
The Marvel at Ānandakānana: A Lake-Vision and a Karmic Parable (Prabhāsa / Guru-tīrtha Context)
এই অধ্যায়ত কুঞ্জলাই সুধে—ভ্ৰমণকালত দেখা সেই অভূতপূৰ্ব আশ্চৰ্য কি? বিজ্বলাই বৰ্ণনা কৰে যে মেরুৰ উত্তৰ ঢালত ‘আনন্দকানন’ নামৰ এক দিৱ্য বন আছে, য’ত দেৱতা, সিদ্ধ, অপ্সৰা, গন্ধৰ্ব, নাগ আৰু স্বৰ্গীয় সংগীতে পৰিপূৰ্ণ মহিমা বিৰাজমান। তাৰ কেন্দ্ৰত সাগৰ-সদৃশ নিৰ্মল সৰোবৰ, নানা তীৰ্থজল আৰু পদ্মফুলে ভৰপূৰ। সেই ঠাইত এক দীপ্তিমান দম্পতি বিমানেৰে আহি স্নান কৰে, তাৰ পাছতে হঠাৎ পৰস্পৰক ভয়ংকৰভাৱে আঘাত কৰে; তীৰত দুটা মৃতদেহ পৰে, কিন্তু ৰূপ নাবদলে আৰু দেহ পুনৰ গঠিত হয়। কৰ্মফলৰ ভয়াবহ দৰ্শনত তেওঁলোকে (আৰু পাছত আন নাৰীসকলেও) বাৰে বাৰে মাংস ছিঙি খায়, আত্মভক্ষণ আৰু শৱভক্ষণ কৰে; তাৰ পাছত পুনৰুত্থান, হাঁহি আৰু ‘দে! দে!’ বুলি পুনৰ দাবী উঠে। এই আশ্চৰ্য ঘটনাক ব্যাখ্যা-যোগ্য চমৎকাৰ হিচাপে প্ৰভাস/গুরু-তীৰ্থ আৰু বেণ–চ্যৱন কাহিনীচক্ৰৰ প্ৰসঙ্গত, পুলস্ত্যৰ ভীষ্মলৈ কোৱা বৰ্ণনাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা হৈছে।
Verse 1
कुंजल उवाच । किं विज्वल त्वया दृष्टमपूर्वं भ्रमता महीम् । आश्चर्येण समायुक्तं तन्मे कथय सुव्रत
কুঞ্জলে ক’লে: “হে বিজ্বল! পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰোঁতে তুমি কোন অপূৰ্ব, আশ্চৰ্যভৰা দৃশ্য দেখিলা? ক’বা মোক, হে সু-ব্ৰত।”
Verse 2
इतः प्रयासि कं देशमाहारार्थं तु सोद्यमी । यद्य दृष्टं त्वया चित्रं समाख्याहि सुतोत्तम
“ইয়াৰ পৰা তুমি কোন দেশলৈ যাত্ৰা কৰিছা, আহাৰ বিচাৰি পৰিশ্ৰমী হৈ? আৰু যদি তুমি কোনো বিচিত্ৰ-অদ্ভুত বস্তু দেখিছা, তেন্তে ক’বা, হে পুত্ৰশ্ৰেষ্ঠ।”
Verse 3
विज्वल उवाच । अस्ति मेरुगिरेः पृष्ठे आनंदं नाम काननम् । दिव्यवृक्षैः समाकीर्णंफ लपुष्पमयैः सदा
বিজ্বলে ক’লে: “মেৰুগিৰিৰ পৃষ্ঠভাগত (উত্তৰ ঢালত) আনন্দ নামৰ এখন কানন আছে; সি সদায় দিব্য বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ, নিত্য ফল-পুষ্পে ভৰপূৰ।”
Verse 4
देववृंदैः समाकीर्णं मुनिसिद्धसमन्वितम् । अप्सरोभिः सुरूपाभिर्गंधर्वैः किन्नरोरगैः
সেই কানন দেৱগণৰ দলেৰে ভৰপূৰ্ণ আছিল, মুনি আৰু সিদ্ধসকলৰ সৈতে সংযুক্ত; আৰু সুন্দৰী অপ্সৰা, গন্ধৰ্ব, কিন্নৰ আৰু নাগসকলেও তাত পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 5
वापीकूपतडागैश्च नदीप्रस्रवणैस्तथा । आनंदकाननं पुण्यं दिव्यभावैः प्रभासते
কূপ, বাপী আৰু পুখুৰীসমূহেৰে, তদুপৰি নদী আৰু প্ৰবাহমান ঝৰ্ণাসমূহেৰে, পুণ্যময় ‘আনন্দকানন’ নামৰ পবিত্ৰ বন দিৱ্য ভাবৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈ প্ৰকাশ পায়।
Verse 6
विमानैः कोटिसंख्याभिर्हंसकुंदेंदुसन्निभैः । गीतकोलाहलैः रम्यैर्मेघध्वनिनिनादितम्
কোটি-কোটি বিমানৰে অলংকৃত, যিবোৰ হাঁহ, কুন্দফুল আৰু চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্তিমান; মনোহৰ গীতৰ উৎসৱময় কোলাহলে সুশোভিত হৈ, মেঘগর্জনৰ দৰে নিনাদিত হৈ উঠিছিল।
Verse 7
षट्पदानां निनादेन सर्वत्र मधुरायते । चंदनैश्चूतवृक्षैश्च चंपकैः पुष्पितैर्वृतम्
ষট্পদ (মৌমাছি)ৰ গুঞ্জনে সৰ্বত্র মধুৰতা বাঢ়ে; আৰু ই চন্দন, আমগছ আৰু ফুলেৰে ভৰা চম্পক গছসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত।
Verse 8
नानावृक्षैः प्रभात्येवमानंदवनमुत्तमम् । नानापक्षिनिनादेन बहुकोलाहलान्वितम्
এইদৰে উত্তম আনন্দবন নানা প্ৰকাৰ গছ-গছনিয়ে প্ৰভাতৰ দৰে দীপ্তিমান হৈছিল; আৰু বিচিত্ৰ পক্ষীৰ ডাকত গুঞ্জৰি উঠি, মহা কোলাহলেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 9
एवमानंदनं दृष्टं मया तत्र सुशोभनम् । विमलं च सरस्तात शोभते सागरोपमम्
এইদৰে মই তাত অতি মনোৰম আৰু সুসৌন্দর্য্য আনন্দন দেখিলোঁ; আৰু হে প্ৰিয়, তাত এক বিমল সৰোবৰ আছিল, যি সাগৰৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ শোভা পাইছিল।
Verse 10
संपूर्णं पुण्यतोयेन पद्मसौगंधिकैः शुभैः । जलजैस्तु समाकीर्णं हंसकारंडवान्वितम्
সেই সৰোবৰ পুণ্য-জলে সম্পূৰ্ণ ভৰি আছিল; শুভ সুগন্ধি পদ্ম-সৌগন্ধিক কমলেৰে অলংকৃত, জলজ পুষ্পেৰে ঘন, আৰু হাঁহ আৰু কাৰণ্ডৱ হাঁহেৰে শোভিত আছিল।
Verse 11
एवमासीत्सरस्तस्य सुमध्ये काननस्य हि । देवगंधर्वसंबाधैर्मुनिवृंदैरलंकृतम्
এইদৰে সেই বনখনৰ একেবাৰে মাজত সেই সৰোবৰ আছিল; দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বেৰে ভিৰ কৰা, আৰু মুনিগণৰ দলদ্বাৰা অলংকৃত।
Verse 12
किंनरोरगगंधर्वैश्चारणैश्च सुशोभते । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं वक्तुं तात न शक्यते
সেই স্থান কিন্নৰ, নাগ, গন্ধৰ্ব আৰু চাৰণসকলৰ দ্বাৰা অতি শোভিত আছিল। তাত মই এক আশ্চৰ্য দেখিলোঁ—হে প্ৰিয়, বাক্যৰে ক’ব নোৱাৰি।
Verse 13
विमानेनापि दिव्येन कलशैरुपशोभते । छत्रदंडपताकाभीराजमानेन सत्तम
হে সত্তম, সি দিৱ্য বিমানেও অধিক শোভিত আছিল; কলশেৰে সুসজ্জিত, আৰু ছত্ৰ, দণ্ড আৰু পতাকাৰে দীপ্তিমানে ৰাজসিকভাৱে উজ্জ্বল।
Verse 14
सर्वभोगाविलेनापि गीयमानेथ किन्नरैः । गंधर्वैरप्सरोभिश्च शोभमानोथ सुव्रत
হে সুব্ৰত, সকলো ভোগ-বিলাসেৰে ঘেৰাও থাকিলেও সি অতি দীপ্তিময় আছিল; কিন্নৰে গীত গাইছিল, আৰু গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকলৰ দ্বাৰা অধিক শোভিত হৈছিল।
Verse 15
स्तूयमानो महासिद्धऋषिभिस्तत्त्ववेदिभिः । रूपेणाप्रतिमो लोके न दृष्टस्तादृशः क्वचित्
মহাসিদ্ধ ঋষিসকল—তত্ত্ববেদী সত্যজ্ঞ—দ্বাৰা স্তূত হৈ, তেওঁ জগতত ৰূপে অতুলনীয় আছিল; এনে জন ক’তো কেতিয়াও দেখা নাছিল।
Verse 16
सर्वाभरणशोभांगो दिव्यमालाविशोभितः । महारत्नकृतामाला यस्योरसि विराजते
তেওঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ সকলো অলংকাৰৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল; দিৱ্য মালাৰে অধিক শোভিত। তেওঁৰ বক্ষত মহাৰত্নে গাঁথা মহান মালা জ্যোতিৰে ঝলমলায়।
Verse 17
तत्समीपे स्थिता चैका नारी दृष्टा वरानना । हेमहारैश्च मुक्तानां वलयैः कंकणैर्युता
তেওঁৰ ওচৰত এগৰাকী সুশ্ৰী মুখমণ্ডলীয়া নাৰী থিয় হৈ আছিল; সোনাৰ হাৰ, মুক্তাৰ অলংকাৰ, আৰু চুড়ি-কঙ্কণেৰে সজ্জিত হৈ দেখা গ’ল।
Verse 18
दिव्यवस्त्रैश्च गंधैश्च चंदनैश्चारुलेपनैः । स्तूयमानो गीयमानः पुरुषस्तत्र चागतः
দিব্য বস্ত্ৰ, সুগন্ধি, চন্দন আৰু মনোহৰ লেপনেৰে সজ্জিত হৈ, আৰু স্তূতি-গীতে গীত হৈ, সেই পুৰুষ তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 19
रतिरूपा वरारोहा पीनश्रोणिपयोधरा । सर्वाभरणशोभांगी तादृशी रूपसंपदा
তেওঁ আছিল ৰতিৰূপা—শ্ৰেষ্ঠা, সুশোভিতা নাৰী; পূৰ্ণ নিতম্ব আৰু স্তনযুক্ত। সকলো অলংকাৰত অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ দীপ্তিমান—এনেই আছিল তেওঁৰ ৰূপ-সম্পদ।
Verse 20
द्वावेतौ तौ मया दृष्टौ विमानेनापि चागतौ । रूपलावण्यमाधुर्यौ सर्वशोभासमाविलौ
মই সেই দুয়োজনক দেখিলোঁ; তেওঁলোক দিৱ্য বিমানত আহি উপস্থিত হৈছিল। ৰূপ-লাবণ্য-মাধুৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ, চাৰিওফালে সকলো শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 21
समुत्तीर्णौ विमानात्तावागतौ सरसोन्तिके । स्नातौ तात महात्मानौ स्त्रीपुंसौ कमलेक्षणौ
বিমানৰ পৰা নামি তেওঁলোক দুয়ো সৰোবৰ ওচৰলৈ আহিল। হে প্ৰিয়, তাত স্নান কৰি সেই মহাত্মা—কমলনয়নী নাৰী আৰু কমলনয়ন পুৰুষ—প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 22
प्रगृह्य तौ महाशस्त्रौ दंपती तु परस्परम् । तादृशौ च शवौ तत्र पतितौ सरसस्तटे
সেই দম্পতিয়ে মহাশস্ত্ৰ ধৰি পৰস্পৰক আঘাত কৰিলে; আৰু তাতেই সৰোবৰ তীৰত ঠিক তেনেকৈ দুয়োটা মৃতদেহ পতিত হ’ল।
Verse 23
प्रभासे ते तदा तौ तु स्त्रीपुंसौ कमलेक्षणौ । रूपेणापि महाभाग तादृशावेव तौ शवौ
তাৰ পাছত প্ৰভাসত সেই দুয়ো—কমলনয়নী নাৰী আৰু কমলনয়ন পুৰুষ—হে মহাভাগ, ৰূপতো ঠিক সেইদৰে থাকিল, যেন তাত পৰি থকা দুটা মৃতদেহ।
Verse 24
देवरूपोपमस्तात यथा पुंसस्तथा शवः । यथारूपं हि तस्यापि तादृशस्तत्र दृश्यते
হে প্ৰিয়, মৃতদেহটো মানুহজনৰ দৰেই দেখা যায়—দেৱৰূপৰ সদৃশ। সঁচাকৈ, যি ৰূপ তেওঁৰ আছিল, তেনেকুৱা প্ৰতিচ্ছবিয়েই তাতো দেখা যায়।
Verse 25
यथारूपं तु भार्यायास्तथा शवो द्वितीयकः । स्त्रीशवस्य तु यन्मांसं शस्त्रेणोत्कृत्य सा ततः
সেই মৃতদেহটো দেখাত পত্নীৰ দৰেই আছিল, প্ৰকৃততে ই আছিল দ্বিতীয় শৰীৰ। তাৰ পাছত তাই অস্ত্ৰেৰে সেই নাৰীৰ মৃতদেহৰ মাংস কাটি পেলালে।
Verse 26
भक्षते तस्य मांसानि रक्ताप्लुतानि तानि तु । पुरुषो भक्षते तद्वच्छवमांसं समातुरः
তেওঁ তেজত লুতুৰি-পুতুৰি হোৱা সেই মাংসৰ টুকুৰাবোৰ ভক্ষণ কৰে; ঠিক তেনেদৰে, চৰম দুৰ্দশাগ্ৰস্ত মানুহে মৃতদেহৰ মাংস ভক্ষণ কৰে।
Verse 27
क्षुधया पीड्यमानौ तौ भक्षेते पिशितं तयोः । यावत्तृप्तिं समायातौ तावन्मांसं प्रभक्षितम्
ভোকত আতুৰ হৈ দুয়ো সেই মাংস ভক্ষণ কৰিলে। যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ তৃপ্তি নহ’ল, তেতিয়ালৈকে সেই মাংস সম্পূৰ্ণৰূপে ভক্ষণ কৰা হ’ল।
Verse 28
सरस्यथ जलं पीत्वा संजातौ सुखितौ पितः । कियत्कालं स्थितौ तत्र विमानेन गतौ पुनः
তাৰ পাছত সৰোবৰৰ পানী পান কৰি পিতৃ আৰু তেওঁৰ সংগী সুখী হ’ল। তাত কিছু সময় থকাৰ পাছত, তেওঁলোক পুনৰ বিমানত (স্বৰ্গীয় ৰথ) গুচি গ’ল।
Verse 29
अन्ये द्वे तु स्त्रियौ तात मया दृष्टे च तत्र वै । रूपसौभाग्यसंपन्ने ते स्त्रियौ चारुलक्षणे
কিন্তু হে প্ৰিয়, মই তাত আন দুগৰাকী নাৰীও দেখিছিলো—প্ৰকৃততে—দুয়োগৰাকী ৰূপ আৰু সৌভাগ্যৰে বিভূষিত আৰু মনোৰম লক্ষণেৰে যুক্ত।
Verse 30
ताभ्यां प्रभक्षितं मांसं यदा तात महावने । प्रहसेते तदा ते द्वे हास्यैरट्टाट्टकैःपुनः
হে প্ৰিয়, যেতিয়া সেই দুয়োজনে সেই মহাৰণ্যত মাংস ভক্ষণ কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকে পুনৰ অট্টহাস্য কৰি হাঁহিবলৈ ধৰে।
Verse 31
भक्षते च स्वमांसानि तावेतौ परिनित्यशः । कृत्वा स्नानादिकं मांसं पश्यतो मम तत्र हि
আৰু সেই দুয়োজনে অনবৰতে নিজৰ মাংস ভক্ষণ কৰে। স্নান আদি কাৰ্য সম্পাদন কৰি, তেওঁলোকে মাংস ভক্ষণ কৰে—আৰু মই তাত থিয় হৈ প্ৰত্যক্ষ কৰি থাকোঁ।
Verse 32
अन्ये स्त्रियौ महाभाग रौद्रा कारसमन्विते । दंष्ट्राकरालवदने तत्रैवाति विभीषणे
হে মহাভাগ্যৱান, তাত আন কিছুমান নাৰীও আছিল—স্বভাৱত উগ্ৰ, শিকলিৰে বন্ধা—যাৰ মুখমণ্ডল ওলাই থকা ভয়াৱহ দাঁতৰ সৈতে অতিশয় ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 33
ऊचतुस्तौ तदा ते तु देहिदेहीति वै पुनः । एवं दृष्टं मया तात वसता वनसंनिधौ
তেতিয়া সেই দুয়োজনে পুনৰ ক’লে, ‘দিয়া, দিয়া!’ হে প্ৰিয়, মই অৰণ্যৰ ওচৰত বাস কৰাৰ সময়ত এই দৃশ্য প্ৰত্যক্ষ কৰিছিলো।
Verse 34
नित्यमुत्कीर्य भक्ष्येते तौ द्वौ तु मांसमेव च । जायेते च सुसंपूर्णौ कायौ च शवयोः पुनः
দিনে দিনে, সেই দুয়োজনে কেৱল মাংস ফালি খায়; আৰু পুনৰ সেই মৃতদেহ দুটাৰ শৰীৰ সম্পূৰ্ণৰূপে গঢ় লৈ উঠে।
Verse 35
नित्यमुत्तीर्य तावेवं ते चाप्यन्ये च वै पितः । कुर्वंति सदृशीं चेष्टां पूर्वोक्तां मम पश्यतः
হে পিতা, প্ৰতিদিন জলৰ পৰা উঠি সেই দুজন আৰু আনসকলেও মোৰ চকুৰ আগতে পূৰ্বে কোৱা একেই আচৰণ আৰু কৰ্ম সম্পাদন কৰে।
Verse 36
एतदाश्चर्य संजातं दृष्टं तात मया तदा । भवता पृच्छितं तात दृष्टमाश्चर्यमेव च
হে প্ৰিয় তাত, সেই সময়ত উদ্ভৱ হোৱা এই আশ্চৰ্য ঘটনাটি মই দেখিছিলোঁ। আৰু আপুনি যি সুধিছে, তাত—সেয়া সঁচাকৈ দেখা এক বিস্ময়েই আছিল।
Verse 37
मया ख्यातं तवाग्रे वै सर्वसंदेहकारणम् । कथयस्व प्रसादाच्च प्रीयमाणेन चेतसा
মই নিশ্চয় তোমাৰ সন্মুখতে সকলো সন্দেহৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰিলোঁ। এতিয়া অনুগ্ৰহ কৰি প্ৰসন্ন আৰু কৃপাময় চিত্তে অধিক কহা।
Verse 38
विमानेनागतो योसौ स्त्रिया सार्द्धं द्विजोत्तम । दिव्यरूपधरो यस्तु स कस्तु कमलेक्षणः
হে দ্বিজোত্তম, যি এজন নাৰীসহ দিব্য বিমানে আহিছে, সেই দিব্যৰূপধাৰী জন কোন, হে কমলনয়ন?
Verse 39
का च नारी महाभाग महामांसं प्रभक्षति । स कश्चाप्यागतस्तात सा चैवाभ्येत्य भक्षति
হে মহাভাগ, কোন নাৰী ইমান বৃহৎ পৰিমাণৰ মাংস ভক্ষণ কৰিব পাৰে? আৰু হে তাত, কোনজন আহিছে—সেই নাৰীয়েও ওচৰলৈ আহি ভক্ষণ কৰে।
Verse 40
प्रहसेते तदा ते द्वे स्त्रियौ तात वदस्व नः । ऊचतुस्तौ तथा चान्ये देहिदेहीति वा पुनः
তেতিয়া সেই দুজনী স্ত্ৰী হাঁহি উঠি ক’লে, “প্ৰিয় তাত, আমাক কোৱা।” আনসকলেও পুনঃপুনঃ ক’লে—“দেহি দেহি, দিয়া দিয়া!”
Verse 41
तेद्वेत्वं मे समाचक्ष्व महाभीषणके स्त्रियौ । एतन्मे संशयं तात छेत्तुमर्हसि सुव्रत
“সেই দুজনী অতি ভয়ংকৰ স্ত্ৰীৰ বিষয়ে মোক কোৱা। হে তাত, হে সুব্ৰত, মোৰ এই সংশয় অনুগ্ৰহ কৰি দূৰ কৰা।”
Verse 42
एवमुक्त्वा महाराज विरराम स चांडजः । एवं पृष्टस्तृतीयेन विज्वलेनात्मजेन सः
এইদৰে ক’লে, হে মহাৰাজ, সেই পক্ষী নীৰৱ হ’ল। তাৰ তৃতীয় পুত্ৰ বিজ্বলে এইদৰে সুধিলে, সি পুনৰ ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 43
प्रोवाच सर्वं वृत्तांतं च्यवनस्यापि शृण्वतः
চ্যৱনেও শুনি থাকোঁতে, সি সমগ্ৰ বৃত্তান্ত বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 93
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे त्रिनवतितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, বেনোপাখ্যান, গুৰুতীৰ্থ আৰু চ্যৱন-চৰিত্ৰ বিষয়ক ত্ৰিনৱতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।