Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

वाली–रामसंवादः

Rama’s Justification to Vali on Rājadharma

तां पालयति धर्मात्मा भरतस्सत्यवागृजुः।धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः।।

tāṃ pālayati dharmātmā bharataḥ satyavāg ṛjuḥ | dharmakāmārthatattvajño nigrahānugrahe rataḥ ||

সেই পৃথিৱী ধাৰ্মিক ভৰতৰ দ্বাৰা পালিত হয়—সত্যবাক, ঋজুস্বভাৱী; ধৰ্ম, কাম আৰু অৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞানী, আৰু ন্যায় অনুসাৰে দণ্ড আৰু অনুগ্ৰহ—উভয়তে ৰত।

tāmthat (earth)
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक सर्वनाम)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; refers to bhūmi
pālayatirules/protects
pālayati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpāl (धातु √pāl)
FormLaṭ-lakāra (Present), Parasmaipada; Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana
dharmātmārighteous
dharmātmā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; बहुव्रीहि 'whose self is dharma' = righteous; qualifies bharataḥ
bharataḥBharata
bharataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
satyavāktruthful in speech
satyavāk:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsatya (प्रातिपदिक) + vāc (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; बहुव्रीहि 'one whose speech is truth'
ṛjuḥupright
ṛjuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootṛju (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; adjective qualifying bharataḥ
dharma-kāma-artha-tattva-jñaḥknower of the principles of dharma, desire, and wealth
dharma-kāma-artha-tattva-jñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदिक) + kāma (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + tattva (प्रातिपदिक) + jña (कृदन्त/प्रातिपदिक from √jñā)
FormMasculine, Nominative, Singular; multi-member तत्पुरुष: 'dharma-kāma-artha' as objects whose 'tattva' (truth) is known; overall 'tattva-jña' = knower of the principles
nigraha-anugrahein punishment and favor
nigraha-anugrahe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootnigraha (प्रातिपदिक) + anugraha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Dual; द्वन्द्व; locative of sphere
rataḥdevoted/engaged
rataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootram (धातु √ram) + rata (कृदन्त, क्त)
FormPast passive participle (क्त), used adjectivally; Masculine, Nominative, Singular; 'engaged/delighting'

'Bharata, righteous, truthful, upright, knower of dharma, artha and kama and dispenser of punishment and rewards, rules this earth.

B
Bharata
E
Earth (vasudhā implied)

FAQs

Rajadharma: a ruler must uphold dharma through truthful, upright governance, balancing punishment and reward to protect social order.

In the Kishkindhā episode, Vāli refers to Bharata’s righteous rule over the earth while addressing Rāma in their ethical debate.

Bharata’s virtues—truthfulness, uprightness, and discernment in administering justice—are highlighted.