Adhyaya 44
The Greatness of Prayāga (Merits of Māgha Rites and Northern River Fords)
এই অধ্যায়ত প্ৰয়াগ-মাহাত্ম্য আগবঢ়াই গঙ্গা–যমুনাৰ সঙ্গমৰ আশে-পাশে থকা বিশেষ তীৰ্থ আৰু সময়-নিয়মিত বিধি-উপবাস, স্নান আদি ক্ৰিয়াৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। উত্তৰ গঙ্গা-তীৰত ‘মানসা’ ঘাটৰ মহিমা কোৱা হয়—তিনিৰাতি উপবাসে মহাপুণ্য লাভ হয়, আৰু কেৱল স্মৰণ কৰিলেও উদ্ধাৰকাৰী ফল দিয়া বুলি কোৱা হৈছে। পাছত গঙ্গাত দেহত্যাগ কৰা লোকৰ পৰলোক-গতি বৰ্ণিত: দেৱলোকীয় ভোগ, বিমান-যাত্ৰা, নিৰ্দিষ্ট কাল স্বৰ্গবাস, আৰু পুণ্য ক্ষয় হ’লে ধনবান বংশত বা ৰাজত্ব লাভ কৰি পুনর্জন্ম। মাঘ মাহত সঙ্গম-তীৰ্থযাত্ৰাক অগণিত গোধনৰ সমান পুণ্য বুলি তুলনা কৰা হৈছে; মাঘৰ তপস্যা (পঞ্চাগ্নি)ক বহুদিন স্নানৰ পুণ্যৰ সমতুল্য বোলা হৈছে। শেষত ‘ঋণপ্ৰমোচন’ তীৰ্থৰ নাম উল্লেখ আছে—প্ৰয়াগৰ দক্ষিণে, যমুনাৰ উত্তৰ তীৰত। তাত এক ৰাতি বাস কৰিলে ঋণ-বন্ধন নাশ হয় আৰু সূৰ্যলোক প্ৰাপ্তি হয় বুলি শাস্ত্ৰে ঘোষণা কৰে।
Shlokas
Verse 1
मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজন, প্ৰয়াগৰ পবিত্ৰ মাহাত্ম্য পুনৰ শুনা; ইয়াক শুনিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 2
मानसं नाम तत्तीर्थं गंगायामुत्तरे तटे । त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
গঙ্গাৰ উত্তৰ তীৰত ‘মানসা’ নামে এক পবিত্ৰ তীৰ্থ আছে। তাত তিনিৰাতি উপবাস পালন কৰিলে মানুহে সকলো ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰে।
Verse 3
गोभूहिरण्यदानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । एतत्फलमवाप्नोति तत्तीर्थं स्मरते पुनः
গাই, ভূমি আৰু সোণ দান কৰি মানুহে যি পুণ্য লাভ কৰে, সেই একে পুণ্য পুনৰ লাভ কৰে যিয়ে সেই পবিত্ৰ তীৰ্থক কেৱল স্মৰণ কৰে।
Verse 4
अकामो वा सकामो वा गंगायां यो विपद्यते । मृतस्तु भवति स्वर्गे नरकं न च पश्यति
ইচ্ছাহীন হওক বা ইচ্ছাৰে পূৰ্ণ হওক—যি কোনোজন গঙ্গাত মৃত্যু বরণ কৰে, মৃত্যুৰ পাছত সি স্বৰ্গত বাস কৰে আৰু নৰক নেদেখে।
Verse 5
अप्सरोगणसंगीतैः सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
অপ্সৰাগণৰ সংগীতত সি নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি উঠে; আৰু হাঁস-সাৰস যুক্ত এক দিব্য বিমানে আৰোহণ কৰি সি আগবাঢ়ে।
Verse 6
बहुवर्षाणि राजेन्द्र षट्सहस्राणि भुंजते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः
হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেওঁলোকে বহু বছৰ—ছয় হাজাৰ বছৰ—স্বৰ্গীয় সুখ ভোগ কৰে। তাৰ পিছত স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হৈ, পুণ্য ক্ষয় হোৱাত, দেৱলোকৰ পৰা চ্যুত হয়।
Verse 7
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये जायते स महाकुले । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टितीर्थशतानि च
সোন, মণি-মুক্তাৰে সমৃদ্ধ এক মহাকুলত সি জন্ম লয়। আৰু সি ষাঠি হাজাৰ তীৰ্থ আৰু ষাঠি শত তীৰ্থৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 8
माघेमासि गमिष्यंति गंगायमुनसंगमे । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्
যিসকলে মাঘ মাহত গঙ্গা-যমুনাৰ সংগমলৈ যায়, তেওঁলোকে এক লাখ গৰু যথাযথভাৱে দান কৰাৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 9
प्रयागे माघमासे तु त्र्यहंस्नानस्य तत्फलम् । गंगायमुनयोर्मध्ये पंचाग्निं यस्तु साधयेत्
প্ৰয়াগত মাঘ মাহত, গঙ্গা-যমুনাৰ মাজত যি পঞ্চাগ্নি তপস্যা সাধে, সি তিনিদিন স্নান কৰাৰ সমান ফল লাভ কৰে।
Verse 10
अहीनांगो ह्यरोगश्च पंचेन्द्रियसमन्वितः । यावंति रोमकूपाणि तस्य गात्रस्य देहिनः
সি অঙ্গ-সম্পূৰ্ণ, নিৰোগ আৰু পঞ্চ ইন্দ্ৰিয়যুক্ত হয়; আৰু সেই দেহধাৰীৰ গাত্ৰত যিমান ৰোমকূপ আছে, তিমান পৰিমাণে…
Verse 11
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबूद्वीपपतिर्भवेत्
সিমানাহীন সহস্ৰ সহস্ৰ বছৰলৈকে সি স্বৰ্গলোকত মহিমাৰে পূজিত হয়; তাৰ পাছত পুণ্য ক্ষয় হ’লে স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হৈ জম্বূদ্বীপৰ অধিপতি, অৰ্থাৎ ৰজা, হয়।
Verse 12
स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । जलप्रवेशं यः कुर्यात्संगमे लोकविश्रुते
সেই নৰ বিপুল ভোগ ভোগ কৰি সেই তীৰ্থত উপনীত হয়। যি জনে লোকবিশ্ৰুত সঙ্গমত জলত প্ৰৱেশ কৰে, সি তাৰ পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 13
राहुग्रस्तो यथा सोमो विमुक्तः सर्वपातकैः । सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते
যেনেকৈ ৰাহুৱে গ্ৰাস কৰা সোম (চন্দ্ৰ) মুক্ত হৈ সকলো পাপৰ পৰা নিৰ্মল হয়, তেনেকৈ ভক্তও সকলো পাপমুক্ত হৈ সোমলোক লাভ কৰে আৰু সোমৰ সৈতে আনন্দ কৰে।
Verse 14
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । स्वर्गलोकमवाप्नोति ऋषिगंधर्वसेवितः
ষাঠি সহস্ৰ বছৰ আৰু তাৰ ওপৰিও ছয় শত বছৰলৈকে সি স্বৰ্গলোক লাভ কৰে; ঋষি আৰু গন্ধৰ্বসকলৰ দ্বাৰা সেবিত আৰু সন্মানিত হয়।
Verse 15
परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र समृद्धे जायते कुले । अधःशिरास्तु यो ज्वालामूर्ध्वपादः पिबेन्नरः
হে ৰাজেন্দ্ৰ! যি জন নিজৰ যোগ্য অৱস্থাৰ পৰা পতিত হয়, সি সমৃদ্ধ কুলত জন্ম লয়। কিন্তু যি নৰে মূৰ তলত আৰু ভৰি ওপৰত কৰি, জ্বালাক মূৰ কৰি পান কৰে, সি ভয়ংকৰ অৱস্থালৈ পতিত হয়।
Verse 16
शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । परिभ्रष्टस्तु राजेंद्र अग्निहोत्री भवेन्नरः
লাখ বছৰলৈকে সি স্বৰ্গলোকত সন্মানিত হয়। কিন্তু হে ৰাজেন্দ্ৰ, যদি সি সৎ আচৰণৰ পৰা বিচ্যুত হয়, তেন্তে সেই মানুহ অগ্নিহোত্ৰী—অগ্নিহোত্ৰ যজ্ঞত নিয়োজিত—হয়।
Verse 17
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते नरः । यस्तु देहं विकर्तित्वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति
কিন্তু বিপুল ভোগ উপভোগ কৰি মানুহে সেই তীৰ্থৰ আশ্ৰয় লয়। আৰু যি নিজৰ দেহ কাটি-ছিঙি শকুনি আদি পক্ষীক অৰ্পণ কৰে…
Verse 18
विहंगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम् । शतं वर्षसहस्राणां सोमलोके महीयते
পক্ষীয়ে উপভোগ কৰা সেই কৰ্মৰ ফলও শুনা: সি সোমলোকত লাখ বছৰলৈকে সন্মানিত হয়।
Verse 19
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । गुणवान्रूपसंपन्नो विद्वान्सुप्रियदेहवान्
তাৰ পাছত স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হৈ সি ধৰ্মিক ৰজা হয়—গুণৱান, ৰূপৱান, দেহ-সৌষ্ঠৱসম্পন্ন, বিদ্বান আৰু মনোহৰ দেহধাৰী।
Verse 20
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं भजते पुनः । यामुने चोत्तरे कूले प्रयागस्य तु दक्षिणे
বিপুল ভোগ উপভোগ কৰি সি পুনৰ সেই তীৰ্থৰ আশ্ৰয় লয়—যমুনাৰ উত্তৰ তীৰত, আৰু প্ৰয়াগৰ দক্ষিণফালে।
Verse 21
ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तत्परमं स्मृतम् । एकरात्रोषितो भूत्वा ऋणैः सर्वैः प्रमुच्यते
‘ঋণপ্ৰমোচন’ নামৰ এই তীৰ্থক পৰম উৎকৃষ্ট বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাত এক ৰাতি বাস কৰিলে মানুহ সকলো ঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 22
सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणी च सदा भवेत्
সেই ব্যক্তি সূৰ্যলোক লাভ কৰে আৰু সদায় অনৃণী হৈ থাকে—ঋণবিহীন, বোজামুক্ত।
Verse 44
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্ম মহাপুৰাণৰ স্বৰ্গখণ্ডত ‘প্ৰয়াগ-মাহাত্ম্য’ৰ চুয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।