Kumārasya Krāuñcaparvatagamanam (Kumāra’s Departure to Mount Krāuñca)
সূতে পুনৰ ক’লে—ভক্তিসহ মনোযোগে শ্ৰৱণ কৰিলে পবিত্ৰতা লাভ হয়, আৰু ‘দিব্য কুমাৰ-চৰিত’ পাপ নাশ কৰে। তাৰকবধে প্ৰসিদ্ধ শিৱপুত্ৰ কুমাৰ পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰি কৈলাসলৈ উভতি আহে। তেতিয়া এজন সুৰঋষি আহি গণেশৰ বিবাহ আদি সংবাদ জনাই কুমাৰৰ সংকল্পক অন্য দিশে ঘূৰাই দিয়ে। কুমাৰে পিতৃ-মাতৃক প্ৰণাম কৰি, তেওঁলোকে বাধা দিব খোজিলেও, ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতলৈ গমন কৰে। বিৰহত ব্যথিত গিৰিজাক শংকৰে সান্ত্বনা দি কয়—শোক নকৰিবা, পুত্ৰ পুনৰ আহিব। দুখ নকমিলে শংকৰে দেৱ-ঋষিসকলক গণসহ পঠাই কুমাৰক উভতাই আনিবলৈ কয়; তেওঁলোকে শ্ৰদ্ধাৰে নমস্কাৰ কৰি বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰে। অধ্যায়ৰ গূঢ় শিক্ষা—দৈৱ পৰিয়ালৰ বিৰহ-মিলনো বিশ্বশাসনৰ শিক্ষামূলক ব্যৱস্থা; উপদেশ, দায়িত্ব-বণ্টন আৰু সমন্বয় পুনঃস্থাপনৰ দ্বাৰা জগতৰ সাম্য ৰক্ষা হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि मल्लिकार्जुनसंभवम् । यः श्रुत्वा भक्तिमान्धीमान्सर्वपापैः प्रमुच्यते
সূত ক’লে—এতিয়া মই মল্লিকার্জুনৰ পবিত্ৰ প্ৰাকট্য-কথা বৰ্ণনা কৰিম। যি ভক্তি আৰু স্থিৰ, বিবেকী বুদ্ধিৰে ই শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 2
पूर्वं चा कथितं यच्च तत्पुनः कथयाम्यहम् । कुमारचरितं दिव्यं सर्वपापविनाशनम्
আগতে যি কোৱা হৈছিল, তাকেই মই পুনৰ ক’ম। মই কুমাৰ (স্কন্দ)ৰ দিব্য চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰিম, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 3
यदा पृथ्वीं समाक्रम्य कैलासं पुनरागतः । कुमारस्स शिवापुत्रस्तारकारिर्महाबलः
যেতিয়া মহাবলী কুমাৰ—শিৱপুত্ৰ, তাৰকাসুৰ-সংহাৰক—পৃথিৱী পৰিভ্ৰমণ কৰি পুনৰ কৈলাসলৈ উভতি আহিল।
Verse 4
तदा सुरर्षिरागत्य सर्वं वृत्तं जगाद ह । गणेश्वरविवाहादि भ्रामयंस्तं स्वबुद्धितः
তেতিয়া দেৱর্ষি আহি যি যি ঘটিছিল সকলো তাক ক’লে—গণেশ্বৰৰ বিবাহ আদি পৰা আৰম্ভ কৰি—আৰু নিজৰ বিবেকবুদ্ধিৰে তাক সঠিক পথত পথপ্ৰদৰ্শন (সংশোধন) কৰিলে।
Verse 5
तच्छुत्वा स कुमारो हि प्रणम्य पितरौ च तौ । जगाम पर्वतं क्रौचं पितृभ्यां वारितोऽपि हि
সেয়া শুনি সেই দিব্য কুমাৰে দুয়ো পিতৃ-মাতৃক প্ৰণাম কৰিলে; আৰু তেওঁলোকে বাধা দিলেও সি ক্রৌঞ্চ পৰ্বতলৈ গ’ল।
Verse 6
कुमारस्य वियोगेन तन्माता गिरिजा यदा । दुःखितासीत्तदा शंभुस्तामुवाच सुबोधकृत्
কুমাৰৰ বিৰহত যেতিয়া তাৰ মাতা গিৰিজা অতি দুঃখিত হ’ল, তেতিয়া সদ্বোধদাতা শম্ভু (শিৱ)য়ে তাইক সান্ত্বনা দি উপদেশ দিলে।
Verse 7
कथं प्रिये दुःखितासि न दुःखं कुरु पार्वति । आयास्यति सुतः सुभ्रूस्त्यज्यतां दुःखमुत्कटम्
“প্ৰিয়ে, তুমি কিয় দুঃখিত? হে পাৰ্বতী, শোক নকৰিবা। হে সুন্দৰ ভ্ৰূৱতী, পুত্ৰ নিশ্চয় আহিব; সেয়ে এই তীব্ৰ দুঃখ ত্যাগ কৰা।”
Verse 8
सा यदा च न तन्मेने पार्वती दुःखिता भृशम् । तदा च प्रेषितास्तत्र शंकरेण सुरर्षयः
পাৰ্বতীয়ে সেই কথা নমানি অতি দুঃখিত হ’ল; তেতিয়া শংকৰে তাত দেৱর্ষিসকলক পঠিয়ালে।
Verse 9
देवाश्च ऋषयस्सर्वे सगणा हि मुदान्विताः । कुमारानयनार्थं वै तत्र जग्मुः सुबुद्धयः
সকলো দেৱতা আৰু সকলো ঋষি, নিজ নিজ গণসহ, আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ, দিৱ্য কুমাৰক আনিবলৈ (আহ্বান কৰিবলৈ) সুবুদ্ধিৰে তাত গ’ল।
Verse 10
तत्र गत्वा च ते सर्वे कुमारं सुप्रणम्य च । विज्ञाप्य बहुधाप्येनं प्रार्थनां चक्रुरादरात्
তাত গৈ তেওঁলোকে সকলোৱে কুমাৰক গভীৰভাৱে প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত বাৰে বাৰে শ্ৰদ্ধাৰে নিবেদন কৰি ভক্তিভাৱে প্ৰাৰ্থনা জনালে।
Verse 11
देवादिप्रार्थनां तां च शिवाज्ञासंकुलां गुरुः । न मेने स कुमारो हि महाहंकारविह्वलः
দেৱতাসকলৰ সেই প্ৰাৰ্থনা, যি শিৱাজ্ঞাৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, সেই গুৰুৱে গ্ৰহণ নকৰিলে; কিয়নো মহা অহংকাৰত বিচলিত কুমাৰে তাক গুৰুত্বই নিদিলে।
Verse 12
ततश्च पुनरावृत्य सर्वे ते हि शिवांतिकम् । स्वंस्वं स्थानं गता नत्वा प्राप्य शंकरशासनम्
তাৰ পাছত তেওঁলোকে সকলোৱে পুনৰ শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ উভতি আহি প্ৰণাম কৰিলে। শংকৰৰ আদেশ পাই তেওঁলোকে নিজ নিজ স্থানলৈ গ’ল।
Verse 13
तदा च गिरिजादेवी विरहं पुत्रसंभवम् । शंभुश्च परमं दुःखं प्राप तस्मिन्ननागते
তেতিয়া গিৰিজাদেৱী বিরহৰ ফলত পুত্ৰ-সম্ভৱৰ কাৰণ হ’ল; আৰু পুত্ৰ এতিয়াও নাহোঁতেত শম্ভুও পৰম দুখত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 14
अथो सुदुःखितौ दीनौ लोकाचारकरौ तदा । जग्मतुस्तत्र सुस्नेहात्स्वपुत्रो यत्र संस्थितः
তেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো গভীৰ দুখত দীন হৈ পৰিলেও লোকাচাৰ ৰক্ষা কৰি, গভীৰ স্নেহে প্ৰেৰিত হৈ য’ত নিজৰ পুত্ৰ অৱস্থিত আছিল সেই ঠাইলৈ গ’ল।
Verse 15
इति श्रीशिवपुराणे चतुर्थ्यां कोटि रुद्रसंहिताया मल्लिकार्जुनद्वितीयज्योतिर्लिंगवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱপুৰাণৰ চতুৰ্থ কোটিৰুদ্ৰসংহিতাত ‘মল্লিকার্জুন—দ্বিতীয় জ্যোতির্লিঙ্গৰ বৰ্ণনা’ নামৰ পঞ্চদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 16
क्रौंचे च पर्वते दूरं गते तस्मिन्स्वपुत्रके । तौ च तत्र समासीनौ ज्यो तीरूपं समाश्रितौ
সেইজন নিজৰ পুত্ৰসহ দূৰ ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতলৈ গ’লে, তেওঁলোক দুয়ো তাত আসীন হৈ জ্যোতিৰূপ শিৱতেজত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 17
पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणिपर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य स्वपुत्रस्य हि गच्छतः
পুত্ৰস্নেহত আকৰ্ষিত শিৱ-পাৰ্বতী প্ৰতিটো পৰ্ব আৰু উৎসৱত নিজৰ কুমাৰ—নিজ পুত্ৰ—ৰ দৰ্শনৰ বাবে গৈ থাকিছিল।
Verse 18
अमावास्यादिने शंभुस्स्वयं गच्छति तत्र ह । पौर्णमासीदिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्
অমাৱস্যাৰ দিনে শম্ভু নিজে নিশ্চিতভাৱে তাত যায়; আৰু পূৰ্ণিমাৰ দিনে পাৰ্বতী ধ্ৰুৱভাৱে তাত যায়।
Verse 19
तद्दिनं हि समारभ्य मल्लिकार्जुनसंभवम् । लिंगं चैव शिवस्यैकं प्रसिद्धं भुवनत्रये
সেই দিনৰ পৰা মল্লিকাৰ্জুন-ৰূপে প্ৰাদুৰ্ভূত ভগৱান শিৱৰ সেই এক লিঙ্গ ত্ৰিভুৱনত প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 20
तल्लिंगं यः समीक्षेत स सर्वैः किल्बिषैरपि । मुच्यते नात्र सन्देहः सर्वान्कामानवाप्नुयात्
যি সেই শিৱলিঙ্গ দৰ্শন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰাও মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই—আৰু সকলো অভীষ্ট কামনা লাভ কৰে।
Verse 21
दुःखं च दूरतो याति सुखमात्यंतिकं लभेत् । जननीगर्भसंभूतं कष्टं नाप्नोति वै पुनः
দুখ দূৰলৈ আঁতৰি যায় আৰু পৰম, অখণ্ড সুখ লাভ হয়; পুনৰ মাতৃগৰ্ভপ্ৰৱেশজনিত কষ্ট (পুনর্জন্মবন্ধন) নাহে।
Verse 22
धनधान्यसमृद्धिश्च प्रतिष्ठारोग्यमेव च । अभीष्टफलसिद्धिश्च जायते नात्र संशयः
ধন-ধান্যৰ সমৃদ্ধি, প্ৰতিষ্ঠা আৰু আৰোগ্য লাভ হয়; লগতে অভীষ্ট ফলৰ সিদ্ধি ঘটে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 23
ज्योतिर्लिंगं द्वितीयं च प्रोक्तं मल्लिकसंज्ञितम् । दर्शनात्सर्वसुखदं कथितं लोकहेतवे
দ্বিতীয় জ্যোতির্লিঙ্গ ‘মল্লিকা’ নামে প্ৰোক্ত; তাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই সৰ্বসুখদায়ক—লোকহিতৰ বাবে এই কথা কোৱা হৈছে।
Frequently Asked Questions
Kumāra, after returning to Kailāsa, leaves for Mount Krāuñca despite parental restraint; Pārvatī grieves, Śiva consoles her, and devas with ṛṣis are sent to petition Kumāra to return.
Separation and return are used as a pedagogic template: grief becomes a site for Śiva’s instruction, while emissaries (devas/ṛṣis/gaṇas) symbolize ordered mediation—how divine will restores equilibrium without negating personal emotion.
Śiva appears as Śambhu/Śaṅkara in the role of the compassionate instructor and stabilizing sovereign; Gaurī appears as Girijā/Pārvatī embodying maternal devotion and affective bhakti refined through Śiva’s counsel.