Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

तदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ।तत्तद्भ्रूहि नरश्रेष्ठत्वर कालव्यतिक्रमः।।

tad evaṃ vihite kārye yad dhitaṃ puruṣarṣabha |

tat tad brūhi naraśreṣṭha tvara kāla-vyatikramaḥ ||

এইদৰে কাৰ্য্য নিৰ্ধাৰিত হ’লে, যি সত্যই হিতকৰ, সেই কথাই তাক ক’বা, হে পুৰুষর্ষভ। হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, ত্বৰিত হওঁক; কাল অতিক্ৰম হৈ আছে।

तत्therefore/then
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभूत-निपातवत्; वाक्योपसंहारार्थे ‘therefore/then’
एवम्thus
एवम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
विहितेwhen arranged/done
विहिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि-धा (धातु)
Formक्त (PPP) ‘arranged/done’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘कार्ये’ इति विशेषणम्
कार्येin the task/matter
कार्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
यत्whatever
यत्:
Visheshya-sambandha (विशेष्यसम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘हितम्’ इति सम्बन्धः
हितम्benefit/what is good
हितम्:
Karta (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विधेयम्
पुरुषर्षभO bull among men
पुरुषर्षभ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुरुष-ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः (पुरुषाणाम् ऋषभः)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति-बलार्थम्
तत्that (very)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति-बलार्थम्
ब्रूहिtell/say
ब्रूहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नरश्रेष्ठO best of men
नरश्रेष्ठ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः (नराणां श्रेष्ठः)
त्वराhaste/hurry
त्वरा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/आह्वान)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आज्ञार्थे ‘hurry!’ इति भावे
कालव्यतिक्रमःthe passing of time
कालव्यतिक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल-व्यतिक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (कालस्य व्यतिक्रमः)

'O bull among men! O hero! speak to him that all that is done in time is done well. Hurry up. Ask him to do whatever is good for him as well as for us:

R
Rama
L
Lakshmana
S
Sugriva

FAQs

Dharma includes acting at the proper time; delay can itself become adharma when it obstructs promised duty and harms others.

Rāma urges Lakṣmaṇa to deliver a decisive message to Sugrīva, stressing that the mission cannot be postponed.

Sense of urgency in service of righteousness—timely action as a component of responsible conduct.