Adhyaya 9

Verse 1

भीष्म उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । रवेश्च श्राद्धदेवस्य सोमस्य च विशेषतः

ভীষ্মে ক’লে: হে ভগৱন! মই পিতৃসকলৰ উত্তম বংশ শুনিব বিচাৰোঁ—বিশেষকৈ ৰৱি, শ্ৰাদ্ধৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা, আৰু সোমৰো।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । हंत ते कथयिष्यामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । स्वर्गे पितृगणाः सप्त त्रयस्तेषाममूर्तयः

পুলস্ত্য ক’লে: শোন, মই তোমাক পিতৃসকলৰ উত্তম বংশ ক’ম। স্বৰ্গত পিতৃগণৰ সাতটা গোট আছে; তাৰে তিনিটা অমূৰ্ত।

Verse 3

मूर्तिमंतोथ चत्वारः सर्वेषाममितौजसां । अमूर्त्तयः पितृगणा वैराजस्य प्रजापतेः

তাৰ পাছত তাৰে চাৰিটা মূৰ্তিমান, সকলো অমিত তেজস্বী। আৰু পিতৃগণৰ অমূৰ্ত দল বৈৰাজ প্ৰজাপতিৰ অধীন।

Verse 4

यजन्ति यान्देवगणा वैराजा इति विश्रुताः । ये वै ते योगविभ्रष्टाः प्रापुर्लोकान्सनातनान्

যি লোকসমূহ দেবগণৰ সমূহে পূজা কৰে—‘বৈৰাজ’ বুলি খ্যাত—সেই লোকসমূহ যোগৰ পৰা বিচ্যুত হলেও লাভ কৰে; তেওঁলোকে সনাতন, চিৰন্তন লোকত উপনীত হয়।

Verse 5

पुनर्ब्रह्मदिनांते तु जायंते ब्रह्मवादिनः । संप्राप्य तां स्मृतिं भूयो योगं सांख्यमनुत्तमम्

কিন্তু ব্ৰহ্মাৰ দিনৰ অন্তত ব্ৰহ্মবাদীসকল পুনৰ জন্ম গ্ৰহণ কৰে; আৰু সেই স্মৃতি পুনৰ লাভ কৰি, তেওঁলোকে পুনৰায় অনুত্তম যোগ আৰু সাঙ্ক্য প্ৰাপ্ত কৰে।

Verse 6

सिद्धिं प्रयांति योगेन पुनरावृत्तिदुर्ल्लभाम् । योगिनामेव देयानि तस्माच्छाद्धानि दातृभिः

যোগৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে এনে সিদ্ধি লাভ কৰে যাৰ পৰা পুনৰ জন্মলৈ ঘূৰি অহা দুষ্কৰ। সেয়ে দানকাৰীসকলে শ্ৰাদ্ধৰ দান বিশেষকৈ যোগীসকলকেই অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 7

एतेषां मानसी कन्या पत्नी हिमवतो मता । मैनाकस्तस्य दायादः क्रौचस्तस्य सुतोभवत्

এই (পৰ্বতসমূহ)ৰ মাজত মানস-জন্মা এগৰাকী কন্যাক হিমৱানৰ পত্নী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। তেওঁৰ বংশধাৰাৰ পৰা মৈনাক উৎপন্ন হ’ল, আৰু ক্ৰৌচ তেওঁৰ পুত্ৰ হ’ল।

Verse 8

क्रौंचद्वीपः स्मृतो येन चतुर्थो धृतसंयुतः । मेना तु सुषवे तिस्रः कन्या योगवतीस्ततः

যাৰ বাবে সেই অঞ্চল ‘ক্ৰৌঞ্চ-দ্বীপ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়—ধৃতি-সংযুক্ত চতুৰ্থ দ্বীপ। তাৰ পাছত মেনাই তিনিগৰাকী কন্যা প্ৰসৱ কৰিলে, যিসকল সকলো যোগশক্তিসম্পন্ন আছিল।

Verse 9

उमैकपर्णा पर्णा च तीव्रव्रतपरायणाः । रुद्रस्यैका भृगोश्चैका जैगीषव्यस्य चापरा

উমা, একপৰ্ণা আৰু পৰ্ণা—তীব্ৰ ব্ৰতত অটল—এইদৰে হ’ল: এগৰাকী ৰুদ্ৰৰ পত্নী, এগৰাকী ভৃগুৰ ভাৰ্যা, আৰু আন এগৰাকী জৈগীষব্যৰ ভাৰ্যা।

Verse 10

दत्ता हिमवता बालाः सर्वलोकतपोधिकाः । पितॄणां लोकसंगीतं कथयामि शृणुष्व तत्

হিমৱানে সেই কন্যাসকলক বিবাহত দান কৰিলে—যিসকলৰ তপস্যাৰ পুণ্য সকলো লোকতকৈ অধিক। এতিয়া মই পিতৃলোক আৰু তেওঁলোকৰ সুৰেলা শৃঙ্খলা বৰ্ণনা কৰিম; তুমি মন দি শুনা।

Verse 11

लोकाः सोमपथा नाम यत्र मारीचनंदनाः । वर्त्तंते येन पितरो यान्देवा भावयन्त्यलम्

‘সোমপথা’ নামে কিছুমান লোক আছে, য’ত মাৰিচিৰ বংশধৰসকল বাস কৰে। সেই পথ/ক্ষেত্ৰৰে পিতৃসকল গমন কৰে, আৰু দেৱতাসকলে তেওঁলোকক মহাভাৱে পোষণ কৰে (আৰু তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পোষিতো হয়)।

Verse 12

अग्निष्वात्ता इति ख्याता यज्वानो यत्र संस्थिताः । अच्छोदा नाम तेषां तु कन्याभूद्वरवर्णिनी

সেই ঠাইত যজ্ঞকাৰী ঋত্বিজসকল ‘অগ্নিষ্বাত্ত’ নামে খ্যাত হৈ বাস কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত ‘অচ্ছোদা’ নামে এগৰাকী কন্যা আছিল, যাৰ বৰ্ণ উজ্জ্বল আৰু উৎকৃষ্ট আছিল।

Verse 13

अच्छोदं च सरस्तत्र पितृभिर्निर्मितं पुरा । अच्छोदाथ तपश्चक्रे दिव्यं वर्षसहस्रकम्

সেই ঠাইত পূৰ্বকালত পিতৃসকলে ‘অচ্ছোদ’ নামে এটা সৰোবৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পিছত অচ্ছোদাই দিৱ্য এক হাজাৰ বছৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 14

आजग्मुः पितरस्तुष्टा दास्यन्तः किल ते वरम् । दिव्यरूपधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः

তুষ্ট হৈ পিতৃসকল আহিল, নিশ্চয় তোমাক বৰ দিবলৈ। সকলোৱে দিব্য ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল, স্বৰ্গীয় মালা আৰু দিব্য অনুলেপনেৰে বিভূষিত।

Verse 15

सर्वे प्रधाना बलिनः कुसुमायुधसन्निभाः । तन्मध्येमावसुं नाम पितरं वीक्ष्य सांगना

সকলোৱে অগ্ৰগণ্য আৰু বলৱান আছিল, কুসুমায়ুধ কামের সদৃশ। তেওঁলোকৰ মাজত ‘মাৱসু’ নামৰ পিতৃক দেখি স্ত্ৰীসকলে চাহি ৰ’ল।

Verse 16

वव्रे वरार्थिनी संगं कुसुमायुधपीडिता । योगाद्भ्रष्टा तु सा तेन व्यभिचारेण भामिनी

কুসুমায়ুধ কামের তাপে পীড়িত, বৰপ্ৰাৰ্থিনী সেই কামিনী সঙ্গ বাছিলে। কিন্তু সেই ব্যভিচাৰৰ দ্বাৰা সেই ভামিনী যোগাচাৰৰ পৰা ভ্ৰষ্ট হ’ল।

Verse 17

धरान्न स्पृशते पूर्वं प्रयाताथ भुवस्तले । तथैवामावसुर्योयमिच्छां चक्रे न तां प्रति

আগতে পৃথিৱী স্পৰ্শ নকৰাকৈয়ে তেওঁ গ’ল আৰু ভুবনতলত বিচৰণ কৰিলে। তেনেদৰে অমাৱস্যাৰ এই সূৰ্যই ইচ্ছা কৰিলে, কিন্তু তাইৰ প্ৰতি নহয়।

Verse 18

धैर्येण तस्य सा लोके अमावास्येति विश्रुता । पितॄणां वल्लभा यस्माद्दत्तस्याक्षयकारिका

তেওঁৰ ধৈৰ্যৰ ফলত সেই (ব্ৰত/দিন) লোকত ‘অমাৱস্যা’ নামে বিখ্যাত হ’ল। কিয়নো ই পিতৃসকলৰ প্ৰিয় আৰু এইদিনে দিয়া দান অক্ষয় পুণ্যফল দান কৰে।

Verse 19

अच्छोदाधोमुखी दीना लज्जिता तपसः क्षयात् । सा पितॄन्प्रार्थयामास पुनरात्मसमृद्धये

অচ্ছোদা অধোমুখী হৈ দীন-দুখীয়া হ’ল; তপস্যাৰ ক্ষয় হোৱাত লজ্জিত হৈ পৰিল। নিজৰ অন্তৰ-সমৃদ্ধি পুনৰ লাভ কৰিবলৈ তাই পুনৰ পিতৃলোকক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 20

विलज्जमाना पितृभिरिदमुक्ता तपस्विनी । भविष्यमथ चालोक्य देवकार्यं च ते तदा

লজ্জিত তপস্বিনীজনীক পিতৃসকলে এইদৰে সম্বোধন কৰিলে। সেই সময়তে তেওঁলোকে ভৱিষ্যৎ আৰু তাইৰ আগত থকা দেৱকাৰ্যও বিবেচনা কৰিলে।

Verse 21

इदमूचुर्महाभागाः प्रसाद शुभयागिरा । दिवि दिव्यशरीरेण यत्किंचित्क्रियते बुधैः

সেই মহাভাগ পিতৃসকলে অনুগ্ৰহভৰা, শুভ বাক্যৰে এইদৰে ক’লে: “দিব্য দেহ ধৰি স্বৰ্গত বুধজন যি কিছুমান কৰ্ম কৰে…।”

Verse 22

तेनैव तत्कर्मफलं भुज्यते वरवर्णिनी । सद्यः फलंति कर्माणि देवत्वे प्रेत्यमानुषे

সেই কাৰণতেই, হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, সেই কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰা হয়। কৰ্ম তৎক্ষণাৎ ফল দিয়ে—দেৱত্ব লাভ হওক বা মৃত্যুৰ পাছত মানৱ অৱস্থা প্ৰাপ্ত হওক।

Verse 23

तस्मात्त्वं सुकृतं कृत्वा प्राप्स्यसे प्रेत्य यत्फलम् । अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा

সেয়ে, তুমি সুকৃত কৰ্ম কৰি, মৃত্যুৰ পাছত লাভ হোৱা ফল প্ৰাপ্ত কৰিবা। অষ্টাবিংশত, তুমি দ্বাপৰ যুগত মৎস্য-যোনিজা ৰূপে জন্ম ল’বা।

Verse 24

व्यतिक्रमात्पितॄणां तु कष्टं कुलमवाप्स्यसि । तस्माद्राज्ञो वसोः कन्या त्वमवश्यं भविष्यसि

পিতৃলোকৰ বিধি অতিক্ৰম কৰিলে তোমাৰ কুলত দুঃখ-কষ্ট নামিব। সেয়ে তুমি নিশ্চয়েই ৰজা বসুৰ কন্যা হৈ জন্ম ল’ব।

Verse 25

कन्यात्वे देवलोकांस्तान्पुनः प्राप्स्यसि दुर्ल्लभान् । पराशरस्य वीर्येण पुत्रमेकमवाप्स्यसि

কন্যাৰূপে থাকোঁতেই তুমি সেই দুষ্প্ৰাপ্য দেৱলোকসমূহ পুনৰ লাভ কৰিবা। আৰু পৰাশৰৰ তেজ-বীৰ্যৰ বলত তুমি এজনেই পুত্ৰ লাভ কৰিবা।

Verse 26

द्वीपे तु बदरीप्राये बादरायणमप्युत । स वेदमेकं बहुधा विभजिष्यति ते सुतः

আৰু বদৰীৰ নিকট দ্বীপসদৃশ ভূমিত বাদৰায়ণো থাকিব। তোমাৰ পুত্ৰ একেটা বেদক বহুধা ভাগ কৰি দিব।

Verse 27

पौरवस्यात्मजौ द्वौ तु समुद्रांशस्य शंतनोः । विचित्रवीर्यस्तनयस्तथा चित्रांगदो नृपः

তাৰ পাছত পৌৰৱ বংশত—সমুদ্ৰাংশ শন্তনুৰ—দুজন ৰাজপুত্ৰ আছিল: ৰজা চিত্ৰাঙ্গদ আৰু বিচিত্ৰবীৰ্যৰ পুত্ৰ।

Verse 28

इमावुत्पाद्य तनयौ क्षेत्रजौ तस्य धीमतः । प्रौष्ठपद्यष्टकाभूयः पितृलोके भविष्यसि

সেই ধীমানৰ বাবে ক্ষেত্ৰ-বিধিৰে এই দুজন পুত্ৰ উৎপন্ন কৰি, তুমি পুনৰ প্ৰৌষ্ঠপদাৰ অষ্টকা-কৰ্ম হৈ পিতৃলোকত বাস কৰিবা।

Verse 29

नाम्ना सत्यवती लोके पितृलोके तथाष्टका । आयुरारोग्यदा नित्यं सर्वकामफलप्रदा

মানৱলোকে তাই সত্যৱতী নামে খ্যাত, আৰু পিতৃলোকে অষ্টকা বুলি পৰিচিত। তাই সদায় দীঘলীয়া আয়ু আৰু নিৰোগতা দান কৰে, আৰু সকলো কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 30

भविष्यसि परे लोके नदी त्वं च गमिष्यसि । पुण्यतोया सरिच्छ्रेष्ठा लोकेष्वच्छोदनामिका

পৰলোকত তুমি এখন নদী হৈ প্ৰবাহিত হ’বা। তোমাৰ জল পুণ্যময় হ’ব; নদীসমূহৰ মাজত তুমি শ্ৰেষ্ঠা হ’বা, আৰু সকলো লোকত ‘অচ্ছোদা’ নামে খ্যাত হ’বা।

Verse 31

इत्युक्ता सा गणैस्तैस्तु तत्रैवांतरधीयत । साप्यापचारित्रफलं मया यदुदितं पुरा

সেই গণসকলৰ দ্বাৰা এইদৰে কোৱা হোৱাত, তাই তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। এইটোও সেই দুষ্কাৰ্য আচৰণৰ ফল, যি মই আগতেই কৈছিলোঁ।

Verse 32

विभ्राजो नाम ये चान्ये दिवि संति सुवर्चसः । लोका बर्हिषदो यत्र पितरः संति सुव्रताः

স্বৰ্গত ‘বিভ্ৰাজ’ নামে আৰু আন আন দীপ্তিমান সত্তা আছে, যিসকল তেজে উজ্জ্বল। তাতেই বৰ্হিষদ লোকসমূহো আছে, য’ত সুব্ৰত পিতৃসকল—পূৰ্বপুৰুষ—পবিত্ৰ আচাৰত স্থিৰ হৈ বাস কৰে।

Verse 33

यत्र बर्हिषि युक्तानि विमानानि सहस्रशः । संकल्पपादपा यत्र तिष्ठंति फलदायिनः

য’ত পবিত্ৰ বৰ্হিষি (যজ্ঞ-ঘাঁহ) ওপৰত সহস্ৰ সহস্ৰ বিমান সজাই থোৱা আছে; আৰু য’ত সংকল্প-পাদপসমূহ থিয় হৈ থাকে, ইচ্ছামতে ফল দান কৰে।

Verse 34

यदभ्युदयशालासु मोदंते श्राद्धदायिनः । ये दानवासुरगणा गंधर्वाप्सरसां गणाः

যিসকলে শ্ৰাদ্ধ দান কৰে, তেওঁলোকে সমৃদ্ধিৰ সভাগৃহত আনন্দ কৰে; তাত দানৱ-অসুৰৰ দল আৰু গন্ধৰ্ব-অপ্সৰাৰ অসংখ্য গণো থাকে।

Verse 35

यक्षरक्षोगणास्ते च यजंति दिवि देवताः । पुलस्त्यपुत्राः शतशस्तपोयोगबलान्विताः

সেই যক্ষ আৰু ৰাক্ষসৰ গণসমূহ—তপস্যা আৰু যোগসাধনাৰ বলত সমৃদ্ধ, পুলস্ত্যৰ শত শত পুত্ৰ—স্বৰ্গত দেৱতাসকলক পূজা কৰে।

Verse 36

महात्मानो महाभागा भक्तानामभयंकराः । एतेषां पीवरी कन्या मानसी दिवि विश्रुता

তেওঁলোক মহাত্মা, মহাভাগ্যবান, ভক্তসকলক অভয় দানকাৰী। তেওঁলোকৰ মাজত পীৱৰী নামৰ এক কন্যা—মানসী জন্মা—স্বৰ্গত বিখ্যাত।

Verse 37

योगिनी योगमाता च तपश्चक्रे सुदारुणं । प्रसन्नो भगवांस्तस्या वरं वव्रे तु सा ततः

সেই যোগিনী, যোগমাতা, অতি ভয়ংকৰ কঠোৰ তপস্যা কৰিলে। তাত সন্তুষ্ট হৈ ভগৱানে তাইক বৰ দিলে; তাৰপিছত তাইও এক বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 38

योगवंतं सुरूपं च भर्तारं विजितेंद्रियम् । देहि देव प्रसन्नस्त्वं यदि ते वदतां वर

হে দেৱ! যদি তুমি প্ৰসন্ন হোৱা, তেন্তে মোক এনে স্বামী দিয়া—যি যোগসম্পন্ন, সুৰুপ, আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী; হে বৰদাতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ!

Verse 39

निर्णुदः सर्वपापानां पवित्र ऋषिसंस्तुतः । गंधपुष्पैरलंकृत्य या दिव्येत्यर्घमुत्सृजेत्

যি সকলো পাপ নাশ কৰে, পৱিত্ৰ আৰু ঋষিসকলৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত—সুগন্ধি আৰু পুষ্পেৰে অৰ্ঘ্য সজাই, “হে দিব্য!” বুলি উচ্চাৰি অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব।

Verse 40

भविष्यति च ते कन्या कृत्तीनामाथ योगिनी । पांचालपतये देया सात्वताय तु सा तदा

তোমাৰ ঘৰত কন্যা জন্মিব, নাম কৃত্তী—এগৰাকী যোগিনী। সেই সময়ত তাইক পাঞ্চালৰ অধিপতি, সাত্বতলৈ বিবাহৰ বাবে দিয়া উচিত।

Verse 41

जननी ब्रह्मदत्तस्य योगसिद्धांतगा स्मृता । कृष्ण गौरश्च शंभुश्च भविष्यंति च ते सुताः

ব্ৰহ্মদত্তৰ জননীক যোগসিদ্ধিৰ সিদ্ধান্তত স্থিত বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আৰু তোমাৰ পুত্ৰসকল হ’ব কৃষ্ণ, গৌৰ আৰু শম্ভু।

Verse 42

सर्वकामसमृद्धेषु विमानेष्वपि पावनाः । किं पुनः श्राद्धदा विप्रा भक्तिमंतः क्रियान्विताः

সকলো কামনাৰে সমৃদ্ধ দেৱবিমানসমূহো পৱিত্ৰকাৰী; তেন্তে শ্ৰাদ্ধ দান কৰা ব্ৰাহ্মণসকল—ভক্তিযুক্ত আৰু বিধিসম্পন্ন কৰ্মত নিয়োজিত—কিমান অধিক পাৱন!

Verse 43

गौर्नाम कन्या येषां तु मानसी दिवि राजते । सुकन्या दयिता पत्नी साध्यानां कीर्तिवर्द्धिनी

তেওঁলোকৰ মাজত ‘গৌৰ’ নামৰ মানসী কন্যা স্বৰ্গত দীপ্তিময় হৈ ৰাজ কৰে। এই সুকন্যা, প্ৰিয়তমা পত্নী, সাধ্যসকলৰ ভাৰ্যা আৰু তেওঁলোকৰ কীৰ্তি বৃদ্ধি কৰোঁতা।

Verse 44

मरीचिगर्भनामानो लोके मार्तंडमंडले । पितरो यत्र तिष्ठंति हविष्मंतोंगिरः सुताः

মাৰ্তণ্ডৰ সূৰ্য-মণ্ডলত লোকত ‘মৰীচিগৰ্ভা’ নামে খ্যাত পিতৃসকল বাস কৰে; তাত হৱিষ্মান আৰু অঙ্গিৰসৰ পুত্ৰসকল স্থিত থাকে।

Verse 45

तीर्थश्राद्धप्रदा यांति यत्र क्षत्रियसत्तमाः । राज्ञां तु पितरस्ते वै स्वर्गभोगफलप्रदाः

য’ত ক্ষত্ৰিয়সকলৰ শ্ৰেষ্ঠজন গমন কৰে, তাত তীৰ্থত কৰা শ্রাদ্ধৰ পুণ্য লাভ হয়; আৰু ৰজাসকলৰ পিতৃসকলে নিশ্চয় স্বৰ্গভোগৰ ফল দান কৰে।

Verse 46

एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता । पत्नी यांशुमतः श्रेष्ठा स्नुषा पंचजनस्य च

তেওঁলোকৰ মাজত মানস-কন্যা এজনী আছিল, যশোদা নামে বিখ্যাত; সেয়া যাংশুমতৰ উত্তম পত্নী আৰু পঞ্চজনৰ স্নুষা (পুত্ৰবধূ) আছিল।

Verse 47

जनन्यथ दिलीपस्य भगीरथपितामही । लोकाः कामदुघा नाम कामभोगफलप्रदाः

তাৰ পাছত সেয়া দিলীপৰ জননী আৰু ভগীৰথৰ পিতামহী হ’ল; তাৰে পৰা ‘কামদুঘা’ নামে লোকসমূহ উৎপন্ন হ’ল, যি ইচ্ছিত ভোগৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 48

सुस्वधा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति ते सुताः । आज्यपा नाम लोकेषु कर्दमस्य प्रजापतेः

য’ত ‘সুস্বধা’ নামে পিতৃসকল স্থিত থাকে—সেইসকল তেওঁলোকৰ পুত্ৰ; আৰু লোকসমূহত ‘আজ্যপা’ নামে পিতৃসকলও আছে, যিসকল প্ৰজাপতি কৰ্দমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

Verse 49

पुलहाग्रजदायादा वैश्यास्तान्भावयंति ह । यत्र श्राद्धकृतः सर्वे पश्यंति युगपद्गताः

তাত পুলহাৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ বংশধৰ বৈশ্যসকলে নিশ্চয়েই সেই পিতৃগণক স্মৰণ কৰি তৃপ্ত কৰে; আৰু সেই স্থানত শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰা সকলোয়ে তেওঁলোকক একে মুহূৰ্ততে একেলগে উপস্থিত হোৱা যেন দেখি পায়।

Verse 50

मातृभ्रातृपितृस्वसॄः सखिसंबंधिबांधवान् । अपिजन्मायुतैर्दृष्टाननुभूतान्सहस्रशः

মাতৃ, ভ্ৰাতা, পিতা, ভগ্নী, সখা, আত্মীয় আৰু কুটুম্ব—যদিও অগণিত জন্মৰ দশ সহস্ৰত দেখা আৰু সহস্ৰ সহস্ৰবাৰ সঙ্গ লাভ কৰা হয়—তথাপি তেওঁলোক চিৰকাল নিজৰ হৈ নাথাকে।

Verse 51

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता । सा पत्नी नहुषस्यासीद्ययातेर्जननी तथा

ইয়াৰ মাজৰ পৰা মানস-কন্যা এক জনমিল, যাৰ নাম বিখ্যাত ‘বিৰজা’। সেয়ে নহুষৰ পত্নী হৈছিল আৰু তদ্ৰূপে যযাতিৰ জননীও হৈছিল।

Verse 52

एषाष्टकाभवत्पश्चाद्ब्रह्मलोकगता सती । त्रय एते गणाः प्रोक्ताश्चतुर्थं तु वदाम्यहम्

পশ্চাতে সেয়ে ‘অষ্টকা’ ৰূপে পৰিণত হৈ, সতি হৈ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল। এই তিন গণা বৰ্ণিত হ’ল; এতিয়া মই চতুৰ্থটোৰ কথা ক’ম।

Verse 53

लोकाः सुमनसो नाम ब्रह्मलोकोपरिस्थिताः । सोमपा नाम पितरो यत्र तिष्ठंति शाश्वतं

ব্ৰহ্মলোকৰ ওপৰত ‘সুমনস’ নামে লোকসমূহ অৱস্থিত। তাত ‘সোমপা’ নামে পিতৃগণ চিৰকাল স্থিতি কৰে।

Verse 54

धर्ममूर्तिधराः सर्वे परतो ब्रह्मणः स्मृताः । उत्पन्नाः प्रलयांते तु ब्रह्मत्वं प्राप्य योगिनः

সকলো ধৰ্মমূৰ্তি ধাৰণকাৰী; তেওঁলোকক ব্ৰহ্মাৰো পৰে অৱস্থিত বুলি স্মৰণ কৰা হয়। সৃষ্টিত উৎপন্ন হ’লেও প্ৰলয়ান্তে সেই যোগীসকলে ব্ৰহ্মত্ব লাভ কৰে।

Verse 55

कृत्वा सृष्ट्यादिकं सर्वे मानसे सांप्रतं स्थिताः । नर्मदा नाम तेषां तु कन्या तोयवहा सरित्

সৃষ্টিআদি কাৰ্যসমূহ সম্পন্ন কৰি তেওঁলোক সকলোৱে এতিয়া মানসা-দেশত অৱস্থিত হ’ল। তেওঁলোকৰ পৰা নর্মদা নামৰ এক কন্যা জন্মিল—জল বহনকাৰী এক নদী।

Verse 56

भूतानि पुनती या तु पश्चिमोदधिगामिनी । तेभ्यः सर्वत्र मनुजाः प्रजासर्गे च निर्मितम्

যি নদী সকলো ভূতক পবিত্ৰ কৰে আৰু পশ্চিম সাগৰলৈ গতি কৰে—সেই নদীৰ পৰা প্ৰজাসৃষ্টিত সৰ্বত্ৰ মনুষ্য নিৰ্মিত হ’ল।

Verse 57

ज्ञात्वा श्राद्धानि कुर्वंति धर्मभावेन सर्वदा । सर्वदा तेभ्य एवास्य प्रसादाद्योगसंततिः

বিধি জানি তেওঁলোকে সদায় ধৰ্মভাবৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে। আৰু সেই পিতৃসকলৰ কৃপা-মাত্ৰে তেওঁৰ বাবে যোগসাধনাৰ অখণ্ড ধাৰা সদায় উদ্ভৱ হয়।

Verse 58

पितॄणामादिसर्गे तु श्राद्धमेवं विनिर्मितम् । सर्वेषां राजतं पात्रमथवा राजतान्वितम्

পিতৃসকলৰ আদিসৃষ্টিত এইদৰে শ্ৰাদ্ধৰ বিধান স্থাপিত হ’ল। সকলো অৰ্পণৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট পাত্ৰ ৰূপাৰ, অথবা অন্তত ৰূপাৰে অলংকৃত পাত্ৰ।

Verse 59

दत्तं स्वधां पुरोधाय पितॄन्प्रीणाति सर्वदा । आग्नीध्रसोमपाभ्यां तु कार्यमाप्यायनं बुधैः

‘স্বধা’ মন্ত্র আগতে ৰাখি দান-আহুতি দিলে সেয়া সদায় পিতৃলোকক সন্তুষ্ট কৰে। কিন্তু জ্ঞানীসকলে অগ্নীধ্ৰ আৰু সোমপা—এই দুটা আহুতিৰ দ্বাৰা কৰ্মৰ পুষ্টি আৰু বলবৃদ্ধি বিধান কৰে।

Verse 60

अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणौ वाथ जलेपि वा । अजाकर्णेश्वकर्णे वा गोष्ठे वाथ शिवांतिके

যদি বিপ্ৰৰ বাবে অগ্নি নাথাকে, তেন্তে কৰ্ম হাতৰ তালুত, বা পানীতেও কৰিব পাৰি; অথবা অজাকৰ্ণ বা অশ্বকৰ্ণ স্থানত; অথবা গোঠত; অথবা শিৱ-মন্দিৰৰ নিকটত।

Verse 61

पितॄणाममलं स्थानं दक्षिणादिक्प्रशस्यते । प्राचीनावीतमुदकं तिलसंत्यागमेव च

পিতৃসকলৰ বাবে নিৰ্মল আৰু উপযুক্ত স্থান হিচাপে দক্ষিণ দিশাকেই প্ৰশংসা কৰা হৈছে। আৰু প্ৰাচীনাবীত ধাৰণ কৰি, উদক-অৰ্পণসহ, তিল-ত্যাগ অৰ্থাৎ তিল অৰ্পণো কৰ্তব্য।

Verse 62

खड्गिगनामामिषं चैवमन्नं श्यामाकशालयः । यवनीवारमुद्गेक्षु शुक्लपुष्प फलानि च

আমিষ (মাংসাদি) আহাৰ, আৰু শ্যামাক-শালি ধান্য; যৱনী আৰু নীৱাৰ শস্য; মুদ্গ (সেউজীয়া মুগ) আৰু ইক্ষু (কুঁহিয়াৰ); তদুপৰি শ্বেত পুষ্প আৰু ফলসমূহো উল্লেখিত।

Verse 63

वल्लभानि प्रशस्तानि पितॄणामिह सर्वदा । दर्भा माषष्षष्टिकान्नं गोक्षीरं मधुसर्पिषी

ইয়াত পিতৃসকলৰ বাবে সদায় প্ৰিয় আৰু বিশেষ প্ৰশস্ত: দৰ্ভা ঘাঁহ, মাষ (উৰদ), ষষ্টিক ধানৰ অন্ন, গোৱালৰ গাখীৰ, মধু আৰু ঘৃত।

Verse 64

शस्त्राणि च प्रवक्ष्यामि श्राद्धे वर्ज्यानि यानि च । मसूर शण निष्पावा राजमाषाः कुलुत्थकाः

শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াত যিবোৰ বস্তু বর্জনীয়, সেয়াও মই ক’ম—মচুৰ দাইল, শণ-বীজ, নিষ্পাৱা শিম, ৰাজমাষ আৰু কুলত্থ (ঘোঁৰা-চোলা)।

Verse 65

पद्म बिल्वार्कादुत्तूर पारिभद्राटरूषकाः । न देयाः पितृकार्येषु पयश्चाजाविकं तथा

পদ্ম, বিল্ব, অৰ্ক, ধতুৰা, পাৰিজাত আৰু আটৰূষক—এইবোৰ পিতৃকাৰ্যত দান নকৰিব; তদুপৰি ছাগলী বা ভেড়াৰ দুধো নেদিব।

Verse 66

कोद्रवोदारवरटकपित्थं मधुकातसी । एतान्यपि न देयानि पितॄभ्यः श्रियमिच्छता

যি শ্ৰী-সমৃদ্ধি কামনা কৰে, সি পিতৃসকলক কোদ্ৰৱ ধান্য, ওদাৰ, বৰট, কপিত্থ ফল, মধুক আৰু আতসী (তিসি) এইবোৰো দান নকৰিব।

Verse 67

पितृन्प्रीणाति यो भक्त्या ते पुनः प्रीणयंति तं । यच्छंति पितरः पुष्टिं स्वांगारोग्यं प्रजाफलम्

যি ভক্তিৰে পিতৃসকলক সন্তুষ্ট কৰে, পিতৃসকলো পুনৰ তাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হয়। পিতৃসকলে পুষ্টি-বল, নিজ দেহৰ সুস্বাস্থ্য আৰু সন্তান-ফল দান কৰে।

Verse 68

देवकार्यादपि पुनः पितृकार्यं विशिष्यते । देवताभ्यः पितॄणां तु पूर्वमाप्यायनं स्मृतम्

দেৱকাৰ্যতকৈও পিতৃকাৰ্য অধিক শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য। কিয়নো স্মৃতিত কোৱা আছে—দেৱতাসকলৰ আগতেই পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰা উচিত।

Verse 69

शीघ्रप्रसादास्त्वक्रोधा निस्संगाः स्थिर सौहृदाः । शांतात्मानः शौचपराः सततं प्रियवादिनः

তেওঁলোক শীঘ্ৰে প্ৰসন্ন হয়, ক্ৰোধশূন্য, আসক্তিহীন আৰু মিত্ৰতাত স্থিৰ; মনত শান্ত, শৌচ-শুদ্ধিত পৰায়ণ আৰু সদায় মধুৰ বাক্য কোৱা।

Verse 70

भक्तानुरक्ताः सुखदाः पितरः पर्वदेवताः । हविष्मतामाधिपत्ये श्राद्धदेवः स्मृतो रविः

পিতৃসকল—ভক্তসকলৰ প্ৰতি অনুৰক্ত আৰু সুখদাতা—পবিত্ৰ পৰ্ব-উৎসৱৰ দেৱতা বুলি গণ্য। আৰু হৱি অৰ্পণকাৰীসকলৰ মাজত, শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা ৰূপে ৰৱি (সূৰ্য) স্মৰণীয়।

Verse 71

एतद्धि सर्वमाख्यातं पितृवंशानुकीर्त्तनम् । पुण्यं पवित्रमारोग्यं कीर्त्तनीयं नृभिः सदा

এইদৰে পিতৃবংশৰ সমগ্ৰ বৰ্ণনা ঘোষণা কৰা হ’ল। ই পুণ্যদায়ক, পবিত্ৰকাৰী আৰু আৰোগ্যৰ উৎস; সেয়ে মানুহে সদায় ইয়াক পাঠ কৰা উচিত।

Verse 72

भीष्म उवाच । श्रुत्वैतदखिलं भूयः पराभक्तिरुपस्थिता । श्राद्धकालं विधिं चैव श्राद्धमेव तथैव च

ভীষ্ম ক’লে: এই সকলো শুনি মোৰ ভিতৰত পুনৰ পৰম ভক্তি উদিত হ’ল। এতিয়া শ্ৰাদ্ধৰ সময়, তাৰ বিধি আৰু শ্ৰাদ্ধ নিজেই সম্পূৰ্ণকৈ মোক কওক।

Verse 73

श्राद्धेषु भोजनीया ये श्राद्धवर्ज्या द्विजातयः । कस्मिन्वासरभागे तु पितृभ्यः श्राद्धमारभेत्

শ্ৰাদ্ধত কোন কোন দ্বিজ ভোজনীয়, আৰু কোন কোন দ্বিজ শ্ৰাদ্ধৰ পৰা বর্জনীয়? আৰু দিনৰ কোন ভাগত পিতৃসকলৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰাদ্ধ আৰম্ভ কৰা উচিত?

Verse 74

अन्नं दत्तं कथं याति श्राद्धे वै ब्रह्मवित्तम । विधिना केन कर्त्तव्यं कथं प्रीणाति तान्पितॄन्

হে ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ জ্ঞানী, শ্ৰাদ্ধত দান কৰা অন্ন পিতৃলোকলৈ কেনেকৈ গৈ পোৱে? কোন বিধিৰে ই সম্পাদন কৰিব লাগে, আৰু ই পিতৃসকলক কেনেকৈ তৃপ্ত কৰে?

Verse 75

पुलस्त्य उवाच । कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन च । पयोमूलफलैर्वापि पितृभ्यः प्रीतिमावहन्

পুলস্ত্য ক’লে: প্ৰতিদিন অন্ন আদি আৰু জলৰ সৈতে শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত; অথবা দুধ, কন্দ-মূল আৰু ফলৰ দ্বাৰাও—এইদৰে পিতৃসকলৰ প্ৰীতি আৰু তৃপ্তি সাধিত হয়।

Verse 76

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं श्राद्धमुच्यते । नित्यं तावत्प्रवक्ष्यामि अर्घ्यावाहनवर्जितम्

শ্ৰাদ্ধ তিন প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হয়—নিত্য, নৈমিত্তিক আৰু কাম্য। প্ৰথমে মই নিত্য শ্ৰাদ্ধ বৰ্ণনা কৰিম, য’ত অৰ্ঘ্য দান আৰু আৱাহন (আহ্বান) নাথাকে।

Verse 77

अदैवतं विजानीयात्पार्वणं पर्व सुस्मृतम् । पार्वणं त्रिविधं प्रोक्तं शृणु यत्नान्महीपते

অদৈৱতক পাৰ্বণ কৰ্ম বুলি বুজিব লাগে, যি পৰ্ব-অনুষ্ঠান হিচাপে সুপ্ৰসিদ্ধ। পাৰ্বণ তিন প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে—হে মহীপতি, যত্নেৰে শুনা।

Verse 78

पार्वणेय नियोज्यास्तु तान्शृणुष्व नराधिप । पंचाग्निः स्नातकश्चैव त्रिसौपर्णः षडंगवित्

হে নৰাধিপ, পাৰ্বণ কৰ্মত নিযুক্ত কৰিবলগীয়া লোকসকলক শুনা: পঞ্চাগ্নি ধাৰণকাৰী, স্নাতক, ত্ৰিসৌপৰ্ণ স্তোত্ৰৰ জ্ঞানী, আৰু ষড়ঙ্গ (বেদাঙ্গ) বিদ্বান।

Verse 79

श्रोत्रियः श्रोत्रियसुतो विधिवाक्यविशारदः । सर्वज्ञो वेदवान्मंत्री ज्ञानवंशकुलान्वितः

তেওঁ শ্ৰোত্ৰিয়, শ্ৰোত্ৰিয়ৰ পুত্ৰ, বিধি-বাক্যৰ ব্যাখ্যাত নিপুণ; সৰ্বজ্ঞ, বেদবিদ্যাৰে সমৃদ্ধ মন্ত্রী, আৰু জ্ঞান-ভিত্তিক বংশ-কুল পৰম্পৰাৰে অলংকৃত।

Verse 80

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुः श्रुतेष्वन्येषु संस्थितः । पुराणवेत्ता ब्रह्मज्ञः स्वाध्यायी जपतत्परः

তেওঁ ত্ৰিণাচিকেত কৰ্মৰ অনুষ্ঠাতা, ‘ত্ৰিমধু’ উপদেশৰ জ্ঞাতা, বেদ আৰু অন্যান্য শাস্ত্ৰত সুপ্ৰতিষ্ঠিত; পুৰাণবেত্তা, ব্ৰহ্মজ্ঞ, স্বাধ্যায়ী আৰু জপত সদা তৎপৰ।

Verse 81

ब्रह्मभक्तः पितृपरः सूर्यभक्तोथ वैष्णवः । ब्राह्मणो योगनिष्ठात्मा विजितात्मा सुशीलवान्

তেওঁ ব্ৰহ্মাভক্ত, পিতৃকৰ্মত পৰায়ণ, সূৰ্যভক্ত আৰু বৈষ্ণৱো; তেওঁ ব্ৰাহ্মণ, যোগত নিষ্ঠাবান, আত্মসংযমী আৰু সুশীল।

Verse 82

एते तोष्याः प्रयत्नेन वर्जनीयानिमान्शृणु । पतितस्तत्सुतः क्लीबः पिशुनो व्यंगरोगितः

এতেসকলক প্ৰযত্নে সন্তুষ্ট কৰিব লাগে; এতিয়া শুনা—যিসকলক বর্জনীয়: পতিত ব্যক্তি, তাৰ পুত্ৰ, ক্লীব (নপুংসক), পিশুন (নিন্দুক/চুগলখোৰ), আৰু বিকৃতি বা ৰোগে পীড়িত।

Verse 83

सर्वे ते श्राद्धकाले तु त्याज्या वै धर्मदर्शिभिः । पूर्वेद्युरपरेद्युर्वा विनीतांश्च निमंत्रयेत्

ধৰ্মদৰ্শীসকলে শ্ৰাদ্ধকালত এইসকলক নিশ্চয় ত্যাগ কৰিব লাগে। আগদিন বা পিছদিন, বিনীত তথা যোগ্য লোকসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।

Verse 84

निमंत्रितांश्च पितर उपतिष्ठंति तान्द्विजान् । वायुभूतानि गच्छंति तथासीनानुपासते

নিমন্ত্ৰণ দিলে পিতৃসকলে দ্বিজসকল (ব্ৰাহ্মণ)ৰ ওচৰত উপস্থিত হয়। বায়ুৰূপ সূক্ষ্ম দেহ ধৰি আহে আৰু সেইদৰে আসীনসকলৰ নিকটে থাকি উপাসনা-সেৱা কৰে।

Verse 85

दक्षिणं जानुचालभ्य वामं पात्यनिमंत्रयेत् । अक्रोधनैः शौचपरैः सुस्नातैर्ब्रह्मवादिभिः

সোঁৱা হাঁটু আগবঢ়াই আৰু বাওঁ হাঁটু তললৈ থৈ, নিমন্ত্ৰণ কৰিব লাগে। এই নিমন্ত্ৰণ ক্ৰোধমুক্ত, শৌচ-নিষ্ঠ, সুস্নাত আৰু ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ বক্তা ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা হওক।

Verse 86

भवितव्यं भवद्भिस्तु मया च श्राद्धकर्मणि । पितृयज्ञं विनिर्वर्त्य तर्पणाख्यं तु योग्निमान्

তোমালোক আৰু মই শ্ৰাদ্ধকৰ্মত বিধিমতে অংশ ল’ব লাগিব। পিতৃযজ্ঞ সম্পন্ন কৰি, যোগনিষ্ঠ সাধকে তাৰপণ নামৰ কৰ্ম—পিতৃসকললৈ জলাৰ্পণ—পুনৰ কৰিব।

Verse 87

पिंडान्वाहार्यकं कुर्याच्छ्राद्धमिंदुक्षये तथा । गोमयेनानुलिप्ते तु दक्षिणाप्लवनस्थले

চন্দ্ৰক্ষয়ৰ সময়তো পিণ্ড-অন্বাহাৰ্যক শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে। গোবৰ লেপি দিয়া দক্ষিণা-প্লৱন স্থলত (দক্ষিণ দিশৰ অৰ্ঘ্য/স্নান-অৰ্পণ স্থানত) এই কৰ্ম সম্পন্ন কৰা উচিত।

Verse 88

श्राद्धं समारभेद्भक्त्या गोष्ठे वा जलसन्निधौ । अग्निमान्निर्वपेत्पित्र्यं चरुं वा सक्तुमुष्टिभिः

ভক্তিৰে শ্ৰাদ্ধ আৰম্ভ কৰিব লাগে—গোঠত বা জলৰ সন্নিধানত। অগ্নিৰ সান্নিধ্যত পিতৃয় অৰ্পণ দিব লাগে—চৰু (পকা অন্ন) অথবা সক্তু (ভাজা শস্য/গুড়ি)ৰ মুঠি মুঠি কৰি।

Verse 89

पितृभ्यो निर्वपामीति सर्वं दक्षिणतो न्यसेत् । अभिघार्य ततः कुर्यान्निर्वापत्रयमग्रतः

“পিতৃসকললৈ নিবেদন কৰোঁ” বুলি কৈ সকলো বস্তু দক্ষিণ দিশত থ’ব। তাৰ পাছত ঘৃত-আহুতি ঢালি আগফালে তিনিটা নিৰ্বাপ-অৰ্পণ কৰিব।

Verse 90

ते वितस्त्यायताः कार्याश्चतुरङ्गुलविस्तृताः । दर्वीत्रयं च कुर्वीत खादिरं रजतान्वितम्

সেয়া এক বিতস্তি (হাত-ফেলা) দীঘল আৰু চাৰি আঙুল-প্ৰস্থে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। লগতে খাদিৰ কাঠৰ, ৰূপা-সংযুক্ত তিনিটা দৰৱী (চামুচ)ো বনাব।

Verse 91

रत्निमात्रं परिश्लक्ष्णं हस्ताकाराग्रमुत्तमम् । उदपात्राणि कांस्यस्य मेक्षणं च समित्कुशम्

ৰত্নিমাত্ৰ (হাত-ফেলা) মাপৰ, মসৃণ আৰু সু-সমাপ্ত, হাত-আকাৰৰ উত্তম আগ্ৰযুক্ত এক উপকৰণ। পানীৰ বাবে কাঁসাৰ পাত্ৰসমূহ, আৰু মেক্ষণ (চামুচ), সমিধ কাঠ আৰু কুশ ঘাঁহো থাকিব।

Verse 92

तिलपात्राणि सद्वासो गंधधूपानुलेपनम् । आहरेदपसव्यं च सर्वं दक्षिणतः शनैः

তিলভৰা পাত্ৰ, উত্তম বস্ত্ৰ, গন্ধ, ধূপ আৰু অনুলেপন (লেপ) আনিব। আৰু অপসব্য (উলটা পৰিক্ৰমা) কৰি, দক্ষিণ দিশে ধীৰে ধীৰে সকলো বস্তু আনিব।

Verse 93

एवमासाद्य तत्सर्वं भवनस्योत्तरेंतरे । गोमयेनानुलिप्तायां गोमूत्रेण च मंडलम्

এইদৰে সকলো বস্তু সংগ্ৰহ কৰি সজাই, ঘৰৰ উত্তৰ দিশৰ ভিতৰুৱা অংশত—গোময়ে লিপা ঠাইত—গোমূত্ৰেৰে এক মণ্ডল (আচাৰ-চক্ৰ) আঁকিব।

Verse 94

साक्षताभिः सपुष्पाभिरद्भिः सव्यापसव्यवत् । विप्राणां क्षालयेत्पादावभिवंद्य पुनःपुनः

অখণ্ড অন্নকণা আৰু পুষ্প মিশ্ৰিত জলেৰে, সৱ্য-অপসৱ্য বিধি মতে বাঁওফালৰ পৰা সোঁফাললৈ ঘূৰি, ব্ৰাহ্মণসকলৰ চৰণ ধুৱাই পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰিব।

Verse 95

आसनेषूपविष्टेषु दर्भवत्सु विधानतः । उपस्पृष्टोदकान्विप्रानुपवेश्यानुमंत्रयेत्

বিধি মতে দৰ্ভাঘাঁহেৰে সজ্জিত আসনত ব্ৰাহ্মণসকলক যথাযথভাৱে বহুৱাই, তেওঁলোকে জল-স্পৰ্শ (শুদ্ধি) সম্পন্ন কৰাৰ পাছত, পুনৰ কৰ্মৰ বাবে বহুৱাই উপযুক্ত মন্ত্ৰেৰে অনু-মন্ত্ৰণ কৰিব।

Verse 96

द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीनेकैकं चोभयत्र वा । भोजयेदीश्वरोपीह न कुर्याद्विस्तरं बुधः

দেৱকাৰ্যত দুজনক ভোজন কৰাব; পিতৃকাৰ্যত তিনিজনক; অথবা উভয় কাৰ্যত এক-একজনক। ইয়াত সক্ষম গৃহস্থও এই সংখ্যাই ভোজন কৰাব—বুদ্ধিমান লোকে আড়ম্বৰ বিস্তাৰ নকৰিব।

Verse 97

दैवपूर्वं निवेद्याथ विप्रानर्घादिना बुधैः । अग्नौ कुर्यादनुज्ञातो विप्रैर्विप्रो यथाविधि

প্ৰথমে দেৱতাসকলক বিধিমতে নিবেদন কৰি, বুদ্ধিমান লোকে অৰ্ঘ্য আদি উপহাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰিব। তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলৰ অনুমতি লৈ, কোনো ব্ৰাহ্মণে বিধিমতে পবিত্ৰ অগ্নিত হোম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 98

स्वगृह्योक्तेन विधिना काले कृत्वा समंततः । अग्नीषोममयाभ्यां तु कुर्यादाप्यायनं बुधः

যথাসময়ে, নিজৰ গৃহ্যসূত্ৰত কোৱা বিধি মতে চাৰিওফালে কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, বুদ্ধিমান লোকে অগ্নি আৰু সোমময় আহুতিৰ দ্বাৰা তাৰ পাছত আপ্যায়ন (পুনঃপোষণ) ক্ৰিয়া কৰিব।

Verse 99

दक्षिणाग्नौ प्रणीतेन स एवाग्निर्द्विजोत्तमः । यज्ञोपवीतान्निर्वर्त्य ततः पर्युक्षणादिकम्

যেতিয়া সেই অগ্নি দক্ষিণৰ পৱিত্ৰ অগ্নিলৈ নিয়া হয়, হে দ্বিজোত্তম, সেই একে অগ্নিৰ দ্বাৰাই যজ্ঞোপৱীত (জনেৱ)ৰ বিধি সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগে; তাৰ পাছত পৰ্যুক্ষণ (ছিটনি) আদি সহায়ক কৰ্ম সম্পাদন কৰিব।

Verse 100

प्राचीनावीतिना कार्यमेतत्सर्वं विजानता । लब्ध्वा तस्माद्विशेषेण पिंडान्कुर्वीत चोदकं

এই সকলো বিধি জনা ব্যক্তিয়ে প্ৰাচীনাৱীত ভাৱে যজ্ঞোপৱীত ধৰি এই সকলো কৰ্ম কৰিব লাগে; সেয়ে উপযুক্ত সামগ্ৰী/অৱসৰ লাভ কৰি বিশেষকৈ পিণ্ড-দান আৰু তাৰ সৈতে উদক-অৰ্পণ প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 101

दद्यादुदकपात्रैस्तु सलिलं सव्यपाणिना । दद्यात्सर्वं प्रयत्नेन दमयुक्तो विमत्सरः

উদক-পাত্ৰেৰে বাওঁ হাতে (সব্যপাণি) জল অৰ্পণ কৰিব; আৰু সকলো দান প্ৰচেষ্টাৰে কৰিব—ইন্দ্ৰিয়-সংযমী আৰু ঈৰ্ষামুক্ত হৈ।

Verse 102

विधाय रेखां यत्नेन निर्वपेदवनेजनं । दक्षिणाभिमुखः कुर्यात्ततो दर्भान्निधाय वै

যত্নেৰে এটা ৰেখা আঁকি, তাৰ পাছত শুদ্ধিকৰণৰ নিবেদন স্থাপন কৰিব; দক্ষিণমুখী হৈ এই কৰ্ম কৰিব, আৰু তাৰ পাছত দৰ্ভ (কুশ) ঘাঁহ থৈ দিব।

Verse 103

निधाय पिंडमेकैकं सर्वं दर्भोपरिक्रमात् । निर्वपेदथ दर्भेषु नामगोत्रानुकीर्तनैः

প্ৰতিটো পিণ্ড একে একে থৈ, আৰু সকলোকে দৰ্ভ (কুশ) ঘাঁহেৰে পৰিক্ৰমা কৰি ঘেৰি, তাৰ পাছত দৰ্ভৰ ওপৰত নাম-গোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 104

तेषु दर्भेषु तं हस्तं विमृज्याल्लेपभागिनां । तथैव च जपं कुर्यात्पुनः प्रत्यवनेजनम्

সেই দৰ্ভাঘাঁহত লেপৰ অৱশিষ্ট লাগি থকা হাতখন ভালদৰে মচি ল’ব। তাৰ পিছত একে বিধিত পুনৰ জপ আৰম্ভ কৰি আকৌ শুদ্ধিৰ বাবে ধৌত-ক্ৰিয়া (প্ৰত্যৱনেজন) কৰিব।

Verse 105

जलयुक्तं नमस्कृत्य गंधधूपार्चनादिभिः । एवमावाह्य तत्सर्वं वेदमंत्रैर्यथोदितैः

জল অৰ্পণ কৰি নমস্কাৰ কৰিব, আৰু গন্ধ, ধূপ, অৰ্চনা আদি সহ। এইদৰে বিধি অনুসাৰে বেদমন্ত্ৰেৰে সকলোকে আহ্বান কৰিব।

Verse 106

एकाग्नरेकएवाद्भिर्निर्वपेद्दर्विकां तथा । ततः कृत्वा नरो दद्यात्पितृभ्यस्तु कुशान्बुधः

একমাত্ৰ অগ্নিৰে, আৰু জলেৰে সহ, দৰ্বিকা (চামুচ) দ্বাৰা বিধিমতে আহুতি নিবেদন কৰিব। তাৰ পিছত কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, বুদ্ধিমান জনে পিতৃসকললৈ কুশাঘাঁহ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 107

ततः पिंडादिकं कुर्यादावाहनविसर्जनम् । ततो गृहीत्वा पिंडेभ्यो मात्राः सर्वाः क्रमेण तु

তাৰ পিছত পিণ্ড আদি কৰ্ম কৰিব, আহ্বান আৰু বিসৰ্জনসহ। তাৰ পাছত পিণ্ডসমূহৰ পৰা মাত্ৰাসকল সকলো ক্ৰমে ক্ৰমে লৈ (অৰ্পণ/বিতৰণ) কৰিব।

Verse 108

तानेव विप्रान्प्रथममाशयित्वा च मानवः । वर्णयन्भोजयेदन्नमिष्टं पूर्तं च सर्वदा

সেই বিপ্ৰসকলক প্ৰথমে আসন দিয়া, মানুহে সদায় তেওঁলোকক অন্নভোজন কৰাব—ইষ্ট আৰু পূৰ্ত, দুয়ো প্ৰকাৰ দানসহ—আৰু সন্মানেৰে তেওঁলোকৰ গুণ বৰ্ণনা কৰিব।

Verse 109

वर्जयेत्क्रोधपरतां स्मरन्नारायणं हरिम् । तृप्तान्ज्ञात्वा पुनः कुर्याद्विकिरं सार्ववर्णिकं

নাৰায়ণ হৰি স্মৰণ কৰি ক্ৰোধৰ বশ নোহোৱা উচিত। সকলো তৃপ্ত হোৱা বুলি নিশ্চিত হৈ পুনৰ সকলো বৰ্ণলৈ সমভাৱে ভোগ/অন্ন বিতৰণ কৰিব।

Verse 110

विधृत्य सोदकं त्वन्नं सतिलं प्रक्षिपेद्भुवि । आचांतेषु पुनर्दद्याज्जलं पुष्पाक्षतोदकम्

জল আৰু তিল মিহলি অন্ন ধৰি ভূমিত নিক্ষেপ/অৰ্পণ কৰিব। তাৰপিছত আচমন সাৰি ফুল আৰু অখণ্ড চাউল-দানা মিহলি জল পুনৰ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 111

स्वधावाचनकं सर्वं पिंडोपरि समाचरेत् । देवाद्यंतं प्रकुर्वीत श्राद्धनाशोन्यथा भवेत्

পিণ্ডৰ ওপৰত স্বধা-মন্ত্ৰসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ-অনুষ্ঠান কৰিব। দেৱতাসকলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অন্তলৈ ক্ৰমে সম্পন্ন কৰিব; নচেৎ শ্ৰাদ্ধ নষ্ট হয়।

Verse 112

विसृज्य विप्रान्प्रणतस्तेषां कृत्वा प्रदक्षिणम् । दक्षिणांदिशमाकांक्षन्पितॄनुद्दिश्य मानवः

বিপ্ৰসকলক প্ৰণাম কৰি আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি সন্মানে বিদায় দিব। তাৰপিছত দক্ষিণ দিশলৈ মনোযোগ কৰি, পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 113

दातारो नोभिवर्द्धंतां वेदाः सन्ततिरेव च । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुदेयं च नोस्त्विति

আমাৰ দাতাসকল বৃদ্ধি পাওক; আমাৰ বেদসমূহ ফুলি-ফলক, আৰু আমাৰ বংশধাৰা অব্যাহত থাকক। আমাৰ শ্ৰদ্ধা কেতিয়াও নঘুচক, আৰু আমাৰ হাতত সদায় বহুত দান কৰিবলৈ থাকক—এই প্ৰাৰ্থনা।

Verse 114

अन्नं च नो बहुभवेदतिथींश्च लभेमहि । याचितारश्च नः संतु मा च याचिष्म कंचन

আমাৰ ঘৰত অন্ন প্ৰচুৰ হওক আৰু আমি অতিথিসকলক লাভ কৰোঁ। আমাৰ ওচৰত যাচকসকল থাকক, কিন্তু আমি কাকো কেতিয়াও ভিক্ষা নকৰোঁ।

Verse 115

एतदग्निमतः प्रोक्तमन्वाहार्यं तु पार्वणं । यथेंदुसंक्षये तद्वदन्यत्रापि निगद्यते

পবিত্ৰ অগ্নিৰ আচাৰ্যসকলে এইদৰে কৈছে—অন্বাহাৰ্য নিবেদনেই পাৰ্বণ বিধি। যেনেকৈ চন্দ্ৰক্ষয়ৰ সময়ত বিধান আছে, তেনেকৈ অন্য স্থানতো প্ৰযোজ্য বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 116

पिंडांस्तु गोजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जलेपि वा । वप्रांते वाथ विकिरेदापोभिरथ वापयेत्

পিণ্ডসমূহ গাই, পশু আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰিব; নতুবা অগ্নিত বা জলতো নিক্ষেপ কৰিব। অথবা উঁচু বাঁধ/ঢিবিৰ কিনাৰত ছটিয়াই দিব, বা পানীৰে গলাই বিসৰ্জন কৰিব।

Verse 117

पत्नीं तु मध्यमं पिंडं प्राशयेद्विनयान्विताम् । आधत्त पितरो गर्भं पुत्रसंतानवर्द्धनं

বিনয়-লজ্জায় ভূষিতা পত্নীক মধ্যম পিণ্ড ভক্ষণ কৰাব। তেতিয়া পিতৃগণ গৰ্ভধাৰণ দান কৰে, যি পুত্ৰ আৰু বংশবৃদ্ধি কৰে।

Verse 118

तावन्निर्वापणं तिष्ठेद्यावद्विप्रा विसर्जिताः । वैश्वदेवं ततः कुर्यान्निवृत्तः पितृकर्मणः

যেতিয়ালৈকে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মানে বিদায় নকৰা হয়, তেতিয়ালৈকে নিৰ্বাপণ নিবেদন স্থিৰ কৰি ৰাখিব। তাৰ পাছত পিতৃকৰ্ম সমাপ্ত কৰি বৈশ্বদেৱ নিবেদন কৰিব।

Verse 119

इष्टैः सह ततः शांतो भुंजीत पितृसेवितम् । पुनर्भोजनमध्वानं यानमायासमैथुनम्

তাৰ পাছত মন শান্ত কৰি, নিজৰ প্ৰিয়জনসকলৰ সৈতে পিতৃসেৱাত অৰ্পিত অন্ন ভোজন কৰিব। তাৰ পিছত পুনৰ ভোজন, যাত্ৰা, বাহন-ভ্ৰমণ, অতিশ্ৰম আৰু মৈথুন পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 120

श्राद्धकृच्छ्राद्धभुग्यो वा सर्वमेतद्विवर्जयेत् । स्वाध्यायं कलहं चैव दिवास्वप्नं च सर्वदा

শ্ৰাদ্ধ কৰোঁতা হওক বা শ্ৰাদ্ধভোজ গ্ৰহণ কৰোঁতা হওক, এই সকলো নিষিদ্ধ কৰ্ম পৰিহাৰ কৰিব। আৰু সদায় স্বাধ্যায় (বেদপাঠ), কলহ আৰু দিবাস্বপ্নো ত্যাগ কৰিব।

Verse 121

अनेन विधिना श्राद्धं त्रिवर्गस्येह निर्वपेत् । कन्या कुंभ वृषस्थेर्के कृष्णपक्षेषु सर्वदा

এই বিধি অনুসাৰে ইয়াত ত্ৰিবৰ্গ (ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম) বৃদ্ধি কৰা শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰিব। আৰু সেয়া সদায় কৃষ্ণপক্ষত, সূৰ্য কন্যা, কুম্ভ বা বৃষ ৰাশিত থাকোঁতে কৰিব লাগে।

Verse 122

यत्रयत्र प्रदातव्यं सपिंडीकरणात्मकम् । तत्रानेन विधानेन देयमग्निमता सदा

য’ত য’ত সপিণ্ডীকৰণ-সম্পৰ্কীয় দান দিবলগীয়া হয়, ত’ত এই বিধান অনুসাৰে, অগ্নি ৰক্ষা কৰা ব্যক্তিয়ে সদায় দান কৰিব।

Verse 123

अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यदुदीरितम् । श्राद्धं साधारणं नाम भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

এতিয়া মই ব্ৰহ্মাই যি উচ্চাৰণ কৰিছিল সেয়া ক’ম: ‘সাধাৰণ’ নামৰ শ্ৰাদ্ধ, যি ভুক্তি আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 124

अयने विषुवे चैव अमावस्यार्कसंक्रमे । अमावस्याष्टका कृष्णपक्ष पंचदशीषु च

অয়ন আৰু বিষুৱত, অমাৱস্যা তিথিত, সূৰ্যৰ ৰাশি-সংক্রমণত, অষ্টকা-ব্ৰতত, আৰু কৃষ্ণপক্ষৰ পঞ্চদশী তিথিতো—এই সময়সমূহ বিশেষ পবিত্ৰ বুলি গণ্য।

Verse 125

आर्द्रा मघा रोहिणीषु द्रव्यब्राह्मणसंगमे । गजच्छायाव्यतीपाते विष्टिवैधृतिवासरे

আৰ্দ্ৰা, মঘা আৰু ৰোহিণী নক্ষত্ৰত; ধন আৰু ব্ৰাহ্মণ-সংযোগৰ সাক্ষাৎত; গজচ্ছায়া আৰু ব্যতীপাত নামৰ অশুভ সময়ত; আৰু বিষ্টি (ভদ্ৰা) আৰু বৈধৃতি যোগ থকা দিনত—এই সময়সমূহ শুভ কাৰ্যৰ বাবে অনুপযুক্ত বুলি ধৰা হয়।

Verse 126

वैशाखस्य तृतीयायां नवमीकार्तिकस्य च । पंचदशी तु माघस्य नभस्ये च त्रयोदशी

বৈশাখ মাহৰ তৃতীয়া তিথি, কাৰ্তিকৰ নবমী, মাঘৰ পঞ্চদশী, আৰু নভস মাহৰ ত্ৰয়োদশী তিথি—এইবোৰ বিধানসম্মত পবিত্ৰ তাৰিখ।

Verse 127

युगादयः स्मृता ह्येताः पितॄपक्षोपकारिकाः । तथा मन्वंतरादौ च देयं श्राद्धं विजानता

যুগৰ আৰম্ভণি আদি এই উপলক্ষসমূহ পিতৃপক্ষৰ বাবে উপকাৰী বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপে মন্বন্তৰৰ আৰম্ভণিতো, যি বুজে সি শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে।

Verse 128

अश्वयुङ्नवमी चैव द्वादशी कार्तिके तथा । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

আশ্বযুজ মাহৰ নবমী তিথি, কাৰ্তিকত দ্বাদশী, চৈত্র মাহৰ তৃতীয়া, আৰু তদ্ৰূপে ভাদ্ৰপদ মাহৰ (তৃতীয়া) তিথিও—এইবোৰো বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য।

Verse 129

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा । आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी

ফাল্গুন মাহৰ অমাৱস্যা; তদ্ৰূপে পৌষ মাহৰ একাদশী; আষাঢ় মাহৰ দশমী; আৰু মাঘ মাহৰ সপ্তমী।

Verse 130

श्रावणे चाष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा । कार्तिकी फाल्गुनी चैवा ज्येष्ठे पंचदशी सिता

শ্ৰাৱণত কৃষ্ণপক্ষৰ অষ্টমী; আষাঢ়ত পূৰ্ণিমা; তদ্ৰূপে কাৰ্তিক আৰু ফাল্গুনতো; আৰু জ্যেষ্ঠত শুক্লপক্ষৰ পঞ্চদশী—এইবোৰ পবিত্ৰ তিথি।

Verse 131

मन्वंतरादयस्त्वेता दत्तस्याक्षयकारिकाः । पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः

মন্বন্তৰ আদি এই কৰ্মসমূহ দানক অক্ষয় কৰে। ইয়াতো যত্নশীল মানুহে পিতৃসকললৈ তিল-মিশ্ৰিত পানী পৰ্যন্ত অৰ্পণ কৰিব।

Verse 132

श्राद्धं कृतं तेन समास्सहस्रं रहस्यमेतत्पितरो वदंति । वैशाख्यामुपवासेषु तथोत्सवमहालये

পিতৃসকলে এই গোপন ৰহস্য কয়: যিয়ে এইদৰে কৰে, তাৰ দ্বাৰা সহস্ৰ বছৰৰ শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন হয়—বিশেষকৈ বৈশাখৰ উপবাসসমূহত আৰু উৎসৱময় মহালয়ত।

Verse 133

तीर्थायतनगोष्ठेषु द्वीपोद्यानगृहेषु च । विविक्तेषूपलिप्तेषु श्राद्धं देयं विजानता

বিবেচক মানুহে তীৰ্থত, পবিত্ৰ আয়তন আৰু সভাস্থলত, দ্বীপত, উদ্যানত আৰু গৃহত—বিশেষকৈ নিৰ্জন আৰু ভালদৰে লেপা (শুদ্ধ) স্থানত—শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে।

Verse 134

विप्रान्पूर्वेपरेचाह्नि विनीतात्मानि मंत्रयेत् । शीलवृत्तगुणोपेतान्वयोरूपसमन्वितान्

পূৰ্বাহ্নত আৰু পুনৰ অপৰাহ্নত, বিনীত-আত্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিব লাগে—যিসকল শীল, শুদ্ধ জীৱিকা আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধ, আৰু প্ৰৌঢ়তা তথা মৰ্যাদাসম্পন্ন ৰূপে বিভূষিত।

Verse 135

द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा । भोजयेत्सुसमृद्धोपि न प्रकुर्वीत विस्तरम्

দেৱকাৰ্যত দুজন (ব্ৰাহ্মণ)ক ভোজন কৰাব; পিতৃকাৰ্যত তিনিজনক—অথবা দুয়োতে একে একে, নাইবা দুয়ো একেলগে এজনক। অতি সমৃদ্ধ হলেও ভোজক বিস্তাৰ আৰু দেখুৱনি নকৰিব।

Verse 136

विश्वेदेवान्यवैः पुष्पैरभ्यर्च्यासनपूर्वकं । पूरयेत्पात्रयुग्मं तु स्थाप्यं दर्भपवित्रके

আসন অৰ্ঘ্য আদি আগবঢ়াই, যৱ আৰু পুষ্পেৰে বিশ্বেদেৱসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত পাত্ৰযুগল পূৰ্ণ কৰি, পবিত্ৰ দৰ্ভ-কুশাৰ ওপৰত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 137

शन्नोदेवीत्यपः कुर्याद्यवोसीति यवानपि । गंधपुष्पैस्तु संपूज्य विश्वान्देवान्प्रतिन्यसेत्

“শং নো দেবীঃ” মন্ত্র জপি জলক সংস্কাৰ কৰিব লাগে; আৰু “যৱোऽসি” মন্ত্র জপি যৱকো তেনেদৰে সংস্কাৰ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত গন্ধ-পুষ্পেৰে সুপূজা কৰি বিশ্বেদেৱসকলক প্ৰতিন্যাস (স্থাপন/আহ্বান) কৰিব লাগে।

Verse 138

विश्वेदेवास इत्याभ्यामावाह्य विकिरेद्यवान् । यवोसि धान्यराजस्त्वं वारुणो मधुमिश्रितः

“বিশ্বেদেৱাস…” আদি দুটা মন্ত্রেৰে আহ্বান কৰি, তাৰ পিছত যৱ ছটিয়াব লাগে। (ক’ব:) “তুমি যৱ—ধান্যৰাজা; তুমি বৰুণৰ অৰ্পণ, মধুৰে মিশ্ৰিত।”

Verse 140

अभ्यर्च्य गंधाद्युत्सृज्य पितृयज्ञं समारभेत् । दर्भासनादि कृत्वादौ त्रीणि पात्राणि चार्चयेत्

প্ৰথমে আৰ্চনা কৰি গন্ধ আদি একাষে থৈ, তাৰ পাছত পিতৃ-যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিব। আৰম্ভণিতে দৰ্ভা-ঘাঁহৰ আসন আদি সাজি, তিনিখন পাত্ৰ শুদ্ধ কৰি পূজা কৰিব।

Verse 141

सपवित्राणि कृत्वादौ शन्नोदेवीत्यपः क्षिपेत् । तिलोसीति तिलान्कुर्याद्गन्धपुष्पादिकं पुनः

প্ৰথমে পৱিত্ৰ (শুদ্ধিকাৰক আঙুঠি/সূতা) সাজি ‘শং নো দেবীঃ’ মন্ত্রেৰে জল ছিটাব। তাৰ পাছত ‘তিলোসি’ মন্ত্রেৰে তিল ৰাখি, পুনৰ গন্ধ-পুষ্প আদি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 142

पात्रं वनस्पतिमयं तथा पर्णमयं पुनः । राजतं वा प्रकुर्वीत तथा सागरसंभवम्

বনস্পতি-দ্ৰব্যেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ, অথবা পাতেৰে গঢ়া পাত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিব; নতুবা ৰজতৰ পাত্ৰ কৰিব, আৰু সাগৰৰ পৰা উৎপন্ন দ্ৰব্যেৰে কৰা পাত্ৰো তেনেদৰে কৰিব পাৰে।

Verse 143

सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते । रजतस्य कथा वापि दर्शनं दानमेव च

পিতৃসকলৰ অৰ্পণৰ বাবে সোণ, ৰজত আৰু তাম্ৰৰ পাত্ৰ বিধান কৰা হৈছে। নিশ্চয়, ৰজতৰ কথা কোৱা, তাক দেখা, বা তাক দান কৰাও নিজেই পুণ্যদায়ক।

Verse 144

राजतैर्भाजनैरेषां पितॄणां रजतान्वितैः । वार्यपि श्रद्धया दत्तमक्षयायोपकल्पते

ৰজতৰ ভাজনেৰে, ৰজতেৰে সুসজ্জিত পাত্ৰত পিতৃসকললৈ শ্ৰদ্ধাৰে দিয়া জলসুধাও অক্ষয় পুণ্যৰ কাৰণ হয়।

Verse 145

अद्यापि पितृपात्रेषु पितॄणां राजतान्वितम् । शिवनेत्रोद्भवं यस्मादुत्तमं पितृवल्लभम्

আজিও পিতৃ-অৰ্ঘ্যৰ পাত্ৰসমূহত ৰূপা সংযুক্ত কৰা হয়; কিয়নো কোৱা হয় ই শিৱৰ নয়নৰ পৰা উদ্ভৱ, সেয়ে ই উত্তম আৰু পিতৃসকলৰ অতি প্ৰিয় বুলি গণ্য।

Verse 146

एवं पात्राणि संकल्प्य यथालाभं विमत्सरः । या दिव्येति पितुर्नाम गोत्रे दर्भान्करे न्यसेत्

এইদৰে যিমান পোৱা যায় তেনেদৰে পাত্ৰসমূহ সাজি, ঈৰ্ষামুক্ত হৈ, হাতত কুশ-দৰ্ভ ধৰি পিতৃৰ নাম আৰু গোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি “য়া দিব্যা” বুলি আহ্বান কৰি স্থাপন কৰিব।

Verse 147

पितॄनावाहयिष्यामि तथेत्युक्तः स तैः पुनः । उशंतस्त्वा तथायन्तु ऋग्म्यामावाहयेत्पितॄन्

“মই পিতৃসকলক আহ্বান কৰিম,” তেওঁ ক’লে; আৰু তেওঁলোকৰ পৰা পুনৰ নিৰ্দেশ পায়—“তোমাৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হৈ তেওঁলোক ইয়ালৈ আহক।” এইদৰে ঋগ্-মন্ত্ৰেৰে পিতৃসকলক আহ্বান কৰিব লাগে।

Verse 148

या दिव्येत्यर्घ्यमुत्सृज्य दद्याद्गंधादिकं ततः । वस्त्रोत्तरं दर्भपूर्वं दत्वा संश्रयमादितः

“য়া দিব্যা…” মন্ত্ৰেৰে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত গন্ধ আদি উপচাৰ দান কৰিব। তাৰপিছত প্ৰথমে দৰ্ভ ৰাখি উত্তৰীয় বস্ত্ৰ অৰ্পণ কৰি, আৰম্ভণিৰ পৰা ভক্তিভাৱে আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 149

पितृपात्रे निधायाथ न्युब्जमुत्तरतो न्यसेत् । पितृभ्यः स्थानमसीति निधाय परिवेषयेत्

তাৰ পাছত পিতৃ-পাত্ৰত থৈ, উত্তৰ দিশত ন্যুব্জ (অৰ্পণ) স্থাপন কৰিব। “পিতৃসকলৰ বাবে এই আসন” বুলি সংকল্প কৰি, তাৰ অনুসাৰে পৰিবেশন কৰিব।

Verse 150

तत्रापि पूर्वतः कुर्यादग्निकार्यं विमत्सरः । उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामाहृत्य परिवेषयेत्

তাতো, ঈৰ্ষামুক্ত হৈ, প্ৰথমে পবিত্ৰ অগ্নিসংক্রান্ত কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব; তাৰ পাছত দুয়ো হাতেৰে আহাৰ/অৰ্ঘ্য আনি বিধিমতে পৰিবেশন কৰিব।

Verse 151

उशन्तस्त्वेति तं दर्भं पाणिभक्तं विशेषतः । गुणान्वितैश्च शाकाद्यैर्नानाभक्ष्यैस्तथैव च

“উশন্তস্ত্বে”—অৰ্থাৎ “আপোনাৰ সন্তোষ হৌক”—বুলি কৈ, তেওঁলোকে দৰ্ভা-ঘাঁহ হাতেদি বিশেষ যত্নে অৰ্পণ কৰিলে; লগতে সুগুণে প্ৰস্তুত শাক-সব্জি আৰু নানাবিধ ভক্ষ্যও।

Verse 152

अन्नं च सदधिक्षीरं गोघृतं शर्करान्वितं । मासं प्रीणाति वै सर्वान्पितॄनित्याह पद्मजः

অন্ন, দধি আৰু ক্ষীৰসহ, গোৱৰ ঘৃত আৰু শর্কৰাযুক্ত ভোগ—ই এক মাহ পৰ্যন্ত সকলো পিতৃলোকক নিশ্চয় তৃপ্ত কৰে; এইদৰে পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) ক’লে।

Verse 153

द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन्मासान्हारिणेन तु । औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनाथ पंच वै

মাছৰ মাংসেৰে দুমাহ পৰ্যন্ত (পিতৃ) তৃপ্ত হয়; হৰিণৰ মাংসেৰে তিনিমাহ; ভেড়াৰ মাংসেৰে চাৰিমাহ; আৰু পক্ষীৰ মাংসেৰে পাঁচমাহ নিশ্চয়।

Verse 154

वाराहस्य तु मांसेन षण्मासं तृप्तिरुत्तमा । सप्तलोहस्य मांसेन तथाष्टावाजकेन तु

বনৰ শূকৰ (ৱৰাহ) মাংসেৰে ছমাহ পৰ্যন্ত উত্তম তৃপ্তি হয়; সপ্তলোহা নামক জন্তুৰ মাংসেৰে সাতমাহ; আৰু আজক (ছাগ/বকৰা) মাংসেৰে আঠমাহ পৰ্যন্ত।

Verse 155

पृषतस्य तु मांसेन तृप्तिर्मासान्नवैव तु । दशमासांश्च तृप्यंते वराहमहिषामिषैः

পৃষত (চিত্ৰিত হৰিণ)ৰ মাংস খালে ন মাহ পৰ্যন্ত তৃপ্তি থাকে; আৰু বৰাহ আৰু মহিষৰ মাংস খালে দহ মাহ পৰ্যন্ত তৃপ্তি হয়।

Verse 156

शशकूर्मयोस्तु मांसेन मासानेकादशैव तु । संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन वा

খৰগোশ বা কচ্ছপৰ মাংস খালে (প্ৰায়শ্চিত্তৰ) মেয়াদ এগাৰ মাহ হয়; কিন্তু গৰুৰ দ্ৰব্য—দুধ বা পায়স (ক্ষীৰ)—গ্ৰহণ কৰিলে পূৰ্ণ এক বছৰ পৰ্যন্ত বিস্তাৰ পায়।

Verse 157

सौकरेण तु तृप्यंते मासान्पंचदशैव तु । वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी

বৰাহৰ মাংস খালে পন্ধৰ মাহ পৰ্যন্ত তৃপ্তি হয়; আৰু বাৰ্ধ্ৰীণসৰ মাংস খালে বাৰ বছৰ পৰ্যন্ত তৃপ্তি স্থায়ী হয়।

Verse 158

कालशाकेन चानंत्यं खड्गमांसेन चैव हि । यत्किंचिन्मधुना मिश्रं गोक्षीरं दधिपायसम्

একেদৰে কালশাক শাক খালে আৰু খড়্গ (গঁড়)ৰ মাংস খালেও অনন্ত পাপ হয়; আৰু মধুৰ সৈতে মিশ্ৰিত যিকোনো বস্তু—গো-দুধ, দধি-পায়স (দধিত ৰন্ধা মিঠা আহাৰ)—গ্ৰহণ কৰিলেও তেনে দোষ হয়।

Verse 159

दत्तमक्षयमित्याहुः पितरः पूर्वदेवताः । स्वाध्यायं श्रावयेत्पित्र्यं पुराणान्यखिलानि च

পিতৃগণ—পূৰ্বদেৱতা—কয়: “বিধিমতে দিয়া দান অক্ষয়।” সেয়ে পিতৃসন্তুষ্টিৰ বাবে পিতৃয় স্বাধ্যায় পাঠ শুনুৱাব লাগে, আৰু সকলো পুৰাণো পাঠ কৰাব লাগে।

Verse 160

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । इंद्रेशसोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

তাত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, সূৰ্য আৰু ৰুদ্ৰৰ নানাবিধ স্তৱ-পাঠ আছে; ইন্দ্ৰ, ঈশ আৰু সোমলৈ নিবেদিত সূক্তসমূহো আছে, আৰু পাৱমানী স্তোত্ৰসমূহো—প্ৰত্যেকেই নিজ নিজ শক্তি আৰু ফলপ্ৰদতা অনুসাৰে।

Verse 161

बृहद्रथंतरं तत्र ज्येष्ठसामाथ रौरवं । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

তাত বৃহদ্ৰথন্তৰ, জ্যেষ্ঠসামন আৰু ৰৌৰৱ পাঠ কৰা হয়; তদুপৰি শান্তি (শান্তিকা) অধ্যায়, আৰু মধু-ব্ৰাহ্মণো পাঠ কৰা হয়।

Verse 162

मण्डलब्राह्मणं तद्वत्प्रीतिकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चापि तत्सर्वं समुदीरयेत्

তদ্ৰূপে মণ্ডল-ব্ৰাহ্মণ আদি, আৰু যি কিছুমান পুনৰ প্ৰীতি জন্মায়, সেই সকলো বিধিমতে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে—ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্তোষৰ বাবে আৰু নিজৰ আত্মাৰ তৃপ্তিৰ বাবেও।

Verse 163

भारताध्ययनं कार्यं पितॄणां परमप्रियं । भुक्तवत्सु च विप्रेषु भोज्यतोयादिकं नृप

হে নৃপ, ভাৰত (মহাভাৰত) অধ্যয়ন/পাঠ কৰা উচিত, কিয়নো ই পিতৃসকলৰ অতি প্ৰিয়। আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে ভোজন শেষ কৰিলে, তেতিয়া অন্ন, জল আদি নিবেদন কৰিব লাগে, যেন কৰ্ম সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 164

सार्ववर्णिकमन्नाद्यमानयेत्सावधारणं । समुत्सृजेद्भुक्तवतामग्रतो विकिरान्भुवि

সকলো বৰ্ণৰ বাবে উপযোগী অন্ন আদি সামগ্ৰী সাৱধানে আনিব লাগে। আৰু লোকসকলে ভোজন শেষ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ আগত ভূমিত সন্মানেৰে অংশ ছটিয়াই অৱশিষ্ট পৃথককৈ ৰাখিব লাগে।

Verse 165

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिं

মোৰ কুলৰ যিসকল জীৱ অগ্নিদগ্ধ হৈছে আৰু যিসকল অদগ্ধ, ভূমিত দিয়া এই দানে তেওঁলোক তৃপ্ত হওক; তৃপ্ত হৈ তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰক।

Verse 166

येषां न माता न पिता न बंधुर्न चापि मित्रं न तथान्नमस्ति । तत्तॄप्तयेन्नं भुवि दत्तमेतत्पयातु योगाय यतो यतस्ते

যিসকলৰ ন মা আছে ন পিতা, ন আত্মীয় ন বন্ধু, আৰু যিসকলৰ অন্নো নাই—ভূমিত দিয়া এই অন্ন তেওঁলোকৰ তৃপ্তিৰ বাবে হওক; তেওঁলোকে য’তেই থাকক, তাতেই ই পৌঁছাই তেওঁলোকৰ যোগ-ক্ষেম সাধন কৰক।

Verse 167

असंस्कृतप्रमीतानां त्यागिनां कुलभागिनां । उछिष्टभागधेयानां दर्भेषु विकिरासनं

যিসকল অসংস্কৃত অৱস্থাত মৃত্যুবৰণ কৰিছে, যিসকল ত্যাগী, যিসকল কুল-অধিকাৰে অংশীদাৰ, আৰু যিসকলৰ ভাগ কেৱল উচ্ছিষ্ট—তেওঁলোকৰ বাবে কুশা-ঘাঁহৰ ওপৰত অৱশিষ্ট অন্ন ছটিয়াই দিয়া বিধেয়।

Verse 168

तृप्तान्ज्ञात्वोदकं दद्यात्सकृद्विकिरणे तथा । विप्रलिप्तमहीपृष्टे गोशकृन्मूत्रवारिणा

অতিথিসকল তৃপ্ত হোৱা বুলি জানিলে, তেতিয়া একবাৰ জল দান কৰিব; আৰু তদ্ৰূপ একবাৰ ছটিয়াই শুদ্ধি কৰিব। বিপ্ৰসকলৰ বাবে লিপা মাটিত গোময় আৰু গোমূত্ৰ মিশ্ৰিত জলেৰে এই ছটিয়াই দিয়া হয়।

Verse 169

निधाय दर्भान्विधिवद्दक्षिणाग्रान्प्रयत्नतः । सर्ववर्णविधानेन पिंडांश्च पितृयज्ञवत्

বিধি অনুসাৰে দক্ষিণমুখী আগ থকা দৰ্ভা-ঘাঁহ যত্নসহ স্থাপন কৰি, সম্পূৰ্ণ বৰ্ণ-વિધান অনুসাৰে পিতৃযজ্ঞৰ দৰে পিণ্ডসমূহো প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 170

अवनेजनपूर्वं तु नामगोत्रं तु मानवः । उक्त्वा पुष्पादिकं दत्वा कृत्वा प्रत्यवनेजनं

অৱনেজন (ধোৱনি) বিধি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে মানুহে নিজৰ নাম আৰু গোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব; তাৰ পিছত ফুল আদি অৰ্পণ কৰি, প্ৰত্যৱনেজন অৰ্থাৎ সমাপ্তিমূলক ধোৱনি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 171

ज्ञात्वापसव्यं सव्येन पाणिना त्रिः प्रदक्षिणं । पितृवन्मातृकं कार्यं विधिवद्दर्भपाणिना

অপসব্য (বাঁওফাল) ৰীতি বুজি লৈ, বাঁও হাতে ত্ৰিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব; আৰু মাতৃ-পিতৃপক্ষীয় পিতৃলোকৰ কাৰ্যও পিতৃপক্ষৰ দৰে বিধিমতে, হাতে দৰ্ভা ধৰি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 172

दीपप्रज्वालनं तद्वत्कुर्यात्पुष्पार्चनं बुधः । तथा चांतेषु चाचम्य दद्याच्चापः सकृत्सकृत्

একেদৰে জ্ঞানীজনে দীপ প্ৰজ্বলিত কৰি ফুলেৰে অৰ্চনা কৰিব; আৰু অন্তিম অংশসমূহত আচমন কৰি, পুনঃপুনঃ জল অৰ্পণ কৰিব।

Verse 173

तथा पुष्पाक्षतान्पश्चादक्षय्योदकमेव च । सतिलं नामगोत्रेण दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम्

তাৰ পিছত ফুল আৰু অখণ্ড অক্ষত (ভাঙি নথোৱা চাউল) আৰু অক্ষয়্যোদক বিধিও অৰ্পণ কৰিব; তিলসহ নাম-গোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি, শক্তি অনুসাৰে দক্ষিণা দিব।

Verse 174

गोभूहिरण्यवासांसि भव्यानि शयनानि च । दद्याद्यदिष्टं विप्राणामात्मनः पितुरेव च

গৰু, ভূমি, সোণ, বস্ত্ৰ আৰু উত্তম শয্যা আদি দান কৰিব; আৰু যি বস্তু প্ৰিয় বা ইষ্ট, সেয়াও নিজৰ আৰু নিজৰ পিতাৰ কল্যাণৰ বাবে ব্ৰাহ্মণসকলক অৰ্পণ কৰিব।

Verse 175

वित्तशाठ्येन रहितः पितृभ्यः प्रीतिमावहेत् । ततः स्वधावाचनकं विश्वेदेवेषु चोदकं

ধনৰ বিষয়ে ছল-প্ৰবঞ্চনা নকৰাকৈ পিতৃসকলক সন্তুষ্টি দিয়া উচিত। তাৰ পাছত ‘স্বধা’ আহ্বান-পাঠ কৰি বিশ্বদেৱসকললৈ জল-তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 176

दत्वाशीः प्रतिगृह्णीयाद्द्विजेभ्योपि यथा बुधः । अघोराः पितरः संतु संत्वित्युक्तः पुनर्द्विजैः

আশীৰ্বাদ দিয়া পাছত বুধজনাই দ্বিজসকলৰ পৰাও প্ৰতিআশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰিব। পুনৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “পিতৃসকল অঘোৰ—অভয়দায়ক, কৃপাময় হওক; তথাস্তু।”

Verse 177

गोत्रं तथा वर्द्धतां तु तथेत्युक्तश्च तैः पुनः । स्वस्तिवाचनकं कुर्यात्पिंडानुद्धृत्य भक्तितः

আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ক’লে, “তথাস্তু; তোমাৰ গোত্ৰ বৃদ্ধি পাওক,” তেতিয়া তেওঁ ভক্তিৰে পিণ্ডসমূহ উঠাই স্বস্তিবাচন (মঙ্গল-পাঠ) কৰিব।

Verse 178

उच्छेषणं तु तत्तिष्ठेद्यावद्विप्रविसर्जनम् । ततो गृहबलिं कुर्यादिति धर्मो व्यवस्थितः

উচ্ছেষণ (অৱশিষ্ট আহাৰ) ব্ৰাহ্মণ অতিথিক সন্মানে বিদায় দিয়া পৰ্যন্ত ৰাখি থ’ব। তাৰ পাছত গৃহবলি অৰ্পণ কৰিব—এইয়াই ধৰ্মৰ স্থিৰ নিয়ম।

Verse 179

उच्छेषणं भूमिगतमजिह्मस्याशठस्य च । दासवर्गस्य तत्पिंडं भागधेयं प्रचक्षते

সৰল আৰু অশঠ ব্যক্তিয়ে ভূমিত থোৱা উচ্ছেষণ—সেই আহাৰক দাসবৰ্গৰ ন্যায়সঙ্গত ভাগ বুলি কোৱা হয়।

Verse 180

पितृभिर्निर्मितं पूर्वमेतदाप्यायनं सदा । अव्रतानामपुत्राणां स्त्रीणामपि नराधिप

হে নৰাধিপ ৰাজা, এই সদা পোষণকাৰী বিধি পূৰ্বতে পিতৃসকলে অ’ব্ৰতধাৰী, নিঃসন্তান আৰু স্ত্ৰীসকলৰ বাবেও স্থাপন কৰিছিল।

Verse 181

ततः स्थानाग्रतः स्थित्वा प्रतिगृह्यांबुपात्रिकां । वाजेवाजेति च जपन्कुशाग्रेण विसर्जयेत्

তাৰ পাছত নিৰ্দিষ্ট স্থানৰ আগত থিয় হৈ জলপাত্ৰ গ্ৰহণ কৰি, ‘ৱাজে ৱাজে’ বুলি জপ কৰি কুশৰ আগচিৰাৰে জল বিসৰ্জন কৰিব।

Verse 182

बहिः प्रदक्षिणं कुर्यात्पदान्यष्टावनुव्रजेत् । बंधुवर्गेण सहितः पुत्रभार्यासमन्वितः

বাহিৰফালে প্ৰদক্ষিণা কৰি আঠ খোজ আগবাঢ়িব; আত্মীয়বৰ্গসহ, পুত্ৰ আৰু পত্নীৰ সৈতে।

Verse 183

निवृत्य प्रणिपत्याथ प्रयुज्याग्निं स मंत्रवित् । वैश्वदेवं प्रकुर्वीत नैत्यिकं बलिमेव च

তাৰ পাছত উভতি আহি প্ৰণিপাত কৰি, মন্ত্ৰবিদে অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰিব; তেওঁ বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য সম্পন্ন কৰি নিত্য বলি-অৰ্পণো কৰিব।

Verse 184

ततस्तु वैश्वदेवांते सभृत्यसुतबांधवः । भुंजीतातिथिसंयुक्तः सर्वं पितृनिषेवितं

তাৰ পাছত বৈশ্বদেৱ সমাপ্ত কৰি, ভৃত্য, পুত্ৰ আৰু বান্ধৱসহ, আৰু অতিথিসকলৰ সান্নিধ্যত, পিতৃসকলক বিধিমতে নিবেদন কৰা সকলো বস্তুৰ পৰা ভোজন কৰিব।

Verse 185

एतच्चानुपनीतोपि कुर्यात्सर्वेषु पर्वसु । श्राद्धं साधारणं नाम सर्वकामफलप्रदम् । भार्याविरहितोप्येतत्प्रवासस्थोपि भक्तिमान्

উপনয়ন-সংস্কাৰ নোহোৱা লোকেও সকলো পবিত্ৰ পৰ্বদিনত এই কৰ্ম কৰিব লাগে। ইয়াক ‘সাধাৰণ’ শ্ৰাদ্ধ বোলা হয়; ই সকলো কামনা-ফল প্ৰদান কৰে। পত্নী নাথাকিলেও বা প্ৰবাসত থাকিলেও, ভক্তিমান ব্যক্তিয়ে এই শ্ৰাদ্ধ অৱশ্য কৰিব।

Verse 186

शूद्रोप्यमंत्रकं कुर्यादनेन विधिना नृप । तृतीयमाभ्युदयिकं वृद्धिश्राद्धं विधीयते

হে ৰাজা, শূদ্ৰেও এই বিধি অনুসৰি মন্ত্ৰ নোহোৱাকৈ ইয়াক কৰিব পাৰে। তৃতীয় প্ৰকাৰ নিৰ্ধাৰিত হৈছে ‘আভ্যুদয়িক’—বৃদ্ধি আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে কৰা শ্ৰাদ্ধ।

Verse 187

उत्सवानंदसंस्कारे यज्ञोद्वाहादिमंगले । मातरः प्रथमं पूज्याः पितरस्तदनंतरं

উৎসৱ-আনন্দৰ সংস্কাৰসমূহত—যজ্ঞ, বিবাহ আদি মঙ্গল কাৰ্যত—প্ৰথমে মাতৃসকলক পূজা কৰিব লাগে, আৰু তাৰ পিছত পিতৃসকলক।

Verse 188

ततो मातामहा राजन्विश्वेदवास्तथैव च । प्रदक्षिणोपचारेण दध्यक्षतफलोदकैः

তাৰ পিছত, হে ৰাজন, মাতামহক আৰু তেনেদৰে বিশ্বেদেৱাসকলকো প্ৰদক্ষিণা আৰু উপচাৰে—দধি, অক্ষত ধান, ফল আৰু জল অৰ্পণ কৰি—সম্মান কৰা হ’ল।

Verse 189

प्राङ्मुखो निर्वपेत्पिंण्डान्पूर्वांश्चैव पुरातनान् । संपन्नमित्यभ्युदये दद्यादर्घं द्वयोर्द्वयोः

পূবমুখে হৈ তেওঁ পুৰাতন প্ৰথা অনুসৰি পিতৃসকলৰ বাবে পিণ্ড নিবেদন কৰিব। অভ্যুদয়ৰ মঙ্গলক্ষণত ‘সম্পন্নম্’ বুলি কৈ, দুয়ো-দুয়ো কৰি অৰ্ঘ্য দান কৰিব।

Verse 190

युग्मा द्विजातयः पूज्या वस्त्राकल्पांबरादिभिः । तिलकार्यं यवैः कार्यं तच्च सर्वानुपूर्वकं

যুগল দ্বিজাতিসকলক বস্ত্ৰ, অলংকাৰ, পৰিধেয় আদি দান কৰি পূজা-সন্মান কৰিব লাগে। তিল-সম্পৰ্কীয় কৰ্ম যৱ (যৱধান্য)ৰে সম্পন্ন কৰিব, আৰু সকলো কাৰ্য যথাক্ৰমে কৰিব লাগে।

Verse 191

मंगल्यानि च सर्वाणि वाचयेद्द्विजपुंगवान् । एवं शूद्रोपि सामान्यं वृद्धिश्राद्धं च सर्वदा

সকলো মঙ্গলময় আশীৰ্বাদ দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰা পাঠ কৰাব লাগে। এইদৰে শূদ্ৰেও সদায় সাধাৰণ শ্ৰাদ্ধ আৰু বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধ (বৃদ্ধি-সমৃদ্ধিৰ উপলক্ষে) সম্পন্ন কৰিব পাৰে।

Verse 192

नमस्कारेण मंत्रेण कुर्याद्दानानि वै बुधः । दानं प्रधानं शूद्रस्य इत्याह भगवान्प्रभुः । दानेन सर्वकामाप्तिस्तस्य संजायते यतः

বুধজনাই নমস্কাৰ-মন্ত্ৰসহ দান কৰিব লাগে। ভগৱান প্ৰভুৱে কৈছে—শূদ্ৰৰ বাবে দানেই প্ৰধান ধৰ্ম; কিয়নো দানৰ দ্বাৰাই তাৰ সকলো কামনা-সিদ্ধি জন্মে।