उत्तरदिग्देशस्थ-शिवलीङ्गमाहात्म्य (Māhātmya of Northern-Region Śiva-liṅgas)
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক সোধে—উত্তৰ দিশ/উত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত শিৱলিঙ্গসমূহৰ পাপ-নাশক মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰক। সূতে সংক্ষিপ্তভাৱে তীৰ্থ-তালিকা শৈলীত কয়—প্ৰথমে ক্ষেত্ৰৰ পবিত্ৰতা, তাৰপিছত লিঙ্গৰ নাম, তাৰ প্ৰতিষ্ঠা-পরম্পৰা, আৰু শেষত বিধি আৰু ফলশ্ৰুতি। গোকৰ্ণ ক্ষেত্ৰত চন্দ্ৰভাল লিঙ্গৰ মহিমা, ৰাৱণৰ দ্বাৰা আনিত হোৱাৰ পৰম্পৰা আৰু বৈদ্যনাথৰ সমান মৰ্যাদা উল্লেখ আছে; গোকৰ্ণত স্নান কৰি চন্দ্ৰভাল পূজা কৰিলে শিৱলোক প্ৰাপ্তিৰ ফল কোৱা হৈছে। পাছত মিশ্ৰর্ষিবৰতীৰ্থত ঋষি দধীচিয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা দধীচি-লিঙ্গ আদি উল্লেখ কৰি, কাহিনী-পরম্পৰা, আচাৰ আৰু ফলৰ দ্বাৰা স্থান-পাৱনতাৰ শৈৱ প্ৰমাণ প্ৰতিপাদিত কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । महाबलस्य लिंगस्य श्रावितेयं कथाद्भुता
ঋষিসকলে ক’লে— হে সূতপুত্ৰ সূত, হে মহাভাগ্যবান! তুমি ধন্য; তোমাৰ বুদ্ধি শিৱভক্তিত আসক্ত। তুমি আমাক মহাবল-লিঙ্গৰ এই অদ্ভুত কাহিনী শ্ৰৱণ কৰালাঁ।
Verse 2
उत्तरस्यां दिशायां च शिवलिंगानि यानि च । तेषां माहात्म्यमनघ वद त्वं पापनाशकम्
হে নিষ্পাপজন! উত্তৰ দিশত যি শিৱলিঙ্গসমূহ আছে, সিহঁতৰ পাপনাশক পবিত্ৰ মাহাত্ম্য মোক কোৱা।
Verse 3
सूत उवाच । शृणुतादरतो विप्रा औत्तराणां विशेषतः । माहात्म्यं शिवलिंगानां प्रवदामि समासतः
সূতে ক’লে—হে বিপ্ৰসকল, আদৰেৰে শুনা, বিশেষকৈ উত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত (লিঙ্গসমূহ) বিষয়ে। মই শিৱলিঙ্গসমূহৰ মাহাত্ম্য সংক্ষেপে ক’ম।
Verse 4
गोकर्णं क्षेत्रमपरं महापातकनाशनम् । महावनं च तत्रास्ति पवित्रमतिविस्तरम्
গোকৰ্ণ আন এটা পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, যিয়ে মহাপাপো নাশ কৰে। তাত এক মহাবনো আছে, যি অতিশয় পবিত্ৰ আৰু বিস্তৃত।
Verse 5
तत्रास्ति चन्द्रभालाख्यं शिवलिंगमनुत्तमम् । रावणेन समानीतं सद्भक्त्या सर्वसिद्धिदम्
তাত ‘চন্দ্ৰভাল’ নামে অনুত্তম শিৱলিঙ্গ বিরাজমান। ৰাৱণে সদ্ভক্তিৰে তাক তাত আনিছিল, আৰু ই সকলো সিদ্ধি প্ৰদান কৰে।
Verse 6
तस्य तत्र स्थितिर्वैद्यनाथस्येव मुनीश्वराः । सर्वलोकहितार्थाय करुणासागरस्य च
হে মুনীশ্বৰসকল, তেওঁ তাত বৈদ্যনাথ ৰূপে অৱস্থিত। কৰুণাসাগৰ শিৱ কেৱল সকলো লোকৰ হিতাৰ্থে তাতেই বিরাজ কৰে।
Verse 7
स्नानं कृत्वा तु गोकर्णे चन्द्रभालं समर्च्य च । शिवलोकमवाप्नोति सत्यंसत्यं न संशयः
গোকৰ্ণত স্নান কৰি আৰু চন্দ্ৰভাল (চন্দ্ৰমৌলি) শিৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে শিৱলোক লাভ হয়—ই সত্য, সত্যই; সন্দেহ নাই।
Verse 8
चन्द्रभालस्य लिंगस्य महिमा परमाद्भुतः । न शक्यो वर्णितुं व्यासाद्भक्तस्नेहितरस्य हि
চন্দ্ৰভাল লিঙ্গৰ মহিমা পৰম আশ্চৰ্য; ভক্তসকলৰ প্ৰতি অতিশয় স্নেহশীল ব্যাসেও ইয়াক সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে।
Verse 9
चन्द्रभालमहादेव लिंगस्य महिमा महान् । यथाकथंचित्संप्रोक्तः परलिंगस्य वै शृणु
চন্দ্ৰভাল মহাদেৱৰ লিঙ্গৰ মহিমা অতি মহান; সেয়া কেৱল কিছু পৰিমাণে কোৱা হৈছে—এতিয়া পৰম লিঙ্গৰ বৃত্তান্ত শুনা।
Verse 10
दाधीचं शिवलिंगं तु मिश्रर्षिवरतीर्थके । दधीचिना मुनीशेन सुप्रीत्या च प्रतिष्ठितम्
মিশ্ৰর্ষিবৰ তীৰ্থত ‘দাধীচ’ নামৰ সেই শিৱলিঙ্গ মহর্ষি দধীচিয়ে গভীৰ প্ৰীতি আৰু ভক্তিৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
Verse 11
तत्र गत्वा च तत्तीर्थे स्नात्वा सम्यग्विधानतः । शिवलिंगं समर्चेद्वै दाधीचेश्वरमादरात्
তাত গৈ সেই তীৰ্থত বিধিমতে সঠিককৈ স্নান কৰি, দধীচেশ্বৰ নামৰ শিৱলিঙ্গক শ্ৰদ্ধা-ভক্তিৰে সাদৰে সম্যক্ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 12
दाधीचमूर्तिस्तत्रैव समर्च्या विधिपूर्वकम् । शिवप्रीत्यर्थमेवाशु तीर्थयात्रा फलार्थिभिः
সেই ঠাইতে দধীচিৰ পবিত্ৰ মূৰ্তিক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত। তীৰ্থফল কামনাকাৰীসকলে কেৱল শিৱপ্ৰীতিৰ বাবে শীঘ্ৰ তীৰ্থযাত্ৰা কৰক।
Verse 13
एवं कृते मुनिश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा परत्र गतिमाप्नुयात्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, এইদৰে কৰিলে মানুহ কৃতকৃত্য হয়। ইহলোকে সকলো সুখ ভোগ কৰি পৰলোকে উত্তম গতি লাভ কৰে।
Verse 14
नैमिषारण्यतीर्थे तु निखिलर्षिप्रतिष्ठितम् । ऋषीश्वरमिति ख्यातं शिवलिंगं सुखप्रदम्
নৈমিষাৰণ্য তীৰ্থত সকলো ঋষিয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা শিৱলিঙ্গ আছে। সেয়া ‘ঋষীশ্বৰ’ নামে খ্যাত আৰু সুখ-কল্যাণদায়ক।
Verse 15
तद्दर्शनात्पूजनाच्च जनानां पापिनामपि । भुक्तिमुक्तिश्च तेषां तु परत्रेह मुनीश्वराः
হে মুনীশ্বৰসকল, সেই (শিৱপ্ৰকাশ)ৰ দৰ্শন আৰু পূজা মাত্ৰেই পাপী লোকেও ভোগ আৰু মুক্তি—ইহলোকে আৰু পৰলোকে—লাভ কৰে।
Verse 16
हत्याहरणतीर्थे तु शिवलिंगमघापहम् । पूजनीयं विशेषेण हत्याकोटिविनाशनम्
হত্যাহৰণ তীৰ্থত পাপহৰ শিৱলিঙ্গ আছে। ইয়াক বিশেষ ভক্তিৰে পূজা কৰা উচিত, কিয়নো ই হত্যাদি ঘোৰ পাপৰ কোটি দোষো বিনাশ কৰে।
Verse 17
देवप्रयागतीर्थे तु ललितेश्वरनामकम् । शिवलिंगं सदा पूज्यं नरैस्सर्वाघनाशनम्
দেৱপ্ৰয়াগ তীৰ্থত ‘ললিতেশ্বৰ’ নামৰ শিৱলিঙ্গ আছে। মানুহে ইয়াক সদায় পূজা কৰিব লাগে, কিয়নো ই সকলো পাপ নাশ কৰে।
Verse 18
नयपालाख्यपुर्य्यां तु प्रसिद्धायां महीतले । लिंगं पशुपतीशाख्यं सर्वकामफलप्रदम्
পৃথিৱীত প্ৰসিদ্ধ নয়পাল নামৰ নগৰীত ‘পশুপতীশ’ নামৰ লিঙ্গ আছে; ই সকলো (ধৰ্মসন্মত) কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 19
शिरोभागस्वरूपेण शिवलिंगं तदस्ति हि । तत्कथां वर्णयिष्यामि केदारेश्वरवर्णने
সেই শিৱলিঙ্গ নিশ্চয় ‘শিৰোভাগ’ স্বৰূপে বিদ্যমান। এতিয়া কেদাৰেশ্বৰ বৰ্ণনাত মই তাৰ পৱিত্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 20
तदारान्मुक्तिनाथाख्यं शिवलिंगं महाद्भुतम् । दर्शनादर्चनात्तस्य भुक्तिर्मुक्तिश्च लभ्यते
তাৰপিছত তাত ‘মুক্তিনাথ’ নামৰ এক মহা-অদ্ভুত শিৱলিঙ্গ আছে। তাৰ দৰ্শন আৰু অৰ্চনা কৰিলে ভুক্তি আৰু মুক্তি—দুয়ো লাভ হয়।
Verse 21
इति वश्च समाख्यातं लिंगवर्णनमुत्तमम् । चतुर्दिक्षु मुनिश्रेष्ठाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ
এইদৰে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, মই তোমালোকক শিৱলিঙ্গৰ উত্তম বৰ্ণনা ক’লোঁ। এতিয়া চাৰিও দিশৰ পৰা সমাগত ঋষিসকল—আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰে?
Frequently Asked Questions
The chapter presents a tīrtha-catalog argument: specific liṅgas are validated through narrative provenance (e.g., Candrabhāla associated with Rāvaṇa’s bringing/installing tradition) and are theologically framed as reliable means to liberation when approached through prescribed rites.
The liṅga functions as a portable axis of Śiva-Tattva localized in geography; snāna signifies purification and readiness, while arcana signifies relational devotion. The promised śivaloka-prāpti encodes the claim that embodied ritual action, when aligned with bhakti, becomes a direct soteriological technology.
Śiva is highlighted primarily through named liṅga-manifestations—Candrabhāla (as Mahādeva in liṅga form) and Dādhīca-liṅga—rather than anthropomorphic forms; the emphasis is on site-specific Śiva-presence and its ritual efficacy.