Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

अथाऽहं कृतबुद्धिस्तु सुव्यक्तं निहतो गुरुः।शिला पर्वतसङ्काशा बिलद्वारि मया कृता।।।।अशक्नुव न्निष्क्रमितुं महिषो विनशेदिति।

athāhaṃ kṛta-buddhis tu suvyaktaṃ nihato guruḥ | śilā parvata-saṅkāśā bila-dvāri mayā kṛtā || aśaknuvan niṣkramituṃ mahiṣo vinaśed iti ||

তাৰ পিছত ‘মোৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা নিশ্চয়েই নিহিত হৈছে’ বুলি মই দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰিলোঁ; আৰু গুহাৰ দুৱাৰত পৰ্বতসদৃশ এক শিলা মই স্থাপন কৰিলোঁ—‘বাহিৰলৈ ওলাই নোৱাৰি মহিষ নাশ হওক’ বুলি ভাবি।

ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Temporal setting)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय (then)
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
आगाम्came
आगाम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√गम् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
किष्किन्धाम्to Kishkindha
किष्किन्धाम्:
कर्म (Karma/Object of motion; goal)
TypeNoun
Rootकिष्किन्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य-देश
निराशःhopeless
निराशः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootनिराश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘without hope’
तस्यof him (Vali)
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
जीवितेabout (his) life
जीविते:
विषयाधिकरण (Locative of respect)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विषय/सन्दर्भे (locative of respect: ‘regarding life’)
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
कर्म (Karma/Object; of प्राप्य)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
also
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and/also)
सुमहत्very great
सुमहत्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootसुमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying राज्यम्)
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Root√आप्/√प्राप् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund) — ‘having obtained’
तारयाwith Tara
तारया:
सह (Saha/Association; with saha understood)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
रुमयाwith Ruma
रुमया:
सह (Saha/Association)
TypeNoun
Rootरुमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सहtogether with
सह:
सह (Association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहकारक-अव्यय (indeclinable ‘with’)
मित्रैःwith friends
मित्रैः:
सह (Saha/Association)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सहितःaccompanied
सहितः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसहित (कृदन्त; √सह् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP) — ‘accompanied’
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
वसामिI live/dwell
वसामि:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√वस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
विगतज्वरःfree from distress
विगतज्वरः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootविगत + ज्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः ‘विगतः ज्वरः यस्य’ = free from fever/anguish

'Thereafter, convinced that my brother was killed, I placed a mountain-size rock at the entrance of the cave so that Dundubhi will be destroyed, unable to come out of the cave.

S
Sugriva
R
Rama
V
Vālī
D
Dundubhi (buffalo-form)
C
cave entrance (biladvāra)
R
rock (śilā)

FAQs

Dharma demands right judgment (viveka) alongside right intent: Sugriva acts to end a perceived threat, but his decision is based on a mistaken inference.

Believing Vālī dead, Sugriva blocks the cave with a massive rock to prevent Dundubhi from escaping.

Protectiveness and decisiveness—yet the episode also warns about haste when facts are uncertain.