
এই অধ্যায়ত সুব্ৰহ্মণ্যই শৈৱ-পূজাৰ নিয়ত ক্ৰম উপদেশ কৰিছে। দ্বাদশীত পুৱা উঠি স্নান কৰি নিত্যকৰ্ম সমাপ্ত কৰি, শিৱভক্ত, তপস্বী আৰু শিৱপ্ৰিয় ব্ৰাহ্মণসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰি মধ্যাহ্নত শুচি আৰু মঙ্গলকাৰী আহাৰে ভোজন কৰোৱাবলৈ বিধান দিয়া হৈছে। তাৰ পাছত পৰমেশ্বৰৰ সন্নিধিত পঞ্চাৱৰণ পদ্ধতিত, প্ৰাণায়াম আৰু বাক্-যমসহ পূজা; গুৰু-স্মৰণযুক্ত সংকল্প, দৰ্ভ-স্পৰ্শ, পাদপ্ৰক্ষালন-আচমন আদি শুদ্ধিক্ৰিয়া, আৰু পূৰ্বমুখে বহুৱাই ভস্মধাৰণ কৰাই অতিথিসৎকাৰ বৰ্ণিত। সদাশিৱ আৰু ক্ৰমবদ্ধ গুৰু-পরম্পৰাৰ ধ্যানৰ পাছত আসন, আৱাহন, অৰ্ঘ্য, পাদ্য, আচমন, বস্ত্ৰ, গন্ধ, অক্ষত, পুষ্পাৰ্পণ (প্ৰণৱপূৰ্বক নামোচ্চাৰণসহ), ধূপ-দীপ, সমাপনবাক্য আৰু প্ৰণামলৈকে উপচাৰক্ৰম নিৰ্দিষ্ট; অতিথ্য, শৌচ, মন্ত্ৰ আৰু অৰ্পণ-ক্ৰমে পৰমেশ্বৰৰ সৈতে সামঞ্জস্য স্থাপনেই ইয়াৰ মর্ম।
Verse 1
सुब्रह्मण्य उवाच । द्वादशाहे समुत्थाय प्रातः स्नात्वा कृताह्निकः । शिवभक्तान्यतीन्वापि ब्राह्मणान्वा शिवप्रियान्
সুব্ৰহ্মণ্য ক’লে—দ্বাদশ দিন পুৱাতে উঠি স্নান কৰি নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি, শিৱভক্ত যতি অথবা শিৱপ্ৰিয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ ওচৰলৈ শ্ৰদ্ধাৰে গৈ সন্মান-সেৱা কৰিব লাগে।
Verse 2
विमन्त्र्य तान्समाहूय मध्याह्न चाप्लुताञ्छुचीन् । विधिवद्भोजयेद्भक्त्या स्वाद्वन्नैर्विविधैश्शुभैः
তেওঁলোকক শ্ৰদ্ধাৰে নিমন্ত্ৰণ কৰি একত্ৰ কৰিব; মধ্যাহ্নত স্নান কৰি শুচি হ’লে, বিধিমতে ভক্তিৰে নানাবিধ শুভ আৰু সুস্বাদু অন্নে ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 3
सन्निधौ परमेशस्य पंचावरणमार्गतः । पूजयेत्तस्य संस्थाप्य प्राणानायम्य वाग्यतः
পৰমেশ্বৰৰ সন্নিধানত পঞ্চাৱৰণ-মাৰ্গ অনুসাৰে, তাঁক (লিঙ্গক) স্থাপন কৰি, প্ৰাণায়াম কৰি বাক্সংযমী হৈ, তাৰ পিছত পূজা কৰিব লাগে।
Verse 4
महासंकल्पमार्गेण संकल्प्यास्मद्गुरोरिह । पूजां करिष्य इत्युक्त्वा ततो दर्भानुस्पपृशेत्
মহাসঙ্কল্প পদ্ধতি অনুসাৰে, ইয়াত পূজ্য গুৰুৰ সন্নিধানত ‘মই পূজা কৰিম’ বুলি সংকল্প কৰি উচ্চাৰণ কৰি, তাৰ পিছত বিধিমতে দর্ভ স্পৰ্শ কৰিব লাগে।
Verse 5
पादौ प्रक्षाल्य चाचम्य स्वयं कर्ता च वाग्यतः । स्थापयेदासने तान्वै प्राङ्मुखान्भस्मभूषितान्
পদ ধুই আচমন কৰি, কৰ্তাই নিজে বাক্সংযম ৰাখিব; তাৰ পিছত ভস্মভূষিত তেওঁলোকক পূৰ্বমুখী আসনত বহুৱাব লাগে।
Verse 6
सदाशिवादिक्रमतो ध्यायेदष्टौ च तत्र तान् । परया सम्भावनयेतरानपि मुने द्विजान् । परमेष्ठिगुरुं ध्यायेत्सांबबुद्ध्या स्वनामतः । गुरुश्च परमन्तस्मात्परापरगुरुं ततः
সদাশিৱৰ পৰা ক্ৰমে সেই আঠজন (গুরু)ক ধ্যান কৰিব; আৰু হে মুনি, অন্য দ্বিজ আচার্যসকলকো পৰম শ্ৰদ্ধাৰে ভাবিব। নিজৰ পৰম্পৰাত নিজৰ নামৰে প্ৰসিদ্ধ পৰমেষ্ঠী-গুৰুক সাম্ব (শিৱ-শক্তিযুক্ত) বুদ্ধিৰে ধ্যান কৰিব; তাৰ পিছত পৰম গুৰুক, আৰু তাৰ পাছত পৰাপৰ (পৰাতীত আৰু অন্তৰ্ব্যাপ্ত) গুৰুক ধ্যান কৰিব।
Verse 7
इदमासनमित्युक्त्वा चासनानि प्रकल्पयेत् । प्रणवादिद्वितीयांते स्वस्य नाम समुच्चरन्
“এইটো আসন” বুলি কৈ বিধিপূৰ্বক আসনসমূহ প্ৰস্তুত কৰিব; তাৰ পিছত প্ৰণৱ (ওঁ)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দ্বিতীয়ান্তলৈ, নিয়মানুসাৰে নিজৰ নাম উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 8
आवाहयामि नम इत्यावाह्यार्घोदकेन तु । पाद्यमाचमनं चार्घ्यं वस्त्रगन्धाक्षतानपि
“আৱাহযামি, নমঃ” বুলি জপ কৰি অৰ্ঘ্যজলেৰে শিৱক আহ্বান কৰিব লাগে। তাৰ পিছত পাদ্য, আচমন, পুনৰ অৰ্ঘ্য দিব; লগতে বস্ত্ৰ, গন্ধ আৰু অক্ষতও নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 9
दत्त्वा पुष्पैरलंकृत्य प्रणवाद्यष्टनामभिः । सचतुर्थौंनमोऽन्तैश्च सुगन्धकुसुमैस्ततः
পুষ্প অৰ্পণ কৰি (লিঙ্গক) অলংকৃত কৰি, প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰে আৰম্ভ হোৱা অষ্টনামৰে পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত সুগন্ধি কুসুমেৰে, প্ৰতিটো নাম চতুৰ্থী বিভক্তিত উচ্চাৰি শেষত “নমঃ” যোগ কৰি নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 10
धूपदीपौ हि दत्त्वा च सकलाराधनं कृतम् । सम्पूर्णमस्त्विति प्रोच्य नमस्कुर्यात्समुत्थितः
ধূপ আৰু দীপ অৰ্পণ কৰিলে সমগ্ৰ আৰাধনা সম্পন্ন হয়। উঠি “ই সম্পূৰ্ণ হওক” বুলি কৈ, তাৰ পিছত নমস্কাৰ কৰিব লাগে।
Verse 11
पात्राणि कदलीपत्राण्यास्तीर्याद्भिविशोध्य च । शुद्धान्नपायसापूपसूपव्यञ्जनपूर्वकम्
কদলীপত্ৰক পাত্ৰৰূপে পাতি আৰু বিধিপূৰ্বক শুদ্ধ কৰি, প্ৰথমে শুদ্ধ অন্ন, পায়স, অপূপ, সূপ আৰু ব্যঞ্জন আদি ক্ৰমে সাজাব লাগে।
Verse 12
दत्त्वा पदार्थान्कदलीनालिकेरगुडान्वितान् । पात्रासनानि च पृथग्दद्यात्सम्प्रोच्य च क्रमात्
কদলী, নাৰিকল আৰু গুড়সহ প্ৰস্তুত দ্ৰব্য অৰ্পণ কৰি, তাৰপিছত ক্ৰমে উপযুক্ত আমন্ত্ৰণবাক্য উচ্চাৰি প্ৰতিজনক পৃথক পাত্ৰ আৰু আসন দিব লাগে।
Verse 13
परिषिच्य च सम्प्रोक्ष्य विष्णोर्हव्यमिति ब्रुवन् । रक्षस्वेति करस्पर्शं कारयित्वा समुत्थितः
পবিত্ৰ জল ঢালি তাৰ পিছত বিধিমতে প্ৰোক্ষণ কৰি, “এইটো বিষ্ণুৰ বাবে হব্য” বুলি উচ্চাৰণ কৰে। “ৰক্ষা কৰা” বুলি কৈ কৰস্পৰ্শ-ৰক্ষাকৰ্ম কৰাই তাৰ পিছত তেওঁ উঠিল।
Verse 14
आपोशनं समर्प्याथ प्रार्थयेत्तानिदम्प्रति । सदाशिवादयः प्रीता वरदाश्च भवन्तु मे
তাৰ পিছত বিধিমতে আপোশন অৰ্পণ কৰি, তেওঁলোকৰ প্ৰতি এইদৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিব—“সদাশিৱ আদি দেৱগণ প্ৰসন্ন হওক আৰু মোৰ বাবে বৰদাতা হওক।”
Verse 15
ये देवा इति च ततो जप्त्वेदं साक्षतं त्यजेत् । नमस्कृत्य समुत्थाय सर्वत्रामृतमस्त्विति
তাৰ পিছত “য়ে দেৱাঃ”ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰ জপ কৰি সাক্ষত (অক্ষত চাউল) অৰ্পণ কৰিব। প্ৰণাম কৰি উঠি ক’ব—“সৰ্বত্ৰ অমৃতময় মঙ্গল হওক।”
Verse 16
उक्त्वा प्रसाद्य च जपन्गणानांत्वेत्युप क्रमात् । वेदादीन् रुद्रचमकौ रुद्रसूक्तं च पंच च
এনেদৰে কৈ অনুগ্ৰহ প্ৰাৰ্থনা কৰি, সি ‘জপন্ গণানাং ত্বা’ ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে বেদাদি পাঠ, ৰুদ্ৰ আৰু চমক, ৰুদ্ৰসূক্ত আৰু পাঁচটা মুখ্য প্ৰাৰ্থনা জপ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 17
ब्रह्माणि भोजनान्ते तु यावन्मन्त्रांश्च साक्षतान् । दत्त्वोत्तरापोशनं च हस्तांघ्रिमुखशोधनम्
ভোজনৰ অন্তত বিধি অনুসাৰে ব্রহ্মাণী-সম্পর্কিত মন্ত্ৰসমূহ যথাৱত জপ কৰা। তাৰ পিছত উত্তৰাপোশন (শেষ আচমন) কৰি হাত, ভৰি আৰু মুখ শোধন কৰা।
Verse 18
कृत्वा चान्तान्स्वासनेषु स्थापयित्वा यथासुखम् । शुद्धोदकम्प्रदायाथ कर्प्पूरादि यथोदितम्
পূৰ্বকৰ্মসমূহ বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰি তেওঁলোকক নিজ নিজ আসনত যথাসুখে বহুৱাই, প্ৰথমে শুদ্ধ জল অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পিছত শাস্ত্ৰোক্ত মতে কৰ্পূৰ আদি দ্ৰব্য নিবেদন কৰিব।
Verse 19
मुखवासं दक्षिणां च पादुकासनपत्रकम् । व्यजनं फलकान्दण्डं वैणवं च प्रदाय तान्
মুখবস্ত্ৰ আৰু দক্ষিণা, লগতে পাদুকা, আসন আৰু পত্রপাত্ৰ (পাতৰ থালি), আৰু ব্যজন, ফলক-নলৰ দণ্ড আৰু বাঁহৰ উপকৰণ—এই সকলো তেওঁলোকক অৰ্পণ কৰিব।
Verse 20
प्रदक्षिणनमस्कारैस्संतोष्याशिषमा वहेत । पुनः प्रणम्य सम्प्रार्थ्य गुरुभक्तिमचंचलाम्
প্ৰদক্ষিণা আৰু নমস্কাৰে গুৰুক সন্তুষ্ট কৰি তেওঁৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰিব। তাৰ পিছত পুনৰ প্ৰণাম কৰি অচঞ্চল গুৰুভক্তিৰ বাবে বিনীতভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
Verse 21
सदाशिवादयः प्रीता गच्छन्तु च यथासुखम् । इत्युद्वास्य द्वारदेशावधि सम्यगनुव्रजन्
তেওঁ সসম্মানে বিদায় দি ক’লে—“সদাশিৱ আদি প্ৰসন্ন হৈ নিজৰ ইচ্ছামতে সুখে প্ৰস্থান কৰক।” তাৰ পিছত বিধিপূৰ্বক উদ্ৱাসন কৰি দুৱাৰদেশলৈকে ঠিকমতে সংগ দিছিল।
Verse 22
निरुद्धस्तः परावृत्य द्वास्थैर्विप्रैश्च बन्धुभिः । दीनानाथैश्च सहितो भुक्त्वा तिष्ठेद्यथासुखम्
এনেদৰে বাধা পোৱাত তেওঁ উভতি আহিল। দুৱাৰপাল, ব্ৰাহ্মণ, আত্মীয়-স্বজন আৰু দীন-অনাথসকলৰ সৈতে থাকি তেওঁ আহাৰ কৰিলে, তাৰ পিছত ইচ্ছামতে তাতেই সুখে থাকিল।
Verse 23
विकृतं न भवेत्क्वापि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । प्रत्यब्दमेव कुर्वाणो गुर्वाराधनमुत्तमम् । इह भुक्त्वा महाभोगाञ्छिवलोकमवाप्नुयात्
সত্য কেতিয়াও ক’তোও বিকৃত নহওক—সত্য, সত্য, পুনঃ পুনঃ সত্য। যিয়ে প্ৰতি বছৰে গুৰুক এই উত্তম আৰাধনা কৰে, সি ইয়াত মহাভোগ ভোগ কৰি শেষত শিৱলোক লাভ কৰে।
Verse 24
सूत उवाच । एवं कृतानुग्रहमात्मशिष्यं श्रीवामदेवं मुनिवर्य्यमुक्त्वा । प्रसन्नधीर्ज्ञानिवरो महात्मा कृत्वा परानुग्रहमाशु देवः
সূতে ক’লে—এনেদৰে নিজৰ শিষ্য মুনিবৰ্য শ্ৰী বামদেৱক অনুগ্ৰহ কৰি, প্ৰসন্নধী জ্ঞানীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ মহাত্মা দেৱে শীঘ্ৰে আনসকলৰ ওপৰতো অনুগ্ৰহ প্ৰদান কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 25
यन्नैमिषारण्यमुनीश्वराणां प्रोक्तं पुरा व्यासमुनीश्वरेण । तस्मादसावादिगुरुर्भवांस्तु द्वितीय आर्य्यो भुवने प्रसिद्धः
যি পূৰ্বে নৈমিষাৰণ্যৰ মুনীশ্বৰসকলক মুনীশ্বৰ ব্যাসে উপদেশ দিছিল—সেইকাৰণে তেওঁ আদিগুৰু ৰূপে প্ৰসিদ্ধ; আৰু আপুনি, হে আৰ্য, ভুৱনত দ্বিতীয় বন্দ্য আচাৰ্য ৰূপে খ্যাত।
Verse 26
श्रुत्वा मुनीन्द्रो भवतो मुखाज्जात्सनत्कुमारः शिवभक्तिपूर्णः । व्यासाय वक्ता स च शैववर्य्यश्शुकाय वक्ता भविता च पूर्णः
আপোনাৰ মুখৰ পৰা শুনি মুনীন্দ্ৰ সনৎকুমাৰ—শিৱভক্তিত পৰিপূৰ্ণ—ব্যাসৰ বাবে বক্তা হ’ল; আৰু সেই শ্ৰেষ্ঠ শৈৱ পৰৱৰ্তীতে শুকৰ বাবেও সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনাকাৰ হ’ব।
Verse 27
प्रत्येकं मुनिशार्दूलं शिष्यवर्गचतुष्टयम् । वेदाध्ययनसंवृत्तं धर्मस्थापनपूर्वकम्
হে মুনিশাৰ্দূল! প্ৰত্যেক মহর্ষিৰ চাৰিজন শিষ্যৰ এটা দল আছিল; তেওঁলোক বেদাধ্যয়নে সুপ্ৰশিক্ষিত আৰু ধৰ্ম-স্থাপনাত অগ্ৰগণ্য আছিল।
Verse 28
वैशम्पायन एव स्यात्पैलो जैमिनिरेव च । सुमन्तुश्चेति चत्वारो व्यासशिष्या महौजसः
বৈশম্পায়ন, পৈল, জৈমিনি আৰু সুমন্তু—এই চাৰিজনেই মহাতেজস্বী ব্যাসৰ শিষ্য আছিল।
Verse 29
अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च पुलहः क्रतुरेव च । तव शिष्या महात्मानो वामदेव महामुने
অগস্ত্য, পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতু—হে মহামুনি বামদেৱ! এই মহাত্মাসকল আপোনাৰ শিষ্য।
Verse 30
सनकश्च सनन्दश्च सनातनमुनिस्ततः । सनत्सुजात इत्येते योगिवर्याः शिवप्रियाः
সনক, সনন্দন, লগতে মুনি সনাতন আৰু সনৎসুজাত—এঁরা যোগীবৰ্য, ভগৱান শিৱৰ প্ৰিয়।
Verse 31
सनत्कुमारशिष्यास्ते सर्ववेदार्थवित्तमाः । गुरुश्च परमश्चैव परात्परगुरुस्ततः । परमेष्ठिगुरुश्चैते पूज्यास्स्युश्शुकयोगिनः
তেওঁলোক সনৎকুমাৰৰ শিষ্য; সকলো বেদাৰ্থৰ তাত্পৰ্যৰ শ্ৰেষ্ঠ জ্ঞাতা। তেওঁলোকৰ মাজত ‘গুরু’, ‘পৰমগুরু’, ‘পৰাত্পৰগুরু’ আৰু ‘পৰমেষ্ঠীগুরু’ নামে পূজ্য নিৰ্মল যোগীসকল আছে।
Verse 32
इदं प्रणवविज्ञानं स्थितं वर्गचतुष्टये । सर्वोत्कृष्टनिदानं च काश्यां सन्मुक्तिकारणम्
এই প্ৰণৱ (ওঁ)‑বিজ্ঞান চাৰিটা বৰ্ণ‑বৰ্গত স্থিত। ই সৰ্বোত্তম সাধন, আৰু কাশীত সৎ সাধকৰ বাবে সত্য মুক্তিৰ কাৰণ হয়।
Verse 33
एतन्मण्डलमद्भुतं परशिवाधिष्ठान रूपं सदावेदान्तार्थविचारपूर्णमतिभिः पूज्यं यतीन्द्रैः परम् । वेदादिप्रविभागकल्पितमहाकाशादिनाप्यावृतन्त्वत्संतोषकरं तथास्तु जगतां श्रेयस्करं श्रीप्रदम्
এই আশ্চৰ্য মণ্ডল পৰশিৱৰ অধিষ্ঠান-ৰূপ। বেদান্তাৰ্থ-বিচাৰত সদা পৰিপূৰ্ণ বুদ্ধিসম্পন্ন যতীন্দ্ৰসকলে একে পৰম পূজ্য মানে। বেদবিভাগে কল্পিত মহাকাশ আদি তত্ত্বে আৱৃত হ’লেও, হে প্ৰভু, ই তোমাক সন্তোষ দিওক; আৰু জগতৰ শ্ৰেয়স আৰু শ্ৰী প্ৰদান কৰক।
Verse 34
इदं रहस्यम्परमं शिवोदितं वेदान्तसिद्धातविनिश्चितम्परम् । मत्तश्श्रुतं यद्भवता ततो मुने भवन्मतम्प्राज्ञतमा वदंति
এই পৰম ৰহস্য শিৱে উদিত কৰা আৰু বেদান্ত-সিদ্ধান্তে দৃঢ়ভাৱে নিৰ্ণীত। তুমি এইটো মোৰ পৰা শ্ৰৱণ কৰিছা। সেয়ে, হে মুনে, জ্ঞানীসকলে তোমাৰ মতক সৰ্বাধিক বিবেকসম্পন্ন বুলি কয়।
Verse 35
तस्मादनेनैव पथा गतश्शिवं शिवोहमस्मीति शिवो भवेद्यतिः । पितामहादिप्रविभागमुक्तये नद्यो यथासिन्धुमिमाः प्रयान्ति
সেয়ে এই একে পথেই আগবাঢ়ি যতি শিৱক প্ৰাপ্ত হয়; “মই শিৱ” এই বোধে সি শিৱত স্থিত হয়। পিতামহাদি ভেদৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে জীৱসমূহ একত লয় হয়, যেন এই নদীবোৰ সাগৰত মিলি যায়।
Verse 36
श्रीसूत उवाच । एवम्मुनीश्वरायैतदुपदिश्य सुरेश्वरः । संस्मृत्य चरणाम्भोजे पित्रो स्सर्व्वसुरार्चिते
শ্ৰীসূত ক’লে—এইদৰে মুনীশ্বৰক উপদেশ দি দেৱেশ্বৰে, সকলো দেৱতাই যাৰ পূজা কৰে, সেই নিজৰ দুজন পিতৃৰ চৰণকমল স্মৰণ কৰিলে।
Verse 37
कैलासशिखरम्प्राप कुमारश्शिखरावृतम् । राजितम्परमाश्चर्य्यदिव्यज्ञानप्रदो गुरुः
অদ্ভুত দিৱ্য জ্ঞান দান কৰা গুৰু কুমাৰসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত কৈলাস-শিখৰত উপনীত হ’ল; সেই শিখৰ পৰম আশ্চৰ্য তেজে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 38
वामदेवोऽपि सच्छिष्यैस्संवृतश्शिखिवाहनम् । सम्प्रणम्य जगामाशु कैलासम्परमाद्भुतम्
বামদেৱো সৎশিষ্যসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ, শিখিবাহনক সম্পূৰ্ণ প্ৰণাম কৰি, শীঘ্ৰে পৰম অদ্ভুত কৈলাসলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 39
गत्वा कैलासशिखरम्प्राप्येशनिकटम्मुनिः । ददर्श मोक्षदम्मायानाशञ्चरणमीशयोः
কৈলাস-শিখৰত গৈ আৰু ঈশ্বৰৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি, মুনিয়ে দিৱ্য দম্পতিৰ চৰণ দৰ্শন কৰিলে—সেই চৰণ মোক্ষদায়ক আৰু মায়ানাশক।
Verse 40
भक्त्या चार्पितसर्वांगो विस्मृत्य स्वकलेवरम् । पपात सन्निधौ भूयो भूयो नत्वा समु त्थितः
ভক্তিত তেওঁ নিজৰ সৰ্বাঙ্গ অৰ্পণ কৰি নিজ দেহো পাহৰি গ’ল। সেই পবিত্ৰ সন্নিধিত তেওঁ বাৰে বাৰে দণ্ডৱৎ প্ৰণামে পৰিল আৰু বাৰে বাৰে নত হৈ উঠি দাঁড়াল।
Verse 41
ततो बहुविधैः स्तोत्रैर्वेदागमरसोत्कटैः । तुष्टाव परमेशानं सांबिकं ससुतं मुनिः
তাৰ পিছত মুনিয়ে বেদ-আগমৰ ৰসে পৰিপূৰ্ণ বহু বিধ স্তোত্ৰেৰে পৰমেশান ভগৱান শিৱক—অম্বিকা আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰসহ—স্তৱ কৰিলে।
Verse 42
निधाय चरणत्म्भोजन्देव देव्योस्स्वमूर्द्धनि । पूर्णानुग्रहमासाद्य तत्रैव न्यवसत्सुखम्
দেৱদেৱ মহেশ্বৰে দেৱীৰ মূৰ্ধ্নিত নিজৰ পদ্মচৰণ স্থাপন কৰি পূৰ্ণ অনুগ্ৰহ দান কৰিলে আৰু তাতেই আনন্দে অৱস্থিত ৰ’ল।
Verse 43
भवन्तोऽपि विदित्वैवम्प्रणवार्थम्महेश्वरम् । वेदगुह्यं च सर्वस्वन्तार कम्ब्रह्म मुक्तिदम्
তোমালোকেও এইদৰে মহেশ্বৰক প্ৰণৱ (ওঁ)ৰ অৰ্থস্বৰূপ—বেদৰ গূঢ় সাৰ আৰু সৰ্বস্ব—বুলি জানি, জীৱক তাৰি মুক্তি দিয়া তাৰক ব্ৰহ্ম হিচাপে তেওঁক চিনি লোৱা।
Verse 44
अत्रैव सुखमासीनाः श्रीविश्वेश्वरपादयोः । सायुज्यरूपामतुलाम्भजध्वम्मुक्तिमुत्तमाम्
ইয়াতেই শ্ৰী বিশ্বেশ্বৰৰ পবিত্ৰ পদত সুখে আসীন হৈ, সায়ুজ্যস্বৰূপা অতুল আৰু উত্তম মুক্তিক ভজনা-আশ্ৰয় কৰা।
Verse 45
अहं गुरुपदाम्भोजसेवायै बादराश्रमम् । गमिष्ये भवताम्भूयस्सत्सम्भाषणमस्तु मे
গুৰুৰ পদপদ্ম-সেৱাৰ বাবে মই বাদৰ আশ্ৰমলৈ যাম। আপোনালোকৰ সৈতে পুনৰ সৎ-সম্ভাষণৰ সৌভাগ্য মোৰ হওক।
A stepwise Shiva worship protocol: timed observance (twelfth-day rising, bath, daily rites), invitation and feeding of Shiva-bhaktas/Brāhmaṇas at midday, then pañcāvaraṇa-based pūjā with saṃkalpa, darbha-touch, purification (pādaprakṣālana, ācamana), āsana/āvāhana and successive offerings (arghya, pādya, ācamana, vastra, gandha, akṣata, puṣpa), followed by dhūpa-dīpa and a formal completion statement with namaskāra.
They function as a ritual technology of interiorization: pañcāvaraṇa organizes sacred attention in concentric layers around Parameśvara; prāṇāyāma stabilizes the body-mind as a fit vessel for mantra and offering; vāg-yama disciplines speech so that naming and invocation remain precise, reducing ritual to a controlled semiotic act aimed at alignment with Shiva-tattva.
Parameśvara and Sadāśiva are explicitly foregrounded: Parameśvara as the immediate presence before whom worship is performed, and Sadāśiva as the apex reference in the contemplative sequence (Sadāśivādi-krama), reinforcing a theology where liturgy is anchored in the supreme form of Shiva.