Sarga 68
जनकदूतागमनम् — The Arrival of Janaka’s Messengers in Ayodhya
बालकाण्ड
এই সৰ্গত মিথিলাৰ ধনুৰ্যজ্ঞৰ ঘটনাৰ পৰা অযোধ্যাৰ ৰাজকীয় সিদ্ধান্তলৈ এক কূটনৈতিক আৰু বিধিবদ্ধ সেতু গঢ়ে। জনকৰ দূতসকল তিনিদিনৰ যাত্ৰা আৰু তিনিৰাতি পথৰ ক্লেশত ক্লান্ত হৈ অযোধ্যাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু ৰাজদ্বাৰৰ দ্বাৰপালসকলৰ জৰিয়তে দৰ্শনৰ অনুমতি বিচাৰে। সভালৈ প্ৰৱেশ পোৱাৰ পাছত তেওঁলোকে বৃদ্ধ দশৰথক নম্ৰ, মধুৰ আৰু শ্ৰদ্ধাভৰা বাক্যৰে সম্ভাষণ কৰে; প্ৰথমে জনকৰ পক্ষৰ পৰা ৰজাৰ কুশল, আচার্য-গুৰু আৰু পুৰোহিতসকলৰ মঙ্গল কামনা জনায়, আৰু ধৰ্মাচাৰৰ নিদৰ্শনস্বৰূপ পবিত্ৰ অগ্নিক অগ্ৰস্থান দিয়াৰ কথাও উল্লেখ কৰে। তাৰ পাছত তেওঁলোকে মহাসভাৰ নিৰ্ণায়ক সংবাদ দিয়ে—ৰামে দিৱ্য ধনু ভাঙিলে, আৰু জনকৰ সেই সংকল্প পূৰ্ণ হ’ল যে সীতাক বীৰ্য-শুল্ক, অৰ্থাৎ পৰাক্ৰমৰ প্ৰতিদানস্বৰূপে দিয়া হ’ব। জনকে দশৰথৰ সম্মতি বিচাৰে, আচার্যসকল আৰু কুলপুৰোহিতসহ শীঘ্ৰে মিথিলালৈ আহিবলৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়, আৰু ৰাজকুমাৰসকলক দেখা পালে দুয়ো কুলৰ আনন্দ বৃদ্ধি পাব বুলি আশ্বাস দিয়ে। দূতসকলৰ কথা শুনি দশৰথ আনন্দিত হয়; বশিষ্ঠ, বামদেৱ, অন্য মন্ত্ৰী আৰু সমবেত ঋষিসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰে। সকলোৱে একমত হোৱাত ৰজাই পৰদিনাই মিথিলালৈ যাত্ৰাৰ ঘোষণা কৰে।
Shlokas
Verse 1
जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहना:।त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्।।1.68.1।।
জনকৰ আদেশত প্ৰেৰিত সেই দূতসকল—যিসকলৰ বাহন ক্লান্ত হৈছিল—পথত তিনিৰাতি অৱস্থান কৰি পাছত অযোধ্যা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 2
राज्ञो भवनमासाद्य द्वारस्थानिदमब्रुवन्।शीघ्रं निवेद्यतां राज्ञे दूतान्नो जनकस्य च।।1.68.2।।
ৰাজভৱনত উপস্থিত হৈ দূতসকলে দ্বাৰপালসকলক ক’লে: “শীঘ্ৰে ৰজাক জনাওক—আমি জনকৰাজাৰ দূত আহি উপস্থিত হৈছোঁ।”
Verse 3
इत्युक्ता द्वारपालास्ते राघवाय न्यवेदयन्।ते राजवचनाद्दूता राजवेश्मप्रवेशिता:।ददृशुर्देवसङ्काशं वृद्धं दशरथं नृपम्।।1.68.3।।
এইদৰে কোৱা হ’লে দ্বাৰপালসকলে ৰঘুবংশীয় ৰজাক বিষয়টো জনালে। ৰজাৰ আদেশত দূতসকল ৰাজবেশ্মত প্ৰৱেশ কৰি, দেৱসদৃশ দীপ্তিময় বৃদ্ধ নৃপ দশৰথক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 4
बद्धाञ्जलिपुटा स्सर्वे दूता विगतसाध्वसा:।राजानं प्रयता वाक्यमब्रुवन्मधुराक्षरम्।।1.68.4।।
সকলো দূতে ভয় দূৰ কৰি বদ্ধাঞ্জলি হৈ, বিনয়েৰে ৰজাক মধুৰ আৰু শিষ্ট বাক্য ক’লে।
Verse 5
मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतम् ।कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम्।।1.68.5।।मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंयुक्तया गिरा।जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरस्सरम्।।1.68.6।।
“মহাৰাজ, মিথিলাৰ ৰজা জনক অগ্নিহোত্ৰসহ পবিত্ৰ অগ্নিক অগ্ৰে ৰাখি, স্নেহসংযুক্ত মধুৰ বাণীৰে বাৰে বাৰে আপোনাৰ কুশল-মঙ্গল আৰু অক্ষয় সমৃদ্ধিৰ কথা, লগতে আপোনাৰ উপাধ্যায়, পুৰোহিত আৰু পৰিচাৰকসহ সকলোৰে কল্যাণৰ খবৰ সুধিছে।”
Verse 6
मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतम् ।कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम्।।1.68.5।।मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंयुक्तया गिरा।जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरस्सरम्।।1.68.6।।
“মহাৰাজ, মিথিলাৰ ৰজা জনক অগ্নিহোত্ৰসহ পবিত্ৰ অগ্নিক অগ্ৰে ৰাখি, স্নেহসংযুক্ত মধুৰ বাণীৰে বাৰে বাৰে আপোনাৰ কুশল-মঙ্গল আৰু অক্ষয় সমৃদ্ধিৰ কথা, লগতে আপোনাৰ উপাধ্যায়, পুৰোহিত আৰু পৰিচাৰকসহ সকলোৰে কল্যাণৰ খবৰ সুধিছে।”
Verse 7
पृष्ट्वा कुशलमव्यग्रं वैदेहो मिथिलाधिप:।कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तमिदमब्रवीत्।।1.68.7।।
বৈদেহ মিথিলাধিপ জনকে অব্যগ্ৰচিত্তে তোমাৰ কুশল সুধি, কৌশিক (বিশ্বামিত্ৰ)ৰ অনুমতিত তোমাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 8
पूर्वं प्रतिज्ञा विदिता वीर्यशुल्का ममात्मजा।राजानश्च कृतामर्षानिर्वीर्या विमुखीकृता:।।1.68.8।।
হে ৰাজন, পূৰ্বতে সৰ্বত্র বিদিত আছিল মোৰ প্ৰতিজ্ঞা—পৰাক্ৰমকেই শুল্ক কৰি মোৰ আত্মজা কন্যাক বিবাহত দিম। যেতিয়া ৰজাসকল নিৰ্বীৰ্য প্ৰমাণিত হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকে অমৰ্ষিত হৈ নিৰাশাৰে উভতি গ’ল।
Verse 9
सेयं मम सुता राजन् विश्वामित्रपुरस्सरै:।यदृच्छयागतैर्वीरैर्निर्जिता तव पुत्रकै:।।1.68.9।।
হে ৰাজন, বিশ্বামিত্ৰ মুনিক অগ্ৰে ৰাখি যদৃচ্ছায় ইয়ালৈ অহা তোমাৰ বীৰ পুত্ৰসকলে মোৰ এই কন্যাক জয় কৰিছে।
Verse 10
तच्च राजन् धनुर्दिव्यं मध्ये भग्नं महात्मना।रामेण हि महाराज महत्यां जनसंसदि।।1.68.10।।
আৰু হে ৰাজন, হে মহাৰাজ! সেই দিব্য ধনুখন মহাত্মা ৰামে মহা জনসভাৰ মাজতে মধ্যভাগত ভাঙি পেলালে।
Verse 11
अस्मै देया मया सीता वीर्यशुल्का महात्मने।प्रतिज्ञां कर्तुमिच्छामि तदनुज्ञातुमर्हसि।।1.68.11।।
এই মহাত্মা বীৰজনক মই সীতাক দিব লাগিব—যাৰ বৰ-শুল্ক পৰাক্ৰম। মই মোৰ প্ৰতিজ্ঞা সম্পূৰ্ণ কৰিব বিচাৰোঁ; সেয়ে আপুনি অনুমতি দিয়া উচিত।
Verse 12
सोपाध्यायो महाराज पुरोहितपुरस्सर:।शीघ्रमागच्छ भद्रं ते द्रष्टुमर्हसि राघवौ ।।1.68.12।।
হে মহাৰাজ, উপাধ্যায়সকলৰ সৈতে, পুৰোহিতক আগত ৰাখি শীঘ্ৰে আহক; আপোনাৰ মঙ্গল হওক। আপুনি দুয়ো ৰাঘৱৰ দৰ্শন কৰিবলৈ যোগ্য।
Verse 13
प्रीतिं च मम राजेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।पुत्रयोरुभयोरेव प्रीतिं त्वमपि लप्स्यसे।।1.68.13।।
হে ৰাজেন্দ্ৰ, মোৰ প্ৰীতি সম্পন্ন কৰাটো আপোনাৰ বাবে উচিত; আৰু আপুনিও আপোনাৰ দুয়ো পুত্ৰৰ বিষয়ে নিশ্চয়েই প্ৰীতি লাভ কৰিব।
Verse 14
एवं विदेहाधिपतिर्मधुरं वाक्यमब्रवीत्।।1.68.14।।विश्वामित्राभ्यनुज्ञात श्शतानन्दमते स्थित:।इत्युक्त्वा विरता दूता राजगौरवशङ्किता:।।1.68.15।।
এইদৰে বিদেহাধিপতিয়ে মধুৰ বাক্য ক’লে। বিশ্বামিত্ৰৰ অনুমতিত আৰু শতানন্দৰ মত অনুসৰি, দূতসকলে এই কথা কৈ থমকি ৰ’ল—ৰাজগৌৰৱৰ আদৰত সংযত হৈ।
Verse 15
एवं विदेहाधिपतिर्मधुरं वाक्यमब्रवीत्।।1.68.14।।विश्वामित्राभ्यनुज्ञात श्शतानन्दमते स्थित:।इत्युक्त्वा विरता दूता राजगौरवशङ्किता:।।1.68.15।।
দূতৰ বাক্য শুনি ৰজা পৰম আনন্দিত হৈ, বশিষ্ঠ, বামদেৱ আৰু আন মন্ত্ৰীসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 16
दूतवाक्यं च तच्छ्रुत्वा राजा परमहर्षित:।वसिष्ठं वामदेवं च मन्त्रिणोऽन्यांश्च सोऽब्रवीत्।।1.68.16।।
দূতৰ বাক্য শুনি ৰজা পৰম আনন্দিত হৈ, বশিষ্ঠ, বামদেৱ আৰু আন মন্ত্ৰীসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 17
गुप्त: कुशिकपुत्रेण कौसल्यानन्दवर्धन:।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विदेहेषु वसत्यसौ।।1.68.17।।
কুশিকপুত্ৰ বিশ্বামিত্ৰৰ গোপন ৰক্ষাত, কৌসল্যাৰ আনন্দ বঢ়োৱা শ্ৰীৰাম ভ্ৰাতা লক্ষ্মণসহ বিদেহদেশত বাস কৰি আছে।
Verse 18
दृष्टवीर्यस्तु काकुत्स्थो जनकेन महात्मना।सम्प्रदानं सुतायास्तु राघवे कर्तुमिच्छति।।1.68.18।।
কাকুৎস্থ ৰামৰ পৰাক্ৰম দেখি মহাত্মা জনকে ৰাঘৱৰ সৈতে নিজৰ কন্যাৰ বিবাহ-দান কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে।
Verse 19
यदि वो रोचते वृत्तं जनकस्य महात्मन:।पुरीं गच्छामहे शीघ्रं मा भूत्कालस्य पर्यय:।।1.68.19।।
যদি মহাত্মা জনকৰ এই সংকল্প তোমালোকৰ মনত ৰোচে, তেন্তে কাল-বিলম্ব নোহোৱাকৈ আমি শীঘ্ৰে নগৰলৈ যাম।
Verse 20
সকলো মহৰ্ষিৰ সৈতে মন্ত্ৰীসকলে উত্তৰ দিলে, “তথাস্তু।” আনন্দিত ৰজাই পুনৰ মন্ত্ৰীসকলক ক’লে, “কালি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা হওক।”
Verse 21
जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहना:।त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्।।1.68.1।।
জনকৰ আদেশত নিযুক্ত সেই দূতসকলে, বাহন ক্লান্ত হ’লেও, পথত তিনিৰাতি অৱস্থান কৰি শেষত অযোধ্যা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Janaka’s activation of his public vow: having witnessed Rāma’s prowess, he declares Sītā “fit to be given” as vīrya-śulka and seeks Daśaratha’s consent to fulfill the pledge. The ethical emphasis is on vow-keeping under public scrutiny and on ensuring legitimacy through proper royal consent rather than unilateral action.
The chapter models dharma as institutionally mediated truth: extraordinary personal capability (Rāma’s feat) must be translated into socially valid outcomes through respectful speech, ritual propriety, and consultation with sages and ministers. Right action is shown as both principled and procedurally sound.
Geographically, the movement from Mithilā/Videha to Ayodhyā frames inter-kingdom alliance-making. Culturally, the court protocol (gatekeepers, formal audience), the prominence of agnihotra (sacred fire), and the public assembly (janasamsad) highlight how ritual and civic institutions certify major decisions like marriage and succession-linked alliances.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.