Shloka 13

तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Lakshmana

Restraint, Time, and Mobilization

Devanagari script

रुमां मां कपि राज्यं च धनधान्यवसूनि च।रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम।।।।

Transliteration

rumāṃ māṃ kapi rājyaṃ ca dhanadhānyavasūni ca |

rāmapriyārthaṃ sugrīvas tyajed iti matir mama ||

Translation

মোৰ দৃঢ় মত এই যে, ৰামৰ প্ৰিয়াৰ্থে সুগ্ৰীৱে বানৰ-ৰাজ্য, ধন-ধান্য আৰু বসুধন; আনকি ৰুমা আৰু মোকো ত্যাগ কৰিব।

Word by Word

• रुमाम्: Ruma
• रुमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कपि-राज्यम्: monkey-kingdom
• कपि-राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कपीनां राज्यम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• धन-धान्य-वसूनि: wealth, grain, and treasures
• धन-धान्य-वसूनि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक) + धान्य (प्रातिपदिक) + वसु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (धनं च धान्यं च वसूनि च)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• राम-प्रिय-अर्थम्: for Rama's pleasure
• राम-प्रिय-अर्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (रामस्य प्रियं = रामप्रियं; तस्य अर्थः = हेतु/प्रयोजनम्)

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्यजेत्: should renounce
• त्यजेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• इति: thus
• इति: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-निपात (quotative particle)

• मतिः: the thought/opinion
• मतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Context

'I feel Sugriva should (is prepared to) renounce the monkey-kingdom, wealth, grains and other treasures and even Ruma and me for the pleasure of Rama.

Characters & Entities

• Tārā
• Lakṣmaṇa
• Sugrīva
• Rāma
• Rumā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True loyalty to a righteous ally places duty above personal pleasure and possessions; dharma may require readiness to renounce even what is dearest.

What is the narrative situation?

To calm Lakṣmaṇa, Tārā asserts Sugrīva’s fundamental commitment to Rāma, claiming he would sacrifice everything for Rāma’s cause.

Which character virtue is emphasized?

Bhakti-like loyalty and gratitude (kṛtajñatā) toward benefactors—presented as Sugrīva’s underlying disposition despite his delay.