Adhyaya 6
The Glory of Bhārata-varṣa: Enumerating Mountains, Rivers, and Regions
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে ভাৰতা-বৰ্ষৰ পবিত্ৰতা আৰু পুণ্যদায়িনী মহিমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। সূত ভাৰতক মিত্ৰ আৰু বৈৱস্বত মনুৰ প্ৰিয় ভূমি বুলি প্ৰশংসা কৰে আৰু আদৰ্শ ৰজা-সমূহ তথা বংশ-স্মৃতিৰ উল্লেখেৰে এই দেশৰ পবিত্ৰতা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তাৰ পিছত বৰ্ণনা শাস্ত্ৰীয় পবিত্ৰ-ভূগোললৈ গতি কৰে: সাতটা মুখ্য পৰ্বতশ্ৰেণীৰ নাম দিয়া হয় আৰু বহু নদীৰ দীঘল তালিকা উপস্থাপন কৰা হয়, যিসকলক শুদ্ধিকাৰী দেৱীয় উপস্থিতি ৰূপে গণ্য কৰা হৈছে। শেষত অঞ্চল, জনপদ আৰু জাতিসমূহৰ উল্লেখ, আৰ্য–ম্লেচ্ছ সীমাৰ ইঙ্গিত, আৰু এই সিদ্ধান্ত যে এই জ্ঞান অলপ শুনিলেও নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে ত্ৰিবৰ্গৰ ফল লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
ঋষিসকলে ক’লে: “এই ভাৰতবৰ্ষ পুণ্যময়, পুণ্য দানকাৰী। ইয়াৰ বিষয়ে সকলো কথা আমাক ক’বা; কিয়নো আমি তোমাক বুদ্ধিমান বুলি মানো।”
Verse 2
सूत उवाच । अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रिय मित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
সূত উৱাচ: ইয়াত মই তোমালোকক উত্তম ভাৰতবৰ্ষৰ বৰ্ণনা কৰিম; ই দেৱ মিত্ৰৰ প্ৰিয়, আৰু মনু বৈৱস্বতৰো অতি প্ৰিয়।
Verse 3
पृथोश्च प्राज्ञ वै न्यस्य तथैक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरंबरीषस्य मांधातुर्नहुषस्य च
হে প্ৰাজ্ঞজন, পৃথুৰ বৃত্তান্ত লিখি থৈ, তদুপৰি মহাত্মা ইক্ষ্বাকুৰ; যযাতি আৰু অম্বৰীষৰ, আৰু মাণ্ডহাতৃ তথা নহুষৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰোঁ।
Verse 4
तथैव मुचुकुंदस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
তদ্ৰূপে মুচুকুন্দৰ, কুবেৰ আৰু শীনৰৰ কথাও আছে; আৰু ঋষভ আৰু ইলা, লগতে নৃপতি নৃগ ৰজাৰ বৃত্তান্তো বৰ্ণিত।
Verse 5
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधेश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
আৰু ৰাজর্ষি কুশিকৰ, মহাত্মা গাধিৰ কথাও; তদ্ৰূপে ৰাজর্ষি সোমৰ, আৰু দীলীপৰো পবিত্ৰ বৃত্তান্ত বৰ্ণিত।
Verse 6
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षष्ठोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীপাদ্ম মহাপুৰাণৰ স্বৰ্গখণ্ডত ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 7
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमहो द्विजाः । महेंद्रो मलयःसह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
তাৰ পাছত, হে পূজ্য দ্বিজসকল, যি দৰে মই শুনিছোঁ সেইদৰে বৰ্ষসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিম। (তাত) মহেন্দ্ৰ, মলয়, সহ্য, শুক্তিমান আৰু ঋক্ষবান পৰ্বত আছে।
Verse 8
विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशो विप्रा पर्वतास्ते समीपतः
বিন্ধ্য আৰু পাৰিয়াত্ৰ—ইয়াৰ সৈতে আনবোৰ মিলাই এই সাতটা কুল-পৰ্বত। হে বিপ্ৰসকল, সিহঁতৰ ওচৰত সহস্ৰ সহস্ৰ পৰ্বত আছে।
Verse 9
अविज्ञाताः सारवंतो विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तु ये परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
যিসকল অজ্ঞাত হৈ ৰৈছে, সিহঁত গম্ভীৰ আৰু বিস্তৃত, আশ্চৰ্য শিখৰযুক্ত। কিন্তু যিসকল সুপরিচিত, সিহঁত সৰু—সৰু উপায়ে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে।
Verse 10
आर्यम्लेच्छसधर्माणस्ते मिश्राः पुरुषा द्विजाः । नदीं पिबंति विमलां गंगां सिंधुंसरस्वतीम्
হে দ্বিজসকল, যিসকল পুৰুষৰ আচাৰ-ধৰ্ম আৰ্য আৰু ম্লেচ্ছ ৰীতিৰ মিশ্ৰ, সিহঁতে নিৰ্মল নদীসমূহ—গঙ্গা, সিন্ধু আৰু সরস্বতী—ৰ জল পান কৰে।
Verse 11
गोदावरीं नर्मदां च बहूदां च महानदीम् । शतद्रुं चंद्रभागां च यमुनां च महानदीम्
গোদাবৰী, নৰ্মদা, বহূদা আৰু মহানদী নামৰ মহা নদী; আৰু শতদ্ৰু, চন্দ্ৰভাগা আৰু যমুনা—এইবোৰো মহা নদী।
Verse 12
दृषद्वतीं वितस्तां च विपापां स्वच्छवालुकाम् । नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णां वेणीं च निम्नगाम्
তেওঁ দৃষদ্বতী আৰু বিতস্তা, স্বচ্ছ বালুকাময় তীৰযুক্ত পবিত্ৰ বিপাপা; আৰু বেত্ৰৱতী নদী, তদুপৰি কৃষ্ণা আৰু বেণী—এই সকলো নিম্নগামী স্ৰোতক স্মৰণ কৰে।
Verse 13
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकामपि । वेदस्मृतिं वेदशिरां त्रिदिवां सिंधुला कृमिम्
ইৰাৱতী, বিতস্তা, পয়োষ্ণী আৰু দেৱিকা; লগতে বেদ-স্মৃতি, বেদশিৰা, ত্ৰিদিৱা, সিন্ধুলা আৰু কৃমি—এই নদীসমূহৰ পবিত্ৰ নাম উচ্চাৰিত হয়।
Verse 14
करीषिणीं चित्रवहां त्रिसेनां चैव निम्नगाम् । गोमतीं धूतपापां च चंदनां च महानदीम्
কৰীষিণী, চিত্ৰৱহা, ত্ৰিসেনা আৰু নিম্নগা; লগতে গোমতী, ধূতপাপা আৰু চন্দনা—এইবোৰো মহা নদী ৰূপে পবিত্ৰ বুলি গণ্য।
Verse 15
कौशिकीं त्रिदिवां हृद्यां नाचितां रोहितारणीम् । रहस्यां शतकुंभां च सरयूं च द्विजोत्तमाः
হে দ্বিজোত্তম, কৌশিকী, ত্ৰিদিৱা, হৃদ্যা, নাচিতা, ৰোহিতাৰণী; আৰু লগতে ৰহস্যা, শতকুম্ভা আৰু সৰয়ূ—এই নদীসমূহৰ কথাও কোৱা হয়।
Verse 16
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा । शरावतीं पयोष्णीं च भीमां भीमरथीमपि
তদ্ৰূপে চৰ্মণ্বতী, বেত্ৰৱতী, হস্তিসোমা আৰু দিশা; লগতে শৰাৱতী, পয়োষ্ণী, ভীমা আৰু ভীমৰথী—এই নদীসমূহো উল্লেখিত।
Verse 17
कावेरीं चुलुकां चापि तापीं शतमलामपि । नीवारां महितां चापि सुप्रयोगां तथा नदीम्
আৰু তেওঁ কাবেৰী, চুলুকা, তাপী আৰু শতামলা—এইসকলৰ নামো উচ্চাৰণ কৰে; তদুপৰি নীৱাৰা, মহিতা আৰু সুপ্ৰয়োগা নামৰ পবিত্ৰ নদীৰ কথাও কয়।
Verse 18
पवित्रां कृष्णलां सिंधुं वाजिनीं पुरमालिनीम् । पूर्वाभिरामां वीरां च भीमां मालावतीं तथा
“(তেওঁ) পবিত্ৰা, কৃষ্ণলা, সিন্ধু, বাজিনী, পুৰমালিনী; আৰু পূৰ্বাভিৰামা, বীৰা, ভীমা আৰু মালাৱতী—এইসকলৰ নামো ক’লে।”
Verse 19
पलाशिनीं पापहरां महेंद्रां पटलावतीम् । करीषिणीमसिक्नीं च कुशचीरीं महानदीम्
(তেওঁলোকে) পলাশিনী—পাপহৰা—মহেন্দ্ৰা, পটলাৱতী, কৰীষিণী আৰু অসিক্নী; লগতে কুশচীৰী আৰু মহানদী নামৰ মহা নদীৰো স্মৰণ কৰে।
Verse 20
मरुतां प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा । अनावतीमनुष्णां च सेव्यां कापीं च सत्तमाः
হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, মৰুতসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হৈছে—মেনা, হেমা, ঘৃতৱতী; আৰু অনাৱতী, অনুষ্ণা, সেব্যা আৰু কাপী।
Verse 21
सदावीरामधृष्यां च कुशचीरां महानदीम् । रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिंजलाम्
আৰু (তেওঁ) সদাৱীৰা, মধৃষ্যা, কুশচীৰা আৰু মহানদী নামৰ মহা নদী; লগতে ৰথচিত্ৰা, জ্যোতিৰথা, বিশ্বামিত্ৰা আৰু কপিঞ্জলা—এইসকলৰ নামো উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 22
चंद्रावहफलद्यं चैव कुचीरामंबुवाहिनीम् । वैनदीं पिंगलां वेणां तुंगवेगां महानदीम्
আৰু চন্দ্ৰাৱহা, ফলদ্যা, কুচীৰা, অম্বুবাহিনী, ৱৈনদী, পিঙ্গলা, ৱেণা, তুঙ্গৱেগা আৰু মহানদী—এই পবিত্ৰ নদীসমূহৰ নামো উচ্চাৰিত হ’ল।
Verse 23
विदिशां कृष्णवेणां च ताम्रां च कपिलामपि । धेनुं सकामां वेदस्वां हविःस्रावां महापथाम्
তদুপৰি বিদিশা, কৃষ্ণৱেণা, তাম্ৰা আৰু কপিলা; আৰু গাভীসমূহৰ মাজত সাকামা, বেদস্বা, হৱিঃস্ৰাৱা আৰু মহাপথা—এই নামসমূহো কোৱা হ’ল।
Verse 24
शिप्रां च पिच्छलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् । कौर्णिकीं निम्नगां शोणां बाहुदामथ चंद्रमाम्
আৰু শিপ্ৰা আৰু পিচ্ছলা নদী, লগতে ভাৰদ্বাজী—নিম্নগামী নদী; তদুপৰি কৌৰ্ণিকী, শোণা, বাহুদা আৰু চন্দ্ৰমা নামো উল্লেখ কৰা হ’ল।
Verse 25
दुर्गामंतः शिलां चैव ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । परोक्षामथ रोहीं च तथा जंबूनदीमपि
তেওঁ দুঃৰ্গামন্তঃ, শিলা, ব্ৰহ্মমেধ্যা আৰু দৃষদ্বতী নদী; তদুপৰি পৰোক্ষা, ৰোহী আৰু জম্বূনদী নদীৰ নামো পবিত্ৰভাৱে উল্লেখ কৰিলে।
Verse 26
सुनासां तमसां दासीं सामान्यां वरणामसिम् । नीलां धृतिकरीं चैव पर्णाशां च महानदीम्
(তেওঁলোকে) সুনাসা, তমসা, দাসী, সামান্যা, বরণা আৰু অসিক্নী; লগতে নীলা, ধৃতিকৰী আৰু পৰ্ণাশা—এই মহানদীসমূহৰ নামো ক’লে।
Verse 27
मानवीं वृषभां भासां ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । एताश्चान्याश्च बहुला महानद्यो द्विजर्षभाः
মানৱী, বৃষভা, ভাসা, ব্ৰহ্মমেধ্যা আৰু দৃষদ্বতী—এইসকল আৰু আন বহু মহানদী, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, কীৰ্তিত হৈছে।
Verse 28
सदा निरामयां कृष्णां मंदगां मंदवाहिनीम् । ब्राह्मणीं च महागौरीं दुर्गामपि च सत्तमाः
হে সত্তম, তেওঁক সদা নিৰাময়া, কৃষ্ণা, মন্দগা—মৃদু বেগে বোৱা, ব্ৰাহ্মণী, মহাগৌৰী আৰু দুঃৰ্গা বুলিও স্মৰণ কৰে।
Verse 29
चित्रोत्पलां चित्ररथामतुलां रोहिणीं तथा । मंदाकिनीं वैतरणीं कोकां चापि महानदीम्
চিত্ৰোৎপলা, চিত্ৰৰথা, অতুলা আৰু ৰোহিণী; তদুপৰি মন্দাকিনী, বৈতৰণী, কোকা আৰু মহানদীও কীৰ্তিত হয়।
Verse 30
शुक्तिमतीमनंगां च तथैव वृषसाह्वयाम् । लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषकात्वयाम्
তদ্ৰূপে শুক্তিমতী আৰু অনঙ্গা, আৰু বৃষসাহ্বয়া নামে নদী; লোহিতা, কৰতোয়া আৰু বৃষকাত্বয়া নামে নদীও উল্লিখিত।
Verse 31
कुमारीमृषितुल्यां च मारिषां च सरस्वतीम् । मंदाकिनीं सुपुण्यां च सर्वां गंगां च सत्तमाः
আৰু কুমাৰী—পবিত্ৰতাত ঋষিসম—সঙ্গে মাৰিষা আৰু সৰস্বতী; অতি পুণ্যময় মন্দাকিনী, আৰু সৰ্বপাৱনী গঙ্গা, হে সত্তম।
Verse 32
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश्चैव महाफलाः । तथा नद्यः सुप्रकाशाः शतशोथ सहस्रशः
বিশ্বৰ সকলো মাতৃদেৱী উপস্থিত—প্ৰত্যেকেই মহাফল দানকাৰিণী; তদুপৰি নদীসমূহো অতি উজ্জ্বলভাৱে প্ৰকাশিত, শতশত আৰু সহস্ৰসহস্ৰ।
Verse 33
इत्येता सरितो विप्राः समाख्याता यथास्मृति । अतऊर्द्ध्वं जनपदान्निबोध गदतो मम
এইদৰে, হে বিপ্ৰসকল (ব্ৰাহ্মণসকল), স্মৃতি-প্ৰথা অনুসাৰে এই নদীসমূহ বৰ্ণিত হ’ল। এতিয়াৰ পৰা আগলৈ, মই কোৱা মতে দেশ-জনপদসমূহ জানিবা।
Verse 34
तत्रेमे कुरुपांचालाः शाल्वमात्रेय जांगलाः । शूरसेनाः पुलिंदाश्च बौधामालास्तथैव च
তাত কুৰুসকল আৰু পাঞ্চালসকল, শাল্ব, মাত্ৰেয় আৰু জাঙ্গল; শূৰসেন, পুলিন্দ আৰু তদুপৰি বৌধামালসকলও আছে।
Verse 35
मत्स्याः कुशट्टाः सौगंध्याः कुत्सपाः काशिकोशलाः । चेदिमत्स्यकरूषाश्च भोजाः सिंधुपुलिंदकाः
মৎস্য, কুশট্ট, সৌগন্ধ্য, কুত্সপ, কাশী আৰু কোশল; তদুপৰি চেদি, মৎস্য আৰু কৰূষ; আৰু ভোজ, সিন্ধু আৰু পুলিন্দসকলও আছে।
Verse 36
उत्तमाश्च दशार्णाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह । पंचालाः कोशलाश्चैव नैकपृष्ठयुगंधराः
উত্তম আৰু দশাৰ্ণ, উত্কলসকলৰ সৈতে মেকলা; পাঞ্চাল আৰু কোশলও—নৈকপৃষ্ঠ আৰু যুগন্ধৰসকলৰ সৈতে।
Verse 37
बोधा मद्राः कलिंगाश्च काशयो परकाशयः । जठराः कुकुराश्चैव सुदशार्णाः सुसत्तमाः
বোধা, মদ্ৰা, কলিঙ্গ, কাশয় আৰু পৰকাশয়; জঠৰ আৰু কুকুৰ; লগতে সুদশাৰ্ণ—এইসকল উৎকৃষ্ট জন।
Verse 38
कुंतयोऽवंतयश्चैव तथैवापरकुंतयः । गोमंता मल्लकाः पुंड्राः विदर्भा नृपवाहिकाः
কুন্তী আৰু অৱন্তী, তদ্ৰূপ অন্য কুন্তীসকল; গোমন্তা, মল্লক, পুণ্ড্ৰ, বিদৰ্ভ আৰু নৃপবাহিক।
Verse 39
अश्मकाः सोत्तराश्चैव गोपराष्ट्राः कनीयसः । अधिराज्यकुशट्टाश्च मल्लराष्ट्राश्च केरलाः
অশ্মক আৰু সোত্তৰ, গোপৰাষ্ট্ৰ (ক্ষুদ্ৰ); অধিরাজ্য-কুশট্ট, মল্লৰাষ্ট্ৰ আৰু কেৰল।
Verse 40
मालवाश्चोपवास्याश्च चक्रावक्रालयाः शकाः । विदेहा मगधाः सद्मा मलजा विजयास्तथा
মালৱ আৰু উপবাস্য; চক্ৰাৱক্ৰালয়ত বাস কৰা শক; বিদেহ, মগধ, সদ্মা, মলজ আৰু বিজয়া।
Verse 41
अंगा वंगाः कलिंगाश्च यकृल्लोमान एव च । मल्लाः सुदेष्णाः प्रह्लादा महिषाः शशकास्तथा
অঙ্গ, বংগ আৰু কলিঙ্গ; লগতে যকৃল্লোমান; মল্ল, সুদেষ্ণা, প্ৰহ্লাদ, মহিষ আৰু শশকো।
Verse 42
बाह्लिका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः । अपरांताः परांताश्च पंकलाश्चर्मचंडिकाः
বাহ্লিক, ৱাটধান, আভীৰ আৰু কালতোয়ক; অপৰান্ত আৰু পৰান্ত; লগতে পংকল আৰু চৰ্ম-চণ্ডিকা সকল।
Verse 43
अटवीशेखराश्चैव मेरुभूताश्च सत्तमाः । उपावृतानुपावृताः सुराष्ट्राः केकयास्तथा
অটৱীশেখৰ আৰু মহৎ মেৰুভূত; তদ্ৰূপে উপাৱৃত আৰু অনুপাৱৃত, সৌৰাষ্ট্ৰ আৰু কেকয়ো আছে।
Verse 44
कुट्टापरांता माहेयाः कक्षाः सामुद्र निष्कुटाः । अंधाश्च बहवो विप्रा अंतर्गिर्यस्तथैव च
কুট্টাপৰান্ত আৰু মাহেয় নামে দেশ আছে; কক্ষা নামে অঞ্চল, আৰু সাগৰৰ কাষৰ নিṣ্কুট বসতি আছে। তাত বহু অন্ধ ব্ৰাহ্মণ আৰু অন্তৰ্গিৰ্য (পৰ্বতৰ ভিতৰত বাস কৰা) লোকো আছে।
Verse 45
बहिर्गिर्य्योंगमलदा मगधा मालवार्घटाः । सत्त्वतराः प्रावृषेयाः भार्गवाश्च द्विजर्षभाः
হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ! বহিৰ্গিৰ্য, ওংগমলদা, মগধ, মালৱ আৰু অৰ্ঘট; লগতে সত্ত্বতৰ, প্ৰাৱৃষেয় আৰু ভাৰ্গৱ দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল আছে।
Verse 46
पुंड्रा भार्गाः किराताश्च सुदेष्णा भासुरास्तथा । शका निषादा निषधास्तथैवानर्त नैऋताः
পুণ্ড্ৰ, ভাৰ্গ আৰু কিৰাত; তদ্ৰূপে সুদেশ্ণ আৰু ভাসুৰ; শক, নিষাদ, নিষধ; আৰু অনৰ্ত আৰু নৈঋতও আছে।
Verse 47
पूर्णलाः पूतिमत्स्याश्च कुंतला कुशकास्तथा । तरिग्रहाश्शूरसेना ईजिकाः कल्पकारणाः
পূৰ্ণলা, পূতিমৎস্য, কুন্তল আৰু কুশক; তদুপৰি তৰিগ্ৰহ, শূৰসেন আৰু ঈজিকা—এইসকলকো কল্প-ব্যৱস্থাৰ কাৰণ-তত্ত্ব ৰূপে উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 48
तिलभागामसाराश्च मधुमत्ताः ककुंदकाः । काश्मीराः सिंधुसौवीरा गांधारा दर्शकास्तथा
তিলভাগামসাৰ, মধুমত্ত আৰু ককুন্দক; তদুপৰি কাশ্মীৰ, সিন্ধু-সৌবীৰ, গান্ধাৰ আৰু দৰ্শকসকলৰো উল্লেখ আছে।
Verse 49
अभीसाराः कुद्रुताश्च सौरिला बाह्लिकास्तथा । दर्वी च मालवा दर्वा वातजामरथोरगाः
অভীসাৰ, কুদ্ৰুতা, সৌৰিলা আৰু বাহ্লিক; লগতে দৰ্ৱী জন, মালৱ, দৰ্ৱ, বাতজামৰ আৰু থোৰগাসকলৰো নাম আছে।
Verse 50
बलरट्टास्तथा विप्राः सुदामानः मुमल्लिकाः । बंधाकरीकषाश्चैव कुलिंदा गंधिकास्तथा
তদুপৰি বলৰট্ট, ব্ৰাহ্মণ, সুদামান, মুমল্লিকা; আৰু বন্ধাকৰীকষ, কুলিন্দা আৰু গন্ধিকসকলৰো উল্লেখ আছে।
Verse 51
वनायवोदशाः पार्श्वरोमाणः कुशबिंदवः । काच्छा गोपालकच्छाश्च जांगलाः कुरुवर्णकाः
বনায়বোদশ, পাৰ্শ্বৰোমাণ, কুশবিন্দৱ; কাচ্ছ, গোপাল-কাচ্ছ, জাঙ্গল আৰু কুৰুবৰ্ণক—এইসকলৰো বৰ্ণনা আছে।
Verse 52
किराताबर्बराः सिद्धा वैदेहास्ताम्रलिप्तिकाः । औड्रम्लेच्छाः ससैरिंद्राः पार्वतीयाश्च सत्तमाः
কিৰাত আৰু বৰ্বৰ, সিদ্ধ, বৈদেহ আৰু তাম্ৰলিপ্তিকাৰ লোক; ওড্ৰ ম্লেচ্ছ সাইৰিন্ধ্ৰসকলসহ, আৰু পৰ্বতবাসীসকলেও—হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ—ইয়াত উল্লেখিত।
Verse 53
अथापरे जनपदा दक्षिणा मुनिपुंगवाः । द्रविडाः केरलाः प्राच्या मूषिका बालमूषिकाः
আৰু আন কিছুমান দক্ষিণৰ জনপদ, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ: দ্ৰাবিড়, কেৰল, প্ৰাচ্য, মূষিক আৰু বালমূষিক।
Verse 54
कर्णाटका माहिषका विकंधा मूषिकास्तथा । झल्लिकाः कुंतलाश्चैव सौहृदानलकाननाः
কৰ্ণাটক, মাহিষক, বিকন্ধ আৰু মূষিকো তদুপৰি; ঝল্লিকা আৰু কুন্তলও—সৌহৃদ আৰু আনলকাননসহ।
Verse 55
कौक्कुटकास्तथा बोलाः कोकणा मणिवालकाः । समंगा कनकाश्चैव कुंकुरांगारमारिषाः
তদুপৰি কৌক্কুটক, বোল, কোকণ, মণিবালক; সমঙ্গ, কনক, আৰু কুঙ্কুৰ, অঙ্গাৰ আৰু মাৰিষো আছে।
Verse 56
ध्वजिन्युत्सवसंकेतास्त्रिवर्गा माल्यसेनयः । व्यूढकाः कोरकाः प्रोष्टाः संगवेगधरास्तथा
ধ্বজাৰ সংকেত আৰু উৎসৱৰ ঘোষণা-চিহ্নে চিহ্নিত; ত্ৰিভাগে বিন্যস্ত সেনাদল, মাল্যধাৰী বাহিনী; শৃঙ্খলাবদ্ধ ব্যূহ, কোৰক আৰু প্ৰোষ্ঠ নামৰ দল, আৰু ঘন শাৰীত দ্ৰুত বেগ ধাৰণকাৰীসকলও।
Verse 57
तथैव विंद्यरुलिकाः पुलिंदा बल्वलैः सह । मालवा मलराश्चैव तथैवापरवर्तकाः
তদ্ৰূপে বিন্ধ্যৰুলিকাসকল, পুলিন্দাসকল বল্বলাসকলৰ সৈতে; আৰু মালৱ আৰু মলৰাসকল, তেনেদৰে অপৰৱৰ্তকাসকলও (উল্লেখিত)।
Verse 58
कुलिंदाः कालदाश्चैव चंडकाः कुरटास्तथा । मुशलास्तनवालाश्च सतीर्था पूतिसृंजयाः
কুলিন্দাসকল, কালদাসসকল, চণ্ডকাসকল আৰু কুৰটাসকল; তেনেদৰে মুশালাসকল আৰু তনৱালাসকল—সতীৰ্থাসকল আৰু পূতিসৃঞ্জয়াসকলৰ সৈতে (উল্লেখিত)।
Verse 59
अनिदायाः शिवाटाश्च तपनाः सूतपास्तथा । ऋषिकाश्च विदर्भाश्च स्तंगना परतंगकाः
আৰু অনিদায়াসকল, শিৱাটাসকল, তপনাসকল আৰু সূতপাসকল; তেনেদৰে ঋষিকাসকল, বিদৰ্ভাসকল, স্তংগনাসকল আৰু পৰতংগকাসকল (উল্লেখিত)।
Verse 60
उत्तराश्चापरेम्लेच्छा जना हि मुनिपुंगवाः । जवनाश्च सकांबोजा दारुणा म्लेच्छजातयः
উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত, হে মুনিপুঙ্গৱ, নিশ্চয়েই ‘ম্লেচ্ছ’ নামে জনসমূহ আছে; যৱনাসকল কাম্বোজাসকলৰ সৈতে কঠোৰ—এইসকল ম্লেচ্ছ জাতি।
Verse 61
सकृघृहाः कुलट्याश्च हूणा पारसिकैः सह । तथैव रमणाश्चान्यास्तथा च दशमालिकाः
তেনেদৰে একেবাৰে এবাৰহে পুৰুষৰ ঘৰলৈ যোৱা নাৰীসকল, আৰু কুলটী নাৰীসকল; হূণাসকল পাৰসিকাসকলৰ সৈতে; আৰু আন ৰমণাসকল, তেনেদৰে দশমালিকাসকল (উল্লেখিত)।
Verse 62
क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्र कुलानि च । शूराभीराश्च दरदाः काश्मीराः पशुभिः सह
তাত ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বসতি আছে, আৰু বৈশ্য আৰু শূদ্ৰসকলৰো নানা কুল আছে; শূৰ, আভীৰ, দৰদ আৰু কাশ্মীৰীয় লোকসকল গৰু-ধনসহ বাস কৰে।
Verse 63
खांडीकाश्च तुषाराश्च पद्मगा गिरिगह्वराः । आद्रेयाः सभिरादाजास्तथैव स्तनपोषकाः
খাণ্ডীকা, তুষাৰ, পদ্মগা, গিৰিগহ্বৰ, আদ্ৰেয়া, সভিৰাদাজা আৰু তদ্ৰূপ স্তনপোষকা—এই নামসমূহো তেওঁলোকৰ মাজত উল্লেখিত।
Verse 64
द्रोषकाश्च कलिंगाश्च किरातानां च जातयः । तोमरा हन्यमानाश्च तथैव करभंजकाः
দ্ৰোষক আৰু কলিঙ্গ, আৰু কিৰাতসকলৰ নানাবিধ জাতি; তেমনি টোমৰ, হন্যমান আৰু তদ্ৰূপ কৰভঞ্জকসকল।
Verse 65
एते चान्ये जनपदाः प्राच्योदीच्यास्तथैव च । उद्देशमात्रेण मया देशाः संकीर्तिता द्विजाः । यथागुणबलं चापि त्रिवर्गस्य महाफलम्
এইসকল আৰু আন বহু জনপদ—পূৰ্ব আৰু উত্তৰ দিশৰো—হে দ্বিজসকল, মই কেৱল সংক্ষিপ্ত সংকেতমাত্ৰে উল্লেখ কৰিলোঁ। আৰু যাৰ গুণ-ক্ষমতাৰ পৰিমাপ অনুসাৰে, ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম এই ত্ৰিবৰ্গত মহাফল লাভ হয়।