Adhyaya 65
Greatness of the Mother-and-Father Tīrtha (within the Vena Episode)
এই অধ্যায়ত উপদেশমূলক সংলাপ দেখা যায়। ৰাজা যযাতিয়ে সোধে—যি দেহে ‘ধৰ্ম ৰক্ষা’ কৰিলে, সি কিয় স্বৰ্গলৈ নুঠে? দেৱ-সাৰথি মাতলিয়ে কয় যে আত্মা পঞ্চ মহাভূতৰ পৰা পৃথক; মহাভূতসমূহ প্ৰকৃততে একত্ৰ নহয়, আৰু বাৰ্ধক্য-মৃত্যুত নিজ নিজ ক্ষেত্ৰলৈ পুনৰ বিলীন হয়। পৃথিৱী–দেহ উপমাৰে কথাখিনি দীঘলীয়াকৈ বুজোৱা হয়: যেনেকৈ ভিজা মাটী কোমল হৈ পিঁপৰা আৰু ইঁদুৰে ফুটাই দিয়ে, তেনেকৈ দেহত ফোলা, ফোঁহা, কৃমি আৰু বেদনাদায়ক গাঁঠ উঠে। শেষত কোৱা হয়—দেহৰ পাৰ্থিৱ অংশ পৃথিৱীতেই থাকে; কেৱল প্ৰাণৰ সংযোগে স্বৰ্গলাভ নহয়, উৰ্ধ্বগতি আত্মা আৰু পুণ্যৰ বিষয়। কলফনত এই অধ্যায়ক বেণ-প্ৰসঙ্গৰ ভিতৰত ‘মাতা-পিতা তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য’ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ययातिरुवाच । धर्मस्य रक्षकः कायो मातले चात्मना सह । नाकमेष न प्रयाति तन्मे त्वं कारणं वद
যযাতিয়ে ক’লে: হে মাতলি, এই দেহ—আত্মাৰ সৈতে—ধৰ্মৰ ৰক্ষক হৈ আহিছে; তথাপি ই স্বৰ্গলৈ নাযায়। তাৰ কাৰণ মোক কোৱা।
Verse 2
मातलिरुवाच । पंचानामपि भूतानां संगतिर्नास्ति भूपते । आत्मना सह वर्तंते संगत्या नैव पंच ते
মাতলিয়ে ক’লে: হে ভূপতে, পাঁচ ভূতৰ মাজতো সত্য একতা-সংগতি নাই। আত্মাৰ সৈতে সংযুক্ত হৈহে সিহঁতে কাৰ্য কৰে; কেৱল পৰস্পৰ স্পৰ্শে পাঁচো এক নহয়।
Verse 3
सर्वेषां तत्र संघातः कायग्रामे प्रवर्तते । जरया पीडिताः सर्वेः स्वंस्वं स्थानं प्रयांति ते
সেই দেহ-গাঁৱত সকলো তত্ত্ব আৰু ইন্দ্ৰিয়ৰ সমাহাৰ কাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হয়। কিন্তু জৰাই সকলোকে পীড়া দিলে, সিহঁতে গুচি যায়—প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ স্থানলৈ উভতি যায়।
Verse 4
यथा रसाधिका पृथ्वी महाराज प्रकल्पिता । रसैः क्लिन्ना ततः पृथ्वी मृदुत्वं याति भूपते
যেনেকৈ, হে মহাৰাজ, পৃথিৱী ৰসসমৃদ্ধ কৰি গঢ়া হৈছে; সেই ৰসত সিক্ত হ’লে পৃথিৱী কোমল হয়, হে ভূ-পতি।
Verse 5
भिद्यते पिपीलिकाभिर्मूषिकाभिस्तथैव च । छिद्राण्येव प्रजायंते वल्मीकाश्च महोदराः
সেই পৃথিৱী পিপীলিকা আৰু তেনেদৰে মূষিকৰ দ্বাৰা ভেদিত হয়; কেৱল ছিদ্ৰই জন্মে, আৰু বৃহৎ উদৰযুক্ত বাল্মীক (পিঁপৰা-ঢিবি)ও উদ্ভৱ হয়।
Verse 6
तद्वत्काये प्रजायंते गंडमाला विचार्चिकाः । कृमिभिर्भिद्यमानश्च काय एष नरोत्तम
তেনেদৰে দেহত গণ্ডমালা আৰু চর্মৰ ফোঁহা-উদ্গীৰণ জন্মে; আৰু এই দেহ, হে নৰোত্তম, কৃমিৰে ভেদিত হৈ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 7
गुल्मास्तत्र प्रजायंते सद्यः पीडाकरास्तदा । एभिर्दोषैः समायुक्तः कायोयं नहुषात्मज । कथं प्राणसमायोगाद्दिवं याति नरेश्वर
তাত তৎক্ষণাৎ বেদনাদায়ক গুল্ম (গাঁঠ-ৰোগ) জন্মে। হে নহুষ-আত্মজ, এনে দোষে সংযুক্ত এই দেহ কেৱল প্ৰাণ-জীৱনৰ সংযোগে কেনেকৈ স্বৰ্গলৈ যায়, হে নৰেশ্বৰ?
Verse 8
काये पार्थिवभागोऽयं समानार्थं प्रतिष्ठितः । न कायः स्वर्गमायाति यथा पृथ्वी तथास्थितः
দেহত এই পাৰ্থিৱ অংশ একে উদ্দেশ্যতে স্থাপিত। দেহ স্বৰ্গলৈ নাযায়; ই পৃথিৱীৰ দৰে ইয়াতেই অৱস্থিত থাকে।
Verse 9
एतत्ते सर्वमाख्यातं दोषौघैः पार्थिवस्य यः
এই সকলো কথা তোমাক কোৱা হ’ল—দোষৰ বহু সমষ্টিয়ে আৱৃত সেই পাৰ্থিৱ ৰজাৰ বিষয়ে।
Verse 65
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थ । माहात्म्ये पंचषष्टितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, ভেনোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘মাতা-পিতা তীৰ্থ’ৰ মাহাত্ম্য বিষয়ক পঁয়ষট্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।