Adhyaya 12
Kotirudra SamhitaAdhyaya 1254 Verses

Dāruvana-parīkṣā: Śaṅkara’s Test and the Linga’s Ritual-Theological Grounding

অধ্যায় ১২ত ঋষিসকলে সূতক ব্যাস-প্ৰসাদপ্ৰাপ্ত প্ৰামাণ্য বক্তা বুলি মানি দুটা কাৰণ সোধে—(১) জগতত লিঙ্গ কিয় পূৰ্বে বোধিত সত্য তত্ত্বৰূপে পূজিত, আৰু (২) শিৱপ্ৰিয়া পাৰ্বতী কিয় ‘বাণ-ৰূপ’ বুলি খ্যাত। সূতে ব্যাসৰ পৰা শোনা কল্পভেদ-কথাৰ উল্লেখ কৰি দাৰুবন-প্ৰসঙ্গক ব্যাখ্যাৰ আধাৰ কৰে। দাৰুবনৰ শিৱভক্ত তপস্বীসকল ত্ৰিকাল পূজা, স্তোত্ৰ আৰু নিৰন্তৰ ধ্যানত লীন হৈ সমিধ আনিবলৈ যায়। সেই সময়তে শংকৰ নীললোহিত ৰূপে, ইচ্ছাকৃতভাৱে বিৰূপ দিগম্বৰ বেশ ধৰি, ভস্মভূষিত হৈ, হাতে লিঙ্গ ধৰি ‘পৰীক্ষাৰ্থে’ উদ্দীপক আচৰণেৰে প্ৰকট হয়। কাহিনীয়ে বুজায়—লিঙ্গ কেৱল বস্তু নহয়, শিৱতত্ত্বৰ শাস্ত্ৰাধিষ্ঠিত চিহ্ন; ইয়াৰ সঠিক উপলব্ধি বাহ্য ক্ৰিয়াৰ লগতে অন্তৰ্ভাৱ আৰু বিবেকো দাবী কৰে।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्

ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত, ব্যাসৰ প্ৰসাদে তুমি এই সমগ্ৰ বিষয় জানো। তোমাৰ অজানা একোৱেই নাই; সেয়ে আমি তোমাক সুধিছোঁ।

Verse 2

लिंगं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् । तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह

এই জগতত লিঙ্গ পূজিত হয়, আৰু তাৰ তত্ত্ব তুমি যেনেকৈ কৈছা তেনেকৈয়ে সত্য; ইয়াত সেই সত্যৰ বাহিৰে আন কোনো কাৰণ নাই।

Verse 3

बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा । एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्

লোকে শুনা যায় যে শিৱপ্ৰিয়া দেৱী পাৰ্বতীয়ে বাণৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। হে সূত, ইয়াৰ কাৰণ কি? তুমি যেনেকৈ শুনিছ তেনেকৈ কোৱা।

Verse 4

सूत उवाच । कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः । तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः

সূতে ক’লে—হে দ্বিজ ঋষিসকল, ব্যাসৰ পৰা মই কল্পভেদৰ কাহিনী শুনিছোঁ। সেই কাহিনী আজ মই ক’ম; হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল, শুনা।

Verse 5

पुरा दारुवने जातं यद्वृत्तं तु द्विजन्मनाम् । तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि कथाश्रुतम्

পূৰ্বে দাৰুবনত দ্বিজসকলৰ সৈতে যি ঘটনা ঘটিছিল, সেই কথাই মনোযোগেৰে শুনা। পৰম্পৰাত যিদৰে শুনা গৈছে, তেনেদৰেই মই সঠিকভাৱে বৰ্ণনা কৰিছোঁ।

Verse 6

दारुनामवनं श्रेष्ठं तत्रासन्नृषिसत्तमाः । शिवभक्तास्सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः

দাৰুনামবন আছিল এক শ্ৰেষ্ঠ অৰণ্য; তাত ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল বাস কৰিছিল। তেওঁলোক সদা শিৱভক্ত, নিত্য শিৱধ্যানত পৰায়ণ আছিল।

Verse 7

त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वंति स्म निरन्तरम् । नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः

তেওঁলোকে নিৰন্তৰ ত্ৰিকাল শিৱপূজা কৰিছিল। আৰু নানাবিধ দিব্য স্তৱেৰে সেই মুনীশ্বৰসকলে পুনঃপুনঃ স্তুতি কৰিছিল।

Verse 8

ते कदाचिद्वने यातास्समिधाहरणाय च । सर्वे द्विजर्षभाश्शैवाश्शिवध्यानपरायणाः

এদিন তেওঁলোকে সমিধা আনিবলৈ বনত গ’ল। সেই সকলো দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ শৈৱ আছিল আৰু শিৱধ্যানত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ আছিল।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छंकरो नील लोहितः । विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः

সেই মুহূৰ্ততে সাক্ষাৎ নীল-লোহিত স্বৰূপ শংকৰ উপস্থিত হ’ল। পৰীক্ষাৰ্থে তেওঁ বিরূপ, অশোভন বেশ ধৰি তাত আহিল।

Verse 10

दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः । स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिंगं विधारयन्

দিগম্বৰ, অতিশয় তেজস্বী আৰু বিভূতি-ভূষণে ভূষিত হৈ, হাতত লিঙ্গ ধৰি সি এক দুষ্ট আৰু বিঘ্নসৃষ্টিকাৰী চেষ্টাত লিপ্ত হ’ল।

Verse 11

मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् । जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्

বনবাসীসকলৰ মনপসন্দ হ’ব পৰাকৈ কৰিবলৈ মনতে ইচ্ছা কৰি, ভক্তপ্ৰিয় হৰ (শিৱ) নিজেই আনন্দেৰে সেই বনলৈ গ’ল।

Verse 12

तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः । विह्वला विस्मिताश्चान्यास्समाजग्मुस्तथा पुनः

তেওঁক দেখি ঋষিপত্নীসকল গভীৰ ভয়ত পৰিল; কিছুমান কঁপি বিহ্বল হ’ল, আৰু কিছুমান বিস্মিত হৈ পুনৰ একেলগে জড়ো হ’ল।

Verse 13

अलिलिंगुस्तथा चान्याः करं धृत्या तथापराः । परस्परं तु संघर्षात्संमग्नास्ताः स्त्रियस्तदा

তেতিয়া কিছুমান স্ত্ৰী পৰস্পৰক আঁকোৱালি ধৰিলে, কিছুমানে হাত ধৰি ৰাখিলে; পৰস্পৰৰ ঠেলাঠেলিত তেওঁলোক সেই মুহূর্তত সম্পূৰ্ণ অস্থিৰতাত ডুবিল।

Verse 14

एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् । विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः

ঠিক সেই সময়তে শ্ৰেষ্ঠ ঋষিসকল তাত আহি সমবেত হ’ল। সেই বিবাদ দেখি তেওঁলোক দুখিত হৈ ক্ৰোধৰ আবেগে আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 15

तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोयं कोयं तथाऽबुवन् । समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः

তেতিয়া তেওঁলোক দুখত আচ্ছন্ন হৈ বাৰে বাৰে ক’লে—“এইজন কোন? এইজন কোন?” কিয়নো তেওঁলোক সকলোৱে ভগৱান শিৱৰ মায়াত বিমোহিত হৈছিল।

Verse 16

यदा च नोक्तवान्किंचित्सोवधूतो दिगम्बरः । ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः

যেতিয়া সেই দিগম্বৰ অৱধূতে একো নক’লে, তেতিয়া সেই পৰম ঋষিসকলে সেই ভয়ংকৰ পুৰুষক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 17

त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्ग विलोपि यत् । ततस्त्वदीयं तल्लिंगं पततां पृथिवीतले

তোমাৰ বিৰোধে বেদমাৰ্গ বিনাশকাৰী কৰ্ম কৰা হৈছে; সেয়ে তোমাৰ সেই লিঙ্গ পৃথিৱীতলত পতিত হওক।

Verse 18

सूत उवाच । इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिंगं च पतितं क्षणात् । अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः

সূত ক’লে—তেওঁলোকে এই কথা কোৱা মাত্ৰেই, সেই ক্ষণতে অদ্ভুতৰূপী অবধূত ভগৱান শিৱৰ সেই লিঙ্গ তৎক্ষণাৎ পতিত হ’ল।

Verse 19

तल्लिंगं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् । यत्रयत्र च तद्याति तत्रतत्र दहेत्पुनः

অগ্নিৰ দৰে প্ৰজ্বলিত সেই লিঙ্গে পূৰ্বে সন্মুখত থকা সকলোকে দগ্ধ কৰিছিল। য’তে য’তে সি যায়, ত’তে ত’তে পুনঃপুনঃ সকলোকে জ্বলাই দিয়ে।

Verse 20

पाताले च गतं तश्च स्वर्गे चापि तथैव च । भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्

সি পাতাললৈও যায় আৰু তেনেদৰে স্বৰ্গলৈও যায়। পৃথিৱীতেও সি সৰ্বত্ৰ বিচৰণ কৰে; সঁচাকৈ সি ক’তো স্থিৰ নহয়।

Verse 21

लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेतिदुःखिताः । न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा

লোকসমূহ ব্যাকুল আৰু উদ্বিগ্ন হৈ উঠিল, আৰু ঋষিসকল অতিশয় দুখিত হ’ল। কোনোেও শান্তি নাপালে—দেৱসকলেও নহয়, তেনেদৰে ঋষিসকলেও নহয়।

Verse 22

न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः । दुःखिता मिलिताश्शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः

যিসকল দেৱঋষিয়ে ভগৱান শিৱক চিনিব নোৱাৰিলে, তেওঁলোক সকলেই দুখিত হ’ল। তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ একত্ৰিত হৈ শীঘ্ৰে ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 23

तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः । तत्सर्वमवदन्वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे

তাত গৈ সেই সকলো দ্বিজ ঋষিয়ে বিধি (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰিলে। তাৰ পাছত সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাক ঘটিত সকলো বৃত্তান্ত ক’লে।

Verse 24

ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् । ज्ञात्वा ताञ्च्छंकरं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्

সেই বাক্য শুনি ব্ৰহ্মাই জানিলে যে ঋষিসকল শিৱমায়াৰে বিমোহিত হৈছে। তাৰ পাছত শংকৰক প্ৰণাম কৰি তেওঁ ঋষিসত্তমসকলক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः । अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দ্বিজসকল, তোমালোক জানোতা হৈও নিন্দনীয় কৰ্ম কৰি পেলোৱা। অজ্ঞসকলে তেনে কৰিলে, তেন্তে আৰু কি ক’ব লাগে?

Verse 26

विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कस्समीहते । मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्

এইদৰে দেৱাধিদেৱ শিৱৰ বিৰোধ আচৰণ কৰি কোনে মঙ্গল আশা কৰিব পাৰে? যি মধ্যাহ্ন সময়ত অতিথিক যথাযথ সন্মান আৰু গ্ৰহণ নকৰে, সি নিন্দাৰ পাত্ৰ হয়।

Verse 27

तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः । संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा

অতিথিয়ে সেই ব্যক্তিৰ পুণ্য লৈ যায় আৰু নিজৰ পাপ তাৰ ঠাইত স্থাপন কৰি বিদায় লয়; আৰু যদি অতিথি স্বয়ং সাক্ষাৎ শিৱ হয়, তেন্তে কিমান অধিক!

Verse 28

यावल्लिंगं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् । जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्

যেতিয়ালৈকে লিঙ্গ দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত নহয়, তেতিয়ালৈকে ত্ৰিলোকত ক’তো মঙ্গল উদ্ভৱ নহয়; এই সত্য মই কওঁ।

Verse 29

भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह । शिवलिंगस्य ऋषयो मनसा संविचार्य्यताम्

আপোনালোকেও তেনেদৰে কাৰ্য কৰা উচিত যাতে ইয়াত স্বাস্থ্য আৰু মঙ্গল অক্ষুণ্ণ থাকে। হে ঋষিগণ, শিৱলিঙ্গ বিষয়ে মনে সম্যক্ চিন্তা কৰক।

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै । किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश

সূত ক’লে—এনেদৰে কোৱা হ’লে সেই ঋষিসকলে ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি ক’লে—হে বিধে, আমি কি কৰিম? যি কৰ্তব্য সম্পাদনীয়, সেয়া আপুনি আদেশ কৰক।

Verse 31

इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैस्सर्वलोकपितामहः । मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा

সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে এনেদৰে ক’লে, সৰ্বলোকৰ পিতামহ ব্ৰহ্মাই তেতিয়া স্বয়ং সেই ঋষিসকলক ক’লে।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराश्शिवम् । योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—দেৱসকলে গিৰিজা দেৱীক আৰাধনা কৰি শিৱক প্ৰাৰ্থনা কৰক। দেৱী যদি সত্যই যোনিৰূপে প্ৰকাশ পায়, তেন্তে সেই দিৱ্য প্ৰকাশ স্থিৰ হৈ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ব।

Verse 33

तद्विधिम्प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः । तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति

আজি মই সেই বিধি কওঁ—হে সজ্জনোত্তমসকল, তোমালোক সকলোৱে শুনা। সেই একে আচাৰ প্ৰেমভক্তিৰে পালন কৰা; তেওঁ নিশ্চয় প্ৰসন্ন হ’ব।

Verse 34

कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् । दूर्वायवांकुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः

এটা কুম্ভ স্থাপন কৰি উত্তম অষ্টদল (পদ্ম-ৰচনা) কৰা। তাৰ পাছত দূৰ্বা আৰু যৱৰ অংকুৰসহ তীৰ্থজলেৰে তাক পূৰ্ণ কৰা।

Verse 35

वेदमंत्रैस्ततस्तं वै कुंभं चैवाभिमंत्रयेत् । श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्

তাৰ পাছত বেদমন্ত্ৰেৰে সেই কুম্ভক অভিমন্ত্ৰিত কৰা। শ্ৰুতিত কোৱা বিধি অনুসাৰে তাৰ পূজা কৰি অন্তৰত শিৱক স্মৰণ কৰা।

Verse 36

तल्लिंगं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः । शतरुद्रियमंत्रैस्तु प्रोक्षितं शांतिमाप्नुयात्

হে পৰম ঋষিসকল, সেই একে জলেৰে সেই লিঙ্গত অভিষেক কৰা। শতৰুদ্ৰীয় মন্ত্ৰেৰে প্ৰোক্ষণ হ’লে শিৱকৃপাৰে শান্তি লাভ হয়।

Verse 37

गिरिजां योनिरूपां च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः । तत्र लिंगं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमंत्रयेत्

পুনৰায় শুভভাৱে গিৰিজাৰ যোনিৰূপ পীঠিকা স্থাপন কৰি, তাৰ ওপৰত বাণ (লিঙ্গশিলা) স্থাপন কৰা। তাত লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি পুনৰ মন্ত্ৰেৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰা।

Verse 38

सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा । नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्

সুগন্ধি দ্ৰব্য, চন্দনলেপ, পুষ্প, ধূপ আদি আৰু নৈবেদ্যাদি-সহ পূজাৰ দ্বাৰা পৰমেশ্বৰ শিৱক সন্তুষ্ট কৰিব লাগে।

Verse 39

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः । ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा

প্ৰণিপাত, পুণ্য স্তৱ, বাদ্যধ্বনি আৰু ভক্তিগীতৰে পুনৰ আৰাধনা কৰক। তাৰ পিছত স্বস্ত্যয়ন-বিধি সম্পন্ন কৰি ‘জয়’ বুলি উচ্চাৰণ কৰক।

Verse 40

प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक । कर्ता पालयिता त्वञ्च संहर्ता त्वं निरक्षरः

হে দেৱেশ, জগতক আনন্দ দান কৰা প্ৰভু, প্ৰসন্ন হওক। আপুনিই স্ৰষ্টা, পালনকৰ্তা আৰু সংহাৰকৰ্তা; আপুনি অবিনশ্বৰ, অক্ষয় স্বৰূপ।

Verse 41

जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोपि च । शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय

হে মহেশান, আপুনি জগতৰ আদি, জগতৰ যোনি, আৰু জগতৰ ভিতৰতো অন্তৰ্গতভাৱে অৱস্থিত। শান্ত হওক আৰু সকলো লোকক পালন কৰক।

Verse 42

एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशय । विकारो न त्रिलोकेस्मिन्भविष्यति सुखं सदा

এইদৰে বিধি সম্পন্ন কৰিলে নিঃসন্দেহে স্বাস্থ্য লাভ হ’ব। ত্ৰিলোকত কোনো বিকাৰ নাথাকিব; সদায় সুখ বিৰাজ কৰিব।

Verse 43

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् । शिवं तं शरणं प्राप्तस्सर्वलोकसुखेप्सया

সূত ক’লে—এইদৰে উপদেশ পোৱাৰ পাছত সেই দেৱসদৃশ দ্বিজসকলে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণাম কৰি, সকলো লোকৰ সুখ-কল্যাণ কামনাৰে সেই শিৱৰ শৰণ ল’লে।

Verse 44

पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शंकरस्तदा । सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः

তেতিয়া পৰম ভক্তিৰে পূজিত আৰু আন্তৰিক প্ৰাৰ্থনাৰে অনুৰোধিত শংকৰ অতি প্ৰসন্ন হ’ল; তাৰ পাছত মহেশ্বৰে তেওঁলোকক ক’লে।

Verse 45

महेश्वर उवाच । हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । योनिरूपेण मल्लिंगं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्

মহেশ্বৰে ক’লে—হে দেৱসকল আৰু সকলো ঋষি! মোৰ বচন আদৰে শুনা। যদি মোৰ লিঙ্গ যোনিৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি ধাৰণ কৰা হয়, তেন্তে মঙ্গলময় সুখ হয়।

Verse 46

पार्वतीं च विना नान्या लिंगं धारयितुं क्षमा । तया धृतं च मल्लिंगं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति

পাৰ্বতী ব্যতীত আন কোনোয়ে লিঙ্গ ধাৰণ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা মোৰ লিঙ্গ ধৃত হ’লে, সি শীঘ্ৰে শান্তি আৰু প্ৰশান্তি লাভ কৰিব।

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैस्सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः । गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा

সূত ক’লে—এই কথা শুনি ঋষিসকল আৰু দেৱসকল অতি প্ৰসন্ন হ’ল। তেতিয়া গিৰিজা (পাৰ্বতী) ব্ৰহ্মাক লগত লৈ সেই সময়ত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 48

प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च । पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिंगमुत्तमम्

গিৰিজা (পাৰ্বতী) আৰু বৃষভধ্বজ (শিৱ)ক প্ৰসন্ন কৰি, পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে আচৰণ কৰি, উত্তম লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে।

Verse 49

मंत्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा । चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे

মন্ত্ৰত কোৱা বিধান অনুসৰি দেৱসকল আৰু ঋষিসকলেও বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে; তাতে গিৰিজা আৰু শিৱ প্ৰসন্ন হ’ল—ধৰ্ম স্থাপনৰ হেতু।

Verse 50

समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् । ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्

তেতিয়া সকলো দেৱৰ্ষিয়ে বিশেষ ভক্তিৰে শিৱক একেলগে আৰাধনা কৰিলে; ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু আন দেৱসকলেও—চৰাচৰসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক একসাথে তেওঁক সন্মান জনালে।

Verse 51

सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका । धृतं तया च तल्लिंगं तेन रूपेण वै तदा

তেতিয়া ভগৱান শিৱ অতি প্ৰসন্ন হ’ল, আৰু জগতমাতা শিৱাও মঙ্গলময় আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। সেই সময়ত তেওঁ সেই লিঙ্গটোক সেই ৰূপতেই ধাৰণ কৰিলে।

Verse 52

लोकानां स्थापिते लिंगे कल्याणं चाभवत्तदा । प्रसिद्धं चैव तल्लिंगं त्रिलोक्यामभवद्द्विजाः

লোককল্যাণৰ বাবে যেতিয়া সেই লিঙ্গ স্থাপন কৰা হ’ল, তেতিয়াই মঙ্গল উদয় হ’ল। হে দ্বিজসকল, সেই লিঙ্গ ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ হ’ল।

Verse 53

हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि । पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा

ই ‘হাটকেশ’ নামে খ্যাত, আৰু ‘শিৱাশিৱ’ বুলিও কোৱা হয়। তাৰ পূজাৰ দ্বাৰা লোকসকলৰ সৰ্বতোভাবে সুখ হয়।

Verse 54

इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका । परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा

ইয়াতেই (এই জীৱনতে) সম্পূৰ্ণ সমৃদ্ধি লাভ হয়, যি নানাবিধ আৰু শ্ৰেষ্ঠ সুখ আনে; আৰু পৰত্ৰ পৰম মুক্তি লাভ হয়। ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Frequently Asked Questions

The chapter frames a kalpa-bheda account centered on the Dāruvana episode: Śaṅkara manifests as Nīla-Lohita in a deliberately transgressive guise to test Śiva-devoted sages, thereby grounding the public practice of liṅga worship in a narrative of doctrinal clarification and ritual discernment.

The liṅga functions as a semiotic bridge between nirguṇa transcendence and saguna accessibility: it is carried/held by Śiva to force interpretation beyond social appearance. Digambara/virūpa imagery and bhūti ornamentation operate as markers of renunciation and liminality, teaching that correct worship depends on recognizing Śiva-tattva beneath destabilizing forms.

Śiva appears explicitly as Nīla-Lohita (a Rudra form) assuming a virūpa, digambara presentation for parīkṣā; Pārvatī is referenced as Śiva-vallabhā with an attributed “bāṇa-rūpa,” introduced as a topic whose causal explanation is to be unfolded through the Dāruvana narrative framework.