Sarga 69
एकोनसप्ततितमः सर्गः — Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements
बालकाण्ड
ৰাতি পাৰ হোৱাৰ পিছত ৰজা দশৰথে আচার্য আৰু আত্মীয়সকলৰ সৈতে সুমন্ত্ৰক আদেশ দিয়ে—ধনাগাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলে প্ৰচুৰ ধন-সম্পদ আৰু নানাবিধ ৰত্ন লৈ আগতে যাত্ৰা কৰিব; ৰথ-আদি বাহনসহ চতুৰঙ্গিনী সেনা তৎক্ষণাৎ সাজু হৈ উঠিব; আৰু জনকৰ দূতসকলে তাড়াতাড়ি কৰিবলৈ কোৱা বাবে বিলম্ব নোহোৱাকৈ বশিষ্ঠ, বামদেৱ, জাবালি, কাশ্যপ, মার্কণ্ডেয়, কাত্যায়ন আদি প্ৰখ্যাত ব্ৰাহ্মণ-মুনিসকল আগবাঢ়ি যাব। এইদৰে যাত্ৰা কৰি চাৰি দিনতে তেওঁলোকে বিদেহত উপস্থিত হয়। দশৰথৰ আগমনৰ সংবাদ শুনি জনকে ভক্তিভাৱে আতিথ্যৰ আয়োজন কৰে, বয়োজ্যেষ্ঠ দশৰথক মঙ্গলধ্বনিৰে ‘দিষ্টি’ কৰি সম্ভাষণ জনায় আৰু এই মিলনক পুত্ৰসকলৰ বীৰ্যৰ ফল বুলি বৰ্ণনা কৰে। বশিষ্ঠৰ আগমনক দেৱসমূহৰ মাজত ইন্দ্ৰ-সদৃশ বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়; জনকে কয় যে ৰঘুবংশৰ সৈতে সংযোগে সকলো বাধা দূৰ হ’ল আৰু বংশৰ গৌৰৱ বৃদ্ধি পালে। তেওঁ অনুৰোধ কৰে—প্ৰভাতত, যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, মুনিসকলৰ অনুমোদনে বিবাহ-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হওক। দশৰথে ধাৰ্মিক সংযমেৰে প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে আৰু ধৰ্মসন্মত পৰামৰ্শ অনুসৰি চলাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ৰজা আৰু মুনিসকলে আনন্দেৰে ৰাতি কটায়, আৰু জনকে যজ্ঞৰ লগতে নিজৰ কন্যাসকলৰ নিমিত্ত নিৰ্ধাৰিত আচার-ক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ কৰে।
Shlokas
Verse 1
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्याय: सबान्धव:।राजा दशरथो हृष्ट स्सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।।।
তাৰ পিছত ৰাতি অতিবাহিত হোৱাত, উপাধ্যায় আৰু বান্ধৱসকলসহ হৃষ্টচিত্ত ৰজা দশৰথে সুমন্ত্ৰক এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनमादाय पुष्कलम्।व्रजन्त्वग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विता:।।।।
আজি সকলো ধনাধ্যক্ষসকলে প্ৰচুৰ ধন লৈ, নানাবিধ ৰত্নেৰে সুসজ্জিত সামগ্ৰীসহ, সুপ্ৰস্তুত হৈ আগতেই প্ৰস্থান কৰক।
Verse 3
चतुरङ्गबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वश:।ममज्ञासमकालं च यानयुग्यमनुत्तमम्।।।।
চতুৰঙ্গিনী সেনাও সকলো দিশৰ পৰা শীঘ্ৰে ওলাই যাওক; আৰু মোৰ আজ্ঞা পোৱাৰ লগে লগে সৰ্বোত্তম যানসমূহ তৎক্ষণাৎ সাজু কৰা হওক।
Verse 4
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।।।
বসিষ্ঠ, বামদেৱ, জাবালি, কাশ্যপ, দীৰ্ঘায়ু মাৰ্কণ্ডেয় আৰু ঋষি কাত্যায়ন—এই দ্বিজসকল প্ৰথমে আগতেই প্ৰস্থান কৰক। মোৰ স্যন্দন (ৰথ) জোঁতাই দিয়া; সময় বিলম্ব নহওক, কিয়নো দূতসকলে মোক ত্বৰান্বিত কৰিছে।
Verse 5
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।1.69.4।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।1.69.5।।
বসিষ্ঠ, বামদেৱ, জাবালি, কাশ্যপ, দীৰ্ঘায়ু মাৰ্কণ্ডেয় আৰু ঋষি কাত্যায়ন—এই দ্বিজসকল প্ৰথমে আগতেই প্ৰস্থান কৰক। মোৰ স্যন্দন (ৰথ) জোঁতাই দিয়া; সময় বিলম্ব নহওক, কিয়নো দূতসকলে মোক ত্বৰান্বিত কৰিছে।
Verse 6
वचनात्तु नरेन्द्रस्य सा सेना चतुरङ्गिणी।राजानमृषिभि स्सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतोऽन्वगात्।।।।
নৰেন্দ্ৰৰ আজ্ঞাত চতুৰঙ্গিনী সেনাই, ঋষিসকলৰ সৈতে আগবাঢ়ি যোৱা ৰজাক পিছে পিছে অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 7
गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहानभ्युपेयिवान्।राजा तु जनक श्श्रीमान् श्श्रुत्वा पूजामकल्पयत्।।।।
চাৰি দিনৰ পথ অতিক্ৰম কৰি তেওঁলোকে বিদেহদেশত উপনীত হ’ল। তেওঁলোকৰ আগমনৰ সংবাদ শুনি শ্ৰীমান ৰজা জনকে যথোচিত পূজা-সত্কাৰ আৰু আতিথ্যৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।
Verse 8
ततो राजानमासाद्य वृद्धं दशरथं नृपम्।जनको मुदितो राजा हर्षं च परमं ययौ।।।।
তাৰ পিছত আনন্দিত ৰজা জনকে বৃদ্ধ নৃপ দশৰথক সমীপলৈ গৈ সাক্ষাৎ কৰিলে; আৰু পৰম হৰ্ষ লাভ কৰিলে।
Verse 9
उवाच च नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदाऽन्वित:।स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।।।।पुत्रयोरुभयो: प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम्।
আনন্দে পৰিপূৰ্ণ নৰশ্ৰেষ্ঠ জনকে নৰশ্ৰেষ্ঠ দশৰথক ক’লে: “মহাৰাজ, ৰাঘৱ! আপোনাক স্বাগতম; দেৱকৃপাৰে আপুনি আহি উপস্থিত হৈছে। আপোনাৰ উভয় পুত্ৰৰ বিষয়ে—তেওঁলোকৰ বীৰ্যৰে জয়লাভ কৰা—প্ৰীতি আৰু সন্তোষ আপুনি লাভ কৰিব।”
Verse 10
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।।।।सह सर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिव शतक्रतु:।
দিষ্টিৰে মহাতেজস্বী ভগৱান ঋষি বশিষ্ঠ, সকলো দ্বিজশ্ৰেষ্ঠৰ সৈতে উপস্থিত হৈছে—যেন দেৱসকলৰ মাজত শতক্ৰতু ইন্দ্ৰ।
Verse 11
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम्।।।।राघवै स्सह सम्बन्धाद्वीर्यश्रेष्ठैर्महात्मभि:।
দিষ্টিৰে মোৰ বিঘ্নসমূহ নিৰ্জিত হ’ল; দিষ্টিৰে মোৰ কুল পূজিত হ’ল—পৰাক্ৰমত শ্ৰেষ্ঠ মহাত্মা ৰাঘৱসকলৰ সৈতে সম্বন্ধ স্থাপিত হোৱাৰ বাবে।
Verse 12
श्व: प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।।।।यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहमृषिसम्मतम्।
হে নৰেন্দ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, হে নৰোত্তম! কাইলৈ প্ৰভাতত যজ্ঞ সমাপ্ত হোৱাৰ পাছত, ঋষিসকলৰ সম্মত বিবাহ বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰা আপোনাৰ উচিত।
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिप:।।।।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठ: प्रत्युवाच महीपतिम्।
সেই বাক্য শুনি, ঋষিসকলৰ মাজত নৰাধিপ—বাক্বিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ—মহীপতিক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 14
प्रतिग्रहो दातृवश श्श्रृतमेतन्मया पुरा।।।।यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत्करिष्यामहे वयम्।
প্ৰতিগ্ৰহ দাতাৰ ইচ্ছাৰ অধীন—এই কথা মই পূৰ্বৰে পৰা শুনি আহিছোঁ। হে ধৰ্মজ্ঞ! আপুনি যিদৰে ক’ব, আমি ঠিক তেনেদৰেই কৰিম।
Verse 15
धर्मिष्ठं च यशस्यं च वचनं सत्यवादिन:।।।।श्रुत्वा विदेहाधिपति: परं विस्मयमागत:।।
সত্যবাদীৰ সেই ধৰ্মিষ্ঠ আৰু যশবর্ধক বাক্য শুনি, বিদেহাধিপতি পৰম বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল।
Verse 16
तत स्सर्वे मुनिगणा: परस्परसमागमे।।हर्षेण महता युक्तास्तां निशामवसन् सुखम्।।
তাৰ পাছত সকলো মুনিগণ পৰস্পৰৰ সঙ্গত মহা হর্ষেৰে যুক্ত হৈ, সেই ৰাতি সুখেৰে কটালে।
Verse 17
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षित:।।।।उवास परमप्रीतो जनकेन सुपूजित:।
ৰাজাই নিজৰ পুত্ৰ ৰাম আৰু লক্ষ্মণক দেখি অতিশয় হৰ্ষিত হ’ল। জনকৰ দ্বাৰা সুপূজিত হৈ, পৰম প্ৰীতিত তেওঁ তাতে ৰাত্ৰি নিবাস কৰিলে।
Verse 18
जनकोऽपि महातेजा: क्रियां धर्मेण तत्त्ववित्।।।।यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिमुवास ह ।
মহাতেজস্বী জনকো ধৰ্মৰ তত্ত্ব জানোতা আছিল। তেওঁ ধৰ্মানুসাৰে যজ্ঞ-সম্পৰ্কীয় আৰু নিজৰ দুয়ো কন্যাৰ বাবে যথোচিত ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত তাতে ৰাত্ৰি অতিবাহিত কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the dharma-governed coordination of a royal mission: Daśaratha must respond promptly to Janaka’s summons while ensuring ritual propriety—sending wealth and jewels, mobilizing the caturaṅga army, and placing brahmin-sages in the lead to secure auspicious, legitimate proceedings.
The chapter teaches that public decisions gain legitimacy through alignment with ṛṣi-approved dharma: auspicious outcomes are framed as diṣṭi (providential favor), but they are realized through disciplined readiness, truthful speech, and adherence to ritual sequence (yajña completion followed by marriage).
Videha is the primary geographic focus, presented as Janaka’s realm of formal hospitality and sacrificial culture; culturally, the landmarks are the yajña venue, the courtly reception protocol (pūjā), and the ṛṣi-sammata vivāha performed at dawn after ritual completion.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.