Shloka 19

स्वयम्प्रभा-विमोचनम् — Svayamprabha Leads the Vanaras Out

Time-Limit Crisis and Counsel

Devanagari script

ततस्तान्कपिवृद्धांस्तु शिष्टांश्चैव वनौकसः।वाचा मधुरयाऽभाष्य यथावदनुमान्य च।।।।स तु सिंहवृषस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः।युवराजो महाप्राज्ञः अङ्गदो वाक्यमब्रवीत्।।।।

Transliteration

tatas tān kapivṛddhāṃs tu śiṣṭāṃś caiva vanaukasaḥ |

vācā madhurayā 'bhāṣya yathāvad anumānya ca ||

sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |

yuvarājo mahāprājña aṅgado vākyam abravīt ||

Translation

তাৰ পাছত বনবাসী সেই শিষ্ট আৰু বৃদ্ধ কপিসকলক মধুৰ বাণীৰে যথাযথ সম্বোধন কৰি, বিষয়টো যথাবিধি বিবেচনা কৰি, সিংহ-বৃষভ সদৃশ বিশাল স্কন্ধ আৰু পীন দীঘল বাহুযুক্ত মহাপ্ৰাজ্ঞ যুবৰাজ অংগদে বাক্য ক’লে।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; काल/अनन्तरार्थे (then)

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्; सर्वनाम

• कपिवृद्धान्: elder monkeys
• कपिवृद्धान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kapi (प्रातिपदिक) + vṛddha (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः/कर्मधारयभावः: कपयः ये वृद्धाः); पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; तान् इति विशेषणम्

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक-निपातः

• शिष्टान्: respectable, well-behaved
• शिष्टान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: śiṣṭa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; तान् इति विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (and)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (indeed/just)

• वनौकसः: forest-dwellers (monkeys)
• वनौकसः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vana-okas (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: वने ओकः/निवासः येषाम्); पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (तान् इत्यन्वयः)

• वाचा: with speech/voice
• वाचा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: vāc (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्

• मधुरया: sweet
• मधुरया: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: madhura (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया एकवचनम्; वाचा इति विशेषणम्

• आभाष्य: having addressed/spoken to
• आभाष्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ā√bhāṣ (धातु) + lyap (ल्यप्)
• Form: ल्यबन्त अव्ययम् (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• यथावत्: properly
• यथावत्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: yathāvat (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारार्थे (properly)

• अनुमान्य: having deliberated/decided
• अनुमान्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: anu√man (धातु) + lyap (ल्यप्)
• Form: ल्यबन्त अव्ययम् (gerund); ‘having considered/decided’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; सर्वनाम

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधानार्थक-निपातः

• सिंहवृषस्कन्धः: having shoulders like a lion and a bull
• सिंहवृषस्कन्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: siṃha (प्रातिपदिक) + vṛṣa (प्रातिपदिक) + skandha (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (बहुव्रीहिः: सिंहवृषयोः इव स्कन्धौ यस्य); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; सः इति विशेषणम्

• पीनायतभुजः: having stout and long arms
• पीनायतभुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: pīna (प्रातिपदिक) + āyata (प्रातिपदिक) + bhuja (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (बहुव्रीहिः: पीनाः आयताः भुजाः यस्य); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; सः इति विशेषणम्

• कपिः: the monkey
• कपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kapi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• युवराजः: crown prince
• युवराजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yuvarāja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; पदवीवाचकः

• महाप्राज्ञः: very wise
• महाप्राज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + prājña (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः: महान् प्राज्ञः); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; सः/अङ्गदः इति विशेषणम्

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: aṅgada (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• वाक्यम्: words, statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √brū (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past) प्रथमपुरुषः (3rd person) एकवचनम्; परस्मैपदम्

Context

Coming to a conclusion after due deliberation Angada, heir apparent, profoundly wise, endowed with sturdy and broad shoulders like those of a lion or a bull, spoke in a sweet voice to the elderly, respectable monkeys, dwellers of the forest:

Characters & Entities

• Angada
• Vānaras (elders, forest-dwellers)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in leadership: when a community is shaken, a leader should deliberate carefully and speak respectfully and gently to restore order and right action.

What is the narrative situation?

After the group despairs over the missed deadline, Angada gathers himself to address the elders and guide the next decision.

Which character virtue is emphasized?

Responsible leadership with humility—Angada reasons properly and honors elders with courteous speech rather than acting impulsively.