मित्रसह-राज्ञो रक्षत्व-शापकथा — The Curse that Turns King Mitrasaha into a Rakshasa (Vasiṣṭha’s Śāpa Narrative)
এই অধ্যায়ত সূতে বৰ্ণনা কৰে—ইক্ষ্বাকুবংশীয় ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু ধনুৰ্বিদ্যাত নিপুণ ৰজা মিত্ৰসহে অৰণ্যত নিশাচৰ কমঠক বধ কৰে। নিহত দানৱৰ দুষ্ট কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাই ছদ্মবেশে ৰাজগৃহত প্ৰৱেশ কৰি বিশ্বাস লাভ কৰি ৰান্ধনীঘৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক হয়। পিতৃ-ক্ষয়াহ-সম্পৰ্কীয় শ্ৰাদ্ধকর্মত সি বশিষ্ঠ গুৰুক অৰ্পিত ভোজ্যত মানৱমাংস মিহলাই অশৌচ ঘটায়। সত্য জানি বশিষ্ঠ ক্ৰোধে শাপ দিয়ে—ৰজা ৰাক্ষস হ’ব। ইয়াৰ দ্বাৰা বিধিশুদ্ধিৰ সূক্ষ্মতা, ভুল বিশ্বাসৰ বিপদ, আৰু ৰাজাধিকাৰৰ অধীন কৰ্মৰ ফলভাৰ শাসকৰ ওপৰতে পৰে—এই শিক্ষা প্ৰকাশ পায়; শৈৱধৰ্মত শাসনত সতৰ্কতা, সাধুৰক্ষা আৰু প্ৰায়শ্চিত্তে শিৱাভিমুখতা সূচিত।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । श्रीमतीक्ष्वाकुवंशे हि राजा परमधार्मिकः । आसीन्मित्रसहो नाम श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्
সূত ক’লে—শ্ৰীমৎ ইক্ষ্বাকু বংশত এজন পৰমধাৰ্মিক ৰজা আছিল; তেওঁৰ নাম মিত্ৰসহ, আৰু তেওঁ সকলো ধনুৰ্ধৰৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আছিল।
Verse 2
तस्य राज्ञः सुधर्मिष्ठा मदयन्ती प्रिया शुभा । दमयन्ती नलस्येव बभूव विदिता सती
সেই ৰজাৰ মদয়ন্তী নামৰ এগৰাকী শুভ আৰু প্ৰিয় ৰাণী আছিল, যি ধৰ্মত অতি দৃঢ়; নলৰ দময়ন্তীৰ দৰে তেওঁ পতিব্ৰতা সতী হিচাপে প্ৰসিদ্ধ আছিল।
Verse 3
स एकदा हि मृगयास्नेही मित्रसहो नृपः । महद्बलेन संयुक्तो जगाम गहनं वनम्
এবাৰ সেই ৰজা, মৃগয়া-প্ৰেমী আৰু মিত্ৰসকলৰ সৈতে, মহাবলসহ গহন বনলৈ গ’ল।
Verse 4
विहरंस्तत्र स नृपः कमठाह्वं निशाचरम् । निजघान महादुष्टं साधुपीडाकरं खलम्
তাত বিচৰণ কৰি থকা সেই ৰজাই ‘কমঠ’ নামৰ নিশাচৰক—অতি দুষ্ট, সাধুসকলক পীড়া দিয়া সেই খলক—নিহত কৰিলে।
Verse 5
अथ तस्यानुजः पापी जयेयं छद्मनैव तम् । मत्वा जगाम नृपतेरन्तिक च्छद्मकारकः
তেতিয়া তাৰ পাপী কনিষ্ঠ ভ্ৰাতৃয়ে “মই তাক কেৱল ছলৰে জয় কৰিম” বুলি ভাবি, ছদ্মবেশী কপটকাৰী হৈ ৰজাৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 6
तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः
তাক বিনীত ৰূপে দাস-সেৱা কৰিবলৈ অহা দেখি, ৰজাই অজ্ঞতাবশত তাক ৰাজ-মহানসৰ অধ্যক্ষ নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 7
अथ तस्मिन्वने राजा कियत्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीमाययौ मुदा
তাৰ পিছত সেই বনত কিছু সময় বিহাৰ কৰি ৰজা বিৰত হ’ল; মৃগয়া ত্যাগ কৰি আনন্দে নিজৰ নগৰীলৈ উভতি আহিল।
Verse 8
पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते निमंत्र्य स्वगुरुं नृपः । वसिष्ठं गृहमानिन्ये भोजयामास भक्तितः
পিতাৰ ক্ষয়াহ (বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধ) আহিলে ৰজাই নিজৰ গুৰু বশিষ্ঠক নিমন্ত্ৰণ কৰিলে, সন্মানেৰে ঘৰলৈ আনিলে আৰু ভক্তিভাৱে ভোজন কৰালে।
Verse 9
रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्
ৰান্ধুনিৰ ছদ্মবেশী ৰাক্ষসে মানুহৰ মাংস মিহলাই দিয়া শাক-ভোজন আগত থোৱা দেখি, গুৰুৱে তেতিয়া ক’লে।
Verse 10
गुरुरुवाच । धिक् त्वां नरामिषं राजंस्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मह्यं ततो रक्षो भविष्यसि
গুৰুৱে ক’লে—ধিক্ তোক, হে ৰাজন, নৰমাংসভোজী! তোৰ এই ছলনাৰে মোৰ প্ৰাপ্য দুষ্টে অপহৰণ কৰিলে। সেয়ে তই ৰাক্ষস হ’বি।
Verse 11
रक्षःकृतं च विज्ञाय तदैवं स गुरुस्तदा । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्
ৰাক্ষসকৃত কৰ্ম বুলি জানি গুৰুৱে তৎক্ষণাৎ পুনৰ বিবেচনা কৰি বাৰ বছৰ স্থায়ী শাপ উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 12
स राजानुचितं शापं विज्ञाय क्रोधमूर्छितः । जलांजलिं समादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः
সেই শাপ ৰজাৰ বাবে অনুচিত বুলি বুজি সি ক্ৰোধত মূৰ্ছিত হ’ল। অঞ্জলিত জল লৈ সি নিজৰ গুৰুক শাপ দিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 13
तदा च तत्प्रिया साध्वी मदयन्ती सुधर्मिणी । पतित्वा पादयोस्तस्य शापं तं हि न्यवारयत्
তেতিয়া তাৰ প্ৰিয়া—সাধ্বী, সুধৰ্মিণী মদয়ন্তী—তাৰ পাদত পৰি সেই শাপ কাৰ্যকৰ হ’বলৈ বাধা দিলে।
Verse 14
ततो निवृत्तशापस्तु तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ
তেতিয়া তাইৰ বাক্যৰ গৌৰৱৰ বলত শাপ নিবৃত্ত হ’ল। তেওঁৰ পদযুগলৰ জল আঁতৰি গ’ল, আৰু সেই পদদ্বয় কল্মষে স্পৰ্শিত হ’ল।
Verse 15
ततःप्रभृति राजाभूत्स लोकेस्मिन्मुनीश्वराः । कल्मषांघ्रिरिति ख्यातः प्रभावात्तज्जलस्य हि
সেই সময়ৰ পৰা, হে মুনীশ্বৰসকল, সেই ৰজা এই জগতত ‘কল্মষাঙ্ঘ্রি’ (কল্মষ-পদ) নামে খ্যাত হ’ল—কেৱল সেই জলৰ প্ৰভাৱত।
Verse 16
राजा मित्रसहः शापाद्गुरो ऋषिवरस्य हि । बभूव राक्षसो घोरो हिंसको वनगोचरः
পূজ্য গুৰু—ঋষিবৰ—ৰ শাপত ৰজা মিত্ৰসহ ভয়ংকৰ ৰাক্ষস হ’ল; হিংসক হৈ বনতে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 17
स बिभ्रद्राक्षसं रूपं कालान्तकयमोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः
সেই বনচৰ কালান্তক যমৰ সদৃশ ৰাক্ষসৰূপ ধৰি, মানুহ আদি নানা জীৱক গিলি খালে।
Verse 18
स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदन्तकाकारो नवोढौ मुनिदम्पती
এদিন কোনো অৰণ্যত আনন্দে ক্ৰীড়াৰত নববিবাহিত, কিশোৰ মুনি-দম্পতীক অন্তকসদৃশ ভয়ংকৰ এজনাই দেখিলে।
Verse 19
राक्षसः स नराहारः किशोरं मुनिनन्दनम् । जग्धुं जग्राह शापार्त्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा
শাপে কাতৰ সেই নৰভক্ষী ৰাক্ষসে মুনিৰ কিশোৰ পুত্ৰক ভক্ষণ কৰিবলৈ বাঘে যেন মৃগশিশুক ধৰে তেনেকৈ ধৰি ল’লে।
Verse 20
कुक्षौ गृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीता च तत्प्रिया । सा चक्रे प्रार्थनं तस्मै वदंती करुणं वचः
স্বামীক তাৰ উদৰৰ ভিতৰত দৃঢ়কৈ ধৰা দেখা পাই প্ৰিয়া ভয়ত কঁপিল; কৰুণ বাক্য কৈ সি তাৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 21
प्रार्थ्यमानोऽपि बहुशः पुरुषादः स निर्घृणः । चखाद शिर उत्कृत्य विप्रसूनोर्दुराशयः
বহুবাৰ অনুৰোধ কৰিলেও সেই নিৰ্দয় নৰভক্ষী দুষ্টাশয়ে বিপ্ৰপুত্ৰৰ মূৰ কাটি ভক্ষণ কৰিলে।
Verse 22
अथ साध्वी च सा दीना विलप्य भृशदुःखिता । आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे किलोल्बणाम्
তেতিয়া সেই সাধ্বী দীন হৈ গভীৰ দুখত বিলাপ কৰি, স্বামীৰ অস্থি সংগ্ৰহ কৰি—বোলা হয়—এটা বৃহৎ আৰু ভয়ংকৰ চিতা সাজিলে।
Verse 23
भर्तारमनुगच्छन्ती संविशंती हुताशनम् । राजानं राक्षसाकारं सा शशाप द्विजाङ्गना
স্বামীৰ অনুসৰণ কৰি হুতাশনত প্ৰৱেশ কৰোঁতে সেই দ্বিজাঙ্গনাই ৰাক্ষসসদৃশ স্বভাৱ-ৰূপ ধাৰণ কৰা ৰজাক শাপ দিলে।
Verse 24
अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वं संगतो भवेः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती
“আজিৰ পৰা, যেতিয়াই তুমি আন কোনো নাৰীৰ সৈতে সংগ হ’বা, তেতিয়াই তোমাৰ মৃত্যু হ’ব”—এনেদৰে কৈ সতী জ্বলন্ত অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 25
सोपि राजा गुरोश्शापमनुभूय कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमास्थाय स्वगृहं मुदितो ययौ
সেই ৰজাইও গুৰুৰ শাপ নিৰ্দিষ্ট কাললৈ ভোগ কৰি, পাছত নিজৰ সত্য স্বৰূপ পুনৰ লাভ কৰি, আনন্দিত হৈ স্বগৃহলৈ উভতি গ’ল।
Verse 26
ज्ञात्वा विप्रसतीशापं मदयन्ती रतिप्रियम् । पतिं निवारयामास वैधव्यादतिबिभ्यती
ব্ৰাহ্মণৰ পতিব্ৰতা পত্নীৰ শাপ জানি, ৰতিপ্ৰিয়ৰ অতি প্ৰিয় মদয়ন্তীয়ে বৈধব্যৰ অতিভয়ত স্বামীক নিবাৰণ কৰিলে।
Verse 27
अनपत्यो विनिर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलां लक्ष्मीं वनमेव जगाम ह
সন্তানহীন হৈ সেই ৰজা ৰাজ্যভোগত সম্পূৰ্ণ বিৰক্ত হ’ল। সকলো লক্ষ্মী ত্যাগ কৰি সঁচাকৈয়ে বনলৈ গ’ল।
Verse 28
स्वपृष्ठतः समायान्तीं ब्रह्महत्यां सुदुःखदाम् । ददर्श विकटाकारां तर्जयन्ती मुहुर्मुहुः
তেওঁ নিজৰ পিঠিৰ ফালৰ পৰা ওচৰলৈ আহি থকা অতি দুখদায়িনী ব্ৰহ্মহত্যাক দেখিলে। ভয়ংকৰ ৰূপ ধৰি সি বাৰে বাৰে তর্জন কৰিছিল।
Verse 29
तस्या निर्भद्रमन्विच्छन् राजा निर्विण्णमानसः । चकार नानोपायान्स जपव्रतमखादिकान्
তাৰ মঙ্গল আৰু অনিষ্টনিবৃত্তিৰ বাবে, বিষণ্ণচিত্ত ৰজাই নানা উপায় কৰিলে—জপ, ব্ৰত, যজ্ঞ আদি।
Verse 30
नानोपायैर्यदा राज्ञस्तीर्थस्नानादिभिर्द्विजाः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलां स ययौ तदा
হে দ্বিজসকল! তীৰ্থস্নান আদি নানা উপায় সত্ত্বেও যেতিয়া ৰজাৰ ব্ৰহ্মহত্যা নিবৃত্ত নহ’ল, তেতিয়া তেওঁ মিথিলালৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 31
बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चितया परयार्दितः । ददर्श मुनिमायान्तं गौतमं पार्थिवश्च सः
তেওঁৰ চিতাৰ তীব্ৰ দাহে অত্যন্ত পীড়িত হৈ সেই ৰজা বাহিৰৰ উদ্যানলৈ গ’ল। তাত তেওঁ আগমনৰত গৌতম মুনিক দেখিলে।
Verse 33
अभिसृत्य स राजेन्द्रो गौतमं विमलाशयम् । तद्दर्शनाप्तकिंचित्कः प्रणनाम मुहुर्मुहुः । अथ तत्पृष्टकुशलो दीर्घमुष्णं च निश्वसन् । तत्कृपादृष्टिसंप्राप्तसुख प्रोवाच तं नृपः
ৰাজেন্দ্ৰে নিৰ্মলাশয় গৌতম মুনিৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁৰ দৰ্শনমাত্ৰতে কিছু স্বস্তি পালে আৰু বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰিলে। পাছত মুনিয়ে কুশল সুধিলে, ৰজাই দীঘল আৰু উষ্ণ নিশ্বাস এৰি এৰি, সেই কৰুণাদৃষ্টিৰে পোৱা সান্ত্বনা লৈ কথা ক’লে।
Verse 34
राजोवाच । मुने मां बाधते ह्येषा ब्रह्महत्या दुरत्यया । अलक्षिता परैस्तात तर्जयंती पदेपदे
ৰজাই ক’লে—হে মুনি, এই দুঃসাধ্য ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপেই মোক পীড়া দিছে। আনক দেখা নাযায়, কিন্তু হে তাত, ই পদে পদে মোক ধমকাই যন্ত্ৰণা দিয়ে।
Verse 35
यन्मया शापदग्धेन विप्रपुत्रश्च भक्षितः । तत्पापस्य न शान्तिर्हि प्रायश्चित्तसहस्रकैः
কাৰণ মই শাপদগ্ধ হৈ এজন ব্ৰাহ্মণৰ পুত্ৰকো ভক্ষণ কৰিছোঁ; সেই পাপৰ শান্তি সহস্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিলেও নহয়।
Verse 36
नानोपायाः कृता मे हि तच्छान्त्यै भ्रमता मुने । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मम पापात्मनः किमु
হে মুনি, ভ্ৰমণ কৰি কৰি মই তাৰ শান্তিৰ বাবে নানা উপায় কৰিলোঁ; তথাপি পাপাত্মা মোৰ পৰা ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ নাহিল—এতিয়া কি কৰোঁ?
Verse 37
अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्षये । यतस्त्वद्दर्शनादेव ममानन्दभरोऽभवत्
আজি মোৰ জন্ম সাৰ্থক হোৱা যেন লাগে; কিয়নো তোমাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই মোৰ অন্তৰত আনন্দৰ অপাৰ পূৰ্ণতা উদয় হ’ল।
Verse 38
अद्य मे तवपादाब्ज शरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्
আজি মই, দোষ কৰা সত্ত্বেও, তোমাৰ পদ্মপাদৰ শৰণ লৈছোঁ। হে মহাভাগ, মোক শান্তি দান কৰা, যাতে মই সত্য সুখ লাভ কৰোঁ।
Verse 39
सूत उवाच । इति राज्ञा समादिष्टो गौतमः करुणार्द्रधीः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्
সূত ক’লে—ৰাজাৰ আদেশত কৰুণাৰে সিক্ত মনৰ গৌতমে তেতিয়া সেই ঘোৰ পাপসমূহৰ যথোচিত প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দেশ কৰিলে।
Verse 40
गौतम उवाच । साधु राजेन्द्र धन्योसि महाघेभ्यो भयन्त्यज । शिवे शास्तरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम्
গৌতম ক’লে—সাধু, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তুমি ধন্য। মহাপাপৰ ভয় ত্যাগ কৰা। ভক্তসকলৰ শাস্ত্ৰা-গুৰু শিৱৰ শৰণ লোৱা লোকৰ ভয় ক’ত?
Verse 41
शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम् । महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं शिवालयम्
হে ৰাজন, মহাভাগ্যৱান! শুনা—আৰু এটা প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থক্ষেত্ৰ আছে; ‘গোকৰ্ণ’ নামৰ শিৱালয়, যি মহাপাতকো বিনাশ কৰে বুলি খ্যাত।
Verse 42
तत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि । महाबलाभिधानेन शिवः संनिहितः स्वयम्
সেই পবিত্ৰ স্থানত পাপীৰ স্থিতি নাই; আৰু মহানসকলৰ মাজত মহাবলৱানেও অহংকাৰ লৈ তাত টিকি থাকিব নোৱাৰে। কিয়নো ‘মহাবল’ নামৰে তাত স্বয়ং শিৱ সন্নিহিত।
Verse 43
सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । चतुर्युगे चतुर्वर्णस्सर्वपापापहारकः
সকলো শিৱলিঙ্গৰ মাজত ই সাৰ্বভৌম আৰু মহাবলৱান। চাৰি যুগত আৰু চাৰি বৰ্ণৰ সকলো লোকৰ বাবে ই সকলো পাপ হৰণ কৰে।
Verse 44
पश्चिमाम्बुधितीरस्थं गोकर्णं तीर्थमुत्तमम् । तत्रास्ति शिवलिंगं तन्महापातकनाशकम्
পশ্চিম সাগৰৰ তীৰত গোকৰ্ণ নামে উত্তম তীৰ্থ আছে। তাত অৱস্থিত শিৱলিঙ্গে মহাপাতকো নাশ কৰে।
Verse 46
तथा त्वमपि राजेन्द्र गोकर्ण गिरिशालयम् । गत्वा सम्पूज्य तल्लिंगं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाः
হে ৰাজেন্দ্ৰ, তুমিও গিৰীশৰ ধাম গোকৰ্ণলৈ গৈ সেই লিঙ্গক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা; তেতিয়া তুমি কৃতকৃত্যতা লাভ কৰিবা।
Verse 47
तत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकन्त्वमाप्नुयाः
তাত সেই সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি মহাবল পৰমেশ্বৰ শিৱক আৰাধনা কৰিলে তুমি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ শিৱলোক প্ৰাপ্ত কৰিবা।
Verse 48
सूत उवाच । इत्यादिष्टः स मुनिना गौतमेन महात्मना । महाहृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत
সূত ক’লে—মহাত্মা গৌতম মুনিৰ এইদৰে উপদেশ পাই ৰজা মহা-আনন্দচিত্তে গোকৰ্ণলৈ যাত্ৰা কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 49
तत्र तीर्थेषु सुस्नात्वा समभ्यर्च्य महाबलम् । निर्धूताशेषपापौघोऽलभच्छंभोः परम्पदम्
তাত তীৰ্থসমূহত সুস্নান কৰি আৰু মহাবল প্ৰভুক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, সি সকলো পাপপ্ৰবাহ ধুই পেলাই শম্ভুৰ পৰম পদ—মোক্ষ—প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 50
य इमां शृणुयान्नित्यं महाबलकथां प्रियाम् । त्रिसप्तकुलजैस्सार्द्धं शिवलोके व्रजत्यसौ
যি কোনো ব্যক্তি এই প্ৰিয় মহাবল-কথা নিত্য শ্ৰৱণ কৰে, সি নিজৰ বংশৰ একুশ পুৰুষসহ শিৱলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 51
इति वश्च समाख्यातं माहात्म्यं परमाद्भुतम् । महाबलस्य गिरिशलिंगस्य निखिलाघहृत्
এইদৰে মই তোমালোকক মহাবলৰ গিৰীশ-লিঙ্গৰ পৰম অদ্ভুত মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিলোঁ; ই সকলো পাপ সম্পূৰ্ণৰূপে হৰণ কৰে।
Frequently Asked Questions
The central event is Vasiṣṭha’s curse: after a disguised rākṣasa causes human flesh to be served to the guru during a rite, the king Mitrasaha is held accountable and is cursed to become a rākṣasa—an argument for institutional responsibility and the inviolability of guru-centered ritual purity.
Food (āhāra) functions as a purity-symbol and a carrier of moral intention; the kitchen becomes the hidden site where dharma is protected or sabotaged. The curse operates as a ‘speech-act’ that externalizes inner disorder into ontological change, illustrating how ritual violation can precipitate a fall in being (bhāva-pariṇāma).
No explicit Śiva/Gaurī form is foregrounded in the sampled verses; the chapter instead advances Śaiva ethical theology indirectly—by showing how dharma, guru-sanctity, and purity norms (ultimately upheld by Rudra’s cosmic order) govern the fate of even exemplary kings.