Adhyaya 40

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्तानि तीर्थानि विष्णुदेहानि सुव्रताः । एषामन्यतमा संगान्मुक्तो भवति मानवः

সূতে ক’লে: এইদৰে এই তীৰ্থসমূহ বৰ্ণিত হ’ল—হে সুব্ৰতা, ইহঁত বিষ্ণুৰ দিৱ্য দেহ-স্বরূপ। ইহঁতৰ যিকোনো এটাৰ সঙ্গ লাভ কৰিলেই মানুহ মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 2

तीर्थानुश्रवणं धन्यं धन्यं तीर्थनिषेवणम् । पापराशिनिपाताय नान्योपायः कलौयुगे

তীৰ্থৰ কথা শুনা ধন্য, আৰু তীৰ্থত ভক্তিভাৱে সেৱা-নিষেৱণ কৰাও ধন্য। কলিযুগত পাপৰ ৰাশি বিনাশ কৰিবলৈ ইয়াৰ বাহিৰে আন উপায় নাই।

Verse 3

वासं कुर्यामहं तीर्थे तीर्थस्पर्शमहं तथा । एवं योऽनुदिनं ब्रूते स याति परमं महत्

“মই তীৰ্থত বাস কৰোঁ, আৰু তীৰ্থ স্পৰ্শো কৰোঁ (স্নান কৰোঁ)।” যি জনে এই কথা প্ৰতিদিন কয়, সি পৰম মহান পদ লাভ কৰে।

Verse 4

पापानि तस्य नश्यंति तीर्थालापनमात्रतः । तीर्थानि खलु धन्यानि धन्यसेव्यानि सुव्रताः

কেৱল তীৰ্থৰ নাম উচ্চাৰণ কৰিলেই তাৰ পাপ নাশ হয়। নিশ্চয় তীৰ্থসমূহ ধন্য, আৰু ধন্যলোকৰ দ্বাৰা সেৱনীয়, হে সুব্ৰতা।

Verse 5

तीर्थानां सेवनादेव सेवितो भवति प्रभुः । नारायणो जगत्कर्ता नास्ति तीर्थात्परं पदम्

তীৰ্থসমূহৰ সেৱা কৰিলেই প্ৰভুৰ সেৱা হয়। নাৰায়ণ, জগতৰ কৰ্তা—তীৰ্থতকৈ ওপৰত কোনো পদ নাই।

Verse 6

ब्राह्मणस्तुलसी चैव अश्वत्थस्तीर्थसंचयः । विष्णुश्च परमेशानः सेव्य एव सदा नृभिः

ব্ৰাহ্মণ, তুলসী গছ, অশ্বত্থ (পিপল) বৃক্ষ—যেন তীৰ্থসমূহৰ সঞ্চয়—আৰু পৰমেশ্বৰ বিষ্ণু; এইসকলক মানুহে সদায় ভক্তিভাৱে সেৱা-পূজা কৰিব লাগে।

Verse 7

ब्राह्मणानां विशेषेण सेवनं मुनिपुंगवाः । सर्वतीर्थावगाहादेरधिकं विदुरग्रजाः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, হে বিদুৰৰ অগ্ৰজ! ব্ৰাহ্মণসকলক বিশেষভাৱে কৰা সেৱা, সকলো তীৰ্থত স্নান আদি কৰাতকৈও অধিক মহৎ বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 8

तस्माद्द्विजपदं साक्षात्सर्वतीर्थमयं शुभम् । भजेतानुदिनं विद्वांस्तत्र तीर्थाधिकं भवेत्

সেয়ে, জ্ঞানীজনে প্ৰতিদিন সাক্ষাৎ শুভ আৰু সৰ্বতীৰ্থময় ‘দ্বিজ-পদ’ক ভজনা-পূজা কৰিব লাগে; তেনে কৰিলে কেৱল তীৰ্থযাত্ৰাৰ তুলনাতো অধিক পুণ্য লাভ হয়।

Verse 9

अश्वत्थस्य तुलस्याश्च गवां कुर्यात्प्रदक्षिणम् । सर्वतीर्थफलंप्राप्य विष्णुलोके महीयते

যি জনে অশ্বত্থ (পিপল) বৃক্ষ, তুলসী গছ আৰু গোৱালৈ প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰি বিষ্ণুলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 10

तस्माद्दुष्कृतकर्माणि नाशयेत्तीर्थसेवनात् । अन्यथा नरकं याति कर्म्मभोगाद्धि शाम्यति

সেয়ে, তীৰ্থসেৱাৰ আশ্ৰয় লৈ পাপকর্ম নাশ কৰিব লাগে; নতুবা মানুহ নৰকলৈ যায়, কিয়নো কৰ্ম ভোগ কৰিলেহে ক্ষয় হয়।

Verse 11

पापिनां नरके वासः सुकृती स्वर्गमश्नुते । तस्मात्पुण्यं निषेवेत तीर्थं खलु विचक्षणः

পাপীসকলৰ নৰকত বাস হয়, আৰু সুকৃতকাৰীয়ে স্বৰ্গ লাভ কৰে। সেয়ে বিচক্ষণ জনে পুণ্য আচৰণ কৰিব লাগে আৰু নিশ্চয় তীৰ্থস্থানৰ আশ্ৰয় ল’ব লাগে।

Verse 12

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि किल तीर्थानि समाहात्म्यानि सुव्रत । इदानीं श्रोतुमिच्छामः प्रयागस्य विशेषकम्

ঋষিসকলে ক’লে: হে সুব্ৰত! আমি তীৰ্থসমূহৰ সমাহিত মহিমা নিশ্চয় শুনিছোঁ। এতিয়া আমি প্ৰয়াগৰ বিশেষ মহাত্ম্য শুনিব বিচাৰোঁ।

Verse 13

प्रयागं तु पुरा प्रोक्तं संक्षेपात्सूत यत्त्वया । विशेषाच्छ्रोतुमिच्छामः सूत नः कथ्यतामिति

হে সূত! তুমি পূৰ্বে প্ৰয়াগৰ কথা সংক্ষেপে কৈছিলা। এতিয়া আমি বিশেষকৈ বিস্তাৰে শুনিব বিচাৰোঁ; সেয়ে হে সূত, আমাক কহক।

Verse 14

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभागाः प्रयागं प्रति सुव्रताः । हंताहं तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागस्योपवर्णनम्

সূতে ক’লে: হে মহাভাগসকল, সুব্ৰতসকল! প্ৰয়াগ সম্বন্ধে তোমালোকে ভালেই প্ৰশ্ন কৰিলা। আহা, এতিয়া মই প্ৰয়াগৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা ক’ম।

Verse 15

मार्कंडेयेन कथितं यत्पुरा पांडुसूनवे । भारते तु यदा वृत्ते प्राप्तराज्ये पृथासुते

এই কথা পূৰ্বে মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে পাণ্ডুৰ পুত্ৰক কৈছিল, যেতিয়া ভাৰতৰ ঘটনাসমূহ সংঘটিত হৈ গৈছিল আৰু পৃথাৰ পুত্ৰে ৰাজ্য লাভ কৰিছিল।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे राजा कुंतीपुत्रो युधिष्ठिरः । भ्रातृशोकेन संतप्तः चिंतयंस्तु पुनः पुनः

ইতিমধ্যে কুন্তীপুত্ৰ ৰাজা যুধিষ্ঠিৰ ভ্ৰাতৃশোকত দগ্ধ হৈ, পুনঃ পুনঃ মনতে চিন্তা কৰি থাকিল।

Verse 17

आसीद्दुर्योधनो राजा एकादशचमूपतिः । अस्मान्संतप्य बहुशः सर्वे ते निधनं गताः

দুৰ্যোধন ৰজা আছিল, একাদশ চমূৰ অধিপতি। আমাক বহুবাৰ কষ্ট দি, তেওঁলোক সকলোৱে অৱশেষত মৃত্যু লাভ কৰিলে।

Verse 18

वासुदेवं समाश्रित्य पंचशेषास्तु पांडवाः । कथं द्रोणं च भीष्मं च कर्णं चैव महाबलम्

বাসুদেৱক আশ্ৰয় কৰি অৱশিষ্ট পাঁচ পাণ্ডৱ—দ্ৰোণ, ভীষ্ম আৰু মহাবলী কৰ্ণকো কেনেকৈ জয় কৰিব পাৰিলেহেঁতেন?

Verse 19

दुर्योधनं च राजानं भ्रातृपुत्रसमन्वितम् । राजानो निहताः सर्वे ये चान्ये शूरमानिनः

ৰাজা দুৰ্যোধনো ভ্ৰাতা-পুত্ৰসহ নিহত হ’ল; আৰু যিসকল ৰজা আৰু আন আন যিসকলে নিজকে বীৰ বুলি মানিছিল, তেওঁলোক সকলোৱে নিহত হ’ল।

Verse 20

विना राज्येन कर्तव्यं किं भोगैर्जीवितेनवा । धिक्कष्टमिति संचिंत्य राजा विह्वलतां गतः

ৰাজ্য নাথাকিলে কি কৰণীয়—ভোগে বা জীৱনে কি লাভ? ‘ধিক্, কিমান দুঃসহ!’ বুলি ভাবি ৰজা সম্পূৰ্ণ ব্যাকুলতালৈ গ’ল।

Verse 21

निश्चेष्टोऽथ निरुत्साहः किं चित्तिष्ठत्यधोमुखः । लब्धसंज्ञो यदा राजा चिंतयानः पुनः पुनः

তাৰ পাছত তেওঁ নিশ্চেষ্ট আৰু উৎসাহহীন হৈ কিছুখন মুখ তললৈ নোৱাই থাকিল। ৰজাই যেতিয়া চেতনা ঘূৰি পালে, তেতিয়া তেওঁ পুনঃ পুনঃ চিন্তা কৰি থাকিল।

Verse 22

कं चरे विधिना योगं नियमं तीर्थमेव वा । येनाहं शीघ्रमामुच्ये महापातककिल्बिषात्

মই বিধিমতে কোন সাধনা গ্ৰহণ কৰিম—যোগ, নিয়ম-ব্ৰত, নে তীৰ্থযাত্ৰা—যাৰ দ্বাৰা মই মহাপাপৰ কলুষতাৰ পৰা শীঘ্ৰে মুক্ত হ’ব পাৰোঁ?

Verse 23

यत्र स्नात्वा नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् । कथं पृच्छामि वै कृष्णं येनेदं कारितं महत्

য’ত স্নান কৰিলে মানুহে অনুত্তম বিষ্ণুলোক লাভ কৰে। এই মহান পবিত্ৰ কাৰ্য যিজনে সম্পন্ন কৰাইছে, সেই কৃষ্ণক মই কেনেকৈ সঁচাকৈ সুধিম?

Verse 24

धृतराष्ट्रं कथं पृच्छे यस्य पुत्रशतं हतम् । व्यासं कथमहं पृच्छे यस्य गोत्रक्षयः कृतः

যাৰ শত পুত্ৰ নিহত হৈছে, সেই ধৃতৰাষ্ট্ৰক মই কেনেকৈ সুধিম? যিজনে গোত্ৰক্ষয় ঘটাইছে, সেই ব্যাসক মই কেনেকৈ সুধিম?

Verse 25

एवं वैक्लव्यमापन्नो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । रुदंतः पांडवाः सर्वे भ्रातृशोकपरिप्लुताः

এইদৰে ধৰ্মপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰ অসহায় দুঃখত পৰিল। সকলো পাণ্ডৱে কান্দি কান্দি ভ্ৰাতৃশোকত সম্পূৰ্ণভাবে আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 26

ये च तत्र महात्मानः समेताः पांडवाश्रिताः । कुंती च द्रौपदी चैव ये च तत्र समागताः

তাত যিসকল মহাত্মা পাণ্ডৱসকলৰ আশ্ৰিত হৈ একেলগে সমবেত হৈছিল—কুন্তী আৰু দ্ৰৌপদীও—আৰু আন যিসকলো তাত সমাগত হৈছিল।

Verse 27

भूमौ निपतिताः सर्वे रोदमानाः समंततः । वाराणस्यां तु मार्कंडस्तेन ज्ञातो युधिष्ठरः

সকলো মাটিত লুটাই পৰিল, চাৰিওফালে কান্দি উঠিল। কিন্তু বাৰাণসীত মাৰ্কণ্ডেয় আছিল; তেওঁৰ দ্বাৰাই যুধিষ্ঠিৰৰ পৰিচয় প্ৰকাশ পালে।

Verse 28

यथाविक्लवमापन्नो रोदमानः सुदुःखितः । अचिरेणैव कालेन मार्कंडस्तु महातपाः

এইদৰে সম্পূৰ্ণ অসহায় হৈ, কান্দি কান্দি গভীৰ দুখত ডুবি থকা অৱস্থাত, অল্প সময়ৰ ভিতৰতে মহাতপস্বী মাৰ্কণ্ডেয় উপস্থিত হ’ল।

Verse 29

हस्तिनापुर संप्राप्तो राजद्वारे स तिष्ठति । द्वारपालोऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान्द्रुतम्

হস্তিনাপুৰত উপস্থিত হৈ তেওঁ ৰাজদ্বাৰত থিয় হ’ল। তেওঁক দেখি দ্বাৰপালে তৎক্ষণাৎ ৰজাক জনালে।

Verse 30

त्वां द्रष्टुकामो मार्कंडो द्वारे तिष्ठत्यसौ मुनिः । त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारमेत्याह तत्परः

আপোনাক দর্শন কৰিব বিচাৰি মুনী মাৰ্কণ্ডেয় দ্বাৰত থিয় আছে। তেতিয়া ধৰ্মপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰ তৎক্ষণাৎ ত্বৰিত হৈ দ্বাৰলৈ আহি, সেই বিষয়ত একাগ্ৰ হৈ ক’লে।

Verse 31

युधिष्ठिर उवाच । स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे पावितं कुलम्

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, আপোনাক স্বাগতম; হে মহামুনি, আপোনাক স্বাগতম। আজি মোৰ জন্ম সাৰ্থক হ’ল, আজি মোৰ বংশ পৱিত্ৰ হ’ল।

Verse 32

अद्य मे पितरस्तृप्तास्त्वयि दृष्टे महामुने । सिंहासन उपस्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः

হে মহামুনি, আজি আপোনাক দেখি মোৰ পিতৃলোক তৃপ্ত হ’ল। আপোনাৰ বাবে সিংহাসন স্থাপন কৰি, পদপ্ৰক্ষালন আৰু পূজা-অৰ্চনা আদি কৰিম।

Verse 33

युधिष्ठिरो महात्मा वै पूजयामास तं मुनिम् । ततस्तमूचे मार्कण्डः पूजितोऽहं त्वया विभो

মহাত্মা যুধিষ্ঠিৰে নিশ্চয় সেই মুনিক পূজা কৰিলে। তেতিয়া মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে বিভো, তুমি মোক সন্মান কৰি পূজিলা।

Verse 34

आख्याहि त्वरितो राजन्किमर्थं त्वरितं त्वया । केन वा विक्लवीभूतः कथयस्व ममाग्रतः

হে ৰাজন, ত্বৰিতে কোৱা—কিয় তুমি ইমান তাড়াহুড়া কৰিছা? কোন কাৰণে তুমি ব্যাকুল হৈছা? মোৰ আগত ক’বা।

Verse 35

युधिष्ठिर उवाच । अस्माकं चैव यद्वृत्तं राज्यस्यार्थे महामुने । एतत्सर्वं विदित्वा तु भगवानिह चागतः

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে মহামুনি, ৰাজ্যৰ বিষয়ত আমাৰ সৈতে যি ঘটিল, সেই সকলো সম্পূৰ্ণকৈ জানি ভগৱান ইয়ালৈ আহিছে।

Verse 36

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्महाबाहो यत्र धर्मो व्यवस्थितः । नैव दृष्टं रणे पापं युध्यमानस्य धीमतः

মাৰ্কণ্ডেয় মুনিয়ে ক’লে: শুনা, হে মহাবাহু ৰাজন! য’ত ধৰ্ম সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত, তেনে ধৰ্মযুদ্ধত বুদ্ধিমান যোদ্ধাৰ পাপ দেখা নাযায়।

Verse 37

किं पुना राजधर्मेण क्षत्रियस्य विशेषतः । तदेवं हृदये कृत्वा तस्मात्पापं न चिंतयेत्

তেনে হ’লে ৰাজধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত কিমান অধিক—বিশেষকৈ ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে! এই বোধ হৃদয়ত স্থিৰ কৰি, সেই কাৰণে পাপৰ চিন্তা কৰি মন খাই নাথাকিব।

Verse 38

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्य शिरसा मुनिम् । पृच्छामि त्वां मुनिश्रेष्ठ सदा त्रैकाल्यदर्शनम् । कथयस्व समासेन मुच्येऽहं येन किल्बिषात्

তেতিয়া যুধিষ্ঠিৰ ৰজাই মুনিক শিৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰি ক’লে: হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই আপোনাক সেই সাধনাৰ বিষয়ে সুধিছোঁ, যাৰ দ্বাৰা সদায় ত্ৰিকাল—অতীত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যৎ—দৰ্শন লাভ হয়। অনুগ্ৰহ কৰি সংক্ষেপে কওক, যাৰ দ্বাৰা মই পাপৰ পৰা মুক্ত হওঁ।

Verse 39

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्महाभाग यन्मां पृच्छसि भारत । एवं सांख्यं च योगं च तीर्थं चैव युधिष्ठिर

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: শুনা, হে মহাভাগ ৰাজন, হে ভাৰত! তুমি যি মোক সুধিছা, সেয়া শুনা। হে যুধিষ্ঠিৰ, মই এইদৰে সাংখ্য আৰু যোগ, আৰু তীৰ্থৰ কথাও ক’ম।

Verse 40

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্ম মহাপুৰাণৰ স্বৰ্গখণ্ডত চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।