Sarga 1
श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis (Narada’s Summary to Valmiki)
बालकाण्ड
সৰ্গ ১ এক প্ৰস্তাৱনামূলক ভূমিকা। তপস্যা আৰু স্বাধ্যায়ত নিবিষ্ট মহর্ষি বাল্মীকিয়ে দেবর্ষি নারদক সুধে—সত্যবাদিতা, কৃতজ্ঞতা, আত্মসংযম, বীৰ্য, দয়া আদি সমগ্ৰ গুণেৰে সম্পূৰ্ণ আদৰ্শ মানব কি আছে? নারদে ইক্ষ্বাকু বংশীয় শ্ৰীৰামক সেই উত্তম পুরুষ বুলি চিনাই দিয়ে আৰু সমগ্ৰ ৰামায়ণ কাহিনী সংক্ষিপ্ত ৰূপে বিন্যস্ত কৰি কয়। তেওঁ ৰামৰ মহৎ গুণ, দশৰথৰ যুবরাজ স্থাপনৰ সংকল্প, কৈকেয়ীৰ বৰৰ ফলত বনবাস, আৰু সীতাৰ সৈতে লক্ষ্মণৰ সহগমন বৰ্ণনা কৰে। বনযাত্ৰা, অৰণ্যবাস, দশৰথৰ মৃত্যু, ভৰতৰ ৰাজ্য গ্ৰহণ নকৰা আৰু পাদুকাক ৰাজচিহ্ন ৰূপে স্থাপন; দণ্ডকাৰণ্যত ঋষিসেৱা, বীৰাধ বধ, অগস্ত্যৰ পৰা দিব্য অস্ত্ৰ লাভ; শূৰ্পণখা প্ৰসঙ্গ, জনস্থান যুদ্ধ; মাৰিচৰ মায়ামৃগ কৌশলে ৰাৱণৰ সীতাহৰণ; জটায়ুৰ মৃত্যু আৰু অন্ত্যেষ্টি; কবন্ধৰ সাক্ষাৎ আৰু শবরীৰ দিশা—এই সকলো ক্ৰমে উল্লেখিত। পিছত হনুমানৰ সমুদ্ৰলঙ্ঘন, অশোকবাটিকাত সীতাদৰ্শন আৰু প্ৰত্যাৱর্তন; নলৰ সেতুবন্ধ, লংকা বিজয়, ৰাৱণ বধ, অগ্নিপৰীক্ষা, বিভীষণৰ অভিষেক; আৰু অযোধ্যালৈ প্ৰত্যাগমন কৰি ৰাম-ৰাজ্য স্থাপন—ইয়াৰো সংক্ষিপ্ত বিৱৰণ আছে। শেষত ফলশ্ৰুতিৰূপে কোৱা হয়—এই পবিত্ৰ কাহিনী পাঠ-শ্ৰৱণে বিদ্যা, সমৃদ্ধি আৰু পুণ্য লাভ হয়; সকলো সমাজশ্ৰেণীৰ বাবে ই ভক্তিময় আৰু শিক্ষাদায়ক গ্ৰন্থ।
Shlokas
Verse 1
तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ।।।।
তপস্যা আৰু স্বাধ্যায়ত নিৰত তপস্বী, বাক্বিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ নাৰদক মুনিপুঙ্গৱ বাল্মীকিয়ে বিনয়েৰে প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 2
कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रत:।।।।
এই বৰ্তমান লোকত সঁচাকৈ কোন গুণৱান আৰু কোন বীৰ্যৱান? কোন ধৰ্মজ্ঞ, কৃতজ্ঞ, সত্যবাক্য আৰু দৃঢ়ব্ৰতী?
Verse 3
चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हित: ।विद्वान्क: कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शन: ।।।।
উত্তম চৰিত্ৰেৰে যুক্ত, সৰ্বভূতৰ হিতকামী—সত্য পণ্ডিত আৰু সমৰ্থ, আৰু সকলোৰে প্ৰিয়দৰ্শন যাৰ—সেই ব্যক্তি কোন?
Verse 4
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयक: ।कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ।।।।
কোনে আত্মৱান? কোনে ক্ৰোধ জয় কৰিছে? কোনে দ্যুতিমান আৰু অনসূয়ক? আৰু যুঁজত যাৰ ক্ৰোধ জাগিলে দেৱতাসকলেও ভয় কৰে—সেইজন কোন?
Verse 5
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ।।।।
এই কথা মই শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; সঁচাকৈ মোৰ কৌতূহল অতি বৃহৎ। হে মহর্ষি, এনে গুণসম্পন্ন নৰক জানিবলৈ আপুনি সমৰ্থ।
Verse 6
श्रुत्वा चैतत्ित्रलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वच: ।श्रूयतामिति चामन्त्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ।।।।
বাল্মীকিৰ বচন শুনি, ত্ৰিলোকজ্ঞ নাৰদে ‘শ্ৰূয়তাম’ বুলি আহ্বান কৰি, প্ৰহৃষ্ট হৈ বাক্য ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 7
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणा: ।मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नर: ।।।।
হে মুনি, তুমি যি বহু গুণ কীৰ্তন কৰিছা, সেয়া মানুহৰ মাজত নিশ্চয়েই দুষ্প্ৰাপ্য। সেই গুণেৰে যুক্ত নৰক চিনাক্ত কৰি মই ক’ম—শুনা—সেই পুৰুষৰ বিষয়ে।
Verse 8
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुत: ।नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ।।।।
ইক্ষ্বাকু বংশত জন্ম লভি ‘ৰাম’ নামে জনসমাজত খ্যাত; নিয়তাত্মা, মহাবীৰ্যবান, দ্যুতিমান, ধৃতিমান আৰু ইন্দ্ৰিয়জিত বশী।
Verse 9
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हण: ।विपुलांसो महाबाहु: कम्बुग्रीवो महाहनु: ।।।।
শ্ৰীৰাম অতি বুদ্ধিমান, নীতিনিষ্ঠ আৰু বাগ্মী; শ্ৰীসম্পন্ন আৰু শত্রুনিবৰ্হণ। তেওঁ বিপুল কাঁধৰ, মহাবাহু, শঙ্খসদৃশ গ্ৰীৱা আৰু দৃঢ় মহাহনুযুক্ত।
Verse 10
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ।।।।
বিশাল বক্ষস্থলযুক্ত, মহাধনুৰধাৰী, সুদৃঢ় কণ্ঠসন্ধিযুক্ত, শত্রুদমন; আজানুবাহু, উন্নত শিৰ, সুন্দৰ ললাট আৰু অতিবিক্ৰমশালী আছিল।
Verse 11
समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्ण: प्रतापवान् ।पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ।। ।।
ন অতিশয় ওখ, ন অতিশয় খাটো; সমানুপাতিক অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্ত, স্নিগ্ধ দীপ্ত বৰ্ণৰ, প্ৰতাপৱান; পীন বক্ষ, বিশাল নয়ন, লক্ষ্মীসম্পন্ন আৰু শুভলক্ষণযুক্ত আছিল।
Verse 12
धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ।।।।
ধৰ্মজ্ঞ, সত্যসন্ধ, আৰু প্ৰজাৰ হিতত নিৰত; যশস্বী, জ্ঞানসম্পন্ন, শুচি, যথোচিত উপদেশ মান্য কৰা, আৰু সমাধিমান আছিল।
Verse 13
प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ।।।।
প্ৰজাপতি-সম শ্ৰীমান, ধাতাৰ দৰে ধাৰক আৰু শত্রুনিষূদন; জীৱলোকৰ ৰক্ষক আৰু ধৰ্মৰ দৃঢ় পৰিৰক্ষক আছিল।
Verse 14
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ।।।।
তেওঁ নিজৰ ধৰ্ম ৰক্ষা কৰা আৰু নিজৰ জনসাধাৰণকো সুৰক্ষা দিয়া আছিল; বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্বৰ সত্য অৰ্থ জানোতা আছিল, আৰু ধনুৰ্বেদ—ধনু আৰু যুদ্ধবিদ্যা—ত দৃঢ়নিষ্ঠ হৈ সুপৰিণত আছিল।
Verse 15
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ।।।।
তেওঁ সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ-তত্ত্ব যথাৰ্থভাৱে জানোতা, অচল স্মৃতিশক্তিসম্পন্ন আৰু প্ৰতিভাশালী আছিল; সৰ্বলোকপ্ৰিয়, সাধুস্বভাৱী, মনোবলে অদীন আৰু কৰ্মত বিচক্ষণ আছিল।
Verse 16
सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ।।।।
সদ্জনে যাক সদায় সহজে ওচৰ চাপিব পাৰে—যেনেকৈ নদীসমূহ সাগৰলৈ আহে—তেওঁ তেনেকৈ সদা অভিগম্য আছিল; তেওঁ আৰ্য, সকলোৰে প্ৰতি সমভাৱী, আৰু সদায় প্ৰিয়-প্ৰসন্ন দৰ্শনধাৰী আছিল।
Verse 17
स च सर्वगुणोपेत: कौसल्यानन्दवर्धन: ।समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ।।।।
সেইজন সৰ্বগুণেৰে সম্পন্ন, কৌসল্যাৰ আনন্দ বঢ়োৱা; গাম্ভীৰ্যত সাগৰৰ দৰে আৰু ধৈৰ্যত হিমৱান পৰ্বতৰ দৰে আছিল।
Verse 18
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ।।।।धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
বীৰ্যত বিষ্ণুৰ সদৃশ, প্ৰিয়দৰ্শনত চন্দ্ৰৰ দৰে; ক্ৰোধত প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে, ক্ষমাত পৃথিৱীৰ সমান। দানত ধনদ (কুবেৰ)ৰ দৰে আৰু সত্যত সাক্ষাৎ ধৰ্মৰ দৰে আছিল।
Verse 19
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।
এইদৰে গুণসম্পন্ন, সত্যাধিষ্ঠিত পৰাক্ৰমী, জ্যেষ্ঠ আৰু শ্ৰেষ্ঠ গুণেৰে যুক্ত, দশৰথৰ প্ৰিয় পুত্ৰ ৰামক—প্ৰজাহিতত ৰত আৰু প্ৰজাৰ প্ৰিয় কামনাত আগ্ৰহী—ভূপতিয়ে প্ৰীতিবশতঃ যুবৰাজ্যত নিযুক্ত কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 20
तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।1.1.19।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् । प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।1.1.20।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।
এইদৰে গুণসম্পন্ন, সত্যাধিষ্ঠিত পৰাক্ৰমী, জ্যেষ্ঠ আৰু শ্ৰেষ্ঠ গুণেৰে যুক্ত, দশৰথৰ প্ৰিয় পুত্ৰ ৰামক—প্ৰজাহিতত ৰত আৰু প্ৰজাৰ প্ৰিয় কামনাত আগ্ৰহী—ভূপতিয়ে প্ৰীতিবশতঃ যুবৰাজ্যত নিযুক্ত কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 21
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।।।
তেওঁৰ অভিষেকৰ প্ৰস্তুতি দেখি, পূৰ্বে বৰপ্ৰাপ্ত ৰাণী কৈকেয়ী দেৱীয়ে সেই বৰ খুজিলে—ৰামৰ বনবাস আৰু ভৰতৰ অভিষেক।
Verse 22
तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।1.1.21।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत । विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।1.1.22।।
তেওঁৰ অভিষেকৰ প্ৰস্তুতি দেখি, পূৰ্বে বৰপ্ৰাপ্ত ৰাণী কৈকেয়ী দেৱীয়ে সেই বৰ খুজিলে—ৰামৰ বনবাস আৰু ভৰতৰ অভিষেক।
Verse 23
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयत: ।विवासयामास सुतं रामं दशरथ: प्रियम् ।।।।
সত্যবচনত অটল আৰু ধৰ্মপাশে সংযত ৰাজা দশৰথে নিজৰ প্ৰিয় পুত্ৰ ৰামক বনবাসলৈ পঠিয়ালে।
Verse 24
स जगाम वनं वीर: प्रतिज्ञामनुपालयन्।पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्या: प्रियकारणात् ।।।।
পিতৃবচনৰ নিৰ্দেশত আৰু কৈকেয়ীৰ ইচ্ছা পূৰণৰ বাবে, প্ৰতিজ্ঞা পালন কৰি সেই বীৰজন বনৰ পানে গ’ল।
Verse 25
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धन: ।।।।भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
তেওঁ যেতিয়া যাত্ৰা কৰিলে, তেতিয়া প্ৰিয় ভ্ৰাতা লক্ষ্মণে তেওঁৰ পিছে পিছে গ’ল; স্নেহে প্ৰেৰিত, বিনয়সম্পন্ন, সুমিত্ৰাৰ আনন্দবর্ধক—প্ৰিয় ভাতৃক সৌভ্ৰাতৃভক্তিৰ পৰিপূৰ্ণতা দেখুৱাই।
Verse 26
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
ৰামৰ দয়িতা ভাৰ্যা সীতা, সদায় প্ৰাণসম প্ৰিয় আৰু হিতচিন্তিকা, জনকৰ কুলত জন্মলাভ কৰা—যেন দেৱমায়াৰে গঢ়া। সৰ্ব শুভলক্ষণসম্পন্না, নাৰীসকলৰ মাজত উত্তমা আৰু দশৰথগৃহৰ বধূ, ৰোহিণীয়ে যেন শশীক অনুসৰে তেনেকৈ ৰামক অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 27
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।1.1.26।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।1.1.27।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
জনকৰ কুলত জন্মলাভ কৰা, যেন দেৱমায়াৰে নিৰ্মিত; সৰ্ব শুভলক্ষণসম্পন্না—নাৰীসকলৰ মাজত উত্তমা আৰু দশৰথগৃহৰ বধূ আছিল।
Verse 28
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
নগৰবাসীসকল আৰু পিতা দশৰথে দূৰলৈকে অনুসৰণ কৰি আহিল; গঙ্গাতীৰৰ শৃঙ্গিবেৰপুৰত উপস্থিত হৈ ৰামে সূত (সাৰথি)ক তাতেই উভতাই পঠালে।
Verse 29
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।1.1.28।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् । गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।1.1.29।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ধৰ্মাত্মা ৰামে নিষাদাধিপতি প্ৰিয় সখা গুহক ওচৰ চাপিল; আৰু গুহ, লক্ষ্মণ আৰু সীতাৰ সৈতে ৰাম একেলগে আগবাঢ়িল।
Verse 30
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
বনৰ পৰা বনলৈ গৈ, বহুজলভৰা বহু নদী পাৰ হৈ, ভৰদ্বাজ ঋষিৰ নিৰ্দেশ অনুসাৰে তেওঁলোকে চিত্ৰকূটত উপস্থিত হ’ল।
Verse 31
ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।1.1.30।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।1.1.31।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
তাত তেওঁলোকে মনোৰম এক আৱাস সাজিলে; বনত আনন্দেৰে ৰমি থকা সেই তিনিজন দেৱ-গন্ধৰ্ব সদৃশ দীপ্তিমান হৈ, সুখেৰে তাতেই বাস কৰিলে।
Verse 32
चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ।।।।राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।
ৰাম চিত্ৰকূটলৈ গ’লত, পুত্ৰশোকত ব্যাকুল ৰাজা দশৰথে পুত্ৰক বিলাপ কৰি কৰি স্বৰ্গলোকলৈ গমন কৰিলে।
Verse 33
मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजै: ।। ।।नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबल:।
তেওঁ (দশৰথ) মৃত্যুবৰণ কৰাৰ পাছত, বশিষ্ঠ প্ৰমুখ দ্বিজসকলে ৰাজ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিলেও মহাবলী ভৰতৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতি ইচ্ছা নাছিল।
Verse 34
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादक: ।। ।।
সেই বীৰ ভৰত ৰামৰ পদপ্ৰসাদ লাভ কৰাৰ উদ্দেশ্যে বনলৈ গ’ল।
Verse 35
गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृत: ।।।।त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
তাৰ পাছত সুমহাত্মা আৰু সত্যপৰাক্ৰমী ৰামৰ ওচৰলৈ গৈ, আৰ্যভাৱ আগত ৰাখি ভৰতে ভ্ৰাতা ৰামক অনুৰোধ কৰিলে। ৰামক ক’লে: “হে ধৰ্মজ্ঞ! তুমিয়েই ৰজা হোৱা।”
Verse 36
रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशा: ।न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबल: ।।।।
কিন্তু পৰম উদাৰ, সুমুখ আৰু মহাযশস্বী মহাবলী ৰামে পিতৃ-আজ্ঞাৰ কাৰণে ৰাজ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে।
Verse 37
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुन:पुन: ।निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रज: ।।।।
তেতিয়া ভৰতাগ্ৰজ শ্ৰীৰামে ৰাজ্যাধিকাৰৰ ন্যাসচিহ্ন স্বৰূপে নিজৰ পাদুকা ভৰতক পুনঃপুনঃ অৰ্পণ কৰি, তেওঁক অযোধ্যালৈ উভতি যাবলৈ বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰিলে।
Verse 38
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ।।।।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
এইদৰে ৰামক উভতাই আনিবৰ ইচ্ছা পূৰ্ণ নোহোৱাতো, ভৰতে ভক্তিভাৱে ৰামপাদুকা স্পৰ্শ কৰি, ৰামাগমনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে নন্দিগ্ৰামৰ পৰা ৰাজ্য পৰিচালনা কৰিলে।
Verse 39
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।।।
ভৰত গুচি যোৱাৰ পাছত, শ্ৰীমান্ সত্যসন্ধ জিতেন্দ্ৰিয় শ্ৰীৰামে পুনৰ উপলব্ধি কৰিলে যে নগৰবাসী আদি চিত্ৰকূটলৈ আহি পৰিব; সেয়ে ব্ৰত-ৰক্ষাত একাগ্ৰ হৈ তেওঁ দণ্ডকাৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 40
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।1.1.39।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च । तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।1.1.40।।
ভৰত গুচি যোৱাৰ পাছত, শ্ৰীমান্ সত্যসন্ধ জিতেন্দ্ৰিয় শ্ৰীৰামে পুনৰ উপলব্ধি কৰিলে যে নগৰবাসী আদি চিত্ৰকূটলৈ আহি পৰিব; সেয়ে ব্ৰত-ৰক্ষাত একাগ্ৰ হৈ তেওঁ দণ্ডকাৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 41
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ।।।।सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
মহাৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰি কমলনয়ন শ্ৰীৰামে বিৰাধ নামৰ ৰাক্ষসক বধ কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁ শৰভংগ ঋষিক, লগতে সুতীক্ষ্ণ, অগস্ত্য আৰু অগস্ত্যৰ ভ্ৰাতাক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 42
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ।।।।खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
অগস্ত্যৰ বচন অনুসৰি ৰামে পৰম আনন্দে ইন্দ্ৰদত্ত ধনু-শৰাসন গ্ৰহণ কৰিলে; লগতে খড়্গ আৰু অক্ষয় বাণেৰে পূৰ্ণ তূণীসমূহো স্বীকাৰ কৰিলে।
Verse 43
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।।।।
বনৰ ভিতৰত বনচৰসকলৰ সৈতে বাস কৰি থকা ৰামৰ ওচৰলৈ সকলো ঋষিমুনি আহিল; অসুৰ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশৰ বাবে অনুৰোধ জনালে।
Verse 44
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।।।प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।।।
সেই বনৰ ভিতৰত, ৰাক্ষসৰ উপদ্ৰৱে পীড়িত সেই অঞ্চলত, ৰামে ঋষিসকলৰ আবেদন শুনি সন্মতি দিলে।
Verse 45
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।1.1.44।। प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।1.1.45।।
দণ্ডকাৰণ্যত বাস কৰা অগ্নিসদৃশ তেজস্বী ঋষিসকলক ৰামে সমৰত ৰাক্ষসসকলৰ বধ কৰিব বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে।
Verse 46
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ।।।।
তেওঁ তাতে বাস কৰি থাকোঁতেই, জনস্থানত বাস কৰা কামৰূপিণী ৰাক্ষসী শূৰ্পণখা নিজৰ দুষ্কৃত্যৰ ফলত বিকৃত ৰূপ লাভ কৰিলে।
Verse 47
ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ।।।।निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
তাৰ পিছত শূৰ্পণখাৰ বাক্যত উদ্দীপিত হৈ সকলো ৰাক্ষস যুদ্ধলৈ উঠিল; সেই বনতে শ্ৰীৰামে খৰ, ত্ৰিশিৰ, দুষণ আৰু তেওঁলোকৰ অনুচৰসকলক সংহাৰ কৰিলে।
Verse 48
वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ।।।।रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।
সেই বনতে বাস কৰি থাকোঁতে জনস্থান-নিবাসী ৰাক্ষসসকলৰ চৌদ হাজাৰ জন নিহত হ’ল।
Verse 49
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ।।।।सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
তাৰ পিছত নিজৰ জ্ঞাতিসকলৰ বধৰ কথা শুনি ৰাৱণ ক্ৰোধত মূৰ্ছিত হৈ, মাৰীচ নামৰ ৰাক্ষসক সহায়ৰ বাবে বাছি ল’লে।
Verse 50
वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ।।।।न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
মাৰীচে বহুবার বাধা দি ক’লে— “হে ৰাৱণ, সেই মহাবলৱন্তৰ সৈতে বৈৰ কৰা তোমাৰ বাবে যোগ্য নহয়”; তথাপি ৰাৱণ ৰোধ নোহ’ল।
Verse 51
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावण: कालचोदित: ।।।।जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
কিন্তু সেই বাক্য অমান্য কৰি, কালৰ প্ৰেৰণাৱশত ৰাৱণ তেতিয়া মাৰীচৰ সৈতে শ্ৰীৰামৰ আশ্ৰমস্থানলৈ গ’ল।
Verse 52
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ।।।।जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
সেই মায়াবী কপটীয়ে দুয়ো ৰাজকুমাৰক দূৰলৈ ভ্ৰমিত কৰি নিলে; তাৰ পাছত ৰামৰ পত্নীক অপহৰণ কৰি, গৃধ্ৰ জটায়ুক বধ কৰি তাইক লৈ পলাই গ’ল।
Verse 53
गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ।।।।राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रिय: ।
গৃধ্ৰক নিহিত দেখা আৰু মৈথিলী অপহৃতা বুলি শুনি, ৰাঘৱ শোকত দগ্ধ হৈ, ইন্দ্ৰিয় ব্যাকুল হৈ বিলাপ কৰিলে।
Verse 54
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।।।
তাৰ পাছত সেই শোকতেই ব্যাকুল হৈ, গৃধ্ৰ জটায়ুক অগ্নিত দগ্ধ কৰি অন্ত্যেষ্টি সম্পন্ন কৰিলে; আৰু বনত সীতাক বিচাৰি ফুৰোঁতে এটা ৰাক্ষসক দেখিলে।
Verse 55
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।1.1.54।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।1.1.55।।
সেইজন কবন্ধ নামৰ—ৰূপে বিকৃত আৰু দৰ্শনত অতি ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 56
तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च स: ।स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ।।।।श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव । 1151
মহাবাহু ৰামে তাক নিহত্যা কৰি অগ্নিত দহিল; আৰু কবন্ধ স্বৰ্গগামী হওঁতে ৰামক ক’লে— “হে ৰাঘৱ, ধৰ্মচাৰিণী, শ্ৰমণী, ধৰ্মত নিপুণ শবৰীৰ ওচৰলৈ যোৱা।”
Verse 57
सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदन: ।।।।शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मज: ।
তাৰ পাছত মহাতেজস্বী, শত্ৰুসূদন দশৰথাত্মজ ৰাম শবৰীৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু শবৰীয়ে তেওঁক যথাবিধি ভক্তিভাৱে পূজা কৰিলে।
Verse 58
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ।।।।हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागत: ।
পম্পা তীৰত তেওঁ বানৰ হনুমানৰ সৈতে মিলিত হ’ল; আৰু হনুমানৰ বাক্য অনুসৰি সুগ্ৰীৱৰ সঙ্গেও সাক্ষাৎ কৰিলে।
Verse 59
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबल: ।।।।आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषत: ।
মহাবলী ৰামে আদিৰ পৰা যি যি ঘটিছিল সেয়া সকলো সুগ্ৰীৱক বৰ্ণনা কৰিলে—বিশেষকৈ সীতাৰ বিষয়ে হোৱা ঘটনাসমূহ।
Verse 60
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानर: ।।।।चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
বানৰ সুগ্ৰীৱে ৰামৰ সকলো বৃত্তান্ত শুনি আনন্দিত হৈ, অগ্নিক সাক্ষী কৰি ৰামৰ সৈতে প্ৰীতিপূৰ্বক সখ্য-বন্ধন কৰিলে।
Verse 61
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ।।।।रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दु:खितेन च ।
তাৰ পাছত বানৰৰাজে, স্নেহে বাঁধ খাই থাকিলেও দুখিত হৈ, বৈৰ-সম্পৰ্কীয় সকলো বৃত্তান্ত প্ৰণয়পূৰ্বক ৰামক জনালে।
Verse 62
प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ।।।।वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानर: ।
তেতিয়া ৰামে বালিবধৰ বিষয়ে প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে; তাৰ পাছত বানৰে বালিৰ বল আৰু পৰাক্ৰম বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 63
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।।।
সুগ্ৰীৱ ৰাঘৱৰ বীৰ্য বিষয়ে সদায় সন্দিহান আছিল; সেয়ে ৰাঘৱক প্ৰত্যয় দিবলৈ সুগ্ৰীৱে মহাপৰ্বতসদৃশ দুন্দুভিৰ উত্তম বিশাল দেহ দেখুৱালে।
Verse 64
सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।1.1.63।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।1.1.64।।
ৰামৰ শক্তি বিষয়ে এতিয়াও অনিশ্চিত সুগ্ৰীৱে, ৰামৰ পূৰ্ণ প্ৰত্যয় আৰু সজ্জা হ’বলৈ, পৰ্বতসদৃশ বিশাল দুন্দুভিৰ মহৎ দেহ দেখুৱালে।
Verse 65
उत्स्मयित्वा महाबाहु: प्रेक्ष्य चास्थि महाबल: ।पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ।।।।
মহাবাহু, মহাবল ৰামে অস্থিসমূহলৈ চাই মৃদু হাসি কৰিলে; তাৰ পাছত পাদাঙ্গুষ্ঠে ঠেলি সিহঁতক সম্পূৰ্ণ দহ যোজন দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 66
बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ।।।।
তাৰ পাছত সম্পূৰ্ণ প্ৰত্যয় জন্মাবলৈ ৰামে একেটা মহাশৰে সাতটা শালবৃক্ষ ভেদ কৰিলে; লগতে পৰ্বতকো ৰসাতল পৰ্যন্ত ভেদি পেলালে।
Verse 67
तत: प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपि: ।किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ।।।।
সেই কৰ্মত প্ৰীতচিত্ত হৈ আৰু সম্পূৰ্ণ বিশ্বাস লাভ কৰি মহাকপি সুগ্ৰীৱ তেতিয়া ৰামসহ কিষ্কিন্ধালৈ—গুহাসদৃশ দুৰ্গলৈ—গ’ল।
Verse 68
ततोऽगर्जद्धरिवर: सुग्रीवो हेमपिङ्गल: ।तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वर: ।।।।
তাৰ পাছত হেমপিঙ্গল বৰ্ণৰ হৰিবৰ সুগ্ৰীৱ গর্জন কৰিলে; সেই মহা নাদ শুনি হৰীশ্বৰ বালী বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।
Verse 69
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागत: ।निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघव: ।।।।
তেতিয়া তাৰাক আশ্বাস দি বালী সুগ্ৰীৱৰ সৈতে মুখামুখি হ’ল; আৰু তাতেই ৰাঘৱে একেটা শৰৰে তাক নিধন কৰিলে।
Verse 70
ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघव: प्रत्यपादयत् ।।।।
তাৰ পিছত সুগ্ৰীৱৰ বচন অনুসৰি ৰাঘৱে যুদ্ধত বালিক বধ কৰি, সেই ৰাজ্যত সুগ্ৰীৱকেই ৰজা ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Verse 71
स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभ: ।दिश: प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ।।।।
আৰু বানৰশ্ৰেষ্ঠ সুগ্ৰীৱে সকলো বানৰক একত্ৰ কৰি, জনকাত্মজা সীতাক দৰ্শন কৰিবলৈ ব্যাকুল হৈ তেওঁলোকক সকলো দিশলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 72
ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली।शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम्।।।।
তাৰ পিছত সম্পাতি গৃধ্ৰৰ বচন অনুসৰি বলৱান হনুমানে শতযোজন বিস্তৃত লৱণাৰ্ণৱক জাঁপ দি পাৰ হ’ল।
Verse 73
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ।।।।
তাত ৰাৱণপালিত লংকাপুৰীত উপস্থিত হৈ, অশোকবনিকালৈ গৈ ৰামক ধ্যান কৰা সীতাক তেওঁ দেখিলে।
Verse 74
निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ।।।।
অভিজ্ঞানৰ চিহ্ন নিবেদন কৰি আৰু সমগ্ৰ বৃত্তান্ত জনাই, বৈদেহীক আশ্বাস দিলে; তাৰ পাছত সি উপবনৰ তোৰণদ্বাৰ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰি পেলালে।
Verse 75
पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ।।।।
পাঁচজন সেনাগ্ৰগণক আৰু সাতজন মন্ত্ৰী-পুত্ৰক বধ কৰি, শূৰ অক্ষকো চূৰ্ণ কৰি; তাৰ পাছত সি ধৰা পৰিবলৈ নিজেই সন্মত হ’ল।
Verse 76
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।।।ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।।।
পৈতামহ ব্ৰহ্মাৰ অদ্বিতীয় বৰদানবলে অস্ত্ৰবন্ধনৰ পৰা নিজকে মুক্ত বুলি জানি, বীৰে নিজৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ অনুকূলে যন্ত্ৰিত ৰাক্ষসসকলক সহ্য কৰিলে। তাৰ পাছত মৈথিলী সীতাক অক্ষত ৰাখি লংকাপুৰী দগ্ধ কৰি, ৰামক প্ৰিয় সংবাদ জনাবলৈ মহাকপি পুনৰ উভতি আহিল।
Verse 77
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।1.1.76।। ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।1.1.77।।
পৈতামহ ব্ৰহ্মাৰ অদ্বিতীয় বৰদানবলে অস্ত্ৰবন্ধনৰ পৰা নিজকে মুক্ত বুলি জানি, বীৰে নিজৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ অনুকূলে যন্ত্ৰিত ৰাক্ষসসকলক সহ্য কৰিলে। তাৰ পাছত মৈথিলী সীতাক অক্ষত ৰাখি লংকাপুৰী দগ্ধ কৰি, ৰামক প্ৰিয় সংবাদ জনাবলৈ মহাকপি পুনৰ উভতি আহিল।
Verse 78
सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वत: ।।।।
মহাত্মা ৰামৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি, অমেয়াত্মা হনুমানে তত্ত্বতঃ নিবেদন কৰিলে: “সীতাক দেখা পাইছোঁ।”
Verse 79
ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधे: ।समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभै: ।।।।
তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱৰ সৈতে ৰাম মহোদধিৰ তীৰলৈ গৈ, আদিত্যসদৃশ দীপ্তিমান শৰদ্বাৰা সমুদ্ৰদেৱক ক্ষোভিত কৰিলে।
Verse 80
दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पति: ।समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ।।।।
নদীসমূহৰ পতি সমুদ্ৰে নিজৰ স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে; আৰু সমুদ্ৰৰ বচন অনুসৰি ৰামে নলৰ দ্বাৰা সেতু নিৰ্মাণ কৰালে।
Verse 81
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।राम: सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ।।।।
সেই সেতুৰে গৈ লংকাপুৰীত উপস্থিত হৈ ৰামে আহৱে ৰাৱণক বধ কৰিলে; সীতাক পুনৰ লাভ কৰি, জনসন্দেহৰ মুখত তেওঁ পৰম লজ্জালৈ উপনীত হ’ল।
Verse 82
तामुवाच ततो राम: परुषं जनसंसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ।।।।
তাৰ পাছত ৰামে পুৰুষসমাজৰ সভাত তাইৰ বিষয়ে কঠোৰ বাক্য ক’লে; সেই বাক্য সহিব নোৱাৰি, পতিব্ৰতা সতী সীতা জ্বলি থকা অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 83
ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।बभौ रामस्सम्प्रहृष्ट: पूजितस्सर्वदैवतै: ।।।।
তাৰ পাছত অগ্নিৰ সাক্ষ্যবচনৰ দ্বাৰা সীতাক সকলো কল্মষৰ পৰা মুক্ত বুলি জানি, ৰাম পৰম হৰ্ষে দীপ্তিমান হৈ উঠিল; আৰু সৰ্ব দেৱতাই তেওঁক পূজা কৰিলে।
Verse 84
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मन: ।।।।
মহাত্মা ৰাঘৱৰ সেই মহান কৰ্মৰ ফলত চল-অচলসহ ত্ৰিলোক, দেৱতা আৰু ঋষিগণসহ, সকলো পৰম সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 85
अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वर: प्रमुमोद ह ।।।।
লংকাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণক অভিষেক কৰি, কৃতকৃত্য আৰু শোক-ব্যথাৰহিত শ্ৰীৰামে তেতিয়া মহা আনন্দত উল্লাস কৰিলে।
Verse 86
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।अयोध्यां प्रस्थितो राम: पुष्पकेण सुहृद्वृत: ।।।।
দেৱতাসকলৰ পৰা বৰ লাভ কৰি আৰু বানৰসকলক পুনৰুত্থাপিত কৰি, সুহৃদসকলৰ সৈতে ৰামে পুষ্পক বিমানেৰে অযোধ্যালৈ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 87
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रम: ।भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ।।।।
ভৰদ্বাজ আশ্ৰমলৈ গৈ, সত্যপৰাক্ৰমী ৰামে ভৰতৰ সন্নিধিলৈ হনুমানক দূত ৰূপে প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 88
पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च स: ।पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ।।।।
তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱৰ সৈতে, ঘটনাসমূহ পুনৰ স্মৰণ কৰি কথোপকথন কৰোঁতে, সেই পুষ্পকত আৰোহণ কৰি তেতিয়া নন্দিগ্ৰামলৈ গ’ল।
Verse 89
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघ: ।रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ।।।।
নন্দিগ্ৰামত অনঘ শ্ৰীৰামে ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে জটা ত্যাগ কৰি; সীতাদেৱীক পুনৰ প্ৰাপ্ত কৰি নিজৰ ৰাজ্য পুনৰবাৰ লাভ কৰিলে।
Verse 90
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्ट: पुष्टस्सुधार्मिक: ।निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जित: ।।।।
শ্ৰীৰামৰ ৰাজ্যত লোকসকল প্ৰহৃষ্ট আৰু উদিত, সন্তুষ্ট আৰু পুষ্ট, সুধাৰ্মিক আছিল; দুঃখ-ৰোগৰ পৰা মুক্ত, আৰু দুৰ্ভিক্ষভয়ৰ পৰা নিৰ্ভয় আছিল।
Verse 91
न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषा: क्वचित् ।नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रता: ।।।।
ক’তোও পুৰুষসকলে নিজৰ পুত্ৰৰ মৃত্যু পৰ্যন্ত কেতিয়াও নেদেখিব; আৰু নাৰীসকল কেতিয়াও বিধৱা নহ’ব—সদায় পতিৱ্ৰতা হৈ অটল থাকিব।
Verse 92
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तव: ।न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ।।।।न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
সেই ৰাজ্যত অগ্নিজনিত কোনো ভয় নাছিল; জীৱসকল পানীত ডুবি নাছিল। প্ৰচণ্ড বতাহৰ ভয়ো নাছিল, জ্বৰৰ ভয়ো নাছিল; তদুপৰি তাত ক্ষুধাৰ ভয় নাছিল, চোৰৰ ভয়ো নাছিল।
Verse 93
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ।।।।नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
নগৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰসমূহ ধন-ধান্যৰে সমৃদ্ধ আছিল; সকলোৱে সদায় আনন্দিত আছিল, যেন কৃতযুগেই চলি আছে।
Verse 94
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।।।
মহাযশস্বী ৰামে শতাধিক অশ্বমেধ যজ্ঞ আৰু বহু স্বৰ্ণ-দক্ষিণাযুক্ত যাগ সম্পন্ন কৰি, গৱাং কোট্যয়ুত দান দি, ব্ৰাহ্মণসকলক অসংখ্য ধন অৰ্পণ কৰি ব্ৰহ্মলোকলৈ প্ৰয়াণ কৰিব।
Verse 95
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।1.1.94।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।1.1.95।।
মহাযশস্বী জনে ব্ৰাহ্মণসকলক অসংখ্য ধন দান কৰি, ধৰ্মময় জীৱনৰ পৰম পৰিণতিলৈ অগ্ৰসর হয়।
Verse 96
राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघव: ।चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ।।।।
ৰাঘৱে শতগুণ ৰাজবংশ স্থাপন কৰিব; আৰু এই লোকত চাতুৰ্বৰ্ণ্যক নিজ নিজ স্বধৰ্মত নিয়োজিত কৰি স্থিৰ ৰাখিব।
Verse 97
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।। ।।
ৰামে দহ হাজাৰ বছৰ আৰু তাৰ ওপৰত দহ শত বছৰ ৰাজ্য শাসন কৰি, তাৰপিছত ব্ৰহ্মলোকলৈ প্ৰয়াণ কৰিব।
Verse 98
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।य: पठेद्रामचरितं सर्वपापै: प्रमुच्यते ।।।।
এই ৰামচৰিত পবিত্ৰ, পাপনাশক, পুণ্যদায়ক আৰু বেদসম্মত; যিয়ে ৰামচৰিত পাঠ কৰে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 99
एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नर: ।सपुत्रपौत्रस्सगण: प्रेत्य स्वर्गे महीयते ।। ।।
এই আয়ুষ্যবৰ্ধক ৰামায়ণ-আখ্যানে যি মানুহ পাঠ কৰে সি দীৰ্ঘায়ু লাভ কৰে; মৃত্যুৰ পিছত পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু পৰিয়াল-সহচৰসহ স্বৰ্গত মহিমাৰে সন্মানিত হয়।
Verse 100
पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात्स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।वणिग्जन: पण्यफलत्वमीयात्जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ।।।।
ইয়াক পাঠ কৰিলে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণে বিদ্যা আৰু বাক্শক্তিত শ্ৰেষ্ঠতা লাভ কৰে; ক্ষত্ৰিয়ে ভূমিৰ অধিপত্য লাভ কৰে; বৈশ্যই বাণিজ্যৰ ফল পায়; আৰু শূদ্ৰেও মহত্ত্ব লাভ কৰে।
Verse 101
ধৰ্মজ্ঞ, সত্যসন্ধ, আৰু প্ৰজাৰ হিতত নিৰত; যশস্বী, জ্ঞানসম্পন্ন, শুচি, যথোচিত উপদেশ মান্য কৰা, আৰু সমাধিমান আছিল।
Frequently Asked Questions
The sarga frames an ethical inquiry rather than a single dilemma: Vālmīki asks whether a human exemplar can embody a complete set of virtues (guṇa-sampad) in the present world. Nārada answers by presenting Rāma as the integrative model of dharma in action—truth-keeping, kingship-as-protection, and restraint under adversity.
The upadeśa is that ethical excellence is not abstract: it is validated through narrative causality—vows, consequences, and public welfare. The synopsis teaches that dharma is sustained by satya (truth), niyama (self-governance), and lokasaṅgraha (holding society together), making the epic a normative map for conduct.
Key landmarks are presented as a route-map of the epic: Ayodhyā’s succession crisis; Śṛṅgibērapura and the Gaṅgā crossing with Guha; Citrakūṭa and Bharadvāja’s hermitage; Daṇḍakāraṇya and Janasthāna; Pampā and Kiṣkindhā; the ocean crossing to Laṅkā and the Aśoka grove; and the return via Puṣpaka to Nandigrāma and Ayodhyā.
Ask anything about Sarga 1 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.