
ব্ৰহ্মাৰ বৰদানত বল পাই সি জগতত মহা উথাল-পাথাল ঘটালে; তাৰ দ্বাৰা দেৱসকল পৰাজিত হৈ নিজ নিজ স্থানৰ পৰা উৎখাত হ’ল।
Verse 16
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां महाकालज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ চতুৰ্থ কোটিৰুদ্ৰসংহিতাত ‘মহাকাল জ্যোতিৰ্লিঙ্গ মাহাত্ম্য-বৰ্ণন’ নামৰ ষোড়শ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 17
यावंतो वेदधर्माश्च तावंतो दूरतः कृताः । तीर्थेतीर्थे तथा क्षेत्रे धर्मो नीतश्च दूरतः
বেদবিধিত যিমান ধৰ্মকৰ্ম আছিল, সকলো দূৰলৈ ঠেলি দিয়া হ’ল; আৰু তীৰ্থে তীৰ্থে, ক্ষেত্ৰে ক্ষেত্ৰে ধৰ্মকো দূৰলৈ হেঁচি পঠোৱা হ’ল।
Verse 18
अवंती नगरी रम्या तत्रैका दृश्यते पुनः । इत्थं विचार्य तेनैव यत्कृतं श्रूयतां हि तत्
‘অৱন্তী নগৰী মনোৰম; তাত পুনৰ এক দিৱ্য দৰ্শন দেখা যায়।’ এইদৰে ভাবি, তেওঁ যি কৰিলে সেয়া এতিয়া শুনা।
Verse 19
बहुसैन्यसमायुक्तो दूषणस्स महासुरः । तत्रस्थान्ब्रह्मणान्सर्वानुद्दिश्य समुपाययौ
বহু সৈন্যসহ মহাসুৰ দূষণ তাত আগবাঢ়িল; আৰু সেই ঠাইত থকা সকলো ব্ৰাহ্মণক লক্ষ্য কৰি আগুৱাই আহিল।
Verse 20
तत्रागत्य स दैत्येन्द्रश्चतुरो दैत्यसत्तमान् । प्रोवाचाहूय वचनं विप्र द्रोही महाखलः
তাত আহি সেই দৈত্যেন্দ্ৰ—বিপ্ৰদ্ৰোহী মহাখল—চাৰিজন শ্ৰেষ্ঠ দৈত্যক মাতি তেওঁলোকক কথা ক’লে।
Verse 21
दैत्य उवाच । किमेते ब्राह्मणा दुष्टा न कुर्वंति वचो मम । वेदधर्मरता एते सर्वे दंड्या मते मम
দৈত্যে ক’লে—এই দুষ্ট ব্ৰাহ্মণসকলে মোৰ বচন কিয় নকৰে? ইহঁত বেদধৰ্মত ৰত; সেয়ে মোৰ মতে ইহঁত সকলোৱে দণ্ডনীয়।
Verse 22
सर्वे देवा मया लोके राजानश्च पराजिताः । वशे किं ब्राह्मणाश्शक्या न कर्तुं दैत्यसत्तमाः
এই লোকত সকলো দেৱতা আৰু ৰজাসকলকো মই পৰাজিত কৰিছোঁ। হে দৈত্যশ্ৰেষ্ঠসকল, কৰিব নোৱাৰা বস্তু কি আছে? ব্ৰাহ্মণসকলকো কি বশ কৰিব নোৱাৰি?
Verse 23
यदि जीवितुमिच्छा स्यात्तदा धर्मं शिवस्य च । वेदानां परमं धर्मं त्यक्त्वा सुखसुभागिनः
যদি কোনোবাই সঁচাকৈ অৰ্থপূৰ্ণভাৱে জীয়াই থাকিব বিচাৰে, তেন্তে শিৱধৰ্ম আৰু বেদে বৰ্ণিত পৰম ধৰ্ম অনুসৰণ কৰা উচিত। যিয়ে তাক ত্যাগ কৰে, সি কেৱল সুখ আৰু লৌকিক সৌভাগ্যৰ লোভী হয়।
Verse 24
अन्यथा जीवने तेषां संशयश्च भविष्यति । इति सत्यं मया प्रोक्तं तत्कुरुध्वं विशंकिताः
নচেৎ তেওঁলোকৰ জীৱন-ধাৰণৰ বিষয়েও নিশ্চয় সন্দেহ উঠিব। এই সত্য মই কৈছোঁ; সেয়ে, হে সন্দেহগ্ৰস্তসকল, সেইদৰে কৰা।
Verse 25
सूत उवाच । इति निश्चित्य ते दैत्याश्चत्वारः पावका इव । चतुर्दिक्षु तदा जाताः प्रलये च यथा पुरा
সূতে ক’লে—এইদৰে স্থিৰ কৰি সেই চাৰ দৈত্য অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠি তেতিয়া চাৰিও দিশত বিয়পি পৰিল, যেন পূৰ্বকালৰ প্ৰলয়ত হৈছিল।
Verse 26
ते ब्राह्मणास्तथा श्रुत्वा दैत्यानामुद्यमं तदा । न दुःखं लेभिरे तत्र शिवध्यान परायणाः
দৈত্যসকলৰ সেই উদ্যোগ শুনিও, শিৱধ্যানত পৰায়ণ সেই ব্ৰাহ্মণসকলে তাত দুখ নাপালে।
Verse 27
धैर्यं समाश्रितास्ते च रेखामात्रं तदा द्विजाः । न चेलुः परमध्यानाद्वराकाः के शिवाग्रतः
তেতিয়া সেই দ্বিজ ঋষিসকল ধৈৰ্যৰ আশ্ৰয় লৈ ৰেখামাত্ৰৰ দৰে নিশ্চল হৈ ৰ’ল। পৰম ধ্যানত লীন সেই দীনাত্মাসকল শিৱৰ সাক্ষাৎ সন্নিধানত একেবাৰে নচলিল।
Verse 28
एतस्मिन्नन्तरे तैस्तु व्याप्तासीन्नगरी शुभा । लोकाश्च पीडितास्तैस्तु ब्राह्मणान्समुपाययुः
ইয়াৰ মাজতে তেওঁলোকৰ দ্বাৰা সেই শুভ নগৰী সৰ্বত্ৰ আচ্ছন্ন হৈ পৰিল। তেওঁলোকৰ পীড়নত কষ্ট পোৱা লোকসকলে ধৰ্মসঙ্গত উপায় আৰু আশ্ৰয় বিচাৰি ব্রাহ্মণসকলৰ ওচৰলৈ আহি শিৱভক্তিৰে ৰক্ষা প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 29
लोका ऊचुः । स्वामिनः किं च कर्त्तव्यं दुष्टाश्च समुपागताः । हिंसिता बहवो लोका आगताश्च समीपतः
লোকসকলে ক’লে—“স্বামিন, এতিয়া কি কৰা উচিত? দুষ্ট লোক আহি পৰিছে। বহু লোক হিংসিত হৈছে, আৰু তেওঁলোক একেবাৰে ওচৰলৈ আহি পৰিছে।”
Verse 30
सूत उवाच । तेषामिति वचश्श्रुत्वा वेदप्रियसुताश्च ते । समूचुर्ब्राह्मणास्तान्वै विश्वस्ताश्शंकरे सदा
সূত ক’লে—সেই বাক্য শুনি বেদপ্ৰিয়ৰ পুত্ৰ সেই ব্ৰাহ্মণসকল, যিসকলে সদায় শংকৰত বিশ্বাস ৰাখে, তেওঁলোকক উত্তৰ দিলে।
Verse 31
ब्राह्मणा ऊचुः । श्रूयतां विद्यते नैव बलं दुष्टभयावहम् । न शस्त्राणि तथा संति यच्च ते विमुखाः पुनः
ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে—শুনা, ইয়াত দুষ্টক ভয় দেখাব পৰা কোনো বল নাই। আমাৰ ওচৰত তেনে অস্ত্ৰো নাই; আৰু তোমালোকৰ পক্ষৰ লোকসকলেও পুনৰ তোমালোকৰ পৰা বিমুখ হৈছে।
Verse 32
सामान्यस्यापमानो नो ह्याश्रयस्य भवेदिह । पुनश्च किं समर्थस्य शिवस्येह भविष्यति
সাধাৰণ লোকৰ অপমান ইয়াত আশ্ৰিতজনৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে; কিন্তু সৰ্বসমৰ্থ শিৱৰ ইয়াত পুনৰ কি হ’ব?
Verse 33
शिवो रक्षां करोत्वद्यासुराणां भयतः प्रभुः । नान्यथा शरणं लोके भक्तवत्सलतश्शिवात्
প্ৰভু শিৱে আজি তোমালোকক অসুৰভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰক। এই জগতত ভক্তবৎসল শিৱৰ বাহিৰে আন কোনো শৰণ নাই।
Verse 34
सूत उवाच । इति धैर्यं समास्थाय समर्चां पार्थिवस्य च । कृत्वा ते च द्विजाः सम्यक्स्थिता ध्यानपरायणाः । दृष्टा दैत्येन तावच्च ते विप्रास्सबलेन हि
সূত ক’লে—এইদৰে ধৈৰ্য ধৰি, পাৰ্থিৱ-শিৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, সেই দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকল ধ্যানত একাগ্ৰ হৈ দৃঢ়ভাবে স্থিৰ থাকিল। ঠিক তেতিয়াই, সৈন্যসহ সেই দৈত্যে তেওঁলোকক দেখি পেলালে।
Verse 35
दूषणेन वचः प्रोक्तं हन्यतां वध्यतामिति । तच्छ्रुतं तैस्तदा नैव दैत्यप्रोक्तं वचो द्विजैः । वेदप्रियसुतैश्शंभोर्ध्यानमार्गपरायणैः
দূষণবশে সি ক’লে—“ইহঁতক আঘাত কৰা, বধ কৰা।” কিন্তু সেয়া শুনি বেদপ্ৰিয়ৰ দ্বিজ পুত্ৰসকল—শম্ভুভক্ত আৰু ধ্যানমাৰ্গত অটল—দৈত্যৰ সেই আদেশ একেবাৰে গ্ৰহণ নকৰিলে।
Verse 36
अथ यावत्स दुष्टात्मा हन्तुमैच्छद्द्विजांश्च तान् । तावच्च प्रार्थिवस्थाने गर्त्तं आसीत्सशब्दकः
তাৰ পাছত সেই দুষ্টাত্মা যেতিয়া সেই দ্বিজসকলক হত্যা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে, তেতিয়াই ভূমিস্থলত ডাঙৰ শব্দে গুঞ্জৰিত এটা গর্ত উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 37
गर्तात्ततस्समुत्पन्नः शिवो विकटरूपधृक् । महाकाल इति ख्यातो दुष्टहंता सतां गतिः
তাৰ পাছত সেই গর্তৰ পৰা বিকট ৰূপধাৰী শিৱ উদ্ভৱ হ’ল; তেওঁ ‘মহাকাল’ নামে খ্যাত হ’ল—দুষ্টনাশক আৰু সৎলোকৰ পৰম গতি।
Verse 38
महाकालस्समुत्पन्नो दुष्टानां त्वादृशामहम् । खल त्वं ब्राह्मणानां हि समीपाद्दूरतो व्रज
“মই মহাকাল; তোমাৰ দৰে দুষ্টক দমন কৰিবলৈ উদ্ভৱ হৈছোঁ। হে খল, ব্ৰাহ্মণসকলৰ সান্নিধ্যৰ পৰা দূৰলৈ যা।”
Verse 39
इत्युक्त्वा हुंकृतेनैव भस्मसात्कृतवांस्तदा । दूषणं च महाकालः शंकरस्सबलं द्रुतम्
এইদৰে কৈ মহাকাল শংকৰে কেৱল “হুঁ” ধ্বনিমাত্ৰে দূষণক তাৰ সমগ্ৰ সৈন্যসহ তৎক্ষণাৎ ভস্ম কৰি পেলালে।
Verse 40
कियत्सैन्यं हतं तेन किंचित्सैन्यं पलायितम् । दूषणश्च हतस्तेन शिवेनेह परात्मना
তেওঁৰ দ্বাৰা সেনাৰ বৃহৎ অংশ নিহত হ’ল, আৰু অলপ অংশ পলাই গ’ল। তাতেই পৰমাত্মাস্বৰূপ সেই শিৱে দুষণকো বধ কৰিলে।
Verse 41
सूर्यं दृष्ट्वा यथा याति संक्षयं सर्वशस्तमः । तथैव च शिवं दृष्ट्वा तत्सैन्यं विननाश ह
যেনেকৈ সূৰ্য দেখিলেই সকলো ধৰণৰ অন্ধকাৰ লয় যায়, তেনেকৈ শিৱক দর্শন কৰামাত্ৰ সেই শত্রুসেনা সম্পূৰ্ণ বিনষ্ট হ’ল।
Verse 42
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह । देवास्समाययुस्सर्वे हरिब्रह्मादयस्तथा
দেৱদুন্দুভি নিনাদিল আৰু পুষ্পবৃষ্টি পৰিল। তেতিয়া হৰি, ব্ৰহ্মা আদি সহ সকলো দেৱতা তাত সমবেত হৈ প্ৰভুৰ মঙ্গলময় প্ৰাকট্যক সন্মান জনালে।
Verse 43
भक्त्या प्रणम्य तं देवं शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः कृतांजलिपुटा द्विजाः
ভক্তিভাৱে সেই দেৱ—লোকমঙ্গলকাৰী শংকৰক—প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে দ্বিজসকলে নানা স্তোত্ৰে তেওঁৰ স্তৱ কৰিলে।
Verse 44
ब्राह्मणांश्च समाश्वास्य सुप्रसन्नश्शिवस्स्वयम् । वरं ब्रूतेति चोवाच महाकालो महेश्वरः
ব্ৰাহ্মণসকলক আশ্বাস দি, অতি প্ৰসন্ন শিৱ স্বয়ং—মহাকাল মহেশ্বৰ—ক’লে: “বৰ বিচাৰা, কোৱা।”
Verse 45
तच्छ्रुत्वा ते द्विजास्सर्वे कृताञ्जलिपुटास्तदा । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या प्रोचुस्संनतमस्तकाः
সেয়া শুনি সেই সকলো দ্বিজ ঋষিয়ে অঞ্জলি জোৰিলে। ভক্তিভাৱে শিৱক গভীৰ প্ৰণাম কৰি, মস্তক নত কৰি তেওঁলোকে ক’লে।
Verse 46
द्विजा ऊचुः । महाकाल महादेव दुष्टदण्डकर प्रभो । मुक्तिं प्रयच्छ नश्शंभो संसारांबुधितश्शिव
দ্বিজসকলে ক’লে— হে মহাকাল, হে মহাদেৱ, দুষ্টদণ্ডকাৰী প্ৰভু! হে শম্ভু, আমাক মুক্তি দান কৰা; হে শিৱ, আমাক সংসাৰ-সমুদ্ৰৰ পৰা পাৰ কৰাঁ।
Verse 47
अत्रैव लोकरक्षार्थं स्थातव्यं हि त्वया शिव । स्वदर्शकान्नराञ्छम्भो तारय त्वं सदा प्रभो
হে শিৱ, লোকৰ ৰক্ষাৰ বাবে তুমি ইয়াতেই নিশ্চয় স্থিত থাকিব লাগিব। হে শম্ভু, হে প্ৰভু—যিসকলে তোমাৰ দর্শন পায়, সেই নৰসকলক তুমি সদায় উদ্ধাৰ কৰা।
Verse 48
सूत उवाच । इत्युक्तस्तैश्शिवस्तत्र तस्थौ गर्ते सुशोभने । भक्तानां चैव रक्षार्थं दत्त्वा तेभ्यश्च सद्गतिम्
সূত ক’লে—তেওঁলোকে এনেদৰে নিবেদন কৰাত ভগৱান শম্ভু সেই শোভন গৰ্তত স্থিৰ হৈ থাকিল। ভক্তসকলৰ ৰক্ষাৰ্থে তেওঁলোকক সদ্গতি দান কৰিলে।
Verse 49
द्विजास्ते मुक्तिमापन्नाश्चतुर्द्दिक्षु शिवास्पदम् । क्रोशमात्रं तदा जातं लिंगरूपिण एव च
সেই দ্বিজসকলে মুক্তি লাভ কৰিলে, আৰু চাৰিও দিশত শিৱাস্পদ প্ৰকাশ পালে। তেতিয়া এক ক্ৰোশমাত্ৰ বিস্তৃত লিঙ্গৰূপো প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 50
महाकालेश्वरो नाम शिवः ख्यातश्च भूतले । तं दृष्ट्वा न भवेत्स्वप्ने किंचिद्दुःखमपि द्विजाः
পৃথিৱীত শিৱ ‘মহাকালেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ। হে দ্বিজসকল, তেওঁৰ দৰ্শনে সপোনতো সামান্য দুখো জন্মে নাহে।
Verse 51
यंयं काममपेक्ष्यैव तल्लिंगं भजते तु यः । तंतं काममवाप्नोति लभेन्मोक्षं परत्र च
যি যি কামনা মনত ৰাখি যিয়ে সেই লিঙ্গৰ ভজন কৰে, সিয়ে সেই সেই কাম্য ফল লাভ কৰে; আৰু পৰলোকে মোক্ষো পায়।
Verse 52
एतत्सर्वं समाख्यातं महाकालस्य सुव्रताः । समुद्भवश्च माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ
হে সুৱ্ৰতধাৰীসকল, মহাকালৰ উদ্ভৱ আৰু মাহাত্ম্যসহ সকলো কথা মই সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ। এতিয়া আৰু কি শুনিব খোজা?
Frequently Asked Questions
The sages formally petition Sūta to narrate the ‘third’ Jyotirliṅga, and Sūta begins the frame-story by relocating the discourse to Avantī and introducing exemplary Shaiva-Vedic householders whose lives become the narrative vehicle for the Jyotirliṅga account.
Avantī is presented as a mokṣa-competent sacred geography (a place where liberation is thematically near), while the daily worship of a temporary earthen liṅga symbolizes repeatable inner construction of sacred presence—discipline (niyama), purity, and focused cognition—transforming routine ritual into a stable contemplative orientation toward Śiva.
Rather than a named anthropomorphic form, the chapter foregrounds Śiva’s presence through the liṅga paradigm—specifically the Jyotirliṅga as a theophany to be narrated and the pārthiva-liṅga as a daily ritual form—linking Śiva’s transcendence to accessible, localized worship.