Adhyaya 54

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । अद्रोहकस्य चाख्यातो महिमा लोकदुःसहः । एकतल्पगतां वामां क्षांत्वा सर्वजितोऽभवत्

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: দ্ৰোহশূন্য জনৰ মহিমা ঘোষণা কৰা হৈছে—জগতৰ পক্ষে সমান কৰা দুঃসহ। একে শয্যাত উপনীত হোৱা নিজৰ প্ৰিয়াক ক্ষমা কৰি, তেওঁ সকলোকে জয় কৰা বিজয়ী হ’ল।

Verse 2

ज्ञानिनामपिदुःसाध्यं मुनीनां ब्रह्मचारिणां । सुरासुरमनुष्याणां विषमं तत्समं गतः

এই অৱস্থা জ্ঞানীসকলৰ বাবেও, মুনিসকল আৰু ব্ৰহ্মচাৰী তপস্বীৰ বাবেও অতি দুঃসাধ্য। দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ—সকলৰ বাবে যি পথ অসম আৰু কঠিন, সমতা লাভ কৰা জনৰ বাবে সেয়া সমান আৰু সহজ হয়।

Verse 3

स्वभावाद्विषमं कामं जेतुं कः पुरुषः क्षमः । अद्रोहकमृते विप्र स एव भवजित्पुमान्

কাম স্বভাৱতেই অসম আৰু ক্লেশদায়ক; তাক জয় কৰিবলৈ কোন মানুহ সক্ষম? হে বিপ্ৰ, দ্ৰোহশূন্য জনেই সত্যই সংসাৰজয়ী পুৰুষ হয়।

Verse 4

संत्यज्य देवराज्यं च लब्ध्वाहं तु पुरा यथा । तमुवाच ततो देवी पापं तं मुनिशापजम्

“যেনেকৈ মই পূৰ্বে দেৱৰাজ্যৰ আধিপত্যো ত্যাগ কৰি লক্ষ্য লাভ কৰিছিলোঁ,” তেতিয়া দেৱীয়ে তেওঁক ক’লে—মুনিৰ শাপৰ ফলত যি পাপী হৈ পৰিছিল।

Verse 5

विदितं सर्वलोके च त्रैलोक्ये सचराचरे । द्विज उवाच । कथं च देवदेवस्य अहल्याहरणं प्रभो

এই কথা সকলো লোকতে, ত্ৰিলোকত—চৰাচৰ সকলোতে—প্ৰসিদ্ধ। দ্বিজে ক’লে: “হে প্ৰভু, দেৱদেৱৰ দ্বাৰা অহল্যাৰ অপহৰণ কেনেকৈ ঘটিল?”

Verse 6

भगांकत्वं च संप्राप सहस्राक्षः सुराधिपः । न गां कोपि भगांकत्वं संप्राप्तस्सुरराट्कथम्

আৰু সহস্ৰাক্ষ, দেৱসকলৰ অধিপতি ইন্দ্ৰে ভগাঙ্ক—যোনিচিহ্নে অঙ্কিত অৱস্থা লাভ কৰিলে। কিন্তু হে দেৱৰাজ, কোনো গাই কিয় কেতিয়াও এনে অৱস্থা নাপায়?

Verse 7

दुःश्रुतं सुरवैकल्यं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः । श्रीभगवानुवाच । पुरा स्वांतोद्भवां कन्यां लोकेशश्च महामनाः

দেৱসকলৰ বৈকল্য সম্পৰ্কে সেই দুঃখজনক সংবাদ মই তত্ত্বতঃ শুনিব বিচাৰোঁ। শ্ৰীভগৱানে ক’লে: পূৰ্বে, মহামনা লোকেশে নিজৰ হৃদয়ৰ পৰা এক কন্যা উৎপন্ন কৰিলে।

Verse 8

गौतमाय ददौ धाता लोकपालाग्रतो मुदा । ततस्तु लोकपालानां मन्मथाविष्टचेतसाम्

ধাতা স্ৰষ্টাই লোকপালসকলৰ সন্মুখত আনন্দেৰে তেওঁক গৌতমক দান কৰিলে। তাৰ পাছত লোকপালসকলৰ মন মন্মথ (কামদেৱ)ৰ বশীভূত হ’ল।

Verse 9

शचीपतेस्तु संमोहो हृदि शल्य इव स्थितः । लोकपालानतिक्रम्य सुवेषा वरवर्णिनी

কিন্তু শচীপতি ইন্দ্ৰৰ মোহ তেওঁৰ হৃদয়ত কাঁইটৰ দৰে গাঁথি ৰ’ল। লোকপালসকলক অতিক্ৰম কৰি, সুসজ্জিতা অতি ৰূপৱতী নাৰী আগবাঢ়ি গ’ল।

Verse 10

द्विजाय रत्नभूतैषा दत्ता किंवा करोम्यहम् । इति संचिंत्य तस्यास्तु वर्तमाने च यौवने

“এই ৰত্ন-সদৃশ কন্যা এজন দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক দিয়া হৈছে—তেন্তে মই এতিয়া কি কৰিম?” এইদৰে চিন্তা কৰি, তাই যুৱনৰ পূৰ্ণ উজ্জ্বলতাত থাকোঁতেই, সি মনতে বিচাৰ কৰি থাকিল।

Verse 11

पुनश्च मायया दृष्टं रूपं तस्यास्सुशोभनम् । पुनश्चिन्तयमानोऽसौ गौतमाध्यासनं गतः

পুনৰ মায়াৰ প্ৰভাৱত সি তাইৰ অতি মনোহৰ ৰূপ দেখিলে; আৰু আকৌ চিন্তাত নিমগ্ন হৈ, সি গৌতম মুনিৰ আসনৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 12

पश्चात्तु तस्य गमनाद्यद्वृत्तं तच्छृणुष्व मे । एकदा गौतमः स्नातुं गतोऽसौ पुष्करं प्रति

এতিয়া তাৰ গমন-পিছত যি ঘটিল, মোৰ পৰা শুনা। এবাৰ গৌতম মুনি স্নান কৰিবলৈ পুষ্কৰলৈ গৈছিল।

Verse 13

साध्वी च गृहशौचे च गृहवस्तुनि तत्परा । प्रवृत्ता देववास्तूनां बलिकर्तुं च तत्परा

তাই আছিল এগৰাকী সাধ্বী—গৃহশৌচত নিবিষ্ট আৰু গৃহকাৰ্যত সাৱধান। গৃহৰ দেবস্থানসমূহত অধিষ্ঠিত দেবতাসকললৈ বলি-অৰ্পণ কৰাতো তাই সদা তৎপৰ আছিল।

Verse 14

इंधनं वह्निकार्यं च नित्यकर्मानुसंचयम् । एतस्मिन्नंतरे शक्रो मुनेस्तस्य महात्मनः

সি ইন্ধন সংগ্ৰহ কৰিলে, অগ্নিকাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে আৰু নিত্যকৰ্মসমূহৰ অনুশীলন অব্যাহত ৰাখিলে। এই অন্তৰত, সেই মহাত্মা মুনিৰ বিষয়ে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) কিছুমান ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 15

रूपमास्थाय गात्रेण प्रविवेशोटजं मुदा । पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा श्रद्धया परया सती

নিজ দেহে ৰূপ ধৰি আনন্দেৰে তাই আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে। স্বামীক দেখি সেই পতিব্ৰতা সতী পৰম শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তিৰে তেওঁক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 16

देवस्थाने च वस्तूनां संचयं कर्तुमुद्यता । ततस्तामब्रवीदार्तो मुनिवेषधरो हरिः

দেৱস্থানৰ ভিতৰত থকা বস্তুসমূহ গোটাবলৈ তাই উদ্যত হোৱাত, তেতিয়া মুনিৰ বেশ ধৰা হৰি ব্যাকুল হৈ তাইক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 17

प्रद्युम्नवशगो वामे देहि मे चुंबनादिकम् । एतस्मिन्नंतरे सा च त्रपायुक्ताऽब्रवीद्वचः

“হে সুন্দৰী, মই প্ৰদ্যুম্নৰ বশত আছোঁ; মোক চুম্বন আদি দিয়া।” এই সময়তে লাজে আৱৃত হৈ তাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 18

देवकार्यादिकं त्यक्त्वा वक्तुं नार्हसि मे प्रभो । सर्वं जानासि धर्मज्ञ पुण्यानां निश्चयं मुने

হে প্ৰভু, দেৱকাৰ্য আদি ত্যাগ কৰি মোৰ কথাৰ উত্তৰ নেদিয়াটো আপোনাৰ উচিত নহয়। হে ধৰ্মজ্ঞ মুনি, আপুনি সকলো জানে—পুণ্যকৰ্মৰ নিশ্চিত সিদ্ধান্তো।

Verse 19

अयमर्थो हि वेलायामधुनैव न युज्यते । ततस्तां चारुसर्वांगीं दृष्ट्वा मन्मथपीडितः

“এই কথা এতিয়া এই সময়ত উপযুক্ত নহয়।” তাৰ পাছত সেই সুন্দৰ, সৰ্বাঙ্গসুসমা নাৰীক দেখি তেওঁ কামদেৱৰ যন্ত্রণাত দগ্ধ হ’ল।

Verse 20

अलं प्रियेन वक्तव्यं हृच्छयो मे प्रजायते । कर्तव्यं चाप्यकर्तव्यं पत्युर्वचनसंमतम्

মিঠা কথাৰে যথেষ্ট; মোৰ হৃদয় উদ্বেগেৰে আৱদ্ধ হৈছে। স্বামীৰ আজ্ঞাই যি অনুমোদন কৰে, সেই মতে ক’বা—কি কৰণীয় আৰু কি অকৰণীয়।

Verse 21

करोति सततं या च सा च नारी पतिव्रता । लंघयेद्या च तस्याज्ञां सुरते च विशेषतः

যি নাৰী সদায় স্বামীৰ ইচ্ছা অনুসাৰে আচৰণ কৰে, সেই নাৰী পতিৱ্ৰতা বুলি কোৱা হয়। কিন্তু যি তেওঁৰ আজ্ঞা লঙ্ঘন কৰে—বিশেষকৈ সহবাসৰ বিষয়ত—তাই তেনে নহয়।

Verse 22

पुण्यं तस्या भवेन्नष्टं दुर्गतिं चाधिगच्छति । साब्रवीद्देववस्तूनि संति देवार्थतो मुने

তাইৰ পুণ্য নষ্ট হ’ব আৰু তাই দুৰ্গতি লাভ কৰিব। তাই ক’লে, “হে মুনি, এইবোৰ দেৱতাৰ বস্তু; দেৱকাৰ্যৰ অৰ্থেই নিৰ্দিষ্ট।”

Verse 23

नित्यकर्माणि चान्यानि किं वा तेषु विपर्ययः । स चोवाच सतीं तत्र देह्यालिगादिकं मम

“আৰু আন নিত্যকৰ্মবোৰৰ কথা কি? তাত ক’ত বিপৰ্যয়?” তেতিয়া তাতেই তেওঁ সতীক ক’লে, “মোৰ লিঙ্গ আৰু আন চিহ্নসমূহ মোক দিয়া।”

Verse 24

मनसा भयमुत्सृज्य मया दत्तानि तानि च । इत्युक्त्वा तां परिष्वज्य कृतस्तेन मनोरथः

মনত ভয় ত্যাগ কৰি (তেওঁ ক’লে), “সেইবোৰো মোৰেই দিয়া।” এইদৰে কৈ তেওঁ তাইক আলিঙ্গন কৰিলে; আৰু তাইৰ দ্বাৰাই তেওঁৰ মনোৰথ পূৰ্ণ হ’ল।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरे विप्र मुनेर्हृद्या सकल्मषम् । ततो ध्यानं समारभ्याजानाद्वृत्तं शचीपतेः

ইতিমধ্যে, হে বিপ্ৰ, মুনিৰ হৃদয় সকলো কল্মষৰ পৰা নিৰ্মল হ’ল। তাৰ পাছত ধ্যান আৰম্ভ কৰি তেওঁ শচীপতি (ইন্দ্ৰ) সম্পৰ্কীয় বৃত্তান্ত জানিলে।

Verse 26

तूर्णमेव द्वारदेशे गत्वा च समुपस्थितः । शक्रो मुनिं तु संलक्ष्य चौतुदेहं विवेश ह

তেওঁ তৎক্ষণাৎ দুৱাৰৰ ঠাইলৈ গৈ তাত উপস্থিত হৈ ৰ’ল। তাৰ পাছত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) মুনিক লক্ষ্য কৰি তেওঁৰ সূক্ষ্ম (অদৃশ্য) দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 27

गच्छतः पृषदंशस्य पद्धतौ प्रचचाल ह । मुनिस्तत्रावदत्तं वै कस्त्वं मार्जाररूपधृत्

পৃষদংশ পথেদি গৈ থাকোঁতে পথখন কঁপিবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া মুনিয়ে ক’লে, “মাৰ্জাৰৰূপ ধৰি থকা তুমি কোন?”

Verse 28

भयात्तस्य मुनेरग्रे शक्रः प्रांजलिराश्रितः । मघवंतं पुरो दृष्ट्वा चुकोप मुनिपुंगवः

ভয়ত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সেই মুনিৰ আগত হাত জোৰ কৰি আশ্ৰয় লৈ থিয় হ’ল। কিন্তু সন্মুখত মঘৱান (ইন্দ্ৰ)ক দেখি মুনিশ্ৰেষ্ঠ ক্ৰুদ্ধ হ’ল।

Verse 29

यत्त्वया चेदृशं कर्म भगार्थं छलसाहसम् । कृतं तस्मात्तवांगेषु सहस्रभगमुत्तमम्

যিহেতু তুমি যোনিৰ লোভত এনে ছলপূৰ্ণ আৰু দুঃসাহসিক কৰ্ম কৰিছা, সেয়েহে তোমাৰ অংগসমূহত সহস্ৰ যোনিৰ উত্তম চিহ্ন প্ৰকাশ পাব।

Verse 30

भवत्विह तु पापिष्ठ लिंगं ते निपतिष्यति । गच्छ मे पुरतो मूढ सुरस्थानं दिवौकसः

ইয়াতে তেনেই হওক, হে অতি পাপিষ্ঠ—তোৰ লিঙ্গ পতিত হ’ব। হে মূঢ়, মোৰ আগতে আগতে যা, দেৱলোকলৈ, দিবৌকসসকলৰ নিবাসলৈ।

Verse 31

पश्यंति मुनिशार्दूला नराः सिद्धास्सहोरगाः । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो रुदंतीं तां पतिव्रताम्

ব্যাঘ্ৰসম মুনিসকল চালে—মানৱ, সিদ্ধ আৰু নাগসকলৰ সৈতে। এইদৰে কৈ মুনিশ্ৰেষ্ঠই কান্দি থকা সেই পতিব্ৰতাক (পুনৰ) সম্বোধন কৰিলে।

Verse 32

पप्रच्छ किमिदानीं ते कर्म दारुणमागतम् । इत्युक्ता वेपमाना सा भीता पतिमुवाच ह

তেওঁ সুধিলে, “এতিয়া তোৰ ওপৰত কোন ভয়ংকৰ কৰ্মফল আহি পৰিল?” এইদৰে কোৱা হ’লে, তাই ভয়তে কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ স্বামীৰ আগত ক’লে।

Verse 33

अज्ञानाद्यत्कृतं कर्म क्षंतुमर्हसि वै प्रभो । मुनिरुवाच । परेणाभिगतासि त्वममेध्या पापचारिणी

“হে প্ৰভু, অজ্ঞানতাবশত যি কৰ্ম হৈ গ’ল, তাক ক্ষমা কৰিবলৈ আপুনি যোগ্য।” মুনিয়ে ক’লে: “অন্যে তোক অপবিত্র কৰিলে; তই অশুচি আৰু পাপাচাৰিণী।”

Verse 34

अस्थिचर्मसमाविष्टा निर्मांसा नखवर्जिता । चिरं स्थास्यसि चैकापि त्वां पश्यंतु जनाः स्त्रियः

হাড় আৰু ছালতে আৱৃত, মাংসহীন আৰু নখবিহীন—তই দীৰ্ঘকাল একেলগে থিয় হৈ থাকিবি, যাতে লোকসকলৰ স্ত্ৰীসকলে তোক চাব পাৰে।

Verse 35

दुःखिता तमुवाचेदं शापस्यांतो विधीयताम् । इत्युक्ते करुणाविष्टो मन्युनापि परिप्लुतः

দুখে জৰ্জৰিত হৈ তাই তেওঁক ক’লে—“এই শাপৰ অন্ত বিধান কৰা হওক।” এই কথা শুনি তেওঁ কৰুণাত আৱিষ্ট হ’ল, তথাপি ক্ৰোধে এতিয়াও প্লাৱিত আছিল।

Verse 36

जगाद गौतमो वाक्यं रामो दाशरथिर्यदा । वनमभ्यागतो विष्णुः सीतालक्ष्मणसंयुतः

গৌতমে এই বাক্য ক’লে, যেতিয়া দাশৰথি ৰাম—মানৱদেহধাৰী বিষ্ণু—সীতা আৰু লক্ষ্মণসহ বনত উপস্থিত হ’ল।

Verse 37

दृष्ट्वा त्वां दुःखितां शुष्कां निर्देहां पथिसंस्थितां । गदिष्यति च वै रामो वसिष्ठस्याग्रतो हसन्

তোমাক দুখিত, শুকাই যোৱা, যেন দেহহীন, পথৰ কাষত থিয় হোৱা দেখি ৰামে নিশ্চয়ই বশিষ্ঠৰ আগত হাঁহি হাঁহি কথা ক’ব।

Verse 38

किमियं शुष्करूपा च प्रतिमास्थिमयी शवा । न दृष्टं मे पुरा ब्रह्मन्रूपं लोकविपर्ययम्

এইটো কি—শুকাই যোৱা ৰূপধাৰী, হাড়েৰে গঠিত শৱ, যেন হাড়ৰ প্ৰতিমা? হে ব্ৰাহ্মণ, আগতে কেতিয়াও মই এনে ৰূপ দেখা নাই—ই যেন জগতৰ স্বাভাৱিক নিয়মৰ উলট-পালট।

Verse 39

ततो रामं महाभागं विष्णुं मानुषविग्रहम् । यद्वृत्तमासीत्पूर्वं तद्वसिष्ठः कथयिष्यति

তাৰ পাছত তেওঁলোকে মহাভাগ্যবান ৰাম—মানৱবিগ্ৰহধাৰী বিষ্ণু—ৰ ওচৰলৈ গ’ল। আগতে যি ঘটিছিল, সেই কথা বশিষ্ঠে বৰ্ণনা কৰিব।

Verse 40

वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो वक्ष्यति धर्मवित् । अस्या दोषो न चैवास्ति दोषोयं पाकशासने

বসিষ্ঠৰ বাক্য শুনি ধৰ্মবিত ৰামে ক’ব: “ইয়াত তাইৰ একো দোষ নাই; এই দোষ পাকা-শাসন (ইন্দ্ৰ)ৰ ওপৰতহে।”

Verse 41

एवमुक्ते तु रामेण त्यक्त्वा रूपं जुगुप्सितं । दिव्यं रूपं समास्थाय मद्गृहं चागमिष्यसि

ৰামে এইদৰে ক’লে, তুমি ঘৃণিত ৰূপ ত্যাগ কৰিবা; দিব্য ৰূপ ধাৰণ কৰি মোৰ ধামলৈও আহিবা।

Verse 42

शप्त्वा तु गौतमस्तां हि तपस्तप्तुं गतो वनम् । ततोत्यंतं शुष्करूपा तथैव पथि संस्थिता

গৌতমে তাইক শাপ দি তপস্যা কৰিবলৈ বনলৈ গ’ল। তাৰ পাছত তাই অতি শুকাই যোৱা ৰূপ লৈ সেই পথতে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 43

रामस्य वचनादेव गौतमं पुनरागता । गौतमोपि तया सार्द्धमद्यैवं दिवि तिष्ठति

ৰামৰ বাক্যৰ বলতেই তাই পুনৰ গৌতমৰ ওচৰলৈ উভতি আহিল; আৰু গৌতমো তাইৰ সৈতে এতিয়া এইদৰে স্বৰ্গত বাস কৰে।

Verse 44

इंद्रोपि त्रपयायुक्तः स्थितश्चांतर्जले चिरम् । स्थित्वा चांतर्जले देवीमस्तौदिंद्राक्षिसंज्ञिताम्

ইন্দ্ৰো লজ্জাৰে আচ্ছন্ন হৈ বহুদিন জলৰ ভিতৰত থাকিল। আৰু জলমাজতে থাকি ইন্দ্ৰাক্ষী নামে পৰিচিত দেবীক স্তৱ কৰিলে।

Verse 45

सुप्रसन्ना ततो देवी स्तोत्रेण परितोषिता । गत्वोवाच ततः सा च वरोस्मत्तो विगृह्यताम्

তেতিয়া স্তোত্ৰে সন্তুষ্ট হৈ অতি প্ৰসন্না দেৱী আগবাঢ়ি ক’লে—“মোৰ পৰা এটা বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 46

ततो देवीमुवाचेदं शक्रः परपुरंजयः । त्वत्प्रसादाच्च मे देवि वैरूप्यं मुनिशापजम्

তেতিয়া শক্ৰ, পৰপুৰঞ্জয় ইন্দ্ৰই দেৱীক ক’লে—“হে দেবি, তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ এই মুনিশাপজাত বৈৰূপ্য দূৰ হওক।”

Verse 48

किंतु बुद्धिं सृजाम्यद्य येन लोकैर्न लक्ष्यते

কিন্তু আজি মই এনে এক বুদ্ধি ৰচিম, যাৰ দ্বাৰা লোকসকলে একো লক্ষ্য নকৰে।

Verse 49

योनिमध्यगतं दृष्टि सहस्रं ते भविष्यति । सहस्राक्ष इति ख्यातस्सुरराज्यं करिष्यसि

তোমাৰ দৃষ্টি দেহজুৰি স্থাপিত হাজাৰ চকু হৈ উঠিব। ‘সহস্ৰাক্ষ’ নামে খ্যাত হৈ তুমি দেৱলোকৰ ৰাজত্ব কৰিবা।

Verse 50

मेषांडं तव शिश्नं च भविष्यति च मद्वरात् । इत्युक्त्वा सा जगन्माता तत्रैवांतरधीयत

“মোৰ বৰৰ ফলত তোমাৰ লিঙ্গ মেষৰ অণ্ডকোষ সদৃশ হ’ব।” এইদৰে কৈ জগত-মাতা তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 51

शक्रो देववरैः पूज्यो ह्यद्यापि दिवि वर्तते । इंद्रस्यैतादृशी कामादवस्था द्विजसत्तम

শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), দেবশ্ৰেষ্ঠসকলৰ দ্বাৰা পূজিত, আজিও স্বৰ্গত বাস কৰে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, কামনাই ইন্দ্ৰৰ ওপৰত এনেকুৱা অৱস্থা আনিলে।

Verse 54

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे अहल्याहरणंनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ প্ৰথম গ্ৰন্থ সৃষ্টিখণ্ডত ‘অহল্যাহৰণ’ নামৰ চৌৱানতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।