Previous Verse
Next Verse

Shloka 123

The Account and Merit of Śivadūtī

with the Nāga-tīrtha at Puṣkara

एवमुक्तस्तदा सोपि देवदेवो महेश्वरः । भक्ष्यार्थं तास्तदा प्राह पार्वत्याश्चैव सन्निधौ

evamuktastadā sopi devadevo maheśvaraḥ | bhakṣyārthaṃ tāstadā prāha pārvatyāścaiva sannidhau

এইদৰে সম্বোধিত হোৱাত, তেতিয়া দেৱদেৱ মহেশ্বৰেও, পাৰ্বতীৰ সন্মুখতেই, তেওঁলোকক ভক্ষ্য-ভোজনৰ বিষয়ে কথা ক’লে।

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
उक्तःhaving been spoken to
उक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (having been addressed/said to)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थक (also/even)
देव-देवःgod of gods
देव-देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः)
महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भक्ष्य-अर्थम्for eating / for food
भक्ष्य-अर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootभक्ष्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुषार्थः (भक्ष्याय अर्थः) = प्रयोजनार्थक (for the sake of eating)
ताःthem (those women)
ताः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पार्वत्याःof Pārvatī
पार्वत्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (and)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (indeed/just)
सन्निधौin the presence
सन्निधौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसन्निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

Maheśvara (Śiva)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: एवमुक्तस्तदा = एवम् + उक्तः + तदा; सोपि = सः + अपि; भक्ष्यार्थं = भक्ष्य + अर्थम्; तास्तदा = ताः + तदा; पार्वत्याश्चैव = पार्वत्याः + च + एव

M
Maheśvara (Śiva)
P
Pārvatī

FAQs

The speaker is Maheśvara (Śiva). The verse says he spoke “to them” (tāḥ), indicating a group being addressed, and it specifies that Pārvatī was present.

It frames the dialogue as occurring before Pārvatī, emphasizing the domestic and ethical setting of Śiva’s instruction—speech and conduct are presented as accountable within a sacred, witnessing presence.

Bhakṣyārtham (“concerning what is fit to eat/for food”) signals guidance about sustenance—often implying discernment about proper consumption, suitability, and dharmic standards around food.