Sarga 39

Verse 1

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा कथाऽन्ते रघुनन्दन:।उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम्।।1.39.1।।

বিশ্বামিত্ৰৰ বচন শুনি, কাহিনীৰ অন্তত ৰঘুনন্দন শ্ৰীৰামে পৰম আনন্দিত হৈ, অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত মুনিক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम्।पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत्।।1.39.2।।

তোমাৰ মঙ্গল হওক, হে ব্ৰাহ্মণ। মই এই কাহিনী বিস্তাৰে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—হে ব্ৰহ্মন, মোৰ পূৰ্বজে যজ্ঞ কেনেকৈ আয়োজন কৰি আৰম্ভ কৰিছিল?

Verse 3

विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव।श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मन:।।1.39.3।।

বিশ্বামিত্ৰে যেন হাঁহিৰ ছাঁয়াৰে কাকুত্স্থ ৰামক ক’লে: “হে ৰাম, মহাত্মা সগৰ ৰজাৰ বিস্তৃত কাহিনী শুনা।”

Verse 4

शङ्करश्वशुरो नाम हिमवानचलोत्तम:।विंध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम्।।1.39.4।।

শংকৰৰ শ্বশুৰ বুলি খ্যাত সৰ্বোত্তম পৰ্বত হিমৱান বিন্ধ্য পৰ্বতৰ ওচৰলৈ আহিল; আৰু দুয়ো পৰস্পৰক নিৰীক্ষণ কৰিলে।

Verse 5

तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञ स्सपुरुषोत्तम।स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि।।1.39.5।।

সেই দুটা পৰ্বতৰ মাজত, হে পুৰুষোত্তম, যজ্ঞ আৰম্ভ হ’ল; হে নৰব্যাঘ্ৰ, সেই দেশ যজ্ঞকৰ্মৰ বাবে অতি প্ৰশস্ত আছিল।

Verse 6

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथ:।अंशुमानकरोत्तात सगरस्य मते स्थित:।।1.39.6।।

হে কাকুৎস্থ, প্ৰিয় তাত! দৃঢ়ধনু মহাৰথী অংশুমানে সগৰৰ আজ্ঞাত স্থিৰ হৈ সেই যজ্ঞাশ্বটোৰ ৰক্ষা আৰু অনুসৰণৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 7

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासव:।राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञीयाश्वमपाहरत्।।1.39.7।।

যজ্ঞৰ সমাপন পৰ্বদিনত, যজমান সগৰ যজ্ঞকর্মত নিয়োজিত থাকোঁতে, বাসৱ (ইন্দ্ৰ) ৰাক্ষসী ৰূপ ধাৰণ কৰি যজ্ঞীয় অশ্ব অপহৰণ কৰিলে।

Verse 8

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मन:।उपाध्यायगणास्सर्वे यजमानमथाब्रुवन्।।1.39.8।।

হে কাকুৎস্থ, মহাত্মা ৰজাৰ সেই অশ্ব অপহৃত হ’বলৈ ধৰোঁতে, সকলো উপাধ্যায়গণে তেতিয়া যজমানক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 9

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते।हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम्।।1.39.9।।

এই পৰ্বদিনত যজ্ঞীয় অশ্ব বেগেৰে বলপূৰ্বক অপহৃত হৈছে; হে কাকুৎস্থ, হৰ্তাক বধ কৰা, আৰু অশ্বটোকো পুনৰ আনি দিয়া হওক।

Verse 10

यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय न:।तत्तथा क्रियतां राजन् यथाऽच्छिद्र: क्रतुर्भवेत्।।1.39.10।।

ইয়াত যজ্ঞত ছিদ্ৰ (দোষ) হয়; ই আমাৰ সকলোৰে বাবে অশুভকাৰক। সেয়ে, হে ৰাজন, এনেদৰে ব্যৱস্থা কৰক যাতে ক্ৰতু নিৰ্দোষভাৱে সম্পন্ন হয়।

Verse 11

उपाध्यायवच श्श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिव:।षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह।।1.39.11।।

সেই যজ্ঞসভাত উপাধ্যায়সকলৰ বচন শুনি, পাৰ্থিৱ ৰজাই নিজৰ ষাঠি হাজাৰ পুত্ৰক সম্বোধন কৰি এই কথা ক’লে।

Verse 12

गतिं पुत्रा: न पश्यामि रक्षसां परुषर्षभा:।मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतु:।।1.39.12।।

হে পুত্ৰসকল, পুৰুষশ্ৰেষ্ঠসকল! ৰাক্ষসসকলৰ বাবে ইয়াত প্ৰৱেশৰ কোনো পথ মই নেদেখোঁ; কিয়নো এই মহাক্ৰতু মন্ত্ৰপূত আৰু মহাভাগ্যবান ঋত্বিজসকলৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিতভাৱে পৰিচালিত হৈছে।

Verse 13

तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका: भद्रमस्तु व:।समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत।।1.39.13।।

সেয়ে, পুত্ৰসকল, তোমালোকে গৈ অনুসন্ধান কৰা; তোমালোকৰ মঙ্গল হওক। সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত এই সমগ্ৰ পৃথিৱীখন অনুগমন কৰি ঘূৰি-ফুৰি পৰীক্ষা কৰা।

Verse 14

एकैकयोजनं पुत्रा विस्तारमधिगच्छत।यावत्तुरगसन्दर्श: तावत् खनत मेदिनीम्।तं चैव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया।।1.39.14।।

পুত্ৰসকল, একে একে যোজন পৰিমাণে ভূমিখন ক্ৰমে অনুসন্ধান কৰা। যেতিয়ালৈকে অশ্বৰ দৰ্শন নোহে, তেতিয়ালৈকে মেদিনী খুঁদা; আৰু মোৰ আজ্ঞামতে যজ্ঞাশ্ব হৰণ কৰা সেই চোৰকেই বিচাৰি উলিয়োৱা।

Verse 15

दीक्षित: पौत्रसहितस्सोपाध्यायगणो ह्यहम्।इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम्।।1.39.15।।

মই দীক্ষিত; পৌত্ৰসহ আৰু উপাধ্যায়গণৰ সৈতে মই ইয়াতেই থাকিম। যেতিয়ালৈকে অশ্বৰ দৰ্শন নহয়, তেতিয়ালৈকে তোমালোকৰ মঙ্গল হওক।

Verse 16

इत्युक्ता हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबला:।जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिता:।।1.39.16।।

এইদৰে কোৱা হোৱাত, হৃষ্টচিত্ত মহাবলী ৰাজপুত্ৰসকল—হে ৰাম—পিতৃবচনৰ অধীন হৈ পৃথিৱীতলত প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 17

योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम्।बिभिदु: परुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर्नखै:।।1.39.17।।

হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ, প্ৰতিজনে একে একে যোজন পৰিমাণৰ ধৰণীতল ল’লে আৰু বজ্ৰস্পৰ্শসম কঠোৰ নখেৰে ভূমিখন ভেদি চিৰি পেলালে।

Verse 18

शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणै:।भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन।।1.39.18।।

শূল আৰু অশনি-সদৃশ বাণভাল, লগতে অতি ভয়ংকৰ হালৰ আঘাতে পৃথিৱী চিৰি গৈছিল; হে ৰঘুনন্দন, বসুমতী ঘোৰ নাদেৰে গর্জি উঠিল।

Verse 19

नागानां मथ्यमानानामसुराणां च राघव ।राक्षसानां च दुर्धर्षस्सत्त्वानां निनदोऽभवत्।।1.39.19।।

হে ৰাঘৱ, তেওঁলোকে গভীৰতাত মথি চিৰি আগবাঢ়োতে, নাগ, অসুৰ, ৰাক্ষস আৰু তাত ব্যাকুল হোৱা অন্য দুৰ্ধর্ষ সত্ত্বসমূহৰ অসহ্য কোলাহল উঠিল।

Verse 20

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।बिभिदुर्धरणीं वीरा: रसातलमनुत्तमम्।।1.39.20।।

হে ৰঘুনন্দন, সগৰৰ বীৰ পুত্ৰসকলে ষাঠি সহস্ৰ যোজন পৰ্যন্ত ধৰণীক ভেদ কৰি, অনুত্তম ৰসাতল লোকলৈ উপনীত হ’ল।

Verse 21

एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजा:।खनन्तो नरशार्दूल सर्वत: परिचक्रमु:।।1.39.21।।

এইদৰে পৰ্বতসম্বাধ জম্বূদ্বীপত খনন কৰি থাকোঁতে, হে নৰশাৰ্দূল, সেই নৃপপুত্ৰসকলে সকলো দিশে পৰিভ্ৰমণ কৰিলে।

Verse 22

ततो देवास्सगन्धर्वास्सासुरास्सहपन्नगा:।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे पितामहमुपागमन्।।1.39.22।।

তাৰ পাছত দেৱসকল—গন্ধৰ্ব, অসুৰ আৰু নাগসকলসহ—মনতে উদ্বিগ্ন হৈ, সকলোৱে পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 23

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा। ऊचु: परमसन्त्रस्ता पितामहमिदं वच:।।1.39.23।।

তেওঁলোকে মহাত্মা (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰসন্ন কৰি, তেতিয়া বিষণ্ণমুখ আৰু পৰমভীত হৈ পিতামহলৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 24

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजै:।बहवश्च महात्मानो हन्यन्ते तलवासिन:।।1.39.24।।

হে ভগৱন, সগৰৰ পুত্ৰসকলে সমগ্ৰ পৃথিৱী খনন কৰি আছে; আৰু পাতালবাসী বহু মহাত্মাও বধ হ’বলৈ ধৰিছে।

Verse 25

अयं यज्ञहरोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते।इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजा:।।1.39.25।।

‘ইয়েই আমাৰ যজ্ঞ নষ্টকাৰী; ইয়াৰ দ্বাৰাই আমাৰ অশ্ব অপহৃত হৈছে’—এনে ভাবি সগৰৰ পুত্ৰসকলে সকলো প্ৰাণীক নিঘ্ন কৰে।