Adhyaya 81

Verse 1

सुकर्मोवाच । यथेंद्रोसौ महाप्राज्ञः सदा भीतो महात्मनः । ययातेर्विक्रमं दृष्ट्वा दानपुण्यादिकं बहु

সুকৰ্মাই ক’লে: “যযাতিৰ পৰাক্ৰম আৰু দান-পুণ্য আদি বহু মহৎ গুণ দেখি, সেই মহাপ্ৰাজ্ঞ ইন্দ্ৰ কেনেকৈ সেই মহাত্মা ৰজাৰ পৰা সদায় ভীত হৈ থাকিল?”

Verse 2

मेनकां प्रेषयामास अप्सरां दूतकर्मणि । गच्छ भद्रे महाभागे ममादेशं वदस्व हि

তেওঁ দূতকৰ্মৰ বাবে অপ্সৰা মেনকাক পঠিয়ালে আৰু ক’লে: “যা, ভদ্ৰে, মহাভাগে; নিশ্চয় মোৰ আদেশ কৈ দে।”

Verse 3

कामकन्यामितो गत्वा देवराजवचो वद । येनकेनाप्युपायेन राजानं त्वमिहानय

“ইয়াৰ পৰা কামকন্যাৰ ওচৰলৈ গৈ দেৱৰাজৰ বচন ক’বা; আৰু যিকোনো উপায়ে সেই ৰজাক ইয়ালৈ আনিবা।”

Verse 4

एवं श्रुत्वा गता सा च मेनका तत्र प्रेषिता । समाचष्ट तु तत्सर्वं देवराजस्य भाषितम्

এনেদৰে শুনি, তাত পঠোৱা মেনকা গ’ল আৰু দেৱৰাজে কোৱা সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ জনালে।

Verse 5

एवमुक्ता गता सा च मेनका तत्प्रचोदिता । गतायां मेनकायां तु रतिपुत्री मनस्विनी

এনেদৰে কোৱা হ’লে, তেনেকৈ প্ৰচোদিত হৈ মেনকা গ’ল। মেনকা গ’লত, ৰতিৰ মনস্বিনী কন্যা—দৃঢ়চিত্তা—তাত ৰ’ল।

Verse 6

राजानं धर्मसंकेतं प्रत्युवाच यशस्विनी । राजंस्त्वयाहमानीता सत्यवाक्येन वै पुरा

যশস্বিনী নাৰীয়ে ধৰ্মৰ নিদৰ্শনস্বৰূপ ৰজাক উত্তৰ দিলে: “হে ৰাজন, পূৰ্বতে তোমাৰ সত্যবচনৰ দ্বাৰাই তুমিয়েই মোক ইয়ালৈ আনিছিলা।”

Verse 7

स्वकरश्चांतरे दत्तो भवनं च समाहृता । यद्यद्वदाम्यहं राजंस्तत्तत्कार्यं हि वै त्वया

মই মোৰ হাত তোমাৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছোঁ, আৰু গৃহস্থালিও সাজু কৰা হৈছে। হে ৰাজন, মই যি কওঁ, সেই কাৰ্যই নিশ্চয় তোমাৰ দ্বাৰা সম্পন্ন হ’ব লাগিব।

Verse 8

तदेवं हि त्वया वीर न कृतं भाषितं मम । त्वामेवं तु परित्यक्ष्ये यास्यामि पितृमंदिरम्

হে বীৰ, তুমি মোৰ কোৱা কথামতে কাৰ্য কৰা নাই। সেয়ে মই তোমাক এই অৱস্থাত ত্যাগ কৰি পিতৃগৃহলৈ গম কৰিম।

Verse 9

राजोवाच । यथोक्तं हि त्वया भद्रे तत्ते कर्त्ता न संशयः । असाध्यं तु परित्यज्य साध्यं देवि वदस्व मे

ৰজাই ক’লে: “হে ভদ্ৰে, তুমি যিদৰে কৈছা, তেনে কৰ্ত্তে তুমি সক্ষম—ইয়াত সন্দেহ নাই। কিন্তু অসাধ্য ত্যাগ কৰি, হে দেবী, যি সাধ্য সেইটো মোক কোৱা।”

Verse 10

अश्रुबिंदुमत्युवाच । एतदर्थे महीकांत भवानिह मया वृतः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वधर्मसमन्वितः

অশ্ৰুবিন্দুমতীয়ে ক’লে: “হে মহীকান্ত, এই উদ্দেশ্যতেই মই ইয়াত তোমাক বাছি লৈছোঁ—তুমি সকলো শুভ লক্ষণে সম্পন্ন আৰু সকলো ধৰ্ম-গুণে সমন্বিত।”

Verse 11

सर्वं साध्यमिति ज्ञात्वा सर्वधर्तारमेव च । कर्त्तारं सर्वधर्माणां स्रष्टारं पुण्यकर्मणाम्

এই কথা জানি যে তেওঁৰ আশ্ৰয়ে সকলো সিদ্ধ হয়, আৰু তেওঁ একাই সকলোৰে ধাৰক—সকলো ধৰ্মৰ কৰ্তা আৰু পুণ্যকৰ্মৰ স্ৰষ্টা।

Verse 12

त्रैलोक्यसाधकं ज्ञात्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च वै । विष्णुभक्तमहं जाने वैष्णवानां महावरम्

তেওঁক ত্ৰিলোকৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰোঁতা আৰু ত্ৰিলোকত সত্যই অতুলনীয় বুলি জানি, মই তেওঁক বিষ্ণুভক্ত—বৈষ্ণৱসকলৰ মাজত মহাশ্ৰেষ্ঠ—বুলি চিনোঁ।

Verse 13

इत्याशया मया भर्त्ता भवानंगीकृतः पुरा । यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्

এই আশাৰে মই আগতেই আপোনাক মোৰ স্বামী ৰূপে গ্ৰহণ কৰিছিলোঁ। যাৰ ওপৰত বিষ্ণুৰ প্ৰসাদ আছে, সি সৰ্বত্ৰ নিৰ্ভয়ে পৰিভ্ৰমণ কৰিব পাৰে।

Verse 14

दुर्लभं नास्ति राजेंद्र त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत

হে ৰাজেন্দ্ৰ, ত্ৰিলোকত—চৰাচৰ সকলো সত্তাৰ মাজত—সঁচাকৈ একোৱেই দুৰ্লভ নহয়। হে সুৱ্ৰত, সকলো পবিত্ৰ লোকত তোমাৰ উত্তম ব্ৰত বিদ্যমান।

Verse 15

विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा । मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप

বিষ্ণুৰ প্ৰসাদেৰে কেৱল তোমাৰ আকাশগতি উত্তম হ’ল; আৰু মর্ত্যলোকত উপস্থিত হৈ, হে বসুধাধিপ, এই কাৰ্য তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ল।

Verse 16

जरापलितहीनास्तु मृत्युहीना जनाः कृताः । गृहद्वारेषु सर्वेषु मर्त्यानां च नरर्षभ

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, মানুহসকলক জৰা আৰু পক্বকেশৰ পৰা মুক্ত, আনকি মৃত্যুৰ পৰাো বিমুক্ত কৰা হ’ল; আৰু সকলো মর্ত্যৰ গৃহদ্বাৰত এই অৱস্থাই বিদ্যমান আছিল।

Verse 17

कल्पद्रुमा अनेकाश्च त्वयैव परिकल्पिताः । येषां गृहेषु मर्त्यानां मुनयः कामधेनवः

তোমাৰ দ্বাৰাই বহু কল্পদ্ৰুম ৰচিত হৈছে; যিসকল মর্ত্যৰ গৃহত মুনি বাস কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে সেই মুনিসকলেই সত্যতে কামধেনু।

Verse 18

त्वयैव प्रेषिता राजन्स्थिरीभूताः सदा कृताः । सुखिनः सर्वकामैश्च मानवाश्च त्वया कृताः

হে ৰাজন, কেৱল তোমাৰ দ্বাৰাই তেওঁলোক প্ৰেৰিত হ’ল; তোমাৰ দ্বাৰাই তেওঁলোক সদায় স্থিৰ আৰু অচল কৰা হ’ল। তোমাৰ দ্বাৰাই মানুহসকল সুখী আৰু সকলো কামনাৰে সমৃদ্ধ হ’ল।

Verse 19

गृहैकमध्ये साहस्रं कुलीनानां प्रदृश्यते । एवं वंशविवृद्धिश्च मानवानां त्वया कृता

এটা গৃহৰ ভিতৰতে কুলীন সন্ততিৰ সহস্ৰ দেখা যায়। এইদৰে মানুহৰ বংশবৃদ্ধি তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ল।

Verse 20

यमस्यापि विरोधेन इंद्रस्य च नरोत्तम । व्याधिपापविहीनस्तु मर्त्यलोकस्त्वया कृतः

হে নৰোত্তম, যম আৰু ইন্দ্ৰৰো বিৰোধ সত্ত্বেও তুমি মর্ত্যলোকক ব্যাধি আৰু পাপৰ পৰা মুক্ত কৰিলা।

Verse 21

स्वतेजसाहंकारेण स्वर्गरूपं तु भूतलम् । दर्शितं हि महाराज त्वत्समो नास्ति भूपतिः

হে মহাৰাজ! তোমাৰ নিজ তেজ আৰু ৰাজসিক অহংকাৰৰ বলত তুমি ভূতলক স্বৰ্গৰূপ কৰি দেখুৱাইছা। সত্যই, হে ভূপতি, তোমাৰ সমান কোনো শাসক নাই।

Verse 22

नरो नैव प्रसूतो हि नोत्पत्स्यति भवादृशः । भवंतमित्यहं जाने सर्वधर्मप्रभाकरम्

সঁচাকৈ, তোমাৰ দৰে নৰ কেতিয়াও জন্মা নাই, আৰু ভবিষ্যতেও তোমাৰ দৰে কোনোজন জন্মিব নোৱাৰে। মই তোমাক সকলো ধৰ্মৰ প্ৰভাকৰ, অৰ্থাৎ আলোকদাতা বুলি জানো।

Verse 23

तस्मान्मया कृतो भर्ता वदस्वैवं ममाग्रतः । नर्ममुक्त्वा नृपेंद्र त्वं वद सत्यं ममाग्रतः

সেইহেতু মই তোমাক মোৰ স্বামী ৰূপে বাছি লৈছোঁ—মোৰ আগত এই কথা স্পষ্টকৈ কোৱা। হে নৃপেন্দ্ৰ, ঠাট্টা এৰি মোৰ সন্মুখত সত্য কোৱা।

Verse 24

यदि ते सत्यमस्तीह धर्ममस्ति नराधिप । देवलोकेषु मे नास्ति गगने गतिरुत्तमा

হে নৰাধিপ! যদি তোমাৰ ভিতৰত সঁচা আৰু ধৰ্ম সঁচাকৈয়ে থাকে, তেন্তে মোৰ বাবে আকাশত—দেৱলোকসমূহতো—ইয়াতকৈ উত্তম গতি নাই।

Verse 25

सत्यं त्यक्त्वा यदा च त्वं नैव स्वर्गं गमिष्यसि । तदा कूटं तव वचो भविष्यति न संशयः

যেতিয়া তুমি সত্য ত্যাগ কৰিবা, তেতিয়া তুমি কেতিয়াও স্বৰ্গলৈ নাযাবা। তেতিয়া তোমাৰ বাক্য কুটিল আৰু ছলনাময় হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 26

पूर्वंकृतं हि यच्छ्रेयो भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे साध्यासाध्यं न चास्ति मे

পূৰ্বে কৰা যি কল্যাণ, সেয়া নিশ্চয় ভস্মীভূত হ’ব। ৰজাই ক’লে: হে ভদ্ৰে, তুমি সত্য কৈছা; মোৰ বাবে সাধ্য-অসাধ্য একো নাই।

Verse 27

सर्वंसाध्यं सुलोकं मे सुप्रसादाज्जगत्पते । स्वर्गं देवि यतो नैमि तत्र मे कारणं शृणु

হে জগত্পতে, তোমাৰ সুপ্ৰসাদে মোৰ বাবে সকলো সাধ্য হৈছে, আৰু মোৰ গতি সু-লোকত স্থিৰ। হে দেবী, যিহেতু মই স্বৰ্গলৈ যাম, তাৰ কাৰণ মোৰ পৰা শুনা।

Verse 28

आगंतुं तु न दास्यंति लोके मर्त्ये च देवताः । ततो मे मानवाः सर्वे प्रजाः सर्वा वरानने

কিন্তু দেবতাসকলে তেওঁলোকক মর্ত্যলোকে আহিবলৈ অনুমতি নেদিব। সেয়ে, হে সুন্দৰ-মুখী, মোৰ সকলো মানুহ—মোৰ সকলো প্ৰজা—ইয়াৰ ফল ভোগ কৰিব।

Verse 29

मृत्युयुक्ता भविष्यंति मया हीना न संशयः । गंतुं स्वर्गं न वाञ्छामि सत्यमुक्तं वरानने

মোৰ পৰা বঞ্চিত হ’লে তেওঁলোক নিশ্চয় মৃত্যুৰ বন্ধনত পৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই। মই স্বৰ্গলৈ যাবলৈ নুচাওঁ; হে সুন্দৰ-মুখী, মই সত্য কৈছোঁ।

Verse 30

देव्युवाच । लोकान्दृष्ट्वा महाराज आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम्

দেৱীয়ে ক’লে: হে মহাৰাজ, লোকসমূহ দেখা পাছত তুমি নিশ্চয় পুনৰ ঘূৰি আহিবা। আজি মোৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰা; মোৰ ভিতৰত অতি মহান শ্ৰদ্ধা জাগি উঠিছে।

Verse 31

राजोवाच । सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः । समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः

ৰাজাই ক’লে: “আপুনি যি কৈছে, তেনেকৈয়ে মই সকলো কৰিম; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।” এই সকলো লক্ষ্য কৰি মহাতেজস্বী নহুষ-পুত্ৰ যযাতিয়ে তাৰ পিছত কথা ক’লে/কাৰ্য কৰিলে।

Verse 32

एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिंतयामास वै तदा । अंतर्जलचरो मत्स्यः सोपि जाले न बध्यते

এইদৰে প্ৰিয়াক ক’ই ৰজাই তেতিয়া মনতে চিন্তা কৰিলে: “জলৰ ভিতৰত চলা-ফুৰা কৰা মাছো সদায় জালত ধৰা নপৰে।”

Verse 33

मरुत्समानवेगोपि मृगः प्राप्नोति बंधनम् । योजनानां सहस्रस्थमामिषं वीक्षते खगः

বতাহৰ দৰে বেগী হৰিণো বন্ধনত পৰে; কিন্তু খগে হাজাৰ যোজন দূৰত থকা আহাৰ/শিকাৰো দেখা পায়।

Verse 34

सकंठलग्नपाशं च न पश्येद्दैवमोहितः । कालः समविषमकृत्कालः सन्मानहानिदः

দৈৱৰ মোহত পৰি মানুহে নিজৰ ডিঙিত লাগি থকা ফাঁসো নেদেখে। কাল—যি সম আৰু বিষম দুয়ো ধৰণৰ পৰিৱর্তন আনে—সন্মান-মান্যতা হৰণ কৰে।

Verse 35

परिभावकरः कालो यत्रकुत्रापि तिष्ठतः । नरं करोति दातारं याचितारं च वै पुनः

অপমান আৰু উলট-পালট ঘটোৱা কাল, য’তেই থাকক, মানুহক বাৰে বাৰে দাতা আৰু পুনৰ যাচকো কৰি তোলে।

Verse 36

भूतानि स्थावरादीनि दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वं कलयते कालः कालो ह्येक इदं जगत्

স্থাৱৰ আদি সকলো ভূত—স্বৰ্গত হওক বা পৃথিৱীত—সকলোকে কালেই মাপে আৰু শাসন কৰে। নিশ্চয় এই সমগ্ৰ জগত কালেই।

Verse 37

अनादिनिधनो धाता जगतः कारणं परम् । लोकान्कालः स पचति वृक्षे फलमिवाहितम्

আদি-অন্তহীন বিধাতা জগতৰ পৰম কাৰণ। সেইজনেই কালৰূপে লোকসমূহক পকাই তোলে, যেন গছত ধৰা ফল পকে।

Verse 38

न मंत्रा न तपो दानं न मित्राणि न बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्

না মন্ত্ৰ, না তপস্যা, না দান—না বন্ধু, না আত্মীয়-স্বজন—কালে পীড়িত মানুহক ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰে।

Verse 39

त्रयः कालकृताः पाशाः शक्यंते नातिवर्तितुम् । विवाहो जन्ममरणं यदा यत्र तु येन च

কালে গঢ়া তিনিটা পাষ অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি: বিবাহ, জন্ম-মৰণ, আৰু কেতিয়া-ক’ত-কোনে—এই পৰিস্থিতি।

Verse 40

यथा जलधरा व्योम्नि भ्राम्यंते मातरिश्वना । तथेदं कर्मयुक्तेन कालेन भ्राम्यते जगत्

যেনেকৈ আকাশত মেঘ বতাহে ঘূৰি ফুৰে, তেনেকৈ কৰ্ম-যুক্ত কালে এই জগতক ঘূৰাই ফুৰায়।

Verse 41

सुकर्मोवाच । कालोऽयं कर्मयुक्तस्तु यो नरैः समुपासितः । कालस्तु प्रेरयेत्कर्म न तं कालः करोति सः

সুকৰ্মে ক’লে: “এই কাল কৰ্ম-যুক্ত আৰু মানুহে উপাসনা কৰা। কালেই কৰ্মক প্ৰেৰণা দিয়ে; কিন্তু কাল নিজে সেই কৰ্ম নকৰে।”

Verse 42

उपद्रवा घातदोषाः सर्पाश्च व्याधयस्ततः । सर्वे कर्मनियुक्तास्ते प्रचरंति च मानुषे

তাৰ পৰা উপদ্ৰৱ, ঘাতক দোষ, সাপ আৰু ব্যাধি উদ্ভৱ হয়। সেয়া সকলো কৰ্মে নিযুক্ত হৈ মানুহৰ মাজত বিচৰণ কৰে।

Verse 43

सुखस्य हेतवो ये च उपायाः पुण्यमिश्रिताः । ते सर्वे कर्मसंयुक्ता न पश्येयुः शुभाशुभम्

সুখৰ কাৰণ বুলি কোৱা যি যি উপায়, পুণ্য মিশ্ৰিত হলেও, সেয়া সকলো কৰ্মৰ সৈতে যুক্ত। সেয়ে সিহঁতক স্বভাৱতে শুভ বা অশুভ বুলি নেদেখিবা।

Verse 44

कर्मदा यदि वा लोके कर्मसंबधि बांधवाः । कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः

লোকে দাতা থাকক বা কৰ্ম-সম্পৰ্কীয় বান্ধৱ থাকক, ইয়াত মানুহক সুখ-দুখৰ দিশে ঠেলি নিয়ে যায় নিজৰ কৰ্মই।

Verse 45

सुवर्णं रजतं वापि यथा रूपं विनिश्चितम् । तथा निबध्यते जंतुः स्वकर्मणि वशानुगः

যেনেকৈ সোণ বা ৰূপাৰ আকাৰ নিশ্চিত হয়, তেনেকৈ জীৱ নিজৰ কৰ্মৰ বলৰ অধীন হৈ নিজৰ কৰ্মতেই দৃঢ়ভাবে বাঁধ খাই থাকে।

Verse 46

पंचैतानीह सृज्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः । आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानिधनमेव च

ইয়াত দেহধাৰী জীৱৰ বাবে—গৰ্ভস্থ অৱস্থাতেই—পাঁচটা বিষয় নিৰ্ধাৰিত হয়: আয়ু, কৰ্ম, ধন, বিদ্যা আৰু মৃত্যু।

Verse 47

यथा मृत्पिंडतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति

যেনেকৈ কুম্ভকাৰ মাটিৰ ঢেলা লৈ যি ইচ্ছা কৰে সেয়া গঢ়ে, তেনেকৈ পূৰ্বে কৃত কৰ্ম কৰ্তাক অনুগমন কৰে।

Verse 48

देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षिता तथा । तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं च प्राप्यते च स्वकर्मभिः

নিজ কৰ্মৰ ফলত কোনোবাই দেবত্ব বা মানৱজন্ম লাভ কৰে; তদ্ৰূপ পশু বা পক্ষীৰ অৱস্থা, আৰু সেই কৰ্মেই তিৰ্যক যোনি তথা স্থাৱৰ (অচল) অৱস্থাও প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 49

स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मना । आत्मना विहितं दुःखं चात्मना विहितं सुखम्

সেই জীৱে সদায় সেইটোৱেই ভোগ কৰে যি নিজ আত্মাই বিধান কৰিছে; আত্মাই দুখ গঢ়ে আৰু আত্মাই সুখ গঢ়ে।

Verse 50

गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदैहिकम् । संत्यजंति स्वकं कर्म न क्वचित्पुरुषा भुवि

গৰ্ভশয্যা গ্ৰহণ কৰি জীৱে পূৰ্বদেহিক কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰে; পৃথিৱীত ক’তো মানুহে নিজৰ কৰ্ম কেতিয়াও ত্যাগ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 51

बलेन प्रज्ञया वापि समर्थाः कर्तुमन्यथा । सुकृतान्युपभुंजंति दुःखानि च सुखानि च

বল বা প্ৰজ্ঞাৰে মানুহে অন্যথা কৰাত সক্ষম হ’লেও, তথাপি পূৰ্বৰ সুকৃতিৰ ফল ভোগ কৰে—দুখো আৰু সুখো।

Verse 52

हेतुं प्राप्य नरो नित्यं कर्मबंधैस्तु बध्यते । यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम्

উপযুক্ত হেতু লাভ কৰি নৰ সদায় কৰ্ম-বন্ধনে বদ্ধ হয়; যেনেকৈ হাজাৰ গাইৰ মাজত বাছুৰে নিজৰ মাতৃক বিচাৰি পায়।

Verse 53

तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति । उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते

তেনেদৰে শুভ-অশুভ কৰ্ম কৰ্তাক অনুসৰণ কৰে; ভোগ নকৰালৈকে তাৰ বিনাশ কেতিয়াও নহয়।

Verse 54

प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथा कर्तुमर्हति । सुशीघ्रमपि धावंतं विधानमनुधावति

প্ৰাচীন বন্ধন-স্বরূপ কৰ্মক কোনেও অন্যথা কৰিব নোৱাৰে; অতি শীঘ্ৰ দৌৰোৱা জনকো বিধিৰ বিধান অনুসৰণ কৰে।

Verse 55

शेते सह शयानेन पुरा कर्म यथाकृतम् । उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छंतमनुगच्छति

মানুহে শুইলে কৰ্মো তাৰ সৈতে শুৱে; উঠিলে উঠি উঠে; থিয় হ’লে ওচৰত থিয় থাকে; আৰু গ’লে পিছে পিছে অনুসৰণ কৰে—এইদৰে পূৰ্বে কৰা কৰ্ম।

Verse 56

करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते । यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम्

কৰ্তাৰ কৰা কৰ্ম কৰ্তাক ছাঁৰ দৰে অনুসৰণ কৰে; যেনেকৈ ছাঁ আৰু ৰ’দ সদায় পৰস্পৰে অটুটভাৱে সংযুক্ত থাকে।

Verse 57

तद्वत्कर्म च कर्ता च सुसंबद्धौ परस्परम् । ग्रहा रोगा विषाः सर्पाः शाकिन्यो राक्षसास्तथा

সেইদৰে কৰ্ম আৰু কৰ্তাও পৰস্পৰে ঘনিষ্ঠভাৱে বাঁধ খাই থাকে। তেনেদৰে গ্ৰহ-পীড়া, ৰোগ, বিষ, সাপ, আৰু শাকিনী তথা ৰাক্ষসো।

Verse 58

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा

পিছত, পূৰ্বকৰ্মৰ দ্বাৰা ইতিমধ্যে পীড়িত মানুহক পুনৰো অধিক পীড়া দিয়া হয়—যেনেকৈ য’ত আৰু যিদৰে ভোগ কৰিবলগীয়া, সুখ হওক বা কেৱল দুখ।

Verse 59

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वा वै बलाद्दैवेन नीयते । दैवः प्रभुर्हि भूतानां सुखदुःखोपपादने

তাত তেওঁক ৰজ্জুৰে বাঁধি, দেৱৰ বলত জোৰকৈ লৈ যোৱা হয়। কিয়নো সুখ-দুখ প্ৰদানত দেৱেই জীৱসকলৰ প্ৰভু।

Verse 60

अन्यथा चिंत्यते कर्म जाग्रता स्वपतापि वा । अन्यथा स तथा प्राज्ञ दैव एवं जिघांसति

মানুহে জাগ্ৰত অৱস্থাত বা সপোনতো কৰ্ম একেদৰে ভাবি লয়, কিন্তু ফল অন্যধৰণে হয়। সেয়ে, হে প্ৰাজ্ঞ, দেৱে এনেদৰে কৰে, যেন উদ্দেশ্যকেই আঘাত কৰিব খোজে।

Verse 61

शस्त्राग्नि विष दुर्गेभ्यो रक्षितव्यं च रक्षति । अरक्षितं भवेत्सत्यं तदेवं दैवरक्षितम्

অস্ত্ৰ, অগ্নি, বিষ আৰু ভয়ংকৰ বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব লাগে; যি ৰক্ষিত, সেয়েই ৰক্ষা কৰে। সত্যই, যি অরক্ষিত থাকে সি বিনাশ পায়—এইদৰে ই দেৱীয় ৰক্ষাৰে সংৰক্ষিত।

Verse 62

दैवेन नाशितं यत्तु तस्य रक्षा न दृश्यते । यथा पृथिव्यां बीजानि उप्तानि च धनानि च

দৈৱে যি নাশ কৰে, তাৰ ৰক্ষা দেখা নাযায়। যেনেকৈ পৃথিৱীত বীজ বোৱা হয় আৰু ধন-সম্পদো থাকে, তথাপি (হেৰাই যাব পাৰে)।

Verse 63

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

তথাই আত্মাত কৰ্মসমূহ স্থিত থাকে আৰু তাৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়। যেনেকৈ তেল শেষ হ’লে দীপ নিভি যায় (নির্বাণ লাভ কৰে)।

Verse 64

कर्मक्षयात्तथा जंतुः शरीरान्नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतः

কৰ্ম ক্ষয় হ’লে জীৱো তেনেদৰে দেহৰ বিনাশ পায়। তত্ত্ববিদসকলে ঘোষণা কৰিছে—কৰ্ম ক্ষয় হ’লেই মৃত্যু ঘটে।

Verse 65

विविधाः प्राणिनस्तस्य मृत्यो रोगाश्च हेतवः । तथा मम विपाकोयं पूर्वं कृतस्य नान्यथा

সেই জীৱৰ বাবে মৃত্যু আৰু ৰোগৰ কাৰণ বহুবিধ। তেনেদৰে মই যি ফল ভোগ কৰিছোঁ, সেয়া কেৱল পূৰ্বে কৰা কৰ্মৰ পক্বতা—অন্য একো নহয়।

Verse 66

संप्राप्तो नात्र संदेहः स्त्रीरूपोऽयं न संशयः । क्व मे गेहं समायाता नाटका नटनर्तकाः

নিশ্চয়েই তেওঁ আহি উপস্থিত হৈছে—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। আৰু নিঃসন্দেহে তেওঁ নাৰীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। মোৰ ঘৰ ক’লৈ অনা হ’ল—নাটকৰ অভিনেতা, কুশলী শিল্পী আৰু নৃত্যকাৰসকলসহ?

Verse 67

तेषां संगप्रसंगेन जरा देहं समाश्रिता । सर्वं कर्मकृतं मन्ये यन्मे संभावितं ध्रुवम्

তেওঁলোকৰ সৈতে অবিৰত সঙ্গৰ ফলত জৰা মোৰ দেহত আশ্ৰয় ল’লে। মই ভাবোঁ, এই সকলো মোৰেই পূৰ্বকৰ্মৰ ফল—মোৰ ওপৰত যি ঘটিছে, সেয়া নিশ্চয় কৰ্মবিধানেই স্থিৰ।

Verse 68

तस्मात्कर्मप्रधानं च उपायाश्च निरर्थकाः । पुरा वै देवराजेन मदर्थे दूतसत्तमः

সেয়েহে কৰ্মই প্ৰধান, আৰু কেৱল কৌশল-উপায় নিৰর্থক। পূৰ্বে দেৱৰাজ ইন্দ্ৰই মোৰ কাৰণে এক উত্তম দূত প্ৰেৰণ কৰিছিল।

Verse 69

प्रेषितो मातलिर्नाम न कृतं तस्य तद्वचः । तस्य कर्मविपाकोऽयं दृश्यते सांप्रतं मम

মাতলি নামৰ সেই দূত প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল, কিন্তু মই তেওঁৰ বাক্য পালন নকৰিলোঁ। এতিয়া মোৰ আগত সেই কৰ্মৰ বিপাক—তাৰ ফল পক্ব হৈ—প্ৰত্যক্ষ দেখা দিছে।

Verse 70

इति चिंतापरो भूत्वा दुःखेन महतान्वितः । यद्यस्याहि वचः प्रीत्या न करोमि हि सर्वथा

এইদৰে চিন্তাত নিমগ্ন হৈ, মহাদুঃখে আচ্ছন্ন হৈ, তেওঁ মনে মনে ভাবিলে: “যদি মই প্ৰীতিসহ তেওঁৰ বাক্য সকলোভাৱে নকৰোঁ, তেন্তে…”

Verse 71

सत्यधर्मावुभावेतौ यास्यतस्तौ न संशयः । सदृशं च समायातं यद्दृष्टं मम कर्मणा

নিশ্চয় এই দুয়ো—সত্য আৰু ধৰ্ম—নিজ নিজ নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যলৈ নিশ্চিতে উপনীত হ’ব; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু যি ঘটিল, সেয়া মোৰ নিজ কৰ্মৰ দ্বাৰা আগতেই দেখা অনুসাৰে একে ধৰণে আহি মিলিল।

Verse 72

भविष्यति न संदेहो दैवो हि दुरतिक्रमः । एवं चिंतापरो भूत्वा ययातिः पृथिवीपतिः

ইয়াই ঘটিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; কিয়নো দैৱ (ভাগ্য) অতিক্ৰম কৰা অতি কঠিন। এইদৰে চিন্তা কৰি, পৃথিৱীপতি ৰজা যযাতি উদ্বিগ্ন ধ্যানত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 73

कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम् । ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्

তেওঁ ক্লেশ-নাশক দেৱ কৃষ্ণ, হৰিৰ শৰণ ল’লে। মনতে মধুসূদনক ধ্যান কৰি, নমস্কাৰ কৰি, তাৰ পিছত স্তৱ কৰি, তেওঁ অন্তৰতেই উপাসনা কৰিলে।

Verse 74

त्राहि मां शरणं प्राप्तस्त्वामहं कमलाप्रिय

হে কমলা (লক্ষ্মী)ৰ প্ৰিয়! মই শৰণ লৈ আহিছোঁ—মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 81

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकाशीतितमोऽध्यायः

এইদৰে পৱিত্ৰ শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, ৱেনোপাখ্যান আৰু মাতৃ-পিতৃ-সম্পৰ্কিত তীৰ্থসমূহৰ বৰ্ণনাৰ অন্তৰ্গত, যযাতি-চৰিত্ৰ বিষয়ক একাশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।