Adhyaya 76
The Story of Yayāti: Indra and Dharmarāja on Vaiṣṇava Dharma and the ‘Heavenizing’ of Earth
সৌৰী দূতসকলৰ সৈতে স্বৰ্গলৈ গৈ ইন্দ্ৰৰ সভাত উপস্থিত হয়। ইন্দ্ৰে ধৰ্মৰাজ (যম)ক অৰ্ঘ্য দি সন্মান কৰে আৰু এই অৱস্থা কেনেকৈ সৃষ্টি হ’ল সুধে। ধৰ্মৰাজে যযাতিৰ অসাধাৰণ পুণ্যৰ কথা ক’লে আৰু বৰ্ণনা কৰিলে যে নহুষৰ পুত্ৰে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ বলত পৃথিৱীৰ মৰ্ত্যলোকক অমৰসদৃশ কৰি তুলিছে—ৰোগ, মিছা, কামনা আৰু পাপৰ পৰা মুক্ত—ফলত ভূৰ্লোক বৈকুণ্ঠ-সদৃশ হৈ পৰিছে। এজন বক্তাই কৰ্মক্ষয়ৰ বাবে পদচ্যুতিৰ দুখ প্ৰকাশ কৰি লোককল্যাণৰ বাবে ইন্দ্ৰক কৰ্তব্য কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। ইন্দ্ৰে কয় যে তেওঁ আগতেই সেই মহাত্মা ৰজাক আহ্বান কৰিছিল, কিন্তু যযাতিয়ে স্বৰ্গীয় ভোগ ত্যাগ কৰি ধৰ্মপালনেৰে পৃথিৱীক স্বৰ্গসম কৰিবলৈ সংকল্প ল’লে। ৰজাৰ ধৰ্ম-শক্তিৰ প্ৰতি সাৱধান হৈ ধৰ্মৰাজে ইন্দ্ৰক তেওঁক স্বৰ্গলৈ আনিবলৈ চাপ দিয়ে। তেতিয়া ইন্দ্ৰে কামদেৱ আৰু গন্ধৰ্বসকলক মাতি পঠায়। তেওঁলোকে বামনৰ গীত আৰু জৰা (বৃদ্ধাৱস্থা)ৰ প্ৰৱেশসহ নাট্য-প্ৰদৰ্শনে ৰজাক মোহিত কৰি বিভ্ৰান্ত কৰে, যাতে তেওঁ স্বৰ্গলৈ যাবলৈ আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
सुकर्मोवाच । सौरिर्दूतैस्तथा सर्वैः सह स्वर्गं जगाम सः । द्रष्टुं तत्र सहस्राक्षं देववृंदैः समावृतम्
সুকৰ্মে ক’লে: তেতিয়া সৌৰিয়ে সেই সকলো দূতৰ সৈতে স্বৰ্গলৈ গ’ল, তাত দেৱগণৰ বৃত্তে আৱৃত সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰক দৰ্শন কৰিবলৈ।
Verse 2
धर्मराजं समायांतं ददर्श सुरराट्तदा । समुत्थाय त्वरायुक्तो दत्वा चार्घमनुत्तमम्
তেতিয়া দেৱৰাজে ধৰ্মৰাজক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখিলে; সি তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে উঠি, অতি উত্তম অৰ্ঘ্য দান কৰি সন্মান জনালে।
Verse 3
पप्रच्छागमनं तस्य कथयस्व ममाग्रतः । समाकर्ण्य महद्वाक्यं देवराजस्य भाषितम्
সি সুধিলে: “তেওঁ কেনেকৈ আহিল, মোৰ সন্মুখত কোৱা।” দেৱৰাজৰ কোৱা মহৎ বাক্য শুনি, (তেওঁ) সেই আগমনৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 4
धर्मराजोऽब्रवीत्सर्वं ययातेश्चरितं महत् । धर्मराज उवाच । श्रूयतां देवदेवेश यस्मादागमनं मम
ধৰ্মৰাজে ৰজা যযাতিৰ মহৎ চৰিত্ৰ সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলে। ধৰ্মৰাজ ক’লে: “হে দেৱদেৱেশ্বৰ, মোৰ আগমনৰ কাৰণ শুনক।”
Verse 5
कथयाम्यहमत्रापि येनाहमागतस्तव । नहुषस्यात्मजेनापि वैष्णवेन महात्मना
ইয়াতোও মই ক’ম, কোন উপায়ে মই আপোনাৰ ওচৰলৈ আহিলোঁ—নহুষৰ পুত্ৰ, মহাত্মা বৈষ্ণৱে মোক আনিলে।
Verse 6
वैष्णवाश्च कृता मर्त्या ये वसंति महीतले । वैकुंठस्य समं रूपं मर्त्यलोकस्य वै कृतम्
মহীতলত বাস কৰা যিসকল মৰ্ত্য বৈষ্ণৱ হৈ উঠে, তেওঁলোকে মৰ্ত্যলোকক বৈকুণ্ঠৰ সমান ৰূপে গঢ়ি তোলে।
Verse 7
अमरा मानवा जाता जरारोगविवर्जिताः । पापमेव न कुर्वंति असत्यं न वदंति ते
সেই মানুহবোৰ অমৰৰ দৰে জন্মিলে—জৰা আৰু ৰোগৰ পৰা মুক্ত। তেওঁলোকে একেবাৰে পাপ নকৰে, আৰু মিছা কথাও নকয়।
Verse 8
कामक्रोधविहीनास्ते लोभमोहविवर्जिताः । दानशीला महात्मानः सर्वे धर्मपरायणाः
তেওঁলোক কাম আৰু ক্ৰোধৰ পৰা মুক্ত, লোভ-মোহৰ পৰা বঞ্চিত। দানশীল সেই মহাত্মাসকল সকলোৱে ধৰ্মত পৰায়ণ।
Verse 9
सर्वधर्मैः समर्चंति नारायणमनामयम् । तेन वैष्णवधर्मेण मानवा जगतीतले
সকলো ধৰ্মৰ বিধি-মতে তেওঁলোকে নিৰাময় প্ৰভু নাৰায়ণক সম্যক আৰাধনা কৰে; সেই বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ বলতেই মানুহে পৃথিৱীৰ তলত জীৱন ধাৰে আৰু পথপ্ৰাপ্ত হয়।
Verse 10
निरामया वीतशोकाः सर्वे च स्थिरयौवनाः । दूर्वा वटा यथा देव विस्तारं यांति भूतले
সকলো নিৰাময় হয়, শোকবিহীন হয়, আৰু সকলোৰে যৌৱন স্থিৰ থাকে; হে দেৱ! দূৰ্বা ঘাঁহ আৰু বটবৃক্ষ যেন পৃথিৱীত বিস্তাৰ লাভ কৰে, তেনেদৰে তেওঁলোকো ভূপৃষ্ঠত বিস্তৃত হয়।
Verse 11
तथा ते विस्तरं प्राप्ताः पुत्रपौत्रैः प्रपौत्रकैः । तेषां पुत्रैः प्रपौत्रैश्च वंशाद्वंशांतरं गताः
এইদৰে তেওঁলোকে পুত্ৰ, পৌত্ৰ আৰু প্ৰপৌত্ৰৰ দ্বাৰা বিস্তাৰ আৰু বৃদ্ধি লাভ কৰিলে; আৰু সেই বংশধৰসকলৰ পুত্ৰ-প্ৰপৌত্ৰৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ বংশ এক শাখাৰ পৰা আন শাখালৈ গতি কৰিলে।
Verse 12
एवं हि वैष्णवः सर्वो जरामृत्युविवर्जितः । मर्त्यलोकः कृतस्तेन नहुषस्यात्मजेन वै
এইদৰে নিশ্চয়েই প্ৰতিজন বৈষ্ণৱ জৰা-মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হয়; নহুষৰ সেই পুত্ৰই এই মর্ত্যলোকক তেনেদৰে গঢ়ি তুলিলে।
Verse 13
पदभ्रष्टोस्मि संजातो व्यापारेण विवर्जितः । एतत्सर्वं समाख्यातं मम कर्मविनाशनम्
মই মোৰ পদৰ পৰা পতিত হৈছোঁ আৰু জীৱিকাৰ সকলো ব্যৱসায়ৰ পৰা বঞ্চিত হৈছোঁ; এই সকলো কথা মই তোমাক ক’লোঁ—মোৰ কৰ্ম কেনেকৈ বিনষ্ট হ’ল।
Verse 14
एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष लोकस्यास्य हितं कुरु । एतत्ते सर्वमाख्यातं यथापृष्टोस्मि वै त्वया
এইদৰে জানি, হে সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ), এই লোকৰ মঙ্গল সাধন কৰা। তুমি যিদৰে সুধিছিলা, তেনেদৰেই সকলো কথা মই তোমাক বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 15
एतस्मात्कारणादिंद्र आगतस्तव सन्निधौ । इंद्र उवाच । पूर्वमेव मया दूत आगमाय महात्मनः
এই কাৰণতেই, হে ইন্দ্ৰ, তুমি তোমাৰ সন্নিধিলৈ আহিছা। ইন্দ্ৰ ক’লে: “পূৰ্বেই, হে মহাত্মা, তোমাক আহিবলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰিবলৈ মই এজন দূত পঠাইছিলোঁ।”
Verse 16
प्रेषितो धर्मराजेंद्र दूतेनास्यापि भाषितम् । नाहं स्वर्गसुखस्यार्थी नागमिष्ये दिवं पुनः
হে ধৰ্মৰাজ-ইন্দ্ৰ, তোমাৰ পঠোৱা দূতৰ দ্বাৰাও এই বাক্য কোৱা হৈছিল: “মই স্বৰ্গসুখৰ লোভী নহয়; মই পুনৰ দেৱলোকলৈ নাযাম।”
Verse 17
स्वर्गरूपं करिष्यामि सर्वं तद्भूमिमंडलम् । इत्याचचक्षे भूपालः प्रजापाल्यं करोति सः
“মই এই সমগ্ৰ ভূমিমণ্ডলক স্বৰ্গৰূপ কৰি তুলিম।” এইদৰে ৰজাই ঘোষণা কৰিলে; আৰু তেওঁ প্ৰজাৰ ৰক্ষা-পালনৰ ধৰ্মত নিয়োজিত হ’ল।
Verse 18
तस्य धर्मप्रभावेण भीतस्तिष्ठामि सर्वदा । धर्म उवाच । येनकेनाप्युपायेन तमानय सुभूपतिम्
“তাঁৰ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত ভীত হৈ মই সদায় সাৱধান হৈ থাকোঁ।” ধৰ্ম ক’লে: “যিকোনো উপায়ে পাৰা, সেই শুভ ৰজাক ইয়ালৈ আন।”
Verse 19
देवराज महाभाग यदीच्छसि मम प्रियम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य धर्मस्यापि सुराधिपः
হে দেৱৰাজ, মহাভাগ! যদি তুমি মোৰ প্ৰিয় কাম কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰা… ধৰ্মৰ এই বাক্য শুনি সুৰাধিপতি ইন্দ্ৰ…
Verse 20
चिंतयामास मेधावी सर्वतत्वेन भूपते । कामदेवं समाहूय गंधर्वांश्च पुरंदरः
হে ভূপতে! মেধাৱী পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) সৰ্বতত্ত্বেৰে বিষয়টো চিন্তা কৰিলে; তাৰপিছত কামদেৱক আহ্বান কৰি গন্ধৰ্বসকলকো মাতিলে।
Verse 21
मकरंदं रतिं देव आनिनाय महामनाः । तथा कुरुत वै यूयं यथाऽगच्छति भूपतिः
হে প্ৰভু! মহামনা জনে মকৰন্দ আৰু ৰতিক আনিছে। সেয়ে তোমালোক সকলোৱে তেনে ব্যৱস্থা কৰা, যাতে ৰজা ইয়ালৈ আহে।
Verse 22
यूयं गच्छन्तु भूर्लोकं मयादिष्टा न संशयः । काम उवाच । युवयोस्तु प्रियं पुण्यं करिष्यामि न संशयः
তোমালোক সকলোৱে মোৰ আদেশ অনুসাৰে ভূলোকলৈ যোৱা—সন্দেহ নাই। কামে ক’লে: তোমালোক দুয়োৰ বাবে মই নিশ্চয়েই প্ৰিয় আৰু পুণ্যময় কৰ্ম কৰিম।
Verse 23
राजानं पश्य मां चैव स्थितं चैव समा युधि । तथेत्युक्त्वा गताः सर्वे यत्र राजा स नाहुषिः
“ৰজাক চোৱা, আৰু মোকো—মই ইয়াত থিয় হৈ আছোঁ, যুদ্ধে সমান।” “তথাস্তু” বুলি কৈ সকলোৱে সেই ৰজা নাহুষ য’ত আছিল তাত গ’ল।
Verse 24
नटरूपेण ते सर्वे कामाद्याः कर्मणा द्विज । आशीर्भिरभिनंद्यैव ते च ऊचुः सुनाटकम्
হে দ্বিজ! কাম আদি সকলেই নিজৰ কৰ্মবলে নটৰূপ ধৰি, আশীৰ্বাদেৰে অভিনন্দন কৰি ক’লে—“ই এক অতি সুন্দৰ নাটক।”
Verse 25
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ययातिः पृथिवीपतिः । सभां चकार मेधावी देवरूपां सुपंडितैः
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি পৃথিৱীপতি ৰজা যযাতি, মেধাৱী হৈ, উত্তম পণ্ডিত বিদ্বানসকলৰ দ্বাৰা দেৱসম শোভাযুক্ত এক সভামণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰালে।
Verse 26
समायातः स्वयं भूपो ज्ञानविज्ञानकोविदः । तेषां तु नाटकं राजा पश्यमानः स नाहुषिः
ভূপ নিজেই আহিল, জ্ঞান-বিজ্ঞানত কুশলী। নাহুষ বংশীয় সেই ৰজাই তেওঁলোকৰ নাট্যাভিনয় চাই থাকিল।
Verse 27
चरितं वामनस्यापि उत्पत्तिं विप्ररूपिणः । रूपेणाप्रतिमा लोके सुस्वरं गीतमुत्तमम्
ৱামনৰ চৰিত্ৰও গোৱা হ’ল, আৰু সেইজনৰ উৎপত্তিও—যিয়ে ব্ৰাহ্মণৰূপ ধাৰণ কৰিছিল—যাৰ ৰূপ জগতত অতুল; সুমধুৰ স্বৰে গোৱা উত্তম গীত।
Verse 28
गायमाना जरा राजन्नार्यारूपेण वै तदा । तस्या गीतविलासेन हास्येन ललितेन च
হে ৰাজন! তেতিয়া জৰা আৰ্য নাৰীৰূপ ধৰি গাবলৈ ধৰিলে; তাইৰ গীতৰ ক্ৰীড়া, হাঁহি আৰু কোমল লাৱণ্যই সকলোকে মোহিত কৰিলে।
Verse 29
मधुरालापतस्तस्य कंदर्पस्य च मायया । मोहितस्तेन भावेन दिव्येन चरितेन च
তেওঁৰ মধুৰ বাক্য আৰু কামদেৱৰ মায়াৰ মোহত সি বিমূঢ় হ’ল; সেই দিৱ্য ভাব আৰু দিৱ্য আচৰণেও তাক বিভ্ৰান্ত কৰি পেলালে।
Verse 30
बलेश्चैव यथारूपं विंध्यावल्या यथा पुरा । वामनस्य यथारूपं चक्रे मारोथ तादृशम्
যেনেকৈ আগতে বলিৰ ৰূপ আছিল—যেনেকৈ বিন্ধ্যাৱলীয়ে জানিছিল—তেনেকৈ মাৰ তেতিয়া বামনৰ সদৃশ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 31
सूत्रधारः स्वयं कामो वसंतः पारिपार्श्वकः । नटीवेषधरा जाता सा रतिर्हृष्टवल्लभा
কামদেৱ নিজেই সূত্ৰধাৰ হ’ল, বসন্ত তেওঁৰ কাষৰ সহচৰ হ’ল; ৰতি, প্ৰিয়তমক আনন্দিত কৰি, নটীৰ বেশ ধৰি প্ৰকাশ পালে।
Verse 32
नेपथ्यांतश्चरी राजन्सा तस्मिन्नृत्यकर्मणि । मकरंदो महाप्राज्ञः क्षोभयामास भूपतिम्
হে ৰাজন, সেই নৃত্যকৰ্ম চলি থাকোঁতে, নেপথ্যত বিচৰণ কৰা মহাপ্ৰাজ্ঞ মকৰন্দে ৰজাক অস্থিৰ কৰি তুলিলে।
Verse 33
यथायथा पश्यति नृत्यमुत्तमं गीतं समाकर्णति स क्षितीशः । तथातथा मोहितवान्स भूपतिं नटीप्रणीतेन महानुभावः
যিমানেই ক্ষিতীশে উত্তম নৃত্য চালে আৰু গীত শুনে, সিমানেই সেই মহানুভাৱে নটীৰ পথপ্ৰদৰ্শনত ৰজাক পুনঃপুনঃ অধিক মোহিত কৰি বিভ্ৰান্ত কৰিলে।
Verse 76
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थे ययातिचरित्रे षट्सप्ततितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, বেনোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত, মাতা-পিতা তীৰ্থত যযাতি-চৰিত্ৰ বিষয়ক ছিয়াত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।